TAARIFA YA MIAKA 50 YA UHURU MKOA WA LINDI - Tanzania
TAARIFA YA MIAKA 50 YA UHURU MKOA WA LINDI - Tanzania
TAARIFA YA MIAKA 50 YA UHURU MKOA WA LINDI - Tanzania
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Utangulizi:<br />
<strong>TAARIFA</strong> <strong>YA</strong> <strong>MIAKA</strong> <strong>50</strong> <strong>YA</strong> <strong>UHURU</strong> <strong>MKOA</strong> <strong>WA</strong> <strong>LINDI</strong><br />
Mwaka 1961 wakati Tanganyika inapata Uhuru wake kutoka kwa Waingereza.<br />
Mkoa wa Lindi haukuwapo kabisa katika ramani. Kilichokuwapo wakati huo ni<br />
Jimbo la Kusini ambalo lilijumuisha Mikoa ya sasa ya Lindi Mtwara na Ruvuma.<br />
Makao Makuu ya Jimbo hilo la Kusini yalikuwa katika Mji wa Lindi.<br />
Hadhi ya Mji wa Lindi kuwa Makao Makuu iliishia mara baada ya Uhuru ambapo<br />
Jimbo la Kusini likawa linajulikana kama Mkoa wa Mtwara. Makao Makuu<br />
yakawa ni Mji wa Mtwara.<br />
Yamkini Mkoa wa Mtwara ulikuwa mkubwa sana kwa eneo hata Mkuu wa Mkoa<br />
wa kwanza wa Mtwara Bwana John Nzunda alikuwa anasema:<br />
“Natawala kipande cha nchi toka Pwani ya Bahari ya Hindi hadi Ziwa<br />
Nyasa na kutoka Mto Ruvuma hadi karibu na mto Rufiji.”<br />
Serikali wa awamu ya kwanza iliugawa Mkoa wa Mtwara miaka ya mwanzo ya<br />
Uhuru ambapo kukawa na Mikoa ya Mtwara na Ruvuma. Mgawanyiko huu<br />
uliifanya Lindi kuwa ndani ya Mtwara.<br />
Julai 1, 1971 ndipo Mkoa wa Lindi ulianzishwa rasmi baada ya tena kuugawa<br />
Mkoa wa Mtwara. Makao Makuu ya Mkoa yakawa Mji wa Lindi.<br />
Wakati <strong>Tanzania</strong> inaadhimisha Miaka 10 ya Uhuru wa Bara kwa kuwaita<br />
Waingereza kuja kuiona hatua iliyopiga Mkoa ulikuwa na umri wa miezi 6 tu.<br />
Taarifa hii ya Mkoa wa Lindi hivyo basi itakuwa ni ya miongo mine tu badala ya<br />
nusu Karne.<br />
<strong>MKOA</strong> <strong>WA</strong> <strong>LINDI</strong><br />
Eneo.<br />
Mkoa wa Lindi unapakana na Bahari ya Hindi upande wa Mashariki, Mkoa wa<br />
Pwani upande wa Kaskazini, Morogoro na Ruvuma upande wa Magharibi na<br />
upande wa Kusini ni Mkoa wa Mtwara.<br />
Mkoa una eneo la kilometa za mraba 67,000 ambalo ni sawa na asilimia 7.1 ya<br />
eneo la <strong>Tanzania</strong> Bara. Hata hivyo karibu asilimia 27 ya eneo la Mkoa lipo chini<br />
ya mbuga ya Selous (Selous Game Reserve) ambayo iko Magharibi mwa Wilaya<br />
ya Liwale.<br />
First Draft 1
Utawala.<br />
Mwaka 1971 Mkoa wa Lindi ulianza ukiwa na Wilaya 3 – Lindi, Kilwa na<br />
Nachingwea. Wilaya ya Liwae ilianzishwa kwa kuigawa Wilaya ya Nachingwea<br />
mwaka 1975 na Ruangwa ilianzishwa mwaka 1995 kwa kuigawa Wilaya ya Lindi.<br />
Ndani ya kipindi hiki cha taarifa Mkoa unazo Wilaya 5.<br />
Idadi ya Wilaya Mkoa wa Lindi<br />
Mwaka Mwaka<br />
1971 2011<br />
1. Lindi 1. Lindi<br />
2. Kilwa 2. Kilwa<br />
3. Nachingwea 3. Nachingwea<br />
4. Liwale<br />
5. Ruangwa<br />
Viongozi Wakuu 1971 – 2011<br />
Tangu mwaka 1971 ulipoanzishwa Mkoa wa Lindi umepata kuongozwa na<br />
wafuatao:-<br />
Wakuu wa Mkoa Wakurugenzi wa Maendeleo (M)<br />
1. Norman Kiondo - 1972 1. Bw. O.O. Tarimo -7/7/1971-10/4/1972<br />
2. Jacob Mbutu - 1972 – 18/11/1975 2. Bw. L.S. Seme 1/4/1972 – 20/4/1975<br />
3. Allen C. Heri–19/11/1975– 19/12/1979 3. Bw. E.S.J. Mallama –1/5/1975 – 3/8/1976<br />
4. Col. Ayubu T. Simba-20/11/1979-1/7/1984 4. Bw. A.S. Kaduri – 7/8/1976 – 10/3/1977<br />
5. Alfred Tandau -2/7/1984 – 25/11/1986 5. Bw. Odira Ongara 10/3/1977 – 15/3/1978<br />
6. Capt. Peter Kafanabo -26/11/1986-15/11/1988 6. Bw. A.D. Munthali –15/3/1978 – 15/2/1980<br />
7. Edgar Maokola Majogo 16/11/1988-23/11/1992 7. Bw. O.B. Mapunda -26/2/1980 – 18/3/1983<br />
8. Col. Anatori Tarimo -24/11/1992 – 26/1/1997 8. Bw. A.O. Farahani – 21/3/1983 - 2/10/1985<br />
9. Abubakar Y. Mgumia -27/1/1997-5/8/1999 9. Bw. C. Rutahiwa – 3/10//1985 – 17/9/1990<br />
10. Capt. U. Ditopile Mzuzuri-6/8/1999-18/2/2003 10. Bw. D.M. Badi - 24/9/1990 – 9/3/1992<br />
11. Nicodemus M. Banduka -18/2/2003-6/2/2006 11. Bw. R.A. Mrope – 25/3/1992 – 23/3/1995<br />
12. Saidi Meck Sadiki 6/2/2006 12 Bw. A.D.O. Midello –27/3/1995 - 23/5/1995<br />
First Draft 2<br />
Makatibu Tawala (M)<br />
13. Bw. C.J. Ponela – 12/6/1995 – 19/02/1998<br />
14. Bw. M.A.S. Mdidi – 10/10/2998 – 8/4/2004<br />
15. Bw. J.B. Kitambi – 17/5/2004 – 20/4/2006<br />
15. Bibi E.M. Mafole – 24/4/2006 –18/11/2007<br />
16. Bw. B.B. Claudio – 8/9/2008 – 8/06/2010<br />
17. Bw. T.G.R. Sowani – 8/06/2010
<strong>WA</strong>KUU <strong>WA</strong> WILA<strong>YA</strong>: <strong>LINDI</strong><br />
JINA KAMILI <strong>MIAKA</strong><br />
1. Mhe. Mwinyi 1961 – 1963<br />
2. Mhe. A.H. Uzi 1963 – 1968<br />
3. Mhe. Z. Lukoya 1968 – 1974<br />
4. Mhe. M. Mwaruka 1974 - 1982<br />
5. Mhe. J. Nditi 1982 – 1983<br />
6. Mhe. A.H. Luhasi 1984 – 1985<br />
7. Mhe. E.G. Mgina 1985 – 1987<br />
8. Mhe. P. Nyale 1987 – 1989<br />
9. Mhe. P.C. Kangwa 1989 – 1991<br />
10. Mhe. M.S. Nabahani 1991 – 1993<br />
11. Mhe. J.K. Chitukuro 1993 – 1999<br />
12. Mhe. M.W. Dololoh 1999 – 2000<br />
13. Mhe. F.B. Mikidadi 2000 – 2003<br />
14. Mhe. L.E. Siwalle 2003 – 2005<br />
15. Mhe. M.R. Shigela 2006 – 2009<br />
16. Mhe. Magalula S. Magalula 2009 -<br />
First Draft 3
<strong>WA</strong>KURUGENZI <strong>WA</strong> MJI/MANISPAA<br />
JINA KAMILI <strong>MIAKA</strong><br />
1. Mkeremi, P.J. 1983 – 1984<br />
2. Mukhandi O. 1984 – 1988<br />
3. Omari F.J. 1988 – 1993<br />
4. mabala M. 1993 – 1996<br />
5. Kajale M.J.S. 1996 – 1997<br />
6. Mwenda M.S.J 1997 – 2000<br />
7. Mbuta J.J. 2000 – 2002<br />
8. Malimi M.S.A. 2002 – 2004<br />
9. Ngudungi C. (Kaimu) 2004 – 2006<br />
10. Galikunga K.P.J. 2006 – 2008<br />
11. Sawa A.S. 2008 - Todate<br />
First Draft 4
<strong>WA</strong>KURUGENZI <strong>WA</strong> HALMASHAURI <strong>YA</strong> WILA<strong>YA</strong> <strong>LINDI</strong><br />
JINA KAMILI <strong>MIAKA</strong><br />
1. R.M. Mapunda 22.06.1983 – 22.08.1985<br />
2. W.T. Kisanji 22.08.1985 – 08.08.1987<br />
3. G.M. Kalembo 08.08.1987 – 13.12.1990<br />
4. G.M. Msuya 13.12.1990 – 03.02.1994<br />
5. A.G. Mkomambo 01.02.1995 – 28.03.2005<br />
6. C.T. Mwita 28.03.2005 – 18.07.2006<br />
7. H.N. Shenkalwah 18.07.2006 –<br />
NB: Orodha ya DDDs haikupatikana katika kumbukumbu za halmashauri za<br />
Wilaya ya Lindi.<br />
First Draft 5
<strong>WA</strong>KUU <strong>WA</strong> WILA<strong>YA</strong>: NACHINGWEA<br />
JINA KAMILI <strong>MIAKA</strong><br />
1. Mhe. Raphael Makao 1961 – 1962<br />
2. Mhe. Martin Mpunga Kalemaga 1962 – 1965<br />
3. Mhe. Buka Mwaisaka 1965 – 1972<br />
4. Mhe. Iddi M. Sungura 1972 – 1976<br />
5. Mhe. E. Mgina 1976 – 1977<br />
6. Iddi Ali Mapinda 1977 – 1977<br />
7. Mhe. Major F.B. Mndolwa 1977 – 1979<br />
Lt. Col. F.B. Mndolwa 1979 - 1983<br />
8. Mhe. G.M. Mnayahe (Mb) 1983 – 1988<br />
9. Mhe. H.J. Komba 1988 – 1992<br />
10. Mhe. M.H. Pazi 1992 – 2001<br />
11. Mhe. L.T. Gama 2001 – 2004<br />
12. Mhe. Mark D. Maffa 2004 – 2006<br />
13. Mhe. Rashid M. Ndaile 2006 – 2009<br />
14. Mhe. Elias G.B. Goroi 2009 -<br />
First Draft 6
<strong>WA</strong>KUU <strong>WA</strong> WILA<strong>YA</strong>: KIL<strong>WA</strong><br />
JINA KAMILI <strong>MIAKA</strong><br />
1. Mhe. S.K. Gabba 1962 – 1963<br />
2. Mhe. Daniel Mhina 1963 – 1965<br />
3. Mhe. Salehe S. Ngalambelage 1965 – 1971<br />
4. Mhe. Allan Kheri 1971 – 1974<br />
5. Mhe. Iddi Mapinda 1974 – 1976<br />
6. Mhe. Felix C. Migomba 1976 – 1981<br />
7. Mhe. Samike wa Samike 1981 – 1983<br />
8. Mhe. Robert J. Ng’ittu 1983 – 1990<br />
