Cynllun gweithredu daearyddiaeth - Arolwg Ordnans - Ordnance ...
Cynllun gweithredu daearyddiaeth - Arolwg Ordnans - Ordnance ...
Cynllun gweithredu daearyddiaeth - Arolwg Ordnans - Ordnance ...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
SLN Geography yn cyrraedd ei ben-blwydd yn 8<br />
oed: sut i fanteisio i’r eithaf ar y canolbwynt<br />
deialog hwn am addysg ddaearyddol<br />
Enillodd SLN Geography<br />
– www.sln.org.uk/geography<br />
– Wobr Aur y Gymdeithas<br />
Ddaearyddol ym 1999<br />
am arloesedd a’r effaith<br />
bosibl ar addysgu a dysgu<br />
<strong>daearyddiaeth</strong>. Nid oedd wir<br />
wedi gadael ei ôl ar y pryd, ond<br />
bu ei effaith yn arwyddocaol<br />
dros y bedair blynedd<br />
diwethaf, yn y DU ac, mae’n<br />
debyg, ledled y byd. Saith<br />
mlynedd yn ddiweddarach<br />
ac mae wedi tyfu i fod yn fan<br />
cychwyn o bwys erbyn hyn i’r<br />
athro/athrawes <strong>daearyddiaeth</strong><br />
sydd ar flaen y gad. Mae<br />
mwy na 35 000 o negeseuon<br />
wedi’u rhoi ar y fforwm ers<br />
ei ddechrau. Mae llawer yn<br />
bryfoclyd; rhai yn ddoniol; y<br />
rhan fwyaf yn ymarferol. Yma,<br />
mae Chris Durbin, sydd erbyn<br />
hyn yn Hong Kong ond a fu’n<br />
arolygydd <strong>daearyddiaeth</strong><br />
Swydd Stafford, yn myfyrio<br />
ar y wefan y sefydlodd ym<br />
1998 gyda’i gydweithiwr Kate<br />
Russell, sydd ar hyn o bryd yn<br />
gynghorydd <strong>daearyddiaeth</strong><br />
Swydd Stafford. Wrth wneud<br />
hyn, mae’n cynnig offeryn ar<br />
gyfer myfyrio ar p’un a yw’ch<br />
cwricwlwm <strong>daearyddiaeth</strong> chi<br />
wedi cwrdd â her<br />
cenhedlaeth y<br />
Rhyngrwyd.<br />
Ffigur 1 –<br />
Logo Fforwm SLN Geography<br />
Mae cenhedlaeth y<br />
Rhyngrwyd bellach wedi<br />
dod i’r fei<br />
Mae rhai yn ei charu, eraill yn ei<br />
chasáu, ond mae’r Rhyngrwyd<br />
wedi newid am byth y ffordd y<br />
byddwn yn meddwl am addysgu a<br />
dysgu <strong>daearyddiaeth</strong>. Mae llawer<br />
ohonom yn ansicr o hyd sut i’w<br />
defnyddio i addysgu’n effeithiol.<br />
Yn 2006, rydym yn sownd rhwng<br />
dau fyd o ddysgu mewn ysgolion.<br />
Roedd byd y 1970au a’r 1980au yn<br />
un lle trosglwyddid gwybodaeth o<br />
athro/athrawes i fyfyriwr y rhan<br />
fwyaf o’r amser yn y gwersi,<br />
gydag ambell fideo ac wrth gwrs,<br />
map yr <strong>Arolwg</strong> <strong>Ordnans</strong> yn cael<br />
ei ychwanegu i fywiogi dysgu<br />
gyda gwerslyfrau digon diflas.<br />
Drwy’r naw degau a’r ddegawd<br />
hon, aethom i mewn i fyd lle<br />
mae gwybodaeth ddaearyddol<br />
gynyddol, gan gynnwys data<br />
gweledol, rhifyddol a thestunol,<br />
ar flaen ein bysedd. Ni all y rhan<br />
fwyaf o’m cenhedlaeth i, sydd<br />
yn ein pedwardegau, gofio<br />
bywyd heb deledu. Nid yw pobl<br />
