WITH_3_2024_promo
by ZBiAM
by ZBiAM
- TAGS
- f86 sabre
- wwwzbiampl
- irak
- wojny
- pancerna
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
www.zbiam.pl<br />
F-86 Sabre<br />
Wojna koreańska<br />
3/<strong>2024</strong><br />
Maj-Czerwiec<br />
cena 25,00 (VAT 8%)<br />
INDEX 407739<br />
ISSN 2450-2480<br />
Irak 1941<br />
Antybrytyjska rewolta<br />
ISSN 2450-2480 Index 407739<br />
W NUMERZE:<br />
Broń pancerna<br />
Małej Ententy<br />
Wielka Wojna zakończyła się upadkiem<br />
trzech mocarstw: Imperium Rosyjskiego,<br />
tureckiego państwa Osmanów<br />
oraz habsburskich Austro-Węgier.<br />
Największy wpływ na sytuację w Europie<br />
miał – i wciąż ma – rozpad tego<br />
ostatniego państwa…<br />
Dolphin, Cachalot<br />
i Cuttlefish<br />
W 1916 r. Kongres Stanów Zjednoczonych<br />
zatwierdził plan budowy<br />
9 dużych okrętów podwodnych<br />
(fleet submarines). Rok później<br />
– po przystąpieniu USA do wojny<br />
– ze względu na inne pilne potrzeby,<br />
ich budowę odsunięto w czasie...
1<br />
Wielka Wojna zakończyła się upadkiem<br />
trzech mocarstw: Imperium Rosyjskiego,<br />
tureckiego państwa Osmanów<br />
oraz habsburskich Austro-Węgier.<br />
Największy wpływ na sytuację<br />
w Europie miał – i wciąż ma – rozpad<br />
tego ostatniego państwa…<br />
W 1916 r. Kongres Stanów Zjednoczonych<br />
zatwierdził plan budowy<br />
9 dużych okrętów podwodnych<br />
(fleet submarines). Rok później<br />
– po przystąpieniu USA do wojny<br />
– ze względu na inne pilne potrzeby,<br />
ich budowę odsunięto w czasie...<br />
Vol. IX, nr 3 (51)<br />
Maj-Czerwiec <strong>2024</strong>; Nr 3<br />
www.zbiam.pl<br />
F-86 Sabre<br />
Wojna koreańska<br />
3/<strong>2024</strong><br />
Maj-Czerwiec<br />
cena 25,00 (VAT 8%)<br />
INDEX 407739<br />
ISSN 2450-2480<br />
Irak 1941<br />
Antybrytyjska rewolta<br />
3/<strong>2024</strong><br />
ISSN 2450-2480 Index 407739<br />
W NUMERZE:<br />
Broń pancerna<br />
Małej Ententy<br />
Dolphin, Cachalot<br />
i Cuttlefish<br />
Na okładce: Mikojan-Gurewicz MiG-15.<br />
Rys. Jarosław Wróbel<br />
INDEX 407739<br />
ISSN 2450-2480<br />
Nakład: 14,5 tys. egz.<br />
Redaktor naczelny<br />
Jerzy Gruszczyński<br />
jerzy.gruszczynski@zbiam.pl<br />
Redakcja techniczna<br />
Dorota Berdychowska<br />
dorota.berdychowska@zbiam.pl<br />
Korekta<br />
Stanisław Kutnik<br />
Współpracownicy<br />
Władimir Bieszanow, Michał Fiszer,<br />
Tomasz Grotnik, Andrzej Kiński,<br />
Jędrzej Korbal, Marek J. Murawski,<br />
Tymoteusz Pawłowski, Tomasz Szlagor<br />
Wydawca<br />
Zespół Badań i Analiz Militarnych Sp. z o.o.<br />
Ul. Anieli Krzywoń 2/155<br />
01-391 Warszawa<br />
office@zbiam.pl<br />
Biuro<br />
Ul. Bagatela 10/17<br />
00-585 Warszawa<br />
Dział reklamy i marketingu<br />
Andrzej Ulanowski<br />
andrzej.ulanowski@zbiam.pl<br />
Dystrybucja i prenumerata<br />
office@zbiam.pl<br />
Reklamacje<br />
office@zbiam.pl<br />
Prenumerata<br />
realizowana przez Ruch S.A:<br />
Zamówienia na prenumeratę w wersji<br />
papierowej i na e-wydania można składać<br />
bezpośrednio na stronie<br />
www.prenumerata.ruch.com.pl<br />
Ewentualne pytania prosimy kierować<br />
na adres e-mail: prenumerata@ruch.com.pl<br />
lub kontaktując się z Telefonicznym<br />
Biurem Obsługi Klienta pod numerem:<br />
801 800 803 lub 22 717 59 59<br />
– czynne w godzinach 7.00–18.00.<br />
Koszt połączenia wg taryfy operatora.<br />
Copyright by ZBiAM <strong>2024</strong><br />
All Rights Reserved.<br />
Wszelkie prawa zastrzeżone<br />
Przedruk, kopiowanie oraz powielanie na inne<br />
rodzaje mediów bez pisemnej zgody Wydawcy<br />
jest zabronione. Materiałów niezamówionych,<br />
nie zwracamy. Redakcja zastrzega sobie prawo<br />
dokonywania skrótów w tekstach, zmian tytułów<br />
i doboru ilustracji w materiałach niezamówionych.<br />
Opinie zawarte w artykułach są wyłącznie<br />
opiniami sygnowanych autorów. Redakcja nie ponosi<br />
odpowiedzialności za treść zamieszczonych<br />
ogłoszeń i reklam. Więcej informacji znajdziesz<br />
na naszej nowej stronie:<br />
www.zbiam.pl<br />
