200.teh-grad-i-poglavlje5
200.teh-grad-i-poglavlje5
200.teh-grad-i-poglavlje5
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Bagerski iskop pri građenju izvodi se u svim vrstama tla i stijena (sa i bez njihova prethodna<br />
miniranja) najčešće tipičnim građevinskim bagerima 5 u koje pripadaju bageri sajlaši 6 i hidraulični<br />
bageri 7 sa jednim krakom i jednom lopatom. Pri iskopu aluvijalnih materijala pod vodom učinkoviti<br />
su bageri sajlaši bilo da su dreglajni (sa povlačnom košarom ili tzv. skrejperom, prethodna slika<br />
5.1.3) ili da su grajferi (sa zahvatnom lopatom ili tzv. grajferom). Na planiranju pokosa koriste se<br />
također kao vrlo učinkoviti telekopski bageri.<br />
Hidralični bageri (više oni na gusjenicama a manje na kotačima) s jednim krakom i jednom<br />
lopatom, koji su inače općenito najčešće i najviše korišteni građevinski strojevi, izvode ciklički iskop s<br />
utovarom bilo kojih transportnih sredstava ili s odlaganjem iskopanog materijala u području njihova<br />
dohvata. Ovi bageri su također najviše korišteni strojevi za sve “skučene” iskope manjeg obujma<br />
(primjerice iskop temelja i građevnih jama, iskop rovova, iskop kanala i jaraka, razrada iskopa tunela u<br />
više razina ili dijelova i sl.). Također je učinkovit masovni iskop izminiranog materijala bagerima s<br />
utovarom lopatom u velikim usjecima i zasjecima. Osim iskopa hidralični bageri uspješno se koriste na<br />
zatrpavanjima, na planiranju pokosa uz iskop ili nakon iskopa itd.<br />
Tipični građevinski hidraulični bageri primjenjuju se za razne vrste iskopa pa su u tom<br />
smislu opskrbljeni raznim vrstama tehnološke opreme, alata i lopata. Razlikuju se bageri -<br />
- sa utovarnom («čeonom») lopatom (prethodna slika 5.1.7) za površinski (vanjski, otvoreni)<br />
iskop tla iznad ↑ razine stajanja (slika 5.2.14 lijevo), a primjenjuje se kao vrlo učinkovita<br />
utovarna sredstva u nalazištima <strong>grad</strong>iva (glinokopi, šljunčare, kamenolomi) i pri iskopu<br />
osobito miniranim kamenih materijala u okviru velikih usjeka, zasjeka i građevnih jama,<br />
- sa dubinskom (otkopnom, «iskopnom» lopatom (prethodna slika 5.1.7) za iskop tla ispod ↓<br />
razine stajanja (slika 5.2.14 desno), a primjenjuje se kod većine uobičajenih iskopa<br />
(prethodne slike 5.1.5, 5.1.8) te osobito kod iskopa skučenih temelja (prethodna slika 5.1.4),<br />
rovova i kanala svih veličina i oblika porečnog presjeka (slika 5.2.17), zatim iskopa manjih<br />
građevnih jama, zatim kao utovarno sredstvo u posebnim slučajevima (primjerice slučaj<br />
prikazan na prethodnoj slici 4.2.4), za iskop sa plovila pod vodom (slika 5.2.16), itd.<br />
- sa zahvatnom lopatom (grajfer) za iskop tla ispod kote stajanja ali i za uskih dubokih jama<br />
kod iskopa temelja (manjih građevnih jama, rovova, kanala, jaraka i sl.), iskop sa kopna pod<br />
vodom (slika 5.2.15),<br />
- sa udarnim (otkopnim) čekičom ili otkopnom rotirajućom glavom (slike narednog<br />
poglavlja o iskopu stijene mehaničkim putem udarom ili struganjem odnosno glodanjem),<br />
- sa dodatnim uređajima za zabijanje šipova (makara), uređajem za dizanje (dizalica), opremom<br />
za krčenje, čišćenje i razaranje konstrukcija (prethodna slike 4.2.1 i 4.2.2) itd.<br />
5 Građevinski bageri (engl. excavators, njem. Bagger, m.) obuhvaćaju širok raspon različitih oblika, vrsta, podvrsta i<br />