ifanc heddiw’n cofio adeg heb y<br />
Rhyngrwyd. Gadawa’r ffaith hon<br />
ni mewn penbleth, sef sut i ennyn<br />
diddordeb myfyrwyr gydag<br />
adnodd nad ydyn nhw’n gwybod<br />
sut beth yw bod hebddo. Nid yw’r<br />
byrddau arholi wedi dal i fyny’n<br />
gan Chris Durbin<br />
iawn ag addysg ddaearyddol ar<br />
gyfer cenhedlaeth y Rhyngrwyd.<br />
Mae rhai athrawon yn amheus o<br />
hyd ynghylch y Rhyngrwyd, tra bo<br />
eraill wedi gwirioni â hi. Ni ddaw<br />
budd o’r naill safbwynt na’r llall.<br />
Pragmatig ac eto myfyriol<br />
Heddiw, efallai y dylai’r dysgodron<br />
daearyddol sydd wedi gwirioni<br />
â’r Rhyngrwyd ledled y byd fod<br />
yn llai brwdfrydig yn ei chylch<br />
ac yn fwy pragmatig ynglŷn<br />
â’i heffaith ar ddysgu. Dylai’r<br />
athrawon hynny sy’n amheus fod<br />
yn cwestiynu’r dulliau dysgu sydd<br />
wedi esblygu, a hynny heb fod yn<br />
sinigaidd. Fodd bynnag, does dim<br />
amheuaeth y dylai’r Rhyngrwyd<br />
fod wedi gorfodi’r holl athrawon<br />
<strong>daearyddiaeth</strong> i gwestiynu eu<br />
rôl, eu pwnc a’u methodoleg.<br />
Dyma ffordd o feddwl am wneud<br />
cynnydd go iawn yn eich addysg<br />
<strong>daearyddiaeth</strong>, er mwyn diwallu<br />
anghenion daearyddwyr ifanc<br />
heddiw. Rhowch yr holl feysydd<br />
llafur arholiadau a chwricwla<br />
rhagnodol o’r neilltu am ennyd, a<br />
dychwelwch i fod yn ddysgodron<br />
beirniadol meddylgar sy’n gallu<br />
gweld yr hyn sy’n angenrheidiol<br />
i’r genhedlaeth nesaf. Chwiliwch<br />
am syniadau a dyfeisiau gwersi, a<br />
gadewch iddyn nhw ddylanwadu<br />
ar eich cwricwla a’ch meysydd<br />
llafur arholiadau.<br />
Y saith bendigedig<br />
Dyma saith cwestiwn y dylech eu<br />
gofyn ynglŷn â’r cwricwlwm rydych<br />
chi’n ei gynnig, i drawsnewid<br />
<strong>daearyddiaeth</strong> ac i helpu ailgynnau’r angerdd am d<strong>daearyddiaeth</strong> fodern.<br />
Bydd pob cwestiwn yn eich cysylltu â lle ar wefan Learning Net Swydd<br />
Stafford a allai eich helpu i newid y cwricwlwm <strong>daearyddiaeth</strong> er gwell.<br />
1. Ydy’r d<strong>daearyddiaeth</strong> rydych chi’n frwdfrydig yn ei<br />
chylch yn weledol symbylol?<br />
Does dim esgusodion yma. Mae camerâu digidol yn cael eu pwyntio ym<br />
mhobman; mae lluniau llygad dystion o leoedd a digwyddiadau yn cael<br />
eu lanlwytho a’u rhannu ar unwaith. Rydym yn byw mewn byd lle gall pobl<br />
gyffredin, yn hytrach na newyddiadurwyr, gyfrannu at y newyddion trwy<br />
ddelweddau gweledol. Gall troshaenu diagramau du a gwyn ar ffotograffau<br />
fywiogi diwrnod diflas. Bydd defnyddio lluniau mwy mympwyol yn ysgogi ac<br />
yn ychwanegu mwy o ddiben at ymholiadau daearyddol. Mae technegau fel<br />
y rhain yn fwy tebygol o symbylu cwestiynu ac, yn y pen draw, ymholiadau.<br />