9. Mhe. Zainabu J. Gomani 1990 – March 1992<br />
10. Cap. G.H. Mkuchika March 1992 - June 1992<br />
11. Mhe. F.M. Shelutete June 1992 – June 1994<br />
12. Mhe. G.M. Mnayahe June 1994 – Oct 1997<br />
13. Mhe. W.F. Ligubi Oct 1997 – 24 Oct. 2001<br />
14. Mhe. T.S. Masaga Oct 2002 – July 2003<br />
15. Mhe. B.M. Itendele 2003 – 2006<br />
16. Nurdin Babu 2006 hadi sasa<br />
First Draft 7
<strong>WA</strong>KUU <strong>WA</strong> WILA<strong>YA</strong>: RUANG<strong>WA</strong><br />
JINA KAMILI <strong>MIAKA</strong><br />
1. Mhe. Christian M. Fundikisha 24/11/1995 – 22/01/1997<br />
2. Mhe. L.t. Shaaban Muyombo 23/01/1997 – 18/06/1998<br />
3. Mhe. Bernard M. Itendele 19/06/1998 – 26/06/2003<br />
4. Mhe. Fatuma B. Mikidadi 27/06/2003 – 05/08/2006<br />
5. Mhe. Hawa Mchopa 06/08/2006 –<br />
Idadi ya Watu:<br />
Ni vizuri kuangalia mwenendo wa ongezeko la idada ya watu kuanzia Sensa ya<br />
kwanza baada ya Uhuru ya 1967 ingawa Mkoa wa Lindi hakuwapo.<br />
Idadi ya jumla kwa Sensa 1967 hadi 1988 imeonekana kama inavyofuata:<br />
Mwaka wa Sensa Idadi ya watu Wilaya Husika<br />
1967 419,853 Lindi,Kilwa,Nachingwea<br />
1978 527,624 Lindi, Kilwa, nachingwea, Liwale<br />
1988 646,494 Lindi, Kilwa, Nachingwea, Liwale<br />
Katika Sensa ya mwaka 2002 Wilaya zilizojumuishwa ni zilizopo sasa Mkoa wa<br />
Lindi. Matokeo ya Sensa hiyo ni kama ifuatayo:<br />
First Draft 8
Eneo<br />
Kilwa<br />
Lindi<br />
Nachingwea<br />
Liwale<br />
Ruangwa<br />
Mji Lindi<br />
Matokeo ya Sensa 2002 Maoteo ya<br />
Jumla hadi<br />
ME<br />
KE<br />
Jumla Desemba<br />
2010 (NBS)<br />
82,322 88,735 171,057 181,975<br />
101,960 112,922 244,882 248,830<br />
78,498 82,979 161,473 194,418<br />
36,587 38,541 75,128 90,780<br />
59,627 64,382 124,009 149,634<br />
20,024 21,051 41,075 92,124<br />
Jumla 379,014 408,610 787,624 957,761<br />
*Manispaa ya Lindi imechukuwa maeneo yaliyokuwa Halmashauri ya Wilaya ya<br />
Lindi ndiyo sababu ya ongezeko hili kubwa.<br />
Pato kwa Mkazi:<br />
Katika miaka ya 1971 wastani wa Pato kwa Mkazi wa mkoa wa Lindi lilikuwa<br />
limekadiriwa kuwa shilingi 5,000 kwa mwaka kwa bei za Soko za wakati huo.<br />
Pato jilo limekuwa linapanda hadi kufikia shilingi 14,000 kwa miaka ya mwisho<br />
wa 1970, shilingi 80,000 miaka ya mwisho ya 1980 na sasa pato hilo kwa<br />
takwimu za NBS ni shilingi 645,344.<br />
Mkakati na Dira ya Maendeleo kwa Mkoa wa Lindi:<br />
TAMKO LA ILULU:<br />
Miaka kumi baada ya kuundwa kwa Mkoa wa Lindi Viongozi wa ngazi mbalimbali<br />
wa Chama na Serikali pamoja na Watendaji Serikalini na katika Mashirika ya<br />
Umma walikutana ili kutafakari mustakabali wa Mkoa wa Lindi. Ni kikao cha kazi<br />
kilichojumuisha washiriki wapatao 300. Kikao hiki kilifanyika Wilayani<br />
Nachingwea katika Chuo cha Ualimu mwaka 1981 chini ya Uenyekiti wa Col.<br />
Tumbukiza Ayubu Mwinyimvua Simba aliyekuwa Mkuu wa Mkoa wakati huo.<br />
Tafakari ya kina juu ya vikwazo vya maendeleo na fursa ambazo Mkoa unazo<br />
Tamko Rasmi la Mkoa na ambalo lilitoa mwelekeo wa nini kifanyike kwa kila<br />
Sekta ili kuyapata maendeleo.<br />
Hapo lilizaliwa “TAMKO LA ILULU”. Tamko hilo limekuwa linafanyiwa mapitio<br />
vipindi kwa vipindi ili kuenda na wakati na kwa kuzingatia mazingira maalum<br />
yanayotawala katika kipindi husika. Hadi sasa Tamko hilo limefanyiwa<br />
marekebisho mara nne.<br />
First Draft 9
Falsafa iliyomo katika Tamko la Ilili imeweza pia kutumika katika maeneo<br />
mengine hapa nchini kama vile mpango wa ONJAMA (Masasi – Mtwara) na<br />
Azimio la Mtonisa Mkoa wa Rukwa.<br />
Tunathubutu kuamini kuwa mengi yaliyopo katika taarifa hii kwa kiwango<br />
kikubwa yatokana na maelekezo ya TAMKO LA ILULU. Sasa lina umri wa miaka<br />
30.<br />
Hali ya Maendeleo Kisekta:<br />
1. Uzalishaji Mali.<br />
Kilimo.<br />
Sekita kuu ya Kiuchumi ni Sekta ya Kilimo tangu zamani. Ni Sekta<br />
ambayo inategemewa kwa ajili ya Wananchi walio wengi na pia kuingiza<br />
kipato katika Kaya.<br />
Takwimu za uzalishaji wa mazao ya chakula nay a bidhaa katika mwaka<br />
1973/1974 kwa Mkoa zilikuwa kama zifuatazo:-<br />
Mazao 1973/1974 2010/2011<br />
Tani Tani<br />
zilizozalishwa zilizozalishwa<br />
1. Mazao ya Chakula<br />
Mahindi 12,000 119,490<br />
Mpunga 6,900 44,760<br />
Muhogo 8,100 191,163<br />
Mtama 11,000 78,553<br />
Mikunde 2,000 84,478<br />
Jumla 42,000 518,444<br />
First Draft 10
2. Mazao ya Biashara.<br />
Korosho 29,000 21,753<br />
Ufuta 4,000 27,786<br />
Mbata 1,400 -___<br />
Jumla 34,400 49,539<br />
M,afanikio yaliyopatikana katika kuongezeka kwa uzalishaji kinatokana<br />
ongezeko la eneo ambalo linalimwa na pia kuimarika kwa huduma za<br />
ugani<br />
Kilimo cha Umwagiliaji:<br />
Mkoa una maeneo ya mabonde mengi ambayo ni hazina kwa kilimo cha<br />
Umwagiliaji. Mito mikubwa kama Lukuledi, Mbwemkuru, Mavuji na Matandu na<br />
vijito vinavyolisha mito hii ni maeneo yenye mabonde ya udongo mzuri na wenye<br />
rutuba.<br />
Maeneo haya yamekuwa yanatumika sana kwa kilimo cha Kiangazi kwa baadhi<br />
ya mazao na hasa mahindi miwa na mboga mboga.<br />
Maeneo pekee ambayo skimu za Umwagiliaji zilianzishwa ni Makangaga<br />
IKilwa), Ngongo (Manispaa Lindi) Kinyope (Lindi). Skimu hizi zilikuwa<br />
zinachangiwa na RIDEP na baada ya wao kujitoa hazikuendelezwa tena.<br />
Takwimu za maeneo yafaayo kwa kilimo cha Umwagiliaji katika Mkoa wa Lindi<br />
yana sura ya jumla ifuatayo:-<br />
Eneo lifaalo Umwagiliaji kwa Uwezo: Mkoa wa Lindi.<br />
Uwezo<br />
mkubwa<br />
(ha)<br />
Uwezo wa<br />
Kati<br />
(ha)<br />
Uwezo<br />
mdogo<br />
(ha)<br />
First Draft 11<br />
Jumla<br />
(ha)<br />
Eneo duni<br />
ya NIMP<br />
(ha)<br />
- 19,600 1,704,900 1,724,<strong>50</strong>0 9,358
Kwa mwaka 2011 Skimu ambazo zipo katika Mkoa wa Lindi ni 18 zenye jumla ya<br />
hekta 7,354<br />
Halmashauri Idadi ya Skimu Jumla ya Eneo<br />
(ha)<br />
Lindi<br />
4<br />
2,275<br />
Manispaa Lindi<br />
2<br />
225<br />
Liwale<br />
3<br />
1330<br />
Nachingwea<br />
3<br />
720<br />
Kilwa<br />
1<br />
600<br />
Ruangwa<br />
5<br />
2204<br />
Jumla 7354<br />
Matumizi ya Zana Bora za Kilimo<br />
Matumizi ya zana bora kama Matrekta hayakuwa makubwa sana miaka hiyo<br />
ya nyuma. Matrekta ambayo yalitegemewa ni ya Wamisionari.<br />
Katika miaka ya 1980 kupitia Mpango wa RIDEP ambayo ilikuwa inachangiwa na<br />
Serikali ya Uingereza kulianzishwa Vituo vya Matrekta katika Wilaya<br />
zilizokuwapo wakati huo:<br />
Wilaya Idadi ya Matrekta<br />
• Lindi 5<br />
• Kilwa 4<br />
• Nachingwea 4<br />
• Liwale 5<br />
Jumla 16<br />
Karakana kubwa ilikuwa Lindi Mjini na pia kukawa na “Mobile Workshop”.<br />
Vituo hivyo kwa kukosa fedha baada ya wafadhili hao kujitoa vilianza kufifia na<br />
kufa kabisa mwanzoni mwa 1990.<br />
Mbali na jitihada hizi kupitia RIDEP Miaka ya hivi karibuni kumeingia matrekta<br />
madogo (Power tillers) na pia matrekta makubwa kupitia byanzo mbalimbali<br />
wakiwamo pia watu binafsi.<br />
Hali halisi ya zana hizo na mgawanyo wake ni kama ifuatavyo:-<br />
First Draft 12
Power Tillers<br />
Halmashauri Idadi Yanayofanya Mabovu Vyanzo/Umiliki<br />
Kamili Kati<br />
DADPS Binafsi FAO<br />
Lindi<br />
109<br />
86<br />
23 100 4 5<br />
Manispaa Lindi 14<br />
13<br />
1 13 1 0<br />
Liwale<br />
43<br />
13<br />
30 37 1 5<br />
Nachingwea 56<br />
56<br />
0 <strong>50</strong> 1 5<br />
Ruangwa<br />
89<br />
88<br />
1 82 2 5<br />
Kilwa<br />
53<br />
53<br />
0 53 0 0<br />
Jumla 364 309 55 335 9 20<br />
Matrekta makubwa<br />