w numerze:<br />
BITWY I KAMPANIE<br />
Jacek Fiszer, Jerzy Gruszczyński<br />
Irak 1941. Antybrytyjska rebelia 4<br />
WOJNA W POWIETRZU<br />
Krzysztof Janowicz<br />
Bitwa stalingradzka. Działania w powietrzu (2) 20<br />
BROŃ PANCERNA<br />
Tymoteusz Pawłowski<br />
Broń pancerna Małej Ententy i jej wrogów 36<br />
WOJNA W POWIETRZU<br />
Tomasz Szlagor<br />
North American F-86 Sabre w wojnie koreańskiej (1) 50<br />
MONOGRAFIA PANCERNA<br />
Tomasz Szulc<br />
Kołowy opancerzony pojazd rozpoznawczy BRDM-2 (2) 66<br />
HISTORIA<br />
Hubert Michalski<br />
Reichenberg Fi 103: pilotowana wersja pocisku V-1 80<br />
MONOGRAFIA MORSKA<br />
Sebastian Hassa<br />
Trzy ostatnie rybki V: Dolphin, Cachalot i Cuttlefish 91<br />
www.facebook.com/wojskoitechnikahistoria 3
Jacek Fiszer, Jerzy Gruszczyński<br />
4<br />
Irak 1941<br />
Antybrytyjska rebelia<br />
Działania wojenne w Iraku w 1941 r. mogły mieć decydujące<br />
znaczenie dla przebiegu II wojny światowej, o czym dziś zapominamy.<br />
Głównym źródłem ropy naftowej dla Wielkiej Brytanii był<br />
bowiem w tym momencie Irak i Iran, po tym jak import z Rumunii<br />
przestał być możliwy z oczywistych względów. Wielka Brytania<br />
importowała ropę naftową ze Stanów Zjednoczonych i w czasie<br />
wojny ten import wzrósł znacząco, ale niemieckie okręty podwodne<br />
zbierały na Atlantyku tak krwawe żniwo, że do końca<br />
1942 r. kwestia tego, czy amerykański import (oraz import z Karaibów,<br />
głównie z brytyjskiego Trynidadu) w pełni zaspokoi potrzeby<br />
wojenne Wielkiej Brytanii, stała pod znakiem zapytania.<br />
Dlatego właśnie obrona Iraku w 1941 r. przed niemiecką rebelią<br />
była dla Wielkiej Brytanii kwestią przetrwania.<br />
Mezopotamia, czyli dzisiejszy Irak,<br />
to jedno z najstarszych państw<br />
na świecie. W średniowieczu stał się<br />
częścią Imperium Sasanidów, jednej z ówczesnych<br />
perskich dynastii, ale w latach<br />
632-654 został wraz z Persją podbity przez<br />
muzułmański Kalifat Raszidun, który powstał<br />
w dzisiejszej Arabii Saudyjskiej wraz z właśnie<br />
powstałym Islamem. W kolejnym wieku tereny<br />
Iraku opanowali Abbasydzi, będący sojuszem<br />
37 różnych arabskich kalifów, którzy<br />
panowali tu aż do 1258 r., kiedy tereny Iraku<br />
zostały podbite przez Mongołów. Ustanowili<br />
oni tu dynastię znaną jako Ilchanidzi, panującą<br />
nad Irakiem przez kolejne niemal stulecie.<br />
Jej miejsce zajęła następna dynastia mongolska<br />
Dżalajirydzi, by wreszcie w XVI wieku,<br />
po kolejnych zmianach władz na kalifów<br />
arabskich, tereny Iraku zostały podbite przez<br />
Imperium Osmańskie. Pod nowym panowaniem<br />
Irak przetrwał do I wojny światowej.<br />
Walki Brytyjczyków z Turkami trwały<br />
na terenie Iraku w okresie od 6 listopada<br />
1914 do 14 listopada 1918 r., kiedy to Imperium<br />
Osmańskie zostało ostatecznie pokonane.<br />
Wojska brytyjskie następnie okupowały<br />
dzisiejszy Irak (wciąż zwany Mezopotamią,<br />
ponieważ obejmował on również dzisiejszy<br />
Kuwejt), a 25 kwietnia 1920 r. na konferencji<br />
we włoskim San Remo Wielka Brytania<br />
otrzymała mandat na budowę państwowości<br />
irackiej. Mandat oficjalnie trwał od 1920<br />
do 1932 roku. Jeszcze w maju-październiku<br />
1920 r. doszło do muzułmańskiej rewolty<br />
przeciwko Wielkiej Brytanii w Iraku, ale została<br />
ona stłumiona przez wojska brytyjskie.<br />
W sierpniu 1921 r., za zgodą Wielkiej Brytanii,<br />
Fajsal I został koronowany na króla Iraku, pozostając<br />
nim do swojej śmierci w 1933 roku.<br />
Kolejnym królem był Ghazi I, syn Fajsala I,<br />
marszałek irackiego lotnictwa wojskowego,<br />
ale zginął on w wypadku samochodowym<br />
w 1939 r., w wieku 27 lat.<br />
Formalnie królem został jego syn, Fajsal<br />
II, ale objął on faktycznie władzę dopiero<br />
w 1953 r., kiedy skończył 18 lat. W tym czasie<br />
władzę jako regent sprawował jego wuj, Abd<br />
Jeden z dwusilnikowych samolotów szkolnych Airspeed Oxford należący do No 4 Service Flying<br />
Training School z bazy lotniczej Habbaniya; 1941 r.
