E801Z9 Chemia bez tajemnic. Poradnik nauczyciela. Klasa 8
- No tags were found...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
<strong>Poradnik</strong> <strong>nauczyciela</strong><br />
Szkoła podstawowa
Tomasz Manszewski, Joanna Wilmańska, Aleksandra Kwiek<br />
<strong>Poradnik</strong> <strong>nauczyciela</strong><br />
Szkoła podstawowa
© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne<br />
Warszawa 2024<br />
Wydanie I<br />
ISBN: 978-83-02-22109-5<br />
Opracowanie merytoryczne i redakcyjne: Magdalena Sulisz (redaktor koordynator)<br />
Redakcja techniczna: Agnieszka Przystańska<br />
Projekt okładki: Marek Pukszta<br />
Projekt graficzny: Joanna Plakiewicz<br />
Fotoedycja: Ignacy Składowski<br />
Skład i łamanie: Verde, Kraków<br />
Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne Spółka Akcyjna<br />
00-807 Warszawa, Aleje Jerozolimskie 96<br />
KRS: 0000595068<br />
Infolinia: 801 220 555<br />
www.wsip.pl<br />
Druk i oprawa: Drukarnia Interak Sp. z o.o., Czarnków<br />
Publikacja, którą nabyłeś, jest dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysługują. Jej zawartość możesz udostępnić<br />
nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym. Ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich<br />
treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując jej część, rób to jedynie na użytek osobisty.<br />
Szanujmy cudzą własność i prawo.<br />
Więcej na www.legalnakultura.pl<br />
Polska Izba Książki
Spis treści<br />
Jak korzystać z podręcznika .................................<br />
Dział VIII. Warto powtórzyć<br />
8.1 W pracowni chemicznej .................................<br />
8.2 Układ okresowy. Przemiany materii .............<br />
8.3 Wartościowość. Tlenki i wodorotlenki ..........<br />
Podsumowanie działu VIII ................................<br />
Dział IX. Kwasy<br />
9.1 Wzory i nazewnictwo kwasów .......................<br />
9.2 Otrzymywanie kwasów tlenowych ...............<br />
9.3 Otrzymywanie kwasów <strong>bez</strong>tlenowych .........<br />
9.4 Kwaśne opady.<br />
Właściwości i zastosowania kwasów ............<br />
Dysocjacja elektrolityczna kwasów ..............<br />
Podsumowanie działu IX ...................................<br />
Dział X. Sole<br />
10.1 Wzory i nazewnictwo soli .............................<br />
10.2 Dysocjacja elektrolityczna soli .................... 4<br />
10.3 Reakcja zobojętniania .................................. 10<br />
10.4 Sposoby otrzymywania soli .........................<br />
10.5 Reakcje strąceniowe .....................................<br />
10.6 Zastosowania soli .........................................<br />
Podsumowanie działu X ....................................<br />
Dział XII. Pochodne<br />
węglowodorów<br />
12.1 Wzory i nazewnictwo alkoholi<br />
monohydroksylowych .................................<br />
12.2 Metanol i etanol – właściwości<br />
i zastosowania ..............................................<br />
12.3 Glicerol – alkohol polihydroksylowy ...........<br />
12.4 Kwasy karboksylowe ....................................<br />
12.5 Właściwości kwasu octowego .....................<br />
12.6 Estry ...............................................................<br />
Podsumowanie działu XII .................................<br />
Dział XIII. Biologia siostrą chemii<br />
13.1 Wyższe kwasy tłuszczowe ............................<br />
13.2 Tłuszcze ..........................................................<br />
13.3 Aminokwasy.<br />
Powstawanie peptydów i białek .................<br />
13.4 Białka – koagulacja i wykrywanie ................<br />
13.5 Cukry – podział i funkcje ..............................<br />
13.6 Glukoza i fruktoza .........................................<br />
13.7 Sacharoza ......................................................<br />
13.8 Skrobia i celuloza ..........................................<br />
Podsumowanie działu XIII ................................<br />
Dział XI. Węglowodory<br />
11.1 Węgiel. Naturalne źródła<br />
węglowodorów .............................................<br />
11.2 Węglowodory nasycone – alkany ...............<br />
11.3 Węglowodory nienasycone – alkeny<br />
i alkiny ............................................................<br />
11.4 Właściwości i zastosowania<br />
węglowodorów nienasyconych ..................<br />
11.5 Wykrywanie wiązania wielokrotnego .........<br />
Podsumowanie działu XI ...................................