Halmashauri Idadi<br />
Kamili<br />
Lindi<br />
Manispaa Lindi<br />
Liwale<br />
Nachingwea<br />
Ruangwa<br />
Kilwa<br />
19<br />
0<br />
3<br />
5<br />
8<br />
2<br />
First Draft 13<br />
Yanayofanya<br />
Kati<br />
4<br />
0<br />
3<br />
5<br />
5<br />
1<br />
Mabovu<br />
Jumla 37 18 19<br />
Matumizi ya Pembejeo za Kilimo:<br />
Miaka 10 ya mwanzo tangu kuzinduliwa kwa Mkoa wa Lindi nchi ilitoa maelekezo<br />
mazito katika kuiendeleza sekta ya Kilimo. Matamko hayo ni pamoja na:-<br />
Siasa ni Kilimo<br />
Kilimo cha Kufa na Kupona<br />
Haya yote yaliweza kuleta msukumo Fulani katika matumizi ya pembejeo za<br />
Kilimo. Pia Mkoa katika miaka hiyo ulikuwa umeagizwa katika “National Maize<br />
Project” mpango ambao pia uliweka Mkoa katika kutumia Pembejeo.<br />
Mpango wa uendelezaji zao la Korosho miaka ya 1980 nao pia ulisababisha<br />
Mkoa kuwa na mahitaji ya pembejeo kwa zao hilo.<br />
Pamoja na maelezo ambayo yametolewa hapa bado takwimu za Kimkoa za<br />
matumizi ya pembejeo zinaonesha kuwa tu watumiaji wa kiwango cha chini<br />
isipokuwa kwa zile za Korosho.<br />
Takwimu za msimu wa Kilimo 2009/2010 zinaonesha hali yetu halisi ya matumizi<br />
ya pembejeo.<br />
15<br />
0<br />
0<br />
0<br />
3<br />
1
Matumizi ya Mbegu Bora (Tani)<br />
Halmashauri Mtama Mahindi Ufuta Korosho Mpunga Alizeti Mbaazi Soya karanga<br />
Kilwa<br />
Lindi<br />
Liwale<br />
Nachingwea<br />
Ruangwa<br />
6.8<br />
15<br />
2.1<br />
11.73<br />
14.8<br />
0.11<br />
-<br />
10.414<br />
11.42<br />
9.6<br />
1.5<br />
1.1<br />
0.83<br />
0.71<br />
0<br />
3.5<br />
First Draft 14<br />
2.0<br />
0<br />
0.55<br />
0.1 0.04 1 11.05<br />
Jumla 43.74 32.934 6.14 2.55 9.5 0.1 0.14 1 11.05<br />
Pembejeo za zao la Korosho:<br />
Ufufuaji wa mashamba ya Mikorosho ni Kampeni maalumu ambayo iliendeshwa<br />
katika miaka ya 1980 hadi mapema 1990. Kampeni hii chini ya Mradi wa<br />
Uendelezaji wa Zao la Korosho ulienda sanjari na utumiaji wa dawa aina ya<br />
Sulphur ili kudhibiti ugonjwa wa ukungu (ubwiri unga).<br />
Hali halisi ya matumizi ya Sulphur katika miaka ya mwanzo ya 1990 ilikuwa<br />
ifuatavyo:-<br />
Matumizi ya<br />
Sulphur (Tani)<br />
Korosho<br />
zilizozalishwa<br />
(TANI)<br />
2. Mifugo:<br />
1991/1992 1992/1993 1993/1994 1994/1995<br />
3<strong>50</strong> 370 300 <strong>50</strong><br />
5,913 7,435 5,944 7,547<br />
Juhudi za kuikuza Sekta ya Mifugo zilianzia toka miaka ya Ukoloni. Hata<br />
hivyo sekta hii imekuwa ikipanuka pole pole sana pamoja na kwamba<br />
fursa za kukua ipo. Mkoa una malisho ya kutosha na pia maji – hali ya<br />
hewa nayo inaridhisha. Tatizo lililopo ni ndorobo kwa maeneo kadhaa ya<br />
Mkoa.<br />
Idadi ya Mifugo kwa miaka tofauti ya ulinganisho ni ifuatavyo:-<br />
Mifugo Idadi ya Mifugo<br />
1972 1991 2011<br />
Ng’ombe<br />
5,600 7,290 28,944<br />
Mbuzi<br />
8,945 18,821 70,010<br />
Kondoo<br />
4,3<strong>50</strong> 10,609 12,529<br />
Nguruwe<br />
364 - 4,425<br />
Sungura<br />
- 4,622 -<br />
Kuku<br />
- 515,423 1,032,908<br />
9.5<br />
0.1
Ongezeko la mifugo limetokea miaka mitano iliyopita baada ya Serikali<br />
kuwahamasisha Mkoani Lindi wafugaji kutoka bonde la Ihefu – Mbeya.<br />
Hata hivyo kumekuwa na programu mbalimbali ambazo nazo zilisaidia<br />
kuongeza idadi ya mifugo.<br />
Programu hizo zilikuwa zinafadhiliwa na Heifer Programe International<br />
ambao wamekuwa na mradi wa Kopa Ng’ombe lipa Ng’ombe, na wafadhili<br />
wengine walianzisha kopa mbuzi lipa mbuzi hizi zote zimeonesha<br />
kupanua shughuli za ufugaji ndani ya Mkoa.<br />
Programu nyingine hasa DADPS nayo pia imesaidia katika Sekta ya<br />
Kilimo na Mifugo – ambapo miundombinu kadhaa kwa mifugo<br />
imeimarishwa.<br />
Huduma za Ugani:<br />
Kwa Sekta hizi za Kilimo na Mifugo Mkoa una jumla ya Wagani 254 tu<br />
(Mifugo 73 na Kilimo 181)<br />
Uimarishaji wa njia ya kupitishia Mifugo: (Stock Route).<br />
Ndani ya kipindi hiki cha Uhuru Mkoa wa Lindi katika jitihada zake za kuona<br />
kuwa unaingiza mifugo ya kutosha uliimarisha njia ya miguu ya Ng’ombe. Njia hii<br />
inaanzia Mkoani Morogoro kupitia Liwale – Nachingwea na Wilaya ya Lindi. Njia<br />
hii ina karibu kilometa 400.<br />
Katika njia hii vituo vya kupumzikia mifugo (holding grounds) vimejngwa Mikunya<br />
(Liwale) na Mnazimmoja (Lindi).<br />
Njia hii haitumiki tena kutokana na ukweli kuwa inapitia Selous Game Reserve<br />
na hivyo imeonekana kuwa ni hatari ya kueneza magonjwa kwa wanyama pori<br />
na hata ng’ombe wenyewe.<br />
Kukamilika kwa Daraja la Mkapa na kuimarika kwa barabara ya Kusini<br />
kumerahisisha uingizaji wa mifugo kwa usafiri wa ng’ombe kwa magari na hata<br />
pia kwa miguu.<br />
Shamba la Mifugo la Ngongo:<br />
Mkoa kupitia Mpango wa Maendeleo wa Uwiano (RIDEP) ulianzisha Shamba la<br />
Mifugo katika eneo la Ngongo - Manispaa ya Lindi.<br />
Shamba hili lilikuwa na majukumu ya kuzalisha mitamba, utoaji wa vifaranga vya<br />
Kuku, utengenezaji wa chakula cha mifugo, ufugaji wa ng’ombe wa nyama na<br />
maziwa, Kuku wa nyama na mayai na pia Kituo cha Maarifa kwa wafugaji.<br />
First Draft 15
Shamba hili lilidumu hadi mapema miaka ya 1990 ambapo Serikali iliacha miradi<br />
ya Kibiashara. Shughuli za shamba hili zikabinafsishwa na kuhamishwa.<br />
Majengo ya shamba hilo ndiyo yanatumika na Shule ya Sekondari ya Ngongo.<br />
Huduma za Jamii:<br />
Elimu:<br />
Elimu ya Msingi:<br />
Katika mwaka 1974 Mkoa ulikuwa na Shule za Msingi 190 tu. Mengi ya<br />
majengo ya Shule yalikuwa ni ya mud asana. Hiki ni kipindi ambacho<br />
wananchi walitakiwa kujitolea kujenga maboma na Serikali italeta vifaa<br />
vya kuezekea.<br />
Mgawanyo wa Shule hizo Kiwilaya ulikuwa:-<br />
Wilaya Idadi ya Shule za Msingi<br />
Lindi<br />
Kilwa<br />
Nachingwea<br />
Liwale<br />
Ruangwa<br />
Manispaa Lindi<br />
1974 2011<br />
87<br />
47<br />
52<br />
-<br />
-<br />
4<br />
First Draft 16<br />
106<br />
103<br />
100<br />
<strong>50</strong><br />
80<br />
31<br />
Shule za Awali<br />
Jumla 190 470 399<br />
Hali ya miundombinu ndani ya miaka hii <strong>50</strong> ya Uhuru kumekuwa na uboreshaji<br />
mkubwa na hivyo sura ya majengo ya muda kwa Shule zetu nyingi imetoweka.<br />
Mkoa uliweza kupata msaada/mkopo kutoka Benki ya Dunia Mradi maalum<br />
ulioitwa 7 th IDA Education Program katika miaka 1980 na pia District Based<br />
Supports to Primary Education (DBSPE) na sasa MMEM ni mipango ambayo<br />
imeboresha sana majengo ya Shule.<br />
Pamoja na jitihada hizo bado mahitaji halisi hayajafikiwa yapo mapungufu kama<br />
ifuatavyo ndani ya Mkoa wa Lindi.<br />
75<br />
91<br />
87<br />
47<br />
69<br />
30
Mahitaji<br />
Yaliyopo<br />
%<br />
Upungufu<br />
%<br />
Elimu ya Sekondari:<br />
Nyumba Madarasa Vyoo Madawati<br />
4308<br />
1533<br />
35.6<br />
2775<br />
64.4<br />
4479<br />
3180<br />
71<br />
1299<br />
29<br />
First Draft 17<br />
9209<br />
5632<br />
61.2<br />
3577<br />
38.8<br />
67749<br />
49914<br />
73.7<br />
17835<br />
26.3<br />
Mwaka 1974 Mkoa ulikuwa na sekondari 3 tu zote zikiwa katika Wilaya ya Lindi –<br />
Shule hizo ni zifuatazo:-<br />
Shule Mmiliki<br />
Sekondari Lindi Serikali<br />
Sekondari Mkonge Binafsi<br />
Seminari Namupa Shirika la Dini<br />
Tunaposherehekea Miaka <strong>50</strong> ya uhuru Mkoa una jumla ya Shule 118 za<br />
Sekondari nazo zimegawanyika ifuatavyo:-<br />
Halmashauri<br />
Kilwa<br />
Lindi<br />
Manispaa Lindi<br />
Nachingwea<br />
Liwale<br />
Ruangwa<br />
Idadi<br />
ya<br />
Shule<br />