8<br />
BITWY I KAMPANIE<br />
do starć z brytyjskimi wojskami, ale jednocześnie<br />
umacniał swoją władzę nad krajem.<br />
Stopniowo jednak odczuwalny był nacisk<br />
na Brytyjczyków, by ci całkowicie wycofali się<br />
z formalnie niepodległego już Iraku.<br />
Brytyjska reakcja<br />
Na wieść o przewrocie Winston Churchill<br />
bardzo się zaniepokoił, bowiem doskonale<br />
wiedział, do czego to może doprowadzić.<br />
Zadzwonił do dowodzącego brytyjskimi<br />
siłami w Indiach gen. Claude Auchinlecka<br />
prosząc go o wydzielenie sił do wysłania<br />
do Iraku. 12 kwietnia 1941 r. z Bombaju wyruszył<br />
w kierunku Basry konwój osłaniany<br />
przez lotniskowiec HMS Hermes i krążownik<br />
lekki HMS Emerald, transportujący brygadę<br />
piechoty. Jednocześnie 16 kwietnia ambasador<br />
Cornwallis spotkał się z nieuznawanym<br />
premierem Ali al-Kilani, żądając zgody<br />
na wysadzenie brytyjskiej brygady piechoty<br />
w Basrze oraz jej tranzyt przez terytorium<br />
Iraku, zgodnie z iracko-brytyjskim traktatem<br />
z 1930 roku. Jednocześnie odmówił uznania<br />
rządu al-Kilaniego, twierdząc, że będzie<br />
to przedmiotem oddzielnych negocjacji,<br />
podjętych pod warunkiem uznawania wspomnianego<br />
traktatu. Zaskoczony premier Ali<br />
al-Kilani natychmiast zadzwonił do pozostałych<br />
konspiratorów, by się z nimi skonsultować,<br />
co w tej sytuacji robić.<br />
17 kwietnia spiskowcy niemal w komplecie<br />
spotkali się w jednej z rządowych rezydencji<br />
w Bagdadzie, by przedyskutować<br />
sytuację. Wszyscy wyrazili pogląd, że zgoda<br />
na brytyjską propozycję byłoby zdradą sprawy,<br />
o którą wszyscy walczą. Ostatecznie zdecydowano,<br />
że Irak wyrazi zgodę na tranzyt nie<br />
więcej niż 3000 żołnierzy w danym momencie<br />
i że jak najszybciej mają oni przemaszerować<br />
do Transjordanii. Intencją spiskowców<br />
było to, by jeszcze się jawnie nie przeciwstawiać<br />
Brytyjczykom, ale żeby nie dopuścić<br />
do brytyjskiej okupacji Iraku. 19 kwietnia<br />
taką odpowiedź przekazano Brytyjczykom,<br />
że nie może być jednocześnie w Iraku więcej<br />
niż 3000 brytyjskich żołnierzy, a kolejni<br />
mogą się wyładować dopiero po opuszczeniu<br />
Iraku przez poprzednią grupę. Brytyjski<br />
ambasador nie wysłał żadnej odpowiedzi<br />
na to formalne pismo.<br />
Takie właśnie samoloty, Vickers Valentia, były używane w 31. Dywizjonie RAF w bazie Shaiba niedaleko<br />
od Basry, wykorzystywano je do przewozów na terenie Iraku. W kwietniu 1941 r. zaczęto przezbrajać<br />
dywizjon w DC-2 zarekwirowane liniom Air India, które zakupiły 15 samolotów tego typu.<br />
Tego samego dnia w Basrze zaczęła się<br />
wyładowywać 20. Brygada Piechoty (Indyjska),<br />
3. Dywizjon Artylerii Polowej i dowództwo<br />
10. DP (Indyjska). I również tego<br />
dnia Raszid Ali al-Kilani odwiedził włoską<br />
ambasadę prosząc o jak najszybsze dosłanie<br />
uzbrojenia oraz niemieckich i włoskich jednostek<br />
lotniczych, które mogłyby wylądować<br />
na irackich lotniskach.<br />
W tym czasie doszło do pierwszego starcia<br />
brytyjsko-irackiego. Brytyjski samolot<br />
transportowy Vickers Valentia z 31. Dywizjonu<br />
w drodze z Shaiba pod Basrą do Habbaniya<br />
pod Falludżą lądował przymusowo<br />
z 16 transportowanymi żołnierzami na pokładzie.<br />
Został on otoczony przez żołnierzy<br />
irackich, którzy zabili Brytyjczyków,<br />
a samolot spalili.<br />
W tym czasie Brytyjczycy dosłali do 4. Szkoły<br />
Lotniczej w Habbaniya sześć myśliwców<br />
Gloster Gladiator z Egiptu, co razem z już<br />
tam bazującymi dało dziewięć maszyn tego<br />
typu, każda z uzbrojeniem w postaci czterech<br />
karabinów maszynowych kal. 7,7 mm.<br />
Siedem dwupłatowych samolotów Fairey<br />
Gordon używanych do holowania celów<br />
powietrznych z powrotem przebudowano<br />
na bombowce, montując na nich po dwa<br />
wyrzutniki dla bomb 118 kg lub 225 kg.<br />
Z 30 posiadanych samolotów Hawker Audax,<br />
w identyczne wyrzutniki zdołano wyposażyć<br />
12 z nich, pozostałe 18 były uzbrojone w karabiny<br />
maszynowe kal. 7,7 mm, podobnie<br />
jak 28 niemal identycznych samolotów Hawker<br />
Hart. Co ciekawe, pierwotnie to Hart był<br />
bombowcem lekkim, a Audax samolotem<br />
rozpoznawczym, ale akurat Hawker Audax<br />
miały w Habbaniya instalacje do zrzutu 9-kilogramowych<br />
bomb szkolnych, które wymieniono<br />
na wyrzutniki do zrzutu dwóch bomb<br />
118 kg z jednego samolotu. W szkole było<br />
też 27 dwusilnikowych samolotów ogólnego<br />
przeznaczenia Airspeed Oxford, które dostosowano<br />