<strong>Chemia</strong> <strong>bez</strong> <strong>tajemnic</strong> | <strong>Klasa</strong> 8 | Dział X Scenariusz lekcji 10.2<br />
SCENARIUSZ LEKCJI 10.2<br />
Temat: Dysocjacja elektrolityczna soli<br />
Wymagania podstawy programowej:<br />
Wymagania ogólne:<br />
I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie informacji. Uczeń:<br />
1) pozyskuje i przetwarza informacje z różnorodnych źródeł z wykorzystaniem technologii<br />
informacyjno-komunikacyjnych.<br />
II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów. Uczeń:<br />
1) opisuje właściwości substancji i wyjaśnia przebieg prostych procesów chemicznych;<br />
4) wskazuje na związek między właściwościami substancji a ich budową chemiczną;<br />
5) wykorzystuje wiedzę do rozwiązywania prostych problemów chemicznych;<br />
6) stosuje poprawną terminologię.<br />
Wymagania szczegółowe:<br />
VII. Sole. Uczeń:<br />
4) pisze równania dysocjacji elektrolitycznej soli rozpuszczalnych w wodzie.<br />
Cele szczegółowe. Uczeń:<br />
X wyjaśnia, na czym polega dysocjacja elektrolityczna soli rozpuszczalnych w wodzie;<br />
X zapisuje i odczytuje równania dysocjacji soli rozpuszczalnych w wodzie;<br />
X projektuje i przeprowadza doświadczenia, w których bada przewodnictwo elektryczne roztworów soli;<br />
X utrwala:<br />
• znajomość pojęć: dysocjacja elektrolityczna (jonowa), elektrolit i nieelektrolit;<br />
• umiejętność pracy z tabelą rozpuszczalności soli i wodorotlenków w wodzie.<br />
Metody pracy:<br />
X dyskusja<br />
X praca z tabelą rozpuszczalności soli i wodorotlenków w wodzie<br />
X praca indywidualna ucznia z podręcznikiem i zeszytem ćwiczeń<br />
» pokaz nauczycielski<br />
» praca w grupie<br />
Środki dydaktyczne:<br />
X podręcznik ucznia<br />
X zeszyt ćwiczeń<br />
X tabela rozpuszczalności soli i wodorotlenków w wodzie<br />
» sprzęt i odczynniki potrzebne do wykonania doświadczenia: zlewka, cylinder miarowy, łyżeczka, bagietka,<br />
zestaw do zbudowania obwodu prądu elektrycznego (2 elektrody, przewód elektryczny, krokodylki,<br />
bateria 4,5 V, żarówka) lub detektor przewodnictwa elektrycznego, woda destylowana, sól rozpuszczalna<br />
w wodzie (np. chlorek sodu, siarczan(VI) miedzi(II), siarczan(VI) magnezu)<br />
» załącznik nr 1 do lekcji 10.2, nożyczki<br />
» multibook<br />
» plansze interaktywne<br />
Autor: Tomasz Manszewski<br />
4 © Copyright by WSiP
<strong>Chemia</strong> <strong>bez</strong> <strong>tajemnic</strong> | <strong>Klasa</strong> 8 | Dział X Scenariusz lekcji 10.2<br />
Przebieg lekcji<br />
I. Faza wstępna<br />
1. Nauczyciel sprawdza listę obecności. Uczniowie zapisują temat lekcji w zeszycie przedmiotowym.<br />
2. Nauczyciel omawia wstęp do lekcji z podręcznika.<br />
Bank pomysłów<br />
Uczniowie słuchają wprowadzenia do lekcji 10.2 z multibooka.<br />
Warto, aby uczniowie przypomnieli sobie przed lekcją następujące zagadnienia: jon, kation, anion,<br />
dysocjacja elektrolityczna (jonowa), dysocjacja elektrolityczna (jonowa) wodorotlenków rozpuszczalnych<br />
w wodzie, elektrolit, nieelektrolit, tabela rozpuszczalności soli i wodorotlenków w wodzie.<br />
i<br />
II. Faza wykonawcza<br />