(I-IV)<br />
26<br />
28<br />
9<br />
26<br />
15<br />
14<br />
Serikali<br />
25<br />
24<br />
8<br />
26<br />
15<br />
14<br />
Umiliki<br />
Binafsi<br />
1<br />
4<br />
1<br />
Shule ya<br />
‘A’ level<br />
Jumla 118 112 6 4<br />
Pamoja na mafanikio haya katika ujenzi wa Shule hizi za Sekondari Mkoa<br />
umeazimia kuongeza jitihada katika:<br />
- Kukamilisha ujenzi wa Shule hizo ambayo bado hayajajengwa. Bado<br />
kunahitajika madarasa, nyumba za walimu, Maabara.<br />
1<br />
1<br />
1<br />
1
- Lipo tatizo la baadhi ya wanafunzi kuishi katika nyumba za kupanga na<br />
hivyo hii inaleta haja ya kuwa na mabweni kwa ajili yao – hasa watoto<br />
wa Kike.<br />
- Nyumba za Walimu bado hazitoshi na hivyo wengi huishi nje ya eneo<br />
la Shule.<br />
- Shule nyingine hazina Maktaba wala Maabara. Hivyo Mkoa hauna budi<br />
kukusanya nguvu katika kuboresha mazingira ya kufundishia.<br />
Elimu ya Vyuo:<br />
Ndani ya kipindi cha Uhuru Mkoa wa Lindi umepata Vyuo vifuatavyo:-<br />
(i) Chuo cha Ualimu Nachingwea<br />
(ii) Chuo cha Matibabu Lindi<br />
(iii) Chuo cha Wahudumu wa Afya ya Mama na Mtoto Nachingwea<br />
(iv) Vyuo vya Wananchi – Kilwa Masoko, Chilala (Lindi)<br />
Kwa sasa Chuo cha Ufundi Stadi kimo katika hatua za mwisho za ujenzi Lindi<br />
Mjini. Chuo hiki kitafundisha fani mbalimbali za Ufundi kwa vijana na hivyo<br />
kuifanya nguvu kazi hiyo kuweza kujiajiri na ama kuajiriwa.<br />
Kwa muda mrefu sasa elimu ya ufundi imekuwa inatolewa katika Vituo vilivyopo<br />
katika Shule za Msingi na pia katika Vyuo hivyo vya Wananchi.<br />
Michezo:<br />
Mkoa una historia kubwa sana katika michezo na hasa mchezo wa mpira wa<br />
miguu. Ukiwa ndani ya Southern Province, Mkoa wa Mtwara na baadaye Mkoa<br />
wa Lindi ushiriki katika mchezo huu katika ngazi mbalimbali umekuwa<br />
unawakilishwa kwa timu zake.<br />
Baadhi ya wachezaji wa timu ya Mkoa ya Mpira wa Miguu ambao bado wapo hai<br />
na wanajivunia mno ni pamoja na:-<br />
(i) Abdulrahaman Mbaraka Hamzia<br />
(ii) Jovin Raphael<br />
(iii) Sudi (Kontiki)<br />
(iv) Rashidi “Inzi’<br />
(v) Fred Mwaisaka<br />
Katika miaka miwili iliyopita timu ya Mkoa ya Mpira wa Miguu ilifikia hatua ya<br />
fainali na kuwa washindi wa pili baada ya kufungwa na Mkoa wa Singida.<br />
First Draft 18
Ngazi ya vilabu Mkoa ulikuwa unashiriki katika VodaCom Premier League<br />
ikiwakilishwa na Klabu yake ya Kariakoo FC. Klabu hii iliwahi kushinda<br />
mashindano ya Kombe la Tusker kwa <strong>Tanzania</strong><br />
mwaka…………..Inapokumbukwa Klabu hii, huwa pia anakumbukwa kwa<br />
namna ya pekee aliyekuwa Mlezi Mkuu wake Mhe. Abubakar Mgumia<br />
(Marehemu) alipokuwa Mkuu wa Mkoa wa Lindi – alikuwa anajulikana kwa jina la<br />
“Babu”.<br />
Kwa upande wa Mpira wa Netiboli kwa ngazi ya Vilabu Mkoa umekuwa unashiriki<br />
katika Daraja la kwanza ambapo kwa miaka tofauti timu za Polisi, Kurugenzi<br />
zimekuwa zatoa upinzani mkubwa kwa vigogo vya Kitaifa.<br />
Viwanja vya Michezo:<br />
Wakati Mkoa unazinduliwa kulikuwa na “Stadium” moja tu ya Mjini Lindi wakati<br />
katika ngazi za wilaya kumekuwa na Viwanja vya wazi tu.<br />
Wilaya ya Nachingwea ilijenga Kiwanja chake katika miaka ya mapema ya 1970.<br />
Hati ya Kiwanja hicho kinahitaji maboresho na hasa upande wa majukwaa na<br />
kupanda nyasi uwanjani (ni mkavu mno wakati wa Kiangazi).<br />
Wilaya ya Liwale wameanza kujenga kiwanja chao na tayari wamezungushia<br />
ukuta na kuweka milango ya kuingilia. Wanajipanga kwa ajili ya Jukwaa na Viti<br />
na kuboresha Uwanja husika kwa ajili ya riadha, mpira wa miguu na netiboli.<br />
First Draft 19
AF<strong>YA</strong>:<br />
Hali halisi kwa mwaka 1974 Mkoa wa Lindi ulikuwa na huduma zifuatazo za<br />
Afya.<br />
Wilaya Zahanati Vituo vya<br />
Afya<br />
Lindi<br />
Kilwa<br />
Nachingwea<br />
33<br />
26<br />
18<br />
First Draft 20<br />
4<br />
1<br />
1<br />
Hospitali<br />
Jumla Serikali Dini<br />
Jumla 77 6 6 3 3<br />
Juhudi zilizofanywa na Mkoa katika kipindi hiki husika zimewezesha kuongezeka<br />
kwa viambajengo vya afya. Hali halisi ni kama inavyoonekana hapa chini.:-<br />
Halmashauri Idadi ya Viambajengo<br />
Kilwa<br />
Lindi<br />
Manispaa Lindi<br />
Nachingwea<br />
Ruangwa<br />
Liwale<br />
2<br />
2<br />
2<br />
Zahanati Afya Hospital<br />
46<br />
38<br />
10<br />
31<br />
21<br />
24<br />
Jumla 180 19 9<br />
Juhudi ambazo zimefanyika katika kipindi hiki husika yamkini ni za kutoa moyo.<br />
Hata hvyo Mkoa unajikuta unawiwa deni kubwa bado la kutekeleza Sera ya Taifa<br />
ya kujenga Zahanati kwa kila Kijiji na Kituo cha Afya kwa kila Kata.<br />
Angalizo: Mkoa una Vijiji 545, na Kata 142 kuna Vitongoji 2,430 na<br />
ambavyo vitapanda daraja kwa miaka ijayo na kuwa na<br />
hadhi ya Vijiji. Suala ambalo litachochea hitaji la kuwa na<br />
ongezeko katika Kata.<br />
5<br />
7<br />
2<br />
2<br />
2<br />
1<br />
1<br />
1<br />
1<br />
2<br />
1<br />
1<br />
3<br />
1<br />
1<br />
1<br />
1<br />
1
Mkoa umebaini kuwa unalo tatizo kubwa la Watumishi wa Idara ya Afya wa ngazi<br />
zote muhimu. Hali hii inafanya uwiano wa watu kwa mtumishi mmoja wa Kada<br />
fulani kuwa juu mno ya wastani wa Taifa.<br />
Mkakati wa Mkoa katika kukabiliana na hili umepanga kutumia sehemu ya<br />
rasilimali fedha ya bajeti ya kila mwaka kusomesha Watumishi wa Afya ili<br />
kuwaongezea uwezo.<br />
Matokeo ya jumla ya jitihada zilizooneshwa hapa ni kwamba:<br />
• Vifo vya akina mama Wajawazito vimepungua kutoka……………./100,000<br />
hadi…………………/100,000.<br />
• Vifo vya Watoto wachanga kutoka………………./1,000<br />
hadi………………./1,000<br />
First Draft 21
Maji:<br />
Hali halisi ya huduma ya Maji kwa Mkoa wa Lindi katika mwaka 1974 ilionesha<br />
kuwa ni idadi ndogo tu ya Wananchi waliweza kuipata huduma.<br />
Takwimu zilibainisha kuwa idadi ya wananchi ambao wanaishi umbali wa meta<br />
<strong>50</strong>0 toka ilipo huduma ya maji kwa vijijini ilikuwa asilimia 25, na wengine asilimia<br />
39.5 walikuwa wanaishi katika wastani wa umbali wa kilometa 3.<br />
Kwa upande wa mijini asilimia 62 ya wakazi walikuwa wanaipata huduma hii ya<br />
maji.<br />
Huduma ya maji ilionekana kuwa ipo katika kiwango kikubwa kwa Wilaya<br />
Nachingwea wakati kwa Kilwa ndiyo Wilaya iliyokuwa na kiwango kidogo.<br />
Picha halisi ni kama inayooneshwa hapa chini:-<br />
Wilaya Miradi ya Maji<br />
itoayo huduma<br />
%<br />
Lindi 30 39.5<br />
Kilwa 11 14.5<br />
Nachingwea 35 46.0<br />
Jumla 76 100%<br />
Miradi hii ilijumuisha visima virefu, Miradi ya maji kwa bomba (gravity)<br />
Kumekuwa na jitihada mbalimbali za kuendeleza utoaji wa huduma ya maji<br />
katika Mkoa kwa kushirikiana na Wabia mbalimbali wa maendeleo, na pia kupitia<br />
bajeti za kila mwaka za Mkoa.<br />
Programu maalum “Rural Water Supply masterplan” ilikuwa inatekelezwa kwa<br />
msaada wa Serikali ya Finland – 1973 hadi 1993. Mji wa Lindi nao ulinufaika kwa<br />
kuongezwa chanzo cha maji toka Kitunda mradi ulifadhiliwa pia na Finland.<br />
Benki ya Dunia, Serikali ya Japan na GAIN wamechangia pia katika kuboresha<br />
huduma ya maji ndani ya Mkoa wa Lindi.<br />
Mamlaka ya Maji ya Mji wa Lindi inatekeleza mradi mkubwa wa uimarishaji<br />
mtandao wa mabomba ili kuboresha zaidi usambazaji wa maji katika Mji.<br />
First Draft 22
Hatua iliyofikiwa ya utoaji huduma ya Maji 2011 ni ifuatayo:-<br />
Halmashauri Idadi<br />
ya<br />
Vijiji<br />
Kilwa<br />
Lindi<br />
Liwale<br />
Nachingwea<br />
Ruangwa<br />
96<br />
134<br />
76<br />
126<br />
80<br />
Vijiji<br />