do przenoszenia ładunku ośmiu<br />
małych bomb po 9 kg. Początkowo wszystkie<br />
te modyfikacje trafiły na potężny opór przełożonych<br />
i samych oficerów technicznych,<br />
którzy żądali odpowiednich biuletynów<br />
z dowództwa. Największym problemem było<br />
to, że choć montaż takich wyrzutników był<br />
Iracka odmiana lekkiego samolotu bombowego Hawker Hart wyposażonego w silnik gwiazdowy<br />
Bristol Pegasus IIM2. Lokalnie był on nazywany Nisr.<br />
przewidziany na bombowcach Hart, to nie<br />
na samolotach rozpoznawczych Audax, ale<br />
te było można łatwo zmodyfikować, bowiem<br />
miały całą instalację do zrzutu bomb szkolnych,<br />
z pulpitem, przełącznikami, okablowaniem<br />
itp. A z Hartów wszystko było zdjęte.<br />
Pozostało więc wymienić jedynie wyrzutniki
Krzysztof Janowicz<br />
Bitwa stalingradzka<br />
Działania w powietrzu<br />
2<br />
20<br />
Pierwsze samoloty Luftwaffe<br />
pojawiły się nad Stalingradem<br />
w listopadzie 1941 r., ale<br />
wykonywały wówczas tylko<br />
misje rozpoznawcze. W tym<br />
czasie Stalingrad nie miał<br />
żadnej osłony z powietrza,<br />
ponieważ znajdująca się tam<br />
stalingradzka szkoła pilotów<br />
była wyposażona w myśliwce<br />
szkolne I-16 typ 5, które<br />
nie mogły być wykorzystane<br />
w działaniach bojowych.<br />
Dopiero loty zwiadowcze<br />
samolotów Ju 88 pobudziły<br />
Rosjan do bardziej energicznego<br />
działania i w listopadzie<br />
1941 r. przystąpiono do sformowania<br />
dywizji lotnictwa<br />
myśliwskiego obrony powietrznej,<br />
102. IAD PWO.<br />
W<br />
trakcie tworzenia 102. IAD PWO<br />
wystąpiły duże problemy organizacyjne,<br />
ponieważ podporządkowane<br />
dywizji pułki musiały polegać wyłącznie<br />
na sobie. Służby kwatermistrzowskie lotnictwa<br />
Stalingradzkiego Okręgu Wojskowego<br />
zlokalizowane na lotnisku Centralnym w Stalingradzie<br />
odmawiały obsługi pułków myśliwskich<br />
obrony powietrznej z powodu ich<br />
innego podporządkowania. Kiedy później<br />
pojawiły się problemy z paliwem, wyposażeniem<br />
elektrycznym, radiostacjami i sprzętem<br />
wysokościowym, znowu odmówiono<br />
im pomocy, choć wiele pilnie potrzebnych<br />
części było dostępnych w magazynach okręgowych.<br />
Tymczasem myśliwce szkolne I-16<br />
wymagały dostosowania przed wprowadzeniem<br />
do walki. Trzeba było zainstalować<br />
na nich uzbrojenie (karabiny maszynowe<br />
SzKAS kal. 7,62 mm i prowadnice dla niekierowanych<br />
pocisków rakietowych RS-82<br />
kal. 82 mm), sprzęt radiowy i tlenowy oraz<br />
opancerzenie kabiny pilota. Zanim 102. IAD<br />
PWO otrzymała własny magazyn samolotów<br />
i bataliony lotniczo-techniczne, wiele części<br />
trzeba było zdobywać sprytem i podstępem,<br />
wykradając je z magazynów okręgowych.<br />
Formowanie 102. IAD PWO ukończono<br />
na początku 1942 r., dywizja miała<br />
w swoim podporządkowaniu cztery pułki:<br />
651. i 652. IAP (wyposażone w I-15bis) oraz<br />
629. IAP (I-16) i 282. IAP, który posiadał 20 myśliwców<br />
Jak-1. Wszystkie oddziały wchodzące<br />
w skład tego związku taktycznego obrony<br />
powietrznej uznano za jednostki bojowe<br />
i rozpoczęły one loty patrolowe nad Stalingradem<br />
i liniami kolejowymi prowadzącymi<br />
do miasta oraz wzdłuż Wołgi od Astrachania<br />
do Kamyszyna. Potem dodatkowo dołączył<br />
do nich jeszcze 628. IAP, który jednak musiał<br />
udać się do Moskwy po nowe samoloty myśliwskie<br />
Jak-1, a w zamian przybył 439. IAP<br />
wyposażony w myśliwce MiG-3.<br />
Gdy tylko rozpoczęły się niemieckie przygotowania<br />
do kampanii letniej 1942 r. liczba<br />
lotów samolotów rozpoznawczych Luftwaffe<br />
w rejonie Stalingradu znacznie wzrosła. Ich<br />
przechwycenie było dla pilotów 102. IAD<br />
PWO problematyczne z powodu nielicznych<br />
dostępnych lotnisk, ale przede wszystkim<br />
z powodu dysponowania przestarzałymi<br />
myśliwcami. Dlatego w skład dywizji wcielono<br />
pułki myśliwskie z 8. WA dysponujące<br />
nowym sprzętem, czyli 2. i 156. IAP (ŁaGG-3)<br />
oraz 43. IAP (Jak-1). Ich działalność jednak<br />
Starsze typy sowieckich samolotów myśliwskich, jak Polikarpow I-16, wciąż znajdowały się na wyposażeniu<br />
jednostek mieszanych (SAP), które wykonywały zadania myśliwskie i szturmowe. Pod<br />
koniec sierpnia i na początku września 1942 r. w rejonie Stalingradu stacjonowały 23., 282., 655.<br />
i 932. SAP. Na ich wyposażeniu był pojedyncze I-16 oraz dwupłatowe I-15 i U-2. Na zdjęciu myśliwiec<br />
I-16 z 923. SAP z okresu walk w rejonie Stalingradu.