tipova građevinskih strojeva namijenjenih za iskop za iskop sraslog tla i stijenetei utovar zemljanih i kamenih materijala. Dijele<br />
se na (1.) građevinske bagere s jednim krakom ili strijelom odnosno jednom lopatom (“bageri lopatari”), (2.) bagere s više<br />
lopata ili vjedrica (bageri vjedričari te dio rovokopača ili trenčera) i (3.) bagere bez lopata ili vjedrica (bager sisavci ili refuleri,<br />
dio rovokopača ili trenčera s lancem šiljaka, strojevi s otkopnim krakom u obliku otkopne rotacijske glave sa šiljcima za<br />
struganje). Mogu biti na gusjenicama, kotačima (tu pripadaju tkođer autobageri), vagonskom podvozju ili plovilu (plovni<br />
bageri). Standardni građevinski bageri s jednim krakom i jednom lopatom na tom kraku obuhvaćaju podvozje s opremom za<br />
kretanje (gusjenice ili kotači) na kojem se nalazi okretno postolje. Ono nosi pogonske motore, opremu prijenosa, upravljačku<br />
kabinu te krak (strijelu) bagera slopatom ili nekim drugim alatom.<br />
6 Bageri sajlaši (engl. dragline, dragline excavators, njem. Seilbagger, m.) pretežito su na gusjenicama ili na nekom<br />
plovilu. Kod njih se gibanje kraka i opreme za iskop upravlja, pokreće i izvodi pomoću pletene čelične užadi (praktično zvanih<br />
“sajli”) preko vitala i koloturnika (zovu se stoga također “mehanički” bageri za razliku od hidrauličnih bagera). Dijele se u<br />
dvije skupine. Jedni su (u praksi uobičajeno nazivani) (1.) dreglajni nepromjenjivom rešetkastom strijelom. Imaju povlačnu<br />
košaru (tzv.skrejper). Ukoliko imaju mehaničku zahvatnu lopatu (grajfer) zovu ih u praksi također samo grajferi. Dreglajni<br />
odnosno grajferi (to je ustvari najćešće jedan te isti bager-sajlaš s jednim od navedenih lopata ili košara služe za masovni iskop<br />
pretežito aluvijalnih materijala (šljunka, pijeska) iz vode i to ili s kopna ili s plovila.. Također se rabe kao građevinske bagerdizalice.<br />
Drugi su veliki (2.) bageri sajlaši s dvodjelnim zglobno vezanim krakom te pretežito →utovarnom (čeonom) lopatom .<br />
Rabe se samo u rudarstvu, odnosno tamo gdje su veliki i stalni površinski kopovi (tzv. bageri lopatari).<br />
7 Hidraulični bageri (engl. hydraulic excavators, njem. Hydraulikbagger, m.) kao univerzalni građevinski strojevi<br />
najčešće su korištena tehnička sredstva za strojni rad pri građenju. Osobito se tu snažni hidraulični bageri gusjeničari s<br />
lomljivim krakom (engl. crawler-mounted hydraulic excavator, njem. Hydraulik-raupenbagger, m.). Kod njh su svi mehanizmi<br />
prijenosa i rada alata na hidraulični pogon. Lopata hidrauličnih bagera može biti ili utovarna lopata ili dubinska lopata ili<br />
zahvatna lopata (grajfer). Mogu biti opremljeni također s teleskopskom produžnom strijelom ili krakom kao teleskopski bageri.<br />
Neke vrste lakših hidrauličnih bagera manje snage su na podvozju s gumenim kotačima. Hidralični bageri mogu također brzo i<br />
jednostavno mijenjati lopate, priručne alate i uruđa na kraku te time izvoditi razne zahvate pri građenju i zemljanim radovima.<br />
Služe također kao podvozja te kao pogonski strojevi za ostalu tehnološku opremu pri građenju ( kao nosači radnih postolja, kao<br />
građevinske dizalice, kao bageri s opremom za izvedbu pilota ili zavjesa (žmurja), bageri s opremom za izvedbu zastora itd)<br />
49