vyenye<br />
Kamati<br />
za Maji<br />
96<br />
110<br />
36<br />
72<br />
70<br />
Mifuko<br />
ya<br />
Maji<br />
88<br />
110<br />
30<br />
65<br />
70<br />
First Draft 23<br />
Fedha<br />
Benki<br />
26,400,000<br />
53,295,152<br />
8,971,476<br />
13,101,200<br />
12,785,860<br />
Idadi<br />
ya<br />
Watu<br />
171,846<br />
236,840<br />
87,657<br />
195,242<br />
139,165<br />
Wapato<br />
Maji<br />
60,146<br />
115,580<br />
38,569<br />
40,532<br />
48,708<br />
Jumla 521 384 366 114,553,688 730,756 303,535 41.5<br />
Vijiji 24 vilivyomo Manispaa ya Lindi havikujumuishwa.<br />
Suala la uvunaji wa Maji ya mvua linahamasishwa kwa wananchi na mwitikio<br />
umeonekana kuwa mzuri kwa maeneo ya vijijini na hata mijini pia. Hili<br />
linasisitizwa pia katika majengo ya Umma.<br />
Wilaya ya Nachingwea imefanikiwa kujenga mabwawa 20 na kati ya hayo 10<br />
yanatoa huduma.<br />
Maji:<br />
Maji Mijini:<br />
Huduma ya Maji inayotolewa katika Miji yetu kitakwimu kwa sasa ni chini ya<br />
mahitaji halisi ya siku. Jambo kubwa linalojitokeza hapa ni kukosekana kwa<br />
vyanzo vya maji nje uhakika, uchakavu wa miundombinu, ongezeko la watu<br />
mijini.<br />
Mabadiliko ya tabia ya nchi kwa kiwango kikubwa yanaanza kuathiri vibaya pia<br />
hazina ya maji chini ya Ardhi.<br />
Hali halisi sasa ya upatikanaji na maji mijini ni kama inavyoonekana hapa:-<br />
Mji Idadi ya<br />
watu<br />
Kilwa<br />
Lindi<br />
Liwale<br />
Nachingwea<br />
Ruangwa<br />
27,484<br />
41,549<br />
24,735<br />
21,380<br />
5,653<br />
Mahitaji ya<br />
maji kwa<br />
siku m³/day<br />
3,800<br />
5,000<br />
1,445<br />
5,000<br />
700<br />
Uzalishaji<br />
kwa siku<br />
m³/day<br />
1,360<br />
1,410<br />
1,160<br />
288<br />
241<br />
%<br />
35<br />
49<br />
44<br />
21<br />
35<br />
Asilimia ya maji<br />
yanayopatikana<br />
35.8<br />
28.2<br />
80.3<br />
5.8<br />
34.4<br />
Jumla 120,801 6,899 4,459 64.7<br />
Mji wa Liwale ndiyo pekee ambao unatumia chanzo cha mto na mingine iliyobaki<br />
hutegemea visima virefu.
Ushirika:<br />
Aina ya Ushirika ambayo ilikuwepo wakati Mkoa unaundwa ulikuwa ni ule wa<br />
mazao. Kutokana na kugawanywa Mkoa wa Mtwara kuwa Mikoa miwili ya Lindi<br />
na Mtwara na Chama Kikuu pia kiligawanywa na Lindi kuanzisha Chama chake<br />
Lindi Region Cooperative Society (LIRECU). Katika ngazi ya Wilaya kulikuwa pia<br />
na Vyama vya msingi vya mazao na vikundi vya viwanda vidogo hasa<br />
Useremala, Uhunzi, fundi bati.<br />
Mnamo mwaka 1974 hali halisi ilikuwa ifuatayo:<br />
Wilaya Vyama vya msingi Vikundi vya Ufundi<br />
(mazao)<br />
(Viwanda vidogo)<br />
Lindi<br />
33<br />
16<br />
Kilwa<br />
21<br />
7<br />
Nachingwea<br />
22<br />
7<br />
Jumla 76 30<br />
Kwa Muhtasari kulikuwa na Chama Kikuu cha Ushirika 1 Vyama vya msingi 76<br />
na vikundi 30.<br />
Tunaposherehekea miaka <strong>50</strong> ya Uhuru Mkoa una Chama Kikuu cha Ushirika 1<br />
Ilulu Coop. Union Ltd, Vyama vya Msingi mazao 90, Saccos 118 vyama vingine<br />
5. Mgawanyo Kiwilaya ni kama ufuatavyo:-<br />
Eneo Chama<br />
Kikuu<br />
Mkoa<br />
Lindi<br />
Nachingwea<br />
Liwale<br />
Kilwa<br />
Manispaa Lindi<br />
Ruangwa<br />
Vyama<br />
Vya Msingi<br />
(AMCOS)<br />
1 -<br />
19<br />
23<br />
15<br />
19<br />
1<br />
13<br />
First Draft 24<br />
Akiba na<br />
Mikopo<br />
SACCOS<br />
-<br />
26<br />
24<br />
12<br />
28<br />
19<br />
4<br />
Vyama<br />
vingine<br />
-<br />
1<br />
2<br />
2<br />
Jumla ya<br />
Vyama<br />
Jumla 1 90 113 5 209<br />
Vyama hivi vina jumla ya wanachama 35,654 wakiwemo Wamaune 23,245 na<br />
Wanawake 12,409. Jumla ya hisa za Wanachama ni 684,944,283.<br />
Hatua kubwa iliyofikiwa mwaka 2010/2011 katika Vyama vya Akiba na Mikopo<br />
(SACCOS) ni kwamba vimekusanya akiba toka kwa wanachama wake jumla ya<br />
shilingi 2,223,492,193 na hadi Juni 2011 SACCOS hizo zilitoa mikopo ya shilingi<br />
3,983,433,831. Mikopo hii imejumuisha akiba za wanachama wenyewe na fedha<br />
ambazo SACCOS hizo zimekopa toka mabenki.<br />
1<br />
46<br />
49<br />
37<br />
47<br />
22<br />
13
Miundo Mbinu:<br />
Barabara:<br />
Mkoa una mtandao wa barabara wa jumla ya Kilometa zipatazo 7,118 hivi.<br />
Wakati Mkoa unaundwa mnamo mwaka 1971 barabara za lami zilikuwa ni jumla<br />
ya kilometa 25 tu. Barabara hiyo ya lami ilikuwa ni Mnazimmoja hadi Lindi.<br />
Kwa ujumla barabara hizo zilikuwa za udongo na chache za changarawe hasa<br />
zile zinazounganisha miji ya Wilaya.<br />
Barabara zilizo nyingi ziliweza tu kupitika katika msimu wa Kiangazi na kipindi<br />
cha masika kilikuwa ni shida sana kupitika. Barabara ya Lindi – Kibiti – Dar es<br />
Salaam ilikuwa na kawaida ya kufungwa kwa magari yote wakati wa masika.<br />
Juhudi kubwa zimefanywa katika kuziboresha barabara. Sura ya barabara nyingi<br />
za udongo zimebadilika na kuwa za Kifusi wakati urefu wa barabara za lami<br />
umeongezeka – sasa kuna jumla ya kilometa zipatazo 4<strong>50</strong> za lami.<br />
• Mtegu – Mnazimmoja – Mahiwa<br />
• Mnazimmoja – Lindi – Nangurukuru – Somanga<br />
• Nangurukuru – Kilwa Masoko<br />
Miji ya Nachingwea na Liwale ina urefu wa barabara ya lami kilometa1 kila moja<br />
wakati Lindi ina karibu kilometa 6 (mbali nay a sehemu ya barabara Kuu iendayo<br />
Dar es Salaam).<br />
Urefu wa Barabara<br />
kiwango cha lami (Km)<br />
First Draft 25<br />
1971 2011<br />
25<br />
Barabara Kuu kuelekea Dar es Salaam sasa huwa haifungwi tena wakati wa<br />
masika na safari ya Lindi – Dar es Salaam huchukua Saa 7 kwa wastani.<br />
Viwanja vya ndege:<br />
Mkoa ulipoanzishwa kulikuwapo na Viwanja vitatu vya ndege ambavyo vilitumika<br />
kwa ndege za abiria. Viwanja hivyo ni Kilwa Masoko, Lindi na Nachingwea.<br />
Liwale kipo Kiwanja ambacho hutumika kwa ndege ndogo tu na hasa kwa ajili ya<br />
Selous Game reserve.<br />
Kati ya hivi Kiwanja cha Lindi, kilichopo eneo la Kikwetu ndicho kikubwa na kina<br />
njia tatu ambazo zinaweza kutumika. Mazoezi ya Majeshi ya nchi za SADC<br />
4<strong>50</strong>
yaliyojulikana kama “Blue Ruvuma” hapo mwaka 2007 yalikitumia kiwanja hiki na<br />
walikisifia kuwa ni kizuri.<br />
Hoteli za Kitalii zilizopo Mjini Kilwa Masoko zimesaidia sana katika kukipa uhai<br />
kiwanja cha ndege cha Kilwa Masoko. Ndege ndogo kufanya safari hadi Dar es<br />
Salaam kwa kila siku<br />
Kiwanja cha Nachingwea mbali na kutumiwa na ndege za abiria pia kimekuwa<br />
kinatumiwa na ndege za JWTZ.<br />
Mashirika ya ndege ambayo yamewahi kuvitumia viwanja hivi ni<br />
• East African Airways<br />
• Air <strong>Tanzania</strong><br />
• Eagle Air<br />
Kimsingi hali ya Viwanja hivi vinahitaji kufanyiwa matengenezo ili kuvifanya<br />
viweze kutumika hata nyakati za usiku, na pia kuziimarisha njia zake kwa<br />
kuzifanya ziwe za kiwango cha lami (ndege iliwahi kukwama kiwanja cha Lindi<br />
masika moja).<br />
Bandari:<br />
Tangu zama hizo pamekuwapo na bandari mbili tu za Kilwa na Lindi. Wakati Mji<br />
wa Lindi ukiwa ndiyo Mji Mkuu wa Jimbo la Kusini ndiyo ilikuwa bandari kubwa<br />
ya Kusini (Mtwara ilikuja baadaye sana ndani ya Uhuru).<br />
Ulipoanzishwa Mkoa wa Lindi bandari hizi ziliendelea kutumiwa na meli za<br />
mizigo na za abiria zote zina uwezo wa kufunga gati meli za tani 2000.<br />
Kufutika kwa Shirika la Meli Mwambao wa Bahari lililojulikana kama TACOSHILI<br />
kulifuta pia umaarufu uliokuwapo wa bandari hizi Lindi na Kilwa. Sasa zipo kama<br />
zimetelekezwa maana zina majengo ya maghala chakavu, hakuna vifaa vya<br />