1. Nauczyciel na podstawie ramki Schemat modelowy dysocjacji elektrolitycznej chlorku sodu omawia dysocjację<br />
elektrolityczną soli.<br />
2. Nauczyciel szczególną uwagę zwraca na fakt, że dysocjacji ulegają sole tylko rozpuszczalne w wodzie.<br />
Wyjaśnia, że informację o tym, czy sól rozpuszcza się wodzie ‒ podobnie jak dla wodorotlenków ‒ można<br />
odczytać z tabeli rozpuszczalności soli i wodorotlenków w wodzie. Wykorzystuje Tabelę rozpuszczalności<br />
wybranych soli i wodorotlenków w wodzie (w 25 °C) do przypomnienia, w jaki sposób odczytywać informacje<br />
z tabeli rozpuszczalności.<br />
Bank pomysłów<br />
Do przypomnienia, w jaki sposób odczytywać informacje z tabeli rozpuszczalności nauczyciel wykorzystuje<br />
planszę Tabela rozpuszczalności z podręcznika oraz Interaktywną tabelę rozpuszczalności z plansz<br />
interaktywnych.<br />
3. Nauczyciel omawia Doświadczenie 1 z podręcznika.<br />
Bank pomysłów<br />
Nauczyciel na forum klasy wykonuje doświadczenie,<br />
w którym bada przewodnictwo<br />
elektryczne wody destylowanej oraz<br />
wybranej soli. W tym celu do zlewki wlewa<br />
ok. 50 cm 3 wody destylowanej i zanurza<br />
w niej elektrody (a). Po zanurzeniu<br />
elektrod w wodzie destylowanej żarówka<br />
woda<br />
destylowana<br />
(albo dioda) nie świeci. Następnie do zlewki dodaje łyżeczkę soli i miesza zawartość zlewki aż do<br />
rozpuszczenia substancji. Zanurza elektrody w sporządzonej mieszaninie (b). Wówczas żarówka (albo<br />
dioda) świeci. Po wykonaniu doświadczenia nauczyciel podkreśla fakt, że przepływ prądu przez roztwór<br />
soli jest możliwy dzięki dysocjacji elektrolitycznej.<br />
4. Nauczyciel omawia ogólne równanie dysocjacji elektrolitycznej soli. Wraz z uczniami analizuje tabelę<br />
z równaniami dysocjacji wybranych soli i sposobem ich odczytu z podręcznika.<br />
5. Uczniowie rozwiązują wybrane zadania z podręcznika i zeszytu ćwiczeń.<br />
a<br />
wodny<br />
roztwór soli<br />
b<br />
Autor: Tomasz Manszewski<br />
5 © Copyright by WSiP
<strong>Chemia</strong> <strong>bez</strong> <strong>tajemnic</strong> | <strong>Klasa</strong> 8 | Dział X Scenariusz lekcji 10.2<br />
Bank pomysłów<br />
Nauczyciel każdej parze uczniów rozdaje załącznik nr 1 do lekcji 10.2. Uczniowie wycinają puzzle<br />
i wykonują polecenia zgodnie z instrukcją.<br />
III. Faza podsumowująca<br />
1. Nauczyciel podsumowuje wiadomości, które uczniowie zdobyli na lekcji. Wspólnie z uczniami kontrolują<br />
poprawność rozwiązań wybranych zadań z podręcznika i zeszytu ćwiczeń. Jeżeli jest taka potrzeba, to<br />
nauczyciel bardziej szczegółowo omawia zagadnienia, które sprawiły uczniom największą trudność.<br />
Bank pomysłów<br />
Uczniowie oglądają film podsumowujący lekcję 10.2 i rozwiązują zadanie interaktywne z multibooka.<br />
Praca domowa<br />
X Dla wszystkich uczniów:<br />
1. Zadania do tematu 10.2 z podręcznika, których nie udało się zrobić na lekcji.<br />
2. Zadania do tematu 10.2 z zeszytu ćwiczeń, których nie udało się zrobić na lekcji (oprócz zadania 5 i 6).<br />
X Dla uczniów zainteresowanych:<br />
1. Zadanie 5 i 6 z zeszytu ćwiczeń.<br />
Rozwiązania do zadań z podręcznika<br />
Zadanie 1. a) K 3<br />
PO 4<br />