Tymoteusz Pawłowski<br />
Broń pancerna<br />
Małej Ententy i jej wrogów<br />
36<br />
Mała Ententa była sojuszem<br />
Czechosłowacji, Rumunii<br />
i Jugosławii – beneficjentów<br />
Wielkiej Wojny – wymierzonym<br />
w Austrię, Węgry<br />
i Bułgarię – państwa, które<br />
Wielką Wojnę przegrały.<br />
Zwycięzcy utrzymali liczne<br />
armie czasu wojennego,<br />
przegranym zostały narzucone<br />
ograniczenia zbrojeniowe.<br />
Jeśli jednak chodzi o czołgi,<br />
różnica ta była w gruncie rzeczy<br />
nieistotna…<br />
Austriacka piechota zmotoryzowana podczas walk w Wiedniu w 1934 r.<br />
Wielka Wojna lat 1914-1918 zakończyła<br />
się upadkiem trzech mocarstw:<br />
Imperium Rosyjskiego, tureckiego<br />
państwa Osmanów oraz habsburskich<br />
Austro-Węgier. Największy wpływ na sytuację<br />
w Europie miał – i wciąż ma – rozpad<br />
tego ostatniego państwa. Nowa konstelacja<br />
polityczna była dynamiczna i okazała się<br />
nietrwała. Żadne z państw, które w 1918 r.<br />
uważały się za zwycięskie – Czechosłowacja,<br />
Rumunia i Jugosławia – nie zdołało utrzymać<br />
integralności terytorialnej i rozpadło się<br />
na dwa lub więcej elementów (co interesujące,<br />
państwa te rozpadały się co najmniej<br />
dwukrotnie). Z kolei państwa uważające się<br />
za przegrane – Austria, Węgry, Bułgaria – starały<br />
się odzyskać dawną wielkość i chociaż<br />
sprowadziły klęski na swoich sąsiadów, to nie<br />
odniosły sukcesów.<br />
Czechosłowacja, Rumunia i Jugosławia<br />
(do 1929 r. nazywająca się Królestwem Serbów,<br />
Chorwatów i Słoweńców) utworzyły sojusz<br />
zwany powszechnie Małą Ententą. Jego<br />
początki sięgały paryskiej konferencji pokojowej,<br />
natomiast 14 sierpnia 1920 r. podpisano<br />
konwencję pomiędzy Czechosłowacją<br />
a Królestwem SChS, po pewnych wahaniach<br />
podobne bilateralne konwencje zawarła Rumunia.<br />
27 czerwca 1930 r. podpisano układ<br />
multilateralny, a sojuszowi nadano struktury<br />
organizacyjne, powstała Stała Rada ministrów<br />
spraw zagranicznych, Rada Ekonomiczna<br />
i Sekretariat. Państwa Małej Ententy<br />
były również sojusznikami Francji, ale nie ona<br />
była inicjatorem tego sojuszu, tylko Czechosłowacja.<br />
Oryginalnym celem porozumienia<br />
było niedopuszczenie do restauracji dynastii<br />
habsburskiej na Węgrzech lub w Austrii,<br />
co mogłoby doprowadzić do ponownego<br />
zjednoczenia obu państw i rewizji traktatów<br />
pokojowych. Dla Czechosłowacji oznaczałoby<br />
to upadek państwa, dla Rumunii i Jugosławii<br />
„tylko” straty terytorialne.<br />
Ta nierównomierność zagrożenia była<br />
słabością Małej Ententy. Co więcej, każdy<br />
z sojuszników miał sąsiada, który był do niego<br />
wrogo nastawiony, ale przyjaźnił się z pozostałym<br />
krajami Małej Ententy. Jugosławia<br />
była skłócona z Włochami, których szanowali<br />
Czesi i Rumuni. Rumunia czuła się zagrożona<br />
przez Związek Sowiecki, w którym Praga<br />
widziała sojusznika, podobnie zresztą jak<br />
i Belgrad. Czechosłowacja natomiast agresywnie<br />
działała wobec Polski, która była<br />
sojusznikiem Rumunii, oraz obawiała się<br />
Niemiec (podobnie jak i oficjalnie wroga Czechosłowacji<br />
Austria). Jugosławia i Rumunia<br />
miały wspólnego wroga w postaci Bułgarii,<br />
która miała dobre stosunki z panslawistyczną<br />
Czechosłowacją, ale złe z Grecją.