kupakua/kupakia mizigo.<br />
Korosho na Ufuta ambayo ndiyo mazao makuu kwa Mkoa huu husafirishwa<br />
kupitia bandari ya Mtwara na hivyo kukuza ajira huko.<br />
First Draft 26
Mawasiliano na Habari:<br />
Simu:<br />
Mawasiliano kwa njia ya Simu yalikuwa yanategemea tu wakati huo Shirika la<br />
Posta na Simu na baada ya kuyatenganisha Mashirika hayo ilitegemewa<br />
Kampuni ya Simu tu (TTCL).<br />
Huduma hii ya Simu ilipatikana tu katika miji ya Wilaya na pia katika miji midogo.<br />
Kwa sasa Mkoa umeshuhudia kuboreka kwa Sekta hii na ambapo Kampuni za<br />
Vodacom, Airtel, Tingo, na Zantel yanatoa huduma ya Simu. Hii imerahisisha<br />
mno mawasiliano ya Simu. Mitandao hii imeenea Mkoani pote na kwa sasa<br />
wateja hupata pia huduma ya “Internet” na hata kusafirisha fedha.<br />
Posta:<br />
Huduma za Posta zinapatikana katika miji yote ya Wilaya na katika baadhi ya miji<br />
midogo.<br />
Radio na Television:<br />
Mkoa unavyo vituo vya Radio na ambavyo miaka ya nyuma havikuwepo. Vituo<br />
hivyo ni pamoja na TBC, Halmashauri ya Wilaya ya Kilwa, halmashauri ya<br />
Wilaya ya Ruangwa halmashauri ya Wilaya ya Liwale na pia Manispaa ya Lindi.<br />
Mawasiliano Mtandao:<br />
Huduma za Internet zinapatikana katika miji ya Wilaya ambapo Wadau<br />
mbalimbali wamefungua vituo vya mawasiliano hayo. Huduma hii imekuwa<br />
mbadala kwa njia ya :telex” ambayp ilikuwa huko miaka ya mwanzo.<br />
First Draft 27
Maliasili:<br />
Misitu:<br />
Kumbukumbu za Mkoa mwaka 1973 zinaonesha kuwa eneo la misitu<br />
iliyofadhiliwa la jumla ya kilometa za mraba 5,284.73. Eneo hili linajumuisha<br />
misitu ya mikoko kilometa za mraba 152.09 na zilizobakia ni misitu ya kawaida<br />
kilometa za mraba 5672.64.<br />
Katika misitu hii ya kawaida utajiri mkubwa uliopo ni miti ya mbao ngumu iliyo na<br />
thamani kubwa. Miti hiyo ni pamoja na mpingo, mchenga, mninga, mvule, msufi,<br />
mpangapanga, mkangazi, mbambakofi kwa kuitaja baadhi tu.<br />
Mkoa wa Lindi una pia msitu wa kupandwa katika uwanda wa juu wa Rondo<br />
msitu ambao una utajiri wa miti ya mbao laini. Ni msitu ambao ulianzishwa katika<br />
kipindi cha Wakoloni.<br />
Wilayani Nachingwea katika miaka ya 1970 pia ilianzisha shamba la miti ya<br />
mpingo maeneo ya Matekwe.<br />
Katika mwaka 2011 takwimu za misitu hii iliyohifadhiwa inaonesha kuwa ina<br />
ukubwa wa eneo la kilometa za mraba 6244.981. picha kamili ni kama ifuatavyo:<br />
Wilaya Idadi ya<br />
Misitu<br />
Kilwa<br />
Lindi<br />
Liwale<br />
Nachingwea<br />
15<br />
17<br />
3<br />
1<br />
Eneo (hekta)<br />
kilometa<br />
mraba<br />
194,<strong>50</strong>2<br />
56,875.1<br />
306,803<br />
28,480.8<br />
Jumla 36 586,670.9 6<br />
First Draft 28<br />
Misitu iliyopendekezwa<br />
Idadi Eneo (hekta)<br />
-<br />
6<br />
-<br />
-<br />
36,576.9<br />
Mchakato wa usimamizi Shirikishi wa Misitu sasa una zaidi ya mwongozo mmoja<br />
tangu uanzishwe (Participatory Forest management – PFM). Wilaya zote za<br />
Mkoa wa Lindi zimo katika mpango huu. Kupitia mpango huu wa PFM, Vijiji<br />
Shiriki kimetenga pia maeneo ya misitu yake.
Picha kamili ni kama ifuatavyo kwa misitu ya Vijiji<br />
Halmashauri Idadi ya Misitu Eneo<br />
kilometa za Mraba<br />
Kilwa<br />
20<br />
<strong>50</strong>,113.25<br />
Lindi<br />
32<br />
26,858.11<br />
Liwale<br />
48<br />
30,714.14<br />
Nachingwea<br />
12<br />
44,798<br />
Ruangwa<br />
8<br />
545,585<br />
Jumla 120 698,068.<strong>50</strong><br />
Wanyama Pori:<br />
Selous Game Reserve ni mbuga ambayo inahusisha Wilaya za Kilwa na Liwale.<br />
Mbunga hii ni makazi ya Wanyama wengi sana wakiwemo tembo, nyati,<br />
Kongoni, Paa, Simba, Chui, Fisi. Ni mbunga iliyoanzishwa hata kabla ya Uhuru<br />
na sasa ni miongoni mwa “Urithi wa Dunia.”<br />
Vijiji vya jirani na mbunga kwani miaka ya hivi karibuni imeanza kunufaika kwa<br />
kuwepo wa mbunga ya Selous. Kumeanzishwa WMA tatu zifuatazo:<br />
Wilaya WMA Idadi ya<br />
Vijiji<br />
Kilwa<br />
Liwale<br />
Nachingwea<br />
“Mboma” Minjika<br />
Magingo<br />
Ndonde<br />
First Draft 29<br />
9<br />
9<br />
5<br />
Jumla 23<br />
Uvuvi:<br />
Mfadhili<br />
Eastern Selous Conservation Program<br />
GTZ<br />
W W F<br />
Mkoa wa Lindi kwa miaka 1971 – 1973 umekuwa unaongoza kwa Uvuvi wa<br />
bahari ya Hindi. Kiwango kikubwa cha Samaki ambao huvuliwa katika pwani ya<br />
Bahari ya Hindi katika Mikoa ya Tanga, Pwani, Dar es Salaam wakati huo ikiwa<br />
ndani ya Pwani) Lindi na Mtwara Wilaya ya Kilwa pekee yake hutoa karibu<br />
asilimia 37 – 38 (Mkoa wa Lindi kwa jumla hutoa 40%).<br />
Mazingira haya ndiyo yaliufanya Mkoa wa Lindi miaka hiyo ianzishe Kampuni ya<br />
Uvuvi – Lindi Fishing Company (LIFICO) mnamo tarehe 1 Oktoba 1973.<br />
Kampuni ilikuwa na maboti 6 ya urefu wa futi 25, Mnyororo baridi Kilwa Masoko<br />
na Lindi. Hivyo Samaki toka Kilwa waliletwa Lindi katika masanduku ya barafu<br />
kwa mauzo.
LIFICO kwa sasa haipo tena nayo ilikuwa na uhai mfupi.<br />
Takwimu za mwaka 1973 kwa Mkoa zinaonesha yafuatayo:-<br />
Idadi ya Idadi ya Wastani wa<br />
Wavuvi Vyombo uzalishaji/Chombo<br />
(Tani)<br />
1,312 8<strong>50</strong> 9.6<br />
Aina ya Samaki wanapatikana sana ni changu kijana, jodari, samsuli, mlimba,<br />
pono, vibua, nguru, kalambisi, pweza na kamba.<br />
Uvuvi wa maji baridi kufanywa katika maziwa ya Rutamba na Mkowe yaliyopo<br />
Wilaya Lindi.<br />
First Draft 30
Maendeleo yaliyopatikana ndani ya kipindi hiki cha Uhuru ni kama kinavyoonekana katika jedwali lifuatalo:-<br />
First Draft 31<br />
Lindi (M) Lindi (V) Kilwa Nachingwea Ruangwa Liwale Jumla<br />
Idadi ya wavuvi 801 1200 1600 - - - 3601<br />
Idadi ya vyombo vya uvuvi 524 476 - - - - -<br />
Idadi ya BMUs 9 13 16 - - - 38<br />
Idadi ya Vikundi vya Uvuvi 7 - - - - - -<br />
Idadi ya Doria zilizofanyika 3 4 4 - - - 9<br />
Idadi ya Zana haramu zilizokamatwa 10 3 - - - - 13<br />
Idadi ya nyombo haramu vilivyokamatwa 1 3 - - - - 4<br />
Idadi ya wavuvi haramu waliokamatwa - 3 - - - - 3<br />
Idadi ya Miradi/Programu zinazosaidia wavuvi 1 1 2 1 1 1 3<br />
Idadi ya vyombo vya fedha vinavyosaidia wavuvi - - 1 - - - 1<br />
Idadi ya mabwawa ya kufugia samaki 4 146 17 69 11 25 272<br />
Idadi ya wafygaji samaki 62 223 152 158 43 360 998<br />
Idadi ya vizimba vya kufugia Kaa - - 160 - - - 160<br />
Idadi ya chaza wa kuzalishia Lulu - - - - - - -<br />
Idadi ya wakulima wa zao la Mwani 100 1787 - - - - 1887<br />
Idadi ya vikundi vya ufugaji/ukuzaji viumbe kwenye maji 5 14 16 26 6 22 156
Madini:<br />
Kuwepo kwa madini ya vito – katika wilaya za Mkoa wa Lindi ni jambo ambalo<br />
limebainika katika miaka ya 1990. Hapa ndipo Mkoa ulipokea wimbi la<br />
wachimbaji wadogo kutoka nje ya Mkoa.<br />
Lakini katika miaka ya 1970 Askari KAR wa zamani aliyepigana Vita Kuu ya Pili<br />
ya Dunia Bwana Petro Achimpota alikuwa na viwanja na liseni ya kutafuta<br />
madini katika maeneo ya Mbekenyera. Alikuwa ni mtu pekee aliyejishughulisha<br />
na suala la madini miaka hiyo (Bado yupo hai).<br />
Aina ya madini yaliyopo ni pamoja na dhahabu, ruby, red na green tourmarine<br />
nay a vito mbalimbali. Kwa sasa wilaya za Nachingwea, Ruangwa na Liwale ni<br />
maarufu kwa shughuli hii.<br />
Katika miteremko ya Uwanda wa Juu wa Rondo kuna aina yam awe ya rangi<br />
mbalimbali hasa Namupa na Mnacho. Wenyeji hutumia rangi hizo kupaka<br />
nyumba zao. Haujafanyika utafiti wa kina juu yam awe haya yaweza kuzalisha<br />
bidhaa ngapi.<br />
Pamoja na kwamba uchimbaji wa madini una takriban miaka 10 mfululizo sasa<br />
