Cynllun gweithredu daearyddiaeth - Arolwg Ordnans - Ordnance ...
Cynllun gweithredu daearyddiaeth - Arolwg Ordnans - Ordnance ...
Cynllun gweithredu daearyddiaeth - Arolwg Ordnans - Ordnance ...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Mae hwn yn barc chwarae i ni hefyd!<br />
Gwrandewch arnom ni Jeff Stansfield<br />
Arolygwr Sir/Ymgynghorydd Daearyddiaeth<br />
Adran Gwasanaethau Plant Hampshire<br />
Yn rhinwedd fy swydd, rwy’n cael y fraint o gyfarfod a gweithio gyda phobl ifanc o oed cyn-ysgol hyd oed<br />
chweched dosbarth, ac o gefndiroedd gwahanol iawn. Nodwedd gyffredin, na fydd bob amser yn cael<br />
cyhoeddusrwydd, yw eu dyhead am ddealltwriaeth a gwybodaeth am bobl a lleoedd – am eu byd.<br />
Mae’n ymddangos bod gwybodaeth a dealltwriaeth yn eiriau<br />
sydd fwyfwy yn ‘eiriau brwnt’ yn y byd sydd ohoni lle mae<br />
sgiliau’n hollbwysig. Os cynhelir yr hinsawdd o ddisgwyliad<br />
sydd gennym nawr, mae gwir berygl y bydd pobl ifanc yn<br />
cael eu ‘dinoethi’n ddeallusol’ mwy a mwy.<br />
Sawl un ohonom sydd wedi ceisio bod yn fecanyddion amatur<br />
a thrwsio’n ceir tra’n defnyddio’r llawlyfrau hawdd-eu-darllen<br />
hynny ar injans, ac yna disgyn wrth y rhwystr cyntaf oherwydd<br />
ein diffyg gwybodaeth a dealltwriaeth o natur injan ein car?<br />
Mae plant yn mwynhau sgiliau mapio (defnyddio a chreu<br />
mapiau fel ei gilydd) ac, yn aml, maen nhw’n hollol gymwys<br />
i gyflawni’r tasgau sy’n eu datblygu. Fodd bynnag, bydd<br />
llawer yn cael trafferth pan fydd angen rhoi’r sgiliau hyn<br />
ar waith go iawn, er enghraifft, ceisio dilyn llwybr awyr<br />
agored gan ddefnyddio map, neu ddod o hyd i union safle<br />
nodweddion penodol ar fap.<br />
Mae angen datblygu, gloywi a chymhwyso sgiliau daearyddol,<br />
megis defnyddio a chreu mapiau, yng nghyd-destun lle neu<br />
thema; y sgiliau hyn yw offer y daearyddwr/y ditectif lle.<br />
Un o nodweddion mwyaf apelgar <strong>daearyddiaeth</strong> i blant oed Cyfnod<br />
14 newyddion mapio Rhifyn 31 gaeaf 2006 www.ordnancesurvey.co.uk/addysg<br />
Sylfaen neu fabanod yw’r cyfle mae’r pwnc yn ei roi iddyn nhw<br />
fforio’u hamgylchedd a’u hamgylchoedd lleol eu hunain.<br />
Nid yn unig yw hwn yn ofyniad yng ngorchymyn statudol y cwricwlwm<br />
cenedlaethol ar gyfer <strong>daearyddiaeth</strong> ond mae hefyd yn ensyniedig<br />
yn y fframwaith dinasyddiaeth. Gyda’i gilydd, mae’r dogfennau hyn<br />
yn sicrhau bod yr hawl gan ddaearyddwyr ifanc iawn, trwy ymholi/<br />
ymchwilio, penderfynu a datrys problemau, i fforio:<br />
• nodweddion allweddol eu hardal leol;<br />
• eu hoffterau personol – yr hyn maen nhw’n ei hoffi a’r<br />
hyn nad ydyn nhw’n ei hoffi am eu lle;<br />
• y dirgelwch ynghylch newidiadau i’w hardal leol;<br />
• sut mae pobl yn niweidio’u hamgylchedd ac yn ei wella;<br />
• materion yn ymwneud â datblygu cynaliadwy a<br />
stiwardio’r amgylchedd; a<br />
• dyfodol eu hamgylchedd.<br />
Ble bynnag fo’r lleoliad, bydd archwiliad o’ch ardal leol<br />
(sy’n angenrheidiol i gefnogi cynllunio darpariaeth) yn<br />
dwyn sylw at ystod eang o wahanol nodweddion a<br />