, Na 2<br />
SO 4<br />
; b) Al(NO 3<br />
) 3<br />
, BaCl 2<br />
Zadanie 2. 1 ‒ F, 2 ‒ P, 3 ‒ F, 4 ‒ P, 5 ‒ F<br />
Zadanie 3. chlorek wapnia, siarczan(VI) sodu, siarczek sodu;<br />
H 2<br />
O H 2<br />
O H 2<br />
O<br />
CaCl 2<br />
Ca 2+ + 2 Cl – , Na 2<br />
SO 4<br />
2 Na + + SO 4<br />
2‒<br />
, Na 2<br />
S 2 Na + + S 2‒<br />
Zadanie 4. Sole azotanowe(V) są dobrze rozpuszczalne w wodzie. Al(NO 3<br />
) 3<br />
Al 3+ + 3 NO 3<br />
‒<br />
H 2<br />
O<br />
Rozwiązania do zadań z zeszytu ćwiczeń<br />
Zadanie 2. D<br />
Zadanie 3. chlorek żelaza(III), azotan(V) miedzi(II), siarczek baru, siarczan(VI) glinu, azotan(V) wapnia,<br />
H 2<br />
O H 2<br />
O H 2<br />
O<br />
chlorek glinu, fosforan(V) sodu; FeCl 3<br />
Fe 3+ + 3 Cl ‒ ; Cu(NO 3<br />
) 2<br />
Cu 2+ + 2 NO 3‒<br />
; BaS Ba 2+ + S 2‒ ;<br />
H 2<br />
O H 2<br />
O H 2<br />
O H 2<br />
O<br />
Al 2<br />
(SO 4<br />
) 3<br />
2 Al 3+ + 3 SO 4<br />
2‒<br />
; Ca(NO 3<br />
) 2<br />
Ca 2+ + 2 NO 3‒<br />
; AlCl 3<br />
Al 3+ + 3 Cl ‒ ; Na 3<br />
PO 4<br />
3 Na + + PO 4<br />
3‒<br />
Zadanie 4. a) FeCl 3<br />
‒ chlorek żelaza(III), KNO 3<br />
‒ azotan(V) potasu, Ca(NO 3<br />
) 2<br />
‒ azotan(V) wapnia lub<br />
Fe(NO 3<br />
) 3<br />
‒ azotan(V) żelaza(III), KCl – chlorek potasu, CaCl 2<br />
– chlorek wapnia; b) Al 2<br />
(SO 4<br />
) 3<br />
‒ siarczan(VI)<br />
glinu, Na 2<br />
SO 4<br />
– siarczan(VI) sodu, KNO 3<br />
– azotan(V) potasu<br />
Zadanie 5. Rozstrzygnięcie: Więcej jonów magnezu dostarczy siarczan(VI) magnezu. Uzasadnienie:<br />
Azotan(V) magnezu dostarczy 162 g jonów magnezu, a siarczan(VI) magnezu ‒ 200 g jonów magnezu.<br />
Autor: Tomasz Manszewski<br />
6 © Copyright by WSiP
<strong>Chemia</strong> <strong>bez</strong> <strong>tajemnic</strong> | <strong>Klasa</strong> 8 | Dział X Załącznik nr 1 do lekcji 10.2<br />
ZAŁĄCZNIK NR 1 DO LEKCJI 10.2<br />
Temat: Dysocjacja elektrolityczna soli<br />
Dysocjacja elektrolityczna soli<br />
Wytnijcie puzzle i potasujcie je. Ułóżcie z nich wzory soli. Zapiszcie je w zeszycie przedmiotowym. Sprawdźcie<br />
w tabeli rozpuszczalności soli i wodorotlenków w wodzie, które z tych soli ulegają dysocjacji elektrolitycznej.<br />
Napiszcie dla nich w zeszycie przedmiotowym równania dysocjacji. Odczytajcie je.<br />
Na + Na + Mg 2+<br />
Na + Na +<br />
Mg 2+<br />
Na + Na +<br />
Mg 2+<br />
K + K +<br />
Ca 2+<br />
K + K +<br />
Ca 2+<br />
Autor: Tomasz Manszewski<br />
7 © Copyright by WSiP
<strong>Chemia</strong> <strong>bez</strong> <strong>tajemnic</strong> | <strong>Klasa</strong> 8 | Dział X Załącznik nr 1 do lekcji 10.2<br />
K + K + Fe 3+<br />
Ca 2+ Ca 2+<br />
Fe 3+<br />
Fe 3+ Al 3+<br />
Ca 2+ NO 3<br />
–<br />
Cl –<br />
Al 3+ Al 3+<br />
Cl –<br />
–<br />
NO 3<br />
S 2–<br />
–<br />
Cl – NO 3<br />
Autor: Tomasz Manszewski<br />
8 © Copyright by WSiP
<strong>Chemia</strong> <strong>bez</strong> <strong>tajemnic</strong> | <strong>Klasa</strong> 8 | Dział X Załącznik nr 1 do lekcji 10.2<br />
S 2– S 2–<br />
SO 4<br />
2–<br />
SO 4<br />
2–<br />
SO 4<br />
2–<br />
SO 4<br />
2–<br />
SO 3<br />
2–<br />
SO 3<br />
2–<br />
SO 3<br />
2–<br />
SO 3<br />
2–<br />
SO 4<br />