bado haifahamiki uzito wa madini yaliyozalishwa.<br />
Mwaka 2010 Kampuni moja ya madini imeonesha nia ya kufungua mgodi wa<br />
dhahabu wilayani Ruangwa – mgodi ambao waweza kutoa tani 25 za dhahabu.<br />
Viwanda vya Mbao:<br />
Kuwepo kwa misitu yenye miti ya mbao ngumu za thamani kubwa kuliufanya<br />
Mkoa wa Lindi kuwa na viwanda kadhaa vya kupasua mbao.<br />
Viwanda hivyo ni kama vifuatavyo:-<br />
Mmiliki Jina la Kiwanda Mahali<br />
Nachingwea Trading Mtua Saw Mill<br />
Nachingwea<br />
Cooporation (NATCO) Ngunichile Blackwood Saw Mill Nachingwea<br />
TWICO<br />
Durbhai<br />
?<br />
?<br />
JKT Nachingwea<br />
Vara GD<br />
Mingoyo Saw Mills<br />
Kilwa Saw Mills<br />
African Black Wood<br />
Rafiki Saw Mill<br />
Lindi Saw Mills<br />
JKT Timber products<br />
Vara Saw Mills<br />
First Draft 32<br />
Lindi<br />
Kilwa<br />
Lindi<br />
Lindi<br />
Lindi<br />
Nachingwea<br />
Lindi
Kati ya Viwanda hivi vile vya NATCO (baadaye SHIMANA) viliuzwa kwa watu<br />
binafsi na pia TWICO Mingoyo.<br />
Katika mwaka huu 2011 viwanda vilivyo hai na kusajiliwa ni vifuatavyo:-<br />
Jina/Kampuni Hati ya<br />
Usajili<br />
(Namba)<br />
Miteja Saw Mills<br />
06471<br />
Mingoyo Saw Mills<br />
06473<br />
Mtua Saw Mills<br />
06473<br />
Mhavile Enterprises Ltd 06<strong>50</strong>0<br />
Viwanda vya Kubangua Korosho:<br />
First Draft 33<br />
Shughuli Mahali<br />
Kupasua Mbao<br />
Kupasua Mbao<br />
Kupasua Mbao<br />
Kupasua Mbao<br />
Kilwa<br />
Lindi<br />
Lindi<br />
Ruangwa<br />
Miaka ya mwanzoni mwa 1980 Mkoa wa Lindi ulikuwa na viwanda vitatu vya<br />
kubangua Korosho:<br />
Viwanda Uwezo<br />
(tani)<br />
Lindi 10,000<br />
Mtama 5,000<br />
Nachingwea 5,000<br />
20,000<br />
Viwanda vilifanya kazi kwa kipindi tu na vilikuwa maalumu kwa ajili ya kubangua<br />
kwa mauzo ya soko la nje. Yaonekana vionjo vya Soko la nje liligeuka na kuwa<br />
linapenda kupata Korosho ghafi.<br />
Katika miaka ya 1990 Kiwanda cha Lindi kilikodiwa na Ms Mohamed Abdullah<br />
Kgarafi chini ya jina la MAK Industries na kikafanya kazi kwa miaka karibu mitatu<br />
hivi.<br />
Viwanda vyote vitatu sasa cimebinafsishwa<br />
Lindi BUCCO<br />
Mtama Linfi Farmers Association<br />
Nachingwea Lindi Farmers Association<br />
Katika ubinafsishaji huu ni kiwanda cha Lindi tu kilifanya kazi chini ya mmiliki<br />
wake na ni kwa kipindi kifupi tu pia.
Mafuta Ilulu Ltd:<br />
Kiwanda hiki kipo Nachingwea na kilijengwa miaka ya katikati ya 1970 kwa ajili<br />
ya kukamua mafuta ya Ufuta. Kilianzishwa wakati Mkoa wa Lindi umeundwa<br />
tayari.<br />
Kiwanda kilijikuta kimo katika matatizo ya rasilimali fedha (mtaji) na hivyo kikawa<br />
na madeni makubwa pamoja na umri wake mdogo.<br />
Katika jitihada ya kukiokoa Kiwanda hiki Halmashauri za Wilaya zilinunua baadhi<br />
ya hisa za Kiwanda hiki.<br />
Hatima ya Kiwanda hiki ilifikia pale ambapo kiliuzwa kwa mwekezaji Abbas<br />
Gulamali.<br />
Mafuta Ilulu ni Kiwanda ambacho kilifanya kazi kwa muda mfupi sana baada ya<br />
kufanya majaribio ya uzalishaji.<br />
Viwanda Binafsi: Sabuni na Mafuta:<br />
1. Mingoyo Oil and Soap Factory kimekuwapo tangu wakati wa Ukoloni.<br />
Kiwanda hiki ni maarufu sana kwa sababu za miche zilizojulikana kwa<br />
jina la “Mingoyo” (a.k.a “Ulimi wa ng’ombe). Malighafi yalikuwa mbata.<br />
Katika miaka ya 1980 Kiwanda kilitengeneza pia sabuni za kuogea<br />
“Anita”.<br />
Ukamuaji wa mafuta pia ulikuwa unafanyika Kiwandani hapa kwa<br />
kutumia karanga na ufuta kuzalisha “Mingoyo Cooking Oil (Mafuta ya<br />
Uto).<br />
Kutokana na uzee wa teknolojia ya kiwanda hiki bidhaa zake<br />
zimetoweka katika Soko katika miaka ya Karne hii ya 21.<br />
2. Zawadi Soap Factory kilikuwapo Mjini Lindi eneo la Matopeni<br />
kilianzishwa miaka ya 1970 na kilifungwa miaka ya 1980 baada ya<br />
mmiliki Zawadi E. Rawji kuihama Lindi.<br />
Kiwanda cha Kukamua Asali: Liwale<br />
Shirika la Maendeleo la wilaya ya Liwale (SHIMALI) wakati wa uhai wake lilikuwa<br />
na kiwanda cha kukamua asali na kuiweka katika chupa za ujazo wa 2<strong>50</strong>cc.<br />
Wilaya ya Liwale ni maarufu kwa uzalishaji asali ya nyuki wakubwa. Lakini<br />
pamoja na ukweli huu Kiwanda hiki hakikudumu kwa muda mrefu.<br />
First Draft 34
Imani ya Soko kwamba asali bora na nzuri ni ile ya Tabora tu, kwa kuwa<br />
ilitangazika sana, haikuaminika kuwa Liwale yaweza kuzalisha asali yenye<br />
ushindani. Ushindani huu Wachumi wanauita “Wa kukatana makoo” (Cut throat<br />
Competition).<br />
Hata hivyo Wilaya zetu za mkoa wa Lindi ni wazalishaji wa asali na hivyo bado<br />
fursa ipo.<br />
Viwanda vya Chumvi:<br />
Teknolojia ya kuzalisha chumvi ni ile ya kuyatega maji ya bahari katika mabirika<br />
(majaluba, mabwawa). Maji huachwa humo yakikaushwa na joto la jua hadi<br />
kubakia “mawe meupe” ya chumvi.<br />
Katika mwaka 1974 Mkoa ulikuwa na idadi ndogo ya viwanda vya aina hii vya<br />
kuzalisha chumvi. Viwanda hivyo ni vifuatavyo:-<br />
Jina la Kiwanda Mmiliki Mahali<br />
Machole Salt Works LIDECO Lindi<br />
Nangima Salt Works KIL<strong>WA</strong>DECO Kilwa<br />
Matope Salt Works Lindi<br />
Kufunguliwa kwa Viwanda vya ngozi (Morogoro) na Karatasi (Mgololo Iringa)<br />
kulikuza ghafla Soko la ndani la chumvi katika miaka ya 1980. hali hii ikawafanya<br />
watu wengi kuingia katika kuanzisha Viwanda vya kuzalisha chumvi.<br />
Wafanya biashara kutoka Kanda ya Ziwa na Magharibi mwa <strong>Tanzania</strong> walizidi<br />
kupanua Soko la chumvi. Walikuwa wanaiuza chumvi kwa nchi jirani za Uganda,<br />
Rwanda, Burudi na Zaire (sasa DRC).<br />
Kumekuwa na kupanuka kwa Viwanda vya chumvi mwambao wa Bahari ya Hindi<br />
kwa Wilaya zote mbili za Lindi na Kilwa.<br />
First Draft 35
Utalii:<br />
Mkoa wa Lindi una vivutio vingi tu vya kuwavutia Watalii. Ujumla wa vivutio<br />
vilivyopo kumfanya mtu kuyapata ama kuyatenda mambo matatu kwa wakati<br />
mmoja:<br />
1. Kupata Elimu<br />
2. Kukuza ujasiri<br />
3. Michezo<br />
Vivutio vilivyopo ni kama vifuatavyo:-<br />
(i) Magofu ya Kale:<br />
Magofu ya Kale yapo Kilwa Kisiwani ambapo miongoni mwa hayo kuna<br />
Gereza Kuu, Msikiti wenye umri ya Karne 6, Kisima Kikuu na njia ya chini<br />
ya ardhi, Kasri ya Kifalme “Husn-El-Kubra” ni majengo yaliyopo hapo<br />
Kisiwani.<br />
Kilwa Kisiwani ni Kisiwa ambacho kinatajwa kuwa kilinunuliwa kwa bei ya<br />
kitambaa cha nguo kukizunguka Kisiwa chote (historia hiyo).<br />
Eneo la Songa Mnara ambacho ni Kisiwa pia yapo magofu hiyo ni himaya<br />
ya Ibu Batuta. Hapo ndipo sarafu ya kwanza kabisa ilibuniwa na kuanza<br />
kutumia eneo la pwani hii.<br />
(ii) Mapango ya Nang’oma Kipatimu<br />
Ni mapango ya aina yake yenye mvuto mkubwa. Hupatikana popo na aina<br />
ya bui bui ambao hawapo maeneo mengine. Ni mapango yenye mchanga<br />
unaofanana na wa pwani. (ulifikaje hapo?) Pia kuna kitu kama ngoma na<br />
fimbo za kupigia. Lakini ni mawe tupu hayo. Yapo madai ya baadhi ya<br />
Watu kuwa hayo hufika hadi Liwale (hakuna utafiti wa kuthibitisha haya).<br />
Ni mapango ambayo Wamatumbi waliyatumia sana kujificha wakati wa<br />
Vita.<br />
(iii) Chem Chem ya Maji ya Moto:<br />
Hii inapatikana pia eneo la Kipatimu na pia hata chemchem iliyotoa maji<br />
ya dawa kwa vita vya “Majimaji” ipo katika eneo la huko Kipatimu.<br />
(3) Fukwe Nzuri.<br />
Hizi zimetanda toka Kilwa hadi Lindi ni fukwe ambazo hazijachafuliwa na<br />
taka za viwandani. Bahari yake pia ni nzuri kwa kuogelea na hata michezo<br />
ya mbizi (Scuba diving).<br />
(4) Jiwe la Mzungu<br />