WOJNA W POWIETRZU<br />
Tomasz Szlagor<br />
North American F-86 Sabre<br />
w wojnie koreańskiej 1950-1951<br />
1<br />
50<br />
Podobnie jak pod koniec<br />
II wojny światowej samolot<br />
myśliwski North American<br />
P-51 Mustang stał się symbolem<br />
dominacji aliantów<br />
w powietrzu nad Europą, kilka<br />
lat później inny myśliwiec<br />
z tej samej wytwórni lotniczej<br />
pozwolił wojskom ONZ odzyskać<br />
przewagę na niebie<br />
podczas pierwszej, dużej konfrontacji<br />
zbrojnej mocarstw<br />
czasów Zimnej Wojny.<br />
O<br />
świcie 25 czerwca 1950 r. wojska KRLD<br />
(Koreańskiej Republiki Ludowo-Demokratycznej),<br />
uzbrojone przez ZSRR<br />
i komunistyczne Chiny, przekroczyły 38. równoleżnik.<br />
Zaatakowana Korea Południowa<br />
była na tę inwazję zupełnie nieprzygotowana.<br />
Oprócz braku m.in. broni pancernej, artylerii<br />
ciężkiej i przeciwpancernej, nie dysponowała<br />
ona praktycznie żadnym lotnictwem,<br />
nie licząc kilkunastu samolotów treningowych<br />
i łącznikowych. Początkowo również<br />
Amerykanie, którym ten kraj zawdzięczał<br />
swoje istnienie, nie byli gotowi do jego obrony<br />
przed zakusami komunistów.<br />
Jednostki USAF w tym rejonie świata<br />
były zgrupowane w Dalekowschodnich<br />
Siłach Powietrznych (Far East Air Forces<br />
– FEAF), złożonych z trzech armii lotniczych:<br />
5. AF w Japonii, 13. AF na Filipinach i 20. AF<br />
na Okinawie. Łącznie liczyły, według stanu<br />
z 31 maja 1950 r., 1172 samoloty, w tym<br />
504 myśliwce odrzutowe F-80 Shooting Star<br />
oraz z napędem tłokowym: 47 F-51 Mustang<br />
(krótko wcześniej wycofane ze służby)<br />
i 42 dwukadłubowe, dwusilnikowe F-82 Twin<br />
Mustang, a także 73 bombowce średnie B-26<br />
Invader, 27 bombowców ciężkich B-29 Superfortress,<br />
179 samolotów transportowych,<br />
48 rozpoznawczych i 252 inne. Po wybuchu<br />
wojny dywizjony F-80 i F-82, operując z baz<br />
w Japonii, gdzie stacjonowały w ramach<br />
wojsk okupacyjnych, wykonywały dalekodystansowe<br />
patrole w rejon linii frontu. Osłaniając<br />
ewakuację amerykańskich obywateli<br />
z Seulu, 27 czerwca zdobyły pierwsze zwycięstwa<br />
powietrzne w tej wojnie. Piloci Twin<br />
Mustangów zestrzelili samolot szkolno-treningowy<br />
Jak-11 i dwa myśliwce Ławoczkin<br />
Ła-7, natomiast łupem pilotów F-80 padły<br />
trzy szturmowce Ił-10.<br />
Następnego dnia nacierające z północy<br />
wojska KRLD wkroczyły do stolicy Korei<br />
Południowej. Do ich powstrzymania skierowano,<br />
oprócz jednostek USAF, lotnictwo<br />
US Navy (myśliwce odrzutowe F9F Panther,<br />
samoloty myśliwsko-bombowe F4U Corsair<br />
i szturmowe AD-4 Skyraider) oraz Royal Navy<br />
(myśliwce Seafire i Firefly). Wkrótce do akcji<br />
weszły również dywizjony Corsairów lotnictwa<br />
USMC (Korpusu Piechoty Morskiej),<br />
które w zależności od potrzeb stacjonowały<br />
w bazach lądowych lub na pokładach lotniskowców<br />
eskortowych 1 . Siły powietrzne<br />
walnie przyczyniły się do zażegnania kryzysu.<br />
Zdziesiątkowały lotnictwo północnokoreańskie<br />
(liczące ok. 120 przestarzałych samolotów)<br />
i pomogły wyprzeć nieprzyjaciela<br />
z powrotem za 38. równoleżnik, co nastąpiło<br />
na początku października 1950 r.<br />
Wojska ONZ kontynuowały natarcie, zmierzając<br />
ku granicy Korei Północnej z Chinami.<br />
Tego samego dnia, kiedy zajęły Pjongjang<br />
(19 października), ok. 200 km dalej na północ<br />
półmilionowa armia Mao Zedonga zaczęła<br />
przekraczać graniczną rzekę Jalu i sześć dni<br />
później przeszła do natarcia.<br />
W tym okresie ponownie uaktywniło<br />
się lotnictwo przeciwnika, które w przygranicznej<br />
Mandżurii znalazło bezpieczny<br />
azyl, ponieważ lotnikom sił ONZ zakazano<br />
wlatywać nad terytorium Chin. Tym razem,<br />
oprócz samolotów pamiętających czasy<br />
II wojny światowej, napotkali nowoczesne<br />
myśliwce odrzutowe.
W rzeczywistości tylko uszkodzili dwa, choć<br />
na tyle poważnie, że oba zostały rozbite podczas<br />
awaryjnego lądowania w bazie w Suwon.<br />
Piloci 4. FIG zgłosili natomiast trzy zwycięstwa,<br />
ale potwierdzenie znajduje tylko<br />
jedno, które zgłosił Capt. James Jabara:<br />
Usłyszeliśmy, jak płk Hinton woła: „Wielu bandytów<br />
przekracza rzekę”. Właśnie zbliżaliśmy się<br />
do tego rejonu, lecąc w górę zachodniego wybrzeża<br />
w stronę ujścia rzeki. W chwili, gdy przelatywaliśmy<br />
nad wybrzeżem, ppłk Emmert rozkazał: „Odrzucić<br />
zbiorniki!”. W pobliżu Sinuiju zobaczyłem<br />
około tuzina MiG-ów. Wykonywały zwrot w naszą<br />
stronę. Dopiero wtedy zauważyłem, że pod prawym<br />
skrzydłem wciąż mam zbiornik.<br />
Lecieliśmy na wysokości około 8000 m.<br />
Tamci byli jakieś 1000 m wyżej od nas. Gdy mijaliśmy<br />
się czołowo, ostrzelały nas dwa MiG-i.<br />
Odpowiedziałem ogniem i też chybiłem. Spróbowałem<br />