defnydd tir. Defnyddiwch yr awyrluniau sydd ar gael ar<br />
www.multimap.co.uk i edrych ar eich ardal leol. Sut le,<br />
mewn gwirionedd, ydy’r ardal leol o gwmpas eich ysgol?<br />
Bydd gwaith datgelu syml, er enghraifft, yn caniatáu<br />
ichi ddarganfod ystod o wahanol fathau o lecynnau<br />
agored yn agos iawn at eich ysgol. Llecynnau go<br />
iawn – amgylcheddau llawn hud, gyda materion<br />
go iawn fydd yn effeithio ar eich plant chi gan mai<br />
dyma’u llecynnau chwarae/ hamddena.<br />
Nid oes angen yma am senarios ‘Mickey<br />
Mouse’ megis – ‘Mae tiroedd yr ysgol<br />
yn cael eu gwerthu ar unwaith i adeiladu<br />
goruwcharchfarchnad newydd enfawr’ – er<br />
y byddai maint y llecyn agored yn gwneud y<br />
senario’n un cwbl amhosib! Beth yw’ch barn<br />
chi? Mae <strong>daearyddiaeth</strong> yn ymwneud â lle,<br />
gofod ac amgylchedd gwirioneddol – dyna<br />
pam ei fod yn ddisgyblaeth mor gyffrous.<br />
Mae’r rhan fwyaf o ysgolion yn agos iawn<br />
at ystod o lecynnau agored – yn amrywio o<br />
ran maint, cymeriad, defnydd, perchnogaeth,<br />
strategaethau rheoli ac ati. Mae gan bob<br />
un o’r llecynnau hyn hierarchaeth eglur, yn<br />
amrywio o lecynnau lleol iawn, er enghraifft<br />
parciau chwarae, meysydd pentrefi a lleiniau<br />
gwyrdd ystadau tai, i barciau gwledig (pa<br />
barciau gwledig sy’n lleol i’ch ysgol chi?) ac<br />
i Barciau Cenedlaethol, fel Parc Cenedlaethol<br />
New Forest sydd newydd ei ddynodi. Byddai<br />
rhai yn dadlau mai’r Arfordir Jwrasig (Dorset/<br />
Dwyrain Dyfnaint) – Safle Treftadaeth y Byd<br />
– yw’r llecyn agored pennaf yn y DU bellach.<br />
Gweler www.jurassiccoast.com.<br />
Yo, Persi!<br />
Mae llecynnau lleol (gweler y ffotograffau) sydd<br />
o fewn cyrraedd i’r ysgol ar droed, megis parciau<br />
chwarae a meysydd pentrefi/trefi, yn darparu<br />
adnodd cyfoethog i ddadl amgylcheddol frwd,<br />
gan mai dyma’r llecynnau a’r lleoedd y bydd<br />
y plant fel arfer yn eu defnyddio’n rheolaidd i<br />
hamddena. Byddan nhw’n teimlo, mewn sawl<br />
ffordd, eu bod yn eiddo iddyn nhw a’u ffrindiau.<br />
Ceir gwir synnwyr o berchnogaeth.<br />
Mae’r amgylcheddau hyn yn wynebu problemau<br />
gwirioneddol, megis eu cau oherwydd<br />
cwtogi ar wario, cyfarpar yn torri, problemau<br />
fandaliaeth, llawer o faw cŵn, cyfarpar sydd<br />
wedi’u dylunio’n wael, sbwriel ac ati. Mae<br />
‘creadigrwydd yn y cwricwlwm’ a ‘rhagoriaeth a<br />
mwynhad’ yn atgyfnerthu’r angen am gynllunio<br />
a chyflawni’r cwricwlwm yn ddynamig. Mae’r<br />
llecynnau’n darparu cyfle ymarferol/lleol gwych<br />
ar gyfer dysgu ac addysgu trawsgwricwlaidd<br />
o ansawdd uchel, wedi’i seilio ar destunau. Er<br />
enghraifft, mae cysylltiadau clir iawn rhwng<br />
ymchwilio i d<strong>daearyddiaeth</strong> y llecynnau hyn ar<br />
y cyd â dylunio a thechnoleg – ymchwilio i sut<br />
y mae cyfarpar chwarae’n gweithio a dylunio/<br />
creu eitemau newydd.<br />
Maes chwaraeon/<br />
parc chwarae<br />
– Netley Abbey<br />
ger Southampton,<br />
Hampshire<br />
www.ordnancesurvey.co.uk/addysg newyddion mapio Rhifyn 31 gaeaf 2006 15