Ni alama ambayo iliwekwa na Wareno pwani ya Lindi katika kijiji cha<br />
Kijiweni (pia huitwa Jiwe la Mzungu). Hii ni katika miaka ya Karne ya 15.<br />
Inadaiwa kuwa Wareno (ambao waliweka jiwe hilo) walidai kuwa ndiyo<br />
First Draft 36
uwe mpaka wa Kaskazini mwa himaya yao ya Msumbiji katika Kikao cha<br />
Barlin.<br />
5. Boma la Liwale:<br />
Hili lina picha za “Watawala wa jadi Sugu” katika ukuta. Ni sura ambazo<br />
zaonekana bayana kwa kupata chokaa upya ukuta husika. Ni teknolojia<br />
gani ilitumika kuweka picha hizo hao?!).<br />
6. Barabara ya Biashara ya Utumwa:<br />
Msafara wa Watumwa hadi kufika Soko la Kilwa hupita ndani ya Mkoa wa<br />
Lindi kutokea Kusini (kwa che Mataka) kupitia Nachingwea, Liwale hadi<br />
Kilwa Kivinje ambako Soko lake lipo hadi sasa.<br />
7. Misitu ya Rondo:<br />
Ni maarufu kwa bioanuai lakini ni njia maarufu kwa ndege wanaohama<br />
hama. Pia ni eneo ambalo lina vipepeo wa aina ambayo hupatikana hapo<br />
tu. Ni eneo ambalo yasemwa hata baadhi ya mimea ipo hapo tu.<br />
Ni muhimu kwa wasomi wa “Flora na Fauna”.<br />
8. Selous Game Reserve:<br />
Mbuga ambayo ina wanyama wengi wa kuvutia, ndege na hata pia<br />
maeneo yenye samaki. Njenje, Luwegu na Mbarangandu ni maeneo<br />
muafaka kwa kuwa na makambi hata Hoteli za Kitalii.<br />
9. Viboko wa Mto Nyange: Kilwa<br />
Ni wa ajabu kwa nini wanaelewa lugha ya binadamu na kuyafanya yale<br />
wanayoomba kuyafanya? Inakuwaje basi ukoo wa watu Fulani tu ndiyo<br />
mmoja wao aweze kuwasiliana na viboko hawa? Wanakijiji wa<br />
Kiranjeranje wanayo Siri hiyo. Wilaya ya Kilwa ilijenga nyumba (Rest<br />
Camp) hapo Mto Nyange miaka ya 1980 sasa ni hadithi tu hazipo tena.<br />
(10) Kisiwa cha Popo<br />
Hiki kipo ndani ya Manispaa ya Lindi. Wakazi pekee Kisiwani humo ni<br />
popo. Kwa miaka ya hivi karibuni kimewahi kutembelewa na wageni ili<br />
kuja kuwaona popo hao wa aina yake. Wageni hukitaja kisiwa hicho kuwa<br />
ni mazalia mazuri kwa aina hiyo ya popo.<br />
(11) Mlima wa Tembo (Kipindimbi Kilwa)<br />
Ni eneo ambalo tembo alianguka akiwa katika mbio na kufia hapo. Watu<br />
wa Tarafa ya Njinjo Kilwa wanayo maelezo ya kina.<br />
(12) Eneo la Masalia ya Dinosavia (Dinosarus)<br />
Ni reptilia mkubwa mno wa zama za kale ambapo masalia yake<br />
yamechimbwa na kupelekwa Ujerumani. Huko yamejengwa vizuri na<br />
yapo katika makumbusho. Ni mnyama ambaye kwa kawaida aliishi katika<br />
“temperate lands” huku alifikaje? Masalia hayo yalipatikana eneo la<br />
Tendeguru Wilaya ya Lindi.<br />
First Draft 37
Watu wa Dini wanasema kuja kwa mnyama huyo ni katika Gharika ya<br />
Enzi ya Nuhu (hakuwapo katika Safina), wanahistoria wanadai kuwa<br />
huenda “alipwelewa” kipindi ambacho barafu iliyeyuka toka uso wa<br />
dunia.(Glacier period).<br />
Watafiti wa Mambo ya Kale kwa hili watatuambia nini au ni Olduvai tu<br />
ndiyo kipaumbele?!<br />
Vipo vivutio vingine vingi tu ambavyo hapa havikutajwa si kwamba havina<br />
umuhimu hasha. Tutavipa uwanja mpana kwa siku zijazo.<br />
Kuwepo kwa vivutio ambavyo vimetajwa hapo mapema kumesababisha pia<br />
kufunguliwa kwa Hoteli za Kitalii Kilwa Masoko na pia Lindi.<br />
Hoteli hizo ni zifuatazo:-<br />
Mji Hoteli<br />
Kilwa Masoko Kilwa Ruins<br />
Kilwa Safari<br />
Kilwa Dreams<br />
Kimbilio<br />
Kilwa Sea View<br />
Mwangaza<br />
Lindi Lindi Oceanic<br />
Mbali na hoteli hizi Mkoa pia umeshuhudia kuanzishwa asasi ya Kijamii kwa jina<br />
la “Kilwa Hevitage “ambayo miongoni mwa shughuli zake ni kuutangaza<br />
Utamaduni asilia wa Kilwa katika Nyanja mbalimbali.<br />
Kupitia asasi hii kutafanyika pia aya nyingine ya Utalii wa Kiutamaduni (Cultural<br />
tourism.<br />
First Draft 38
Majengo ya Ofisi:<br />
Mkoa ulianza ukiwa umekodi jengo la Ofisi kutoka Msajili wa Majumba hapo<br />
mwaka 1971. Jengo hilo limetumika hadi mwaka 1989 wakati ambapo Ofisi ya<br />
Mkuu wa Mkoa ilipokamilika awamu ya kwanza na kuhamia. Awamu ya pili<br />
imeanza kutumika pamoja na kwamba hatua za umaliziaji bado hazijakamilika.<br />
Majengo ambayo yamejengwa ndani ya miaka ya Uhuru ni majengo ya Ofisi za<br />
Wakuu wa Wilaya za Kilwa, Lindi na Nachingwea.<br />
Kwa upande wa Wilaya za Liwale na Ruangwa Wakuu wa Wilaya Ofisi zao zimo<br />
katika majengo ya Halmashauri za Wilaya husika. Jengo la Ofisi kwa Wilaya ya<br />
Ruangwa linaendelea kujengwa.<br />
Majengo ya Ofisi ambayo yapo Ruangwa Halmashauri ya Wilaya na Nachingwea<br />
yanatokana na juhudi za Wananchi wenyewe kuchangia kwa hali na mali.<br />
Mchango wa Serikali Kuu kwa majengo hayo ikilinganishwa na ule wa jamii wa<br />
jamii ni mkubwa mno kwa uwiano wa asilimia 20 Serikali Kuu ni 80% juhudi za<br />
Wananchi wenyewe.<br />
First Draft 39
Umeme:<br />
Mnamo mwaka 1971 wakati Mkoa unaundwa ni maeneo machache tu ambayo<br />
yalikuwa na Umeme.<br />
Shirika la Umeme la TANESCO lilikuwa linatoa huduma hiyo kwa miji ya Lindi na<br />
Nachingwea tu.<br />
Mbali na miji hii Wamisionari nao walitoa huduma hii eneo la Nyangao kwa<br />
shughuli zao hapo kama hospitali, Karakana na matumizi ya Kanisa.<br />
Ndani ya kipindi hiki cha miaka ya Uhuru huduma ya TANESCO ilipanuka na<br />
kufika Miji ya Liwale, Kilwa Masoko na Ruangwa. Umeme huu ulikuwa<br />
unazalishwa na mashine (Generator) ambapo vituo vilikuwa Lindi Mjini,<br />
Nachingwea, Liwale na Kilwa Masoko – Ruangwa ilihudumiwa na mitambo ya<br />
Nachingwea.<br />
Kufuatia kufungwa kwa mitambo ambayo inaendeshwa kwa gesi asilia huko<br />
Mtwara (Artumas) na imekuwa ni ukombozi kwa Lindi, Nachingwea na Ruangwa.<br />
Suala la mgao ni historia.<br />
Katika baadhi ya Vijiji huduma ya Umeme kwa sasa inapatikana kama ifuatavyo:-<br />
Nachingwea Naipanga, Stesheni, Nangowe, Chiola<br />
Ruangwa Likunja, Nkowe<br />
Kilwa Nangurukuru, Singino, Mpara, Somanga, Tingi<br />
First Draft 40
TAASISI ZA FEDHA<br />
Mabenki ambayo yalikuwepo katika miaka ya 1970 hapa Mkoani yalikuwa<br />
National Bank of Commerce matawi yalikuwapo katika miji ya Wilaya, Benki ya<br />
Posta ambapo huduma yake ilikuwa inatolewa sehemu yenye Ofisi ya Posta.<br />
Mabenki mengine ni <strong>Tanzania</strong> Rural Development Bank (TRDB) na <strong>Tanzania</strong><br />
Housing Bank (THB): haya mawili yalikuwa na Matawi Lindi Mjini tu. Kwa sasa<br />
TRDB na THB hayapo tena.<br />
Kutokana na maboresho katika Sekta ya fedha na mageuzi kadhaa ndani ya<br />
Sekta husika Mkoa kwa sasa unazo taasisi zifuatazo za fedha:<br />
Taasisi Matawi<br />
NBC (1997) Ltd Lindi Mjini<br />
NMB Lindi, Nachingwea, Liwale, Ruangwa na Kilwa<br />
CRDB Lindi Mjini<br />
<strong>Tanzania</strong> Postal Bank Lindi Mjini<br />
Pride (T) Ltd Lindi Mjini<br />
Bay Port Lindi Mjini<br />
First Draft 41
ASASI ZA KIJAMII (AZAKI):<br />
Kuanzia miaka ya 1990 Mkoa umeshuhudia kuundwa kwa AZAKi mbalimbali<br />
katika Wilaya zake zote 5 za Kiserikali Kuu. AZAKi hizo zimejikita katika Nyanja<br />
mbalimbali za kijamii ili kuwezesha michakato ya kutatua Kero mbalimbali<br />
Kisiasa (elimu ya Uraia), Kiuchumi (vita dhidi ya Umaskini) Kijamii na pia Kijinsia.<br />
Kufuatia kuwapo kwa AZAKi nyingi kila Wilaya imeunda Mtandao unaoratibu na<br />
kuziunganisha AZAKi hizo. Mitandao hiyo ni kama ifuatayo:<br />
Wilaya Jina la Mtandao<br />
Lindi LINGO NET<br />
Kilwa KINGO NET<br />
Liwale ULIDINGO<br />
Ruangwa RUANGONET<br />
Nachingwea NAGO NET<br />
Mitandao hii ya Kiwilaya inajumuika chini ya Mtandao mmoja wa Kimkoa – Lindi<br />
Association of Non Governmental Organisations – LANGO.<br />
First Draft 42