wejść im na ogon, ale z powodu zakleszczonego<br />
zbiornika nic z tego nie wyszło.<br />
Kemp zawołał, że za nami, na godzinie piątej,<br />
są jeszcze trzy i przymierzają się do ataku. Wykręciliśmy<br />
w ich stronę. Wybrałem na cel tego,<br />
który został trochę z tyłu. Odbił w lewo i przez<br />
chwilę ścigałem go po okręgu.<br />
Na wysokości około 7500 m wszedł w zasięg<br />
moich kaemów. Drugą serią trafiłem go tuż pod<br />
kokpitem i w podstawę lewego skrzydła. Nagle<br />
buchnął płomieniami, wykręcił kilka szybkich<br />
beczek i wpadł w korkociąg, ciągnąc za sobą<br />
gęsty, czarny dym. Obserwowałem go, przekonany,<br />
że wleci prosto w ziemię. Na wysokości<br />
około 3000 m MiG wyrównał lot i pilot opuścił<br />
kokpit. W tej samej chwili MiG eksplodował.<br />
Nie został z niego ani jeden większy fragment.<br />
Podleciałem do pilota, by go sfilmować fotokarabinem.<br />
Prawie go staranowałem, kiedy<br />
na moment pochyliłem się, by przełączyć<br />
kamerę. Musiałem ostro odbić, by na niego<br />
nie wpaść. Wił się pod czaszą spadochronu,<br />
ubrany cały na czarno.<br />
Kapitan Wiktor Nazarkin ze 196. IAP faktycznie<br />
zdołał się katapultować. Po tym<br />
starciu Jabara został okrzyknięty pierwszym<br />
asem USAF nad Koreą (chociaż z sześciu zwycięstw,<br />
które zgłosił do tamtej pory, potwierdzenie<br />
znajduje tylko połowa) i natychmiast<br />
odesłany do Stanów Zjednoczonych, gdzie<br />
go czekała posada instruktora. W tym czasie<br />
do Stanów wrócił także Col. Meyer. Na stanowisku<br />
dowódcy 4. FIG zastąpił go Lt.Col.<br />
Glenn Eagleston, kolejny as Mustangów<br />
z walk nad Europą zachodnią (16 zwycięstw<br />
indywidualnie i jedno zespołowo). Także<br />
wspomniany w powyższej relacji Lt.Col. Benjamin<br />
Emmert, oficer operacyjny, następnie<br />
WOJNA W POWIETRZU<br />
zastępca dowódcy 4. FIG, był asem Mustangów<br />
– latem 1944 r. zestrzelił nad Rumunią<br />
pięć Messerschmittów Bf 109, zanim wkrótce<br />
potem, trafiony nad Węgrami ogniem przeciwlotniczym,<br />
dostał się do niewoli.<br />
Tymczasem Sowieci postanowili, że zdobędą<br />
egzemplarz F-86, zmuszając jego<br />
Główną siedzibą 4. FIW była baza lotnicza Johnson na przedmieściach Tokio, gdzie wykonano<br />
to zdjęcie (w pierwszej połowie 1951 r.).<br />
F-86 „Miss Louise” (n/s 49-1251) w bazie Johnson, którym latał Maj. Harry Cassleman z 4. FIG; Japonia, maj 1951 r.<br />
pilota do lądowania w ich bazie, by przetestować<br />
samolot i odkryć wszystkie jego tajniki.<br />
W tym celu sformowali specjalny zespół,<br />
złożony z pilotów doświadczalnych Instytutu<br />
Naukowo-Badawczego Sił Powietrznych<br />
ZSRR. Pomysł był, mówiąc oględnie, nieroztropny.<br />
Piloci zespołu nie mieli doświadczenia<br />
bojowego, czego dowiodła wyprawa<br />
57
2<br />
Tomasz Szulc<br />
Kołowy opancerzony<br />
pojazd rozpoznawczy BRDM-2<br />
Od początku prac nad pojazdem<br />
BRDM-2 brane było<br />
pod uwagę m.in. wykorzystanie<br />
nowego nośnika dla<br />
rozmieszczenia wyrzutni<br />
przeciwpancernych pocisków<br />
kierowanych. Pierwszy<br />
projekt dotyczył wyrzutni<br />
perspektywicznych, samonaprowadzających<br />
się pocisków<br />
Głaz (oko), opracowywanych<br />
w biurze konstrukcyjnym<br />
CKB-598 jako Temat-32.<br />
Rakiety miały dysponować<br />
termoczułymi głowicami<br />
poszukującymi. Wyrzutnia<br />
nosiła oznaczenie 9P19 (co<br />
można odczytać jako 9P1-09,<br />
a to oznacza, że zaczęto ją<br />
projektować przed wyrzutnią<br />
9P110, czyli 9P1-10). Miała<br />
tylko dwie prowadnice, ale<br />
była wyposażona w mechanizm<br />
szybkiego przeładowania<br />
ppk ze stelaży, zamontowanych<br />
we wnętrzu wozu.<br />
Wyrzutnie ppk 9P122 zdobyte przez armię izraelską w październiku 1973 r.<br />
Prace nad tym kompleksem, a w szczególności<br />
aparaturą naprowadzania rakiet<br />
napotkały na poważne trudności<br />
w związku z czym budowy prototypowego<br />
pojazdu nawet nie ukończono, a cały program<br />
anulowano w 1963 roku. Na bazie<br />
9P19 zbudowano natomiast wyrzutnię dla<br />
najmniejszych radzieckich kierowanych<br />
przewodowo rakiet przeciwpancernych<br />
9M14 Malutka o zasięgu 3 km. W praktyce<br />
66
Hubert Michalski<br />
Reichenberg Fi 103:<br />
pilotowana wersja pocisku V-1<br />
Jednym z głównych problemów trapiących samolot-pocisk V-1<br />
była niska celność spowodowana zastosowaniem do sterowania<br />
lotem prostego i niezbyt skomplikowanego w produkcji<br />
układu kierowania. Potrzeba szybkiego wprowadzenia tej broni<br />
do użytku oraz nadmierne przywiązanie do postulatu maksymalnego<br />
uproszczenia jej konstrukcji skutecznie uniemożliwiły<br />
rozwiązanie tego technicznego zagadnienia na etapie prac<br />
projektowych i badań poligonowych. Do momentu zakończenia<br />
II wojny światowej w III Rzeszy podejmowano jednak próby mające<br />
na celu zwiększenie precyzji ataków z udziałem V-1 w taki<br />