Ffigur 2 – Pam fod cŵn yn gwisgo sbectol haul?<br />
Llun apelgar mympwyol i archwilio rhanbarthau Japan.<br />
Sut y gallwch chi ddefnyddio www.sln.org.uk/geography<br />
Gallwch chi chwilio adran Geo-Images<br />
www.sln.org.uk/geography/Images.htm<br />
ac yn enwedig ymholiadau Geo-photo<br />
www.sln.org.uk/geography/photoenquiry.htm<br />
a fydd yn eich helpu i adeiladu syniadau i ddefnyddio dulliau mympwyol<br />
i archwilio syniad.<br />
Gall Geo-Irony – www.sln.org.uk/geography/geoirony.htm<br />
ganiatáu ichi fod yn deimladwy gyda myfyrwyr.<br />
2. Ydy’ch myfyrwyr yn ymgysylltu â phobl mewn gwahanol<br />
leoedd?<br />
Ble yn eich cwricwlwm fydd myfyrwyr yn cysylltu â phobl sydd â<br />
phrofiadau go iawn? Fyddwch chi’n defnyddio tystiolaeth bersonol o’r<br />
Rhyngrwyd neu o ffynonellau eraill? Mae stori yn parhau i fod yn arf<br />
pwerus iawn i ennyn diddordeb myfyrwyr mewn deall persbectifau o<br />
wahanol leoedd. Dim esgusodion eto. Gall y Rhyngrwyd eich helpu i<br />
ddod o hyd i’r straeon hyn; mae siopau llyfrau a llyfrgelloedd y byd ar<br />
agor i chi. Fodd bynnag, gallai defnyddio’r Rhyngrwyd yn unig olygu<br />
cynhyrchu tystiolaeth o ffynonellau sy’n siarad Saesneg yn bennaf,<br />
fyddai o bosibl yn golygu rhagfarn yn eich ymholiadau – ac mae angen<br />
ichi sicrhau bod cenhedlaeth y Rhyngrwyd yn ymwybodol o hyn.<br />
Sut y gallwch chi ddefnyddio www.sln.org.uk/geography<br />
Gallwch chi ddefnyddio 7–11 Weblinks www.sln.org.uk/geography/7-<br />
11wl.htm i ddod o hyd i bobl sydd â phrofiad uniongyrchol o amgylcheddau,<br />
a sefydlu gwefan eich hunan. Gwnaeth Website of the Moment fy ngalluogi<br />
i ddarllen am Ysgol Swanshurst, Birmingham, a sut y gwnaethan nhw<br />
gysylltu ag ysgol yn Ne Affrica. Yn yr adran ar y fforestydd glaw, roedd yna<br />
gysylltau â safleoedd Brasil, yn ogystal â safleoedd America a’r DU.<br />
3. Ydy’r d<strong>daearyddiaeth</strong> rydych chi’n ei chynnig yn annog<br />
myfyrwyr i ymarfer sgiliau gwerthuso beirniadol?<br />
Sawl gwaith wnaethoch chi’r gylchred ddŵr – efallai, yn gywilyddus, yn dweud<br />
wrth y myfyrwyr bod y pwnc hwn yn sych ac yn ddiflas? Fe ddylai fod yn ddiddorol!<br />
Disgrifiwch broses llethrau bryn wrth adrodd stori’n lliwgar, gyda lluniau, ond yna<br />
dangos tri neu bedwar diagram i fyfyrwyr i werthuso pa un sy’n dangos model<br />
prosesau llethrau bryn orau. Defnyddiwch gyfleuster chwilio delweddau Google ® i<br />
weld beth allwch chi ddod o hyd iddo – a rhannu’r diagramau i gategorïau da neu<br />
wael. Gallwch chi ddefnyddio categorïau ‘Maen nhw’n rhy hawdd i’w deall’ a ‘Pe<br />
24 newyddion mapio Rhifyn 31 gaeaf 2006 www.ordnancesurvey.co.uk/addysg www.ordnancesurvey.co.uk/addysg<br />
newyddion mapio Rhifyn 31 gaeaf 2006 25<br />
1<br />
2