sposób, aby móc razić cele punktowe, przynajmniej te powierzchniowo<br />
większe (zakłady zbrojeniowe, rafinerie, zapory<br />
wodne, elektronie, stocznie, kluczowe mosty, szlaki kolejowe<br />
itp.). W pewnym momencie przybrały one dość nieoczekiwany<br />
i szalony obrót – postanowiono bowiem, że takim „systemem<br />
sterującym” mógłby być… człowiek. Tak właśnie rozpoczęła się<br />
historia załogowej wersji latającej bomby.<br />
Kłopoty z niską celnością Fi 103 (V-1) wynikały<br />
przede wszystkim z dwóch zasadniczych<br />
względów. Po pierwsze, system<br />
kierowania samolotu-pocisku nie korygował<br />
bocznego znoszenia. Drugim powodem, nie<br />
mniej istotnym, był problem z określeniem<br />
długości trasy przebytej przez V-1 w związku<br />
z lotem do celu. Mierzono ją za pośrednictwem<br />
aerologu, posiadającego mały wiatraczek,<br />
który wprawiany był w ruch przez<br />
napór powietrza, jakiego doświadczał już<br />
w chwili startu. 1 Cały system kierowania latającej<br />
bomby został zaprojektowany w taki<br />
sposób, że prędkość obrotu tego wiatraczka<br />
była proporcjonalna do prędkości poruszania<br />
się tego obiektu w stosunku do atmosfery,<br />
a nie do Ziemi. W konsekwencji, pojawienie<br />
się wiatru skutkowało zmianą prędkości<br />
śmigiełka, a jej wielkość wpływała na błędne<br />
określenie przebytej trasy (w odniesieniu<br />
do Ziemi). W następstwie niepoprawny pomiar<br />
skutkował zbyt wczesnym rozpoczęciem<br />
ostatniej fazy lotu bezpośrednio skierowanej<br />
na cel, co zazwyczaj oznaczało upadek<br />
latającej bomby przed obiektem, w który<br />
miała trafić. 2 Wszystkie te bolączki systemu<br />
sterowania były znane inżynierom pracującym<br />
nad V-1. Pod koniec wojny planowano<br />
nawet jego wymianę, ale na szczęście Niemcom<br />
się to nie udało.<br />
Koncepcja wykorzystania pilota (człowieka)<br />
do nakierowana na cel samolotu-pocisku<br />
V-1 nie wyszła z kręgu osób (inżynierów lub<br />
naukowców) biorących udział w jego rozwoju.<br />
Fieseler Fi 103 – popularnie zwany V-1 (Vergeltungswaffe-1,<br />
broń odwetowa nr 1) – niemiecki<br />
samolot-pocisk z okresu II wojny światowej.<br />
Potocznie określany jako latająca bomba.<br />
80
Sebastian Hassa<br />
Trzy ostatnie rybki V:<br />
Dolphin, Cachalot i Cuttlefish<br />
W 1916 r. Kongres Stanów<br />
Zjednoczonych zatwierdził<br />
plan budowy dziewięciu<br />
dużych okrętów podwodnych<br />
do współpracy z flotą liniową<br />
(fleet submarines) 1 . Rok<br />
później – już po przystąpieniu<br />
USA do wojny – ze względu<br />
na pilne bieżące potrzeby, ich<br />
budowę odsunięto w bliżej<br />
nieokreśloną przyszłość.<br />
Po licznych perturbacjach,<br />
w latach 1921-1934 zbudowano<br />
całą dziewiątkę,<br />
określaną zbiorczo jako typ V<br />
(V-boats). Faktycznie, okręty<br />
te powstały w trzech seriach,<br />
według 5 zupełnie odmiennych<br />
projektów. Artykuł<br />
omawia ostatnią trójkę: Dolphin,<br />
Cachalot i Cuttlefish.<br />
W<br />
1926 r. powojenny rozwój sił podwodnych<br />
US Navy osiągnął punkt<br />
krytyczny. Pierwsze sześć dużych<br />
okrętów podwodnych (trzy okręty typu T<br />
i trzy typu V), okazało się dużym rozczarowaniem.<br />
Nigdy nie osiągnęły wymaganej<br />
prędkości i niezawodności do efektywnej<br />
współpracy z flotą nawodną. Pierwsze trzy,<br />
zamówione jeszcze w 1915 r., szybko zostały<br />
przeniesione do rezerwy, a następnie bez<br />
zbędnego rozgłosu złomowane. Druga trójka<br />
dotrwała w linii do końca II wojny światowej,<br />
jednak praktycznie całe swoje życie<br />
spędziła ona w rezerwie lub pełniąc rolę jednostek<br />
szkolnych. Wprowadzane do służby<br />
USS Cuttlefish; lata trzydzieste. Dobrze widoczna duża obudowa kiosku z zamkniętym pomostem nawigacyjnym<br />
i czysta linia kadłuba, cechy wyróżniające późniejszych okrętów podwodnych US Navy.<br />
w tym samym czasie średnie okręty podwodne<br />
typu S ciągle borykały się z różnorakimi<br />
problemami i generalnie wypadały słabo<br />
w porównaniu z konstrukcjami z Europy.<br />
Co gorsza, właśnie zaaprobowane przez<br />
Kongres trzy okręty drugiej serii V – podwodny<br />
stawiacz min V-4 oraz podwodne krążowniki<br />
V-5 i V-6 – praktycznie od początku programu<br />
spotkały się z krytyką ze strony amerykańskich<br />
podwodniaków. Cała trójka, wyraźnie<br />
inspirowana kajzerowskim krążownikiem<br />
podwodnym U-140, wobec fiaska budowy<br />
okrętów podwodnych do współpracy z flotą<br />
V-7, przyszły USS Dolphin, schodzi z pochylni w stoczni 9 marca 1931 r. Wyraźnie widoczne nisko<br />
umieszczone wyloty wyrzutni torped.<br />
liniową powstawała według nowego projektu<br />
i nowej koncepcji użycia sił podwodnych.<br />
Były to bardzo duże okręty jak na swoje czasy,<br />
zaprojektowane z myślą o długotrwałych, samodzielnych<br />
działaniach z dala od własnych<br />
91