2–<br />
SO 3<br />
2–<br />
CO 3<br />
2– PO 4<br />
3–<br />
PO 4<br />
3–<br />
Autor: Tomasz Manszewski<br />
9 © Copyright by WSiP
<strong>Chemia</strong> <strong>bez</strong> <strong>tajemnic</strong> | <strong>Klasa</strong> 8 | Dział X Scenariusz lekcji 10.3<br />
SCENARIUSZ LEKCJI 10.3<br />
Temat: Reakcja zobojętniania<br />
Wymagania podstawy programowej:<br />
Wymagania ogólne:<br />
II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów. Uczeń:<br />
1) opisuje właściwości substancji i wyjaśnia przebieg prostych procesów chemicznych;<br />
6) stosuje poprawną terminologię.<br />
III. Opanowanie czynności praktycznych. Uczeń:<br />
1) <strong>bez</strong>piecznie posługuje się prostym sprzętem laboratoryjnym i podstawowymi odczynnikami<br />
chemicznymi;<br />
2) projektuje i przeprowadza proste doświadczenia chemiczne;<br />
3) rejestruje ich wyniki w różnej formie, formułuje obserwacje, wnioski oraz wyjaśnienia.<br />
Wymagania szczegółowe:<br />
VII. Sole. Uczeń:<br />
1) projektuje i przeprowadza doświadczenie oraz wyjaśnia przebieg reakcji zobojętniania (HCl + NaOH);<br />
pisze równania reakcji zobojętniania w formie cząsteczkowej i jonowej.<br />
Cele szczegółowe. Uczeń:<br />
X wyjaśnia, na czym polega reakcja zobojętniania;<br />
X zapisuje przebieg reakcji między kwasem a wodorotlenkiem rozpuszczalnym w wodzie w trzech formach:<br />
cząsteczkowej, jonowej pełnej i jonowej skróconej;<br />
X projektuje i przeprowadza doświadczenia, w których przeprowadza reakcję wodorotlenku sodu z kwasem<br />
solnym w obecności wskaźnika kwasowo-zasadowego;<br />
X utrwala znajomość zagadnień: skala pH, odczyn roztworu, wskaźniki kwasowo-zasadowe, dysocjacja<br />
elektrolityczna kwasów, wodorotlenków i soli, stężenie procentowe roztworu, prawo zachowania masy,<br />
nazwy i przeznaczenie naczyń oraz sprzętu laboratoryjnego.<br />
Metody pracy:<br />
X dyskusja<br />
X praca z tabelą rozpuszczalności soli i wodorotlenków w wodzie<br />
X praca indywidualna ucznia z podręcznikiem i zeszytem ćwiczeń<br />
» pokaz nauczycielski<br />
» praca w grupie<br />
Środki dydaktyczne:<br />
X podręcznik ucznia<br />
X zeszyt ćwiczeń<br />
X tabela rozpuszczalności soli i wodorotlenków w wodzie<br />
» sprzęt i odczynniki potrzebne do wykonania doświadczenia: kolba stożkowa, cylinder miarowy, biureta,<br />
statyw z łapą, roztwór wodorotlenku sodu, kwas solny, alkoholowy roztwór fenoloftaleiny o stężeniu 1 %<br />
» karta pracy nr 1 do lekcji 10.3, sprzęt i odczynniki potrzebne do wykonania doświadczenia: kolby stożkowe,<br />
cylindry miarowe, biurety, statywy z łapą, roztwór wodorotlenku sodu, kwas solny, kwas siarkowy(VI),<br />
alkoholowy roztwór fenoloftaleiny o stężeniu 1 %<br />
» multibook<br />
» plansze interaktywne<br />
Autor: Tomasz Manszewski<br />
10 © Copyright by WSiP
<strong>Chemia</strong> <strong>bez</strong> <strong>tajemnic</strong> | <strong>Klasa</strong> 8 | Dział X Scenariusz lekcji 10.3<br />
Przebieg lekcji<br />
I. Faza wstępna<br />
1. Nauczyciel sprawdza listę obecności. Uczniowie zapisują temat lekcji w zeszycie przedmiotowym.<br />
2. Nauczyciel omawia wstęp do lekcji z podręcznika.<br />
Bank pomysłów<br />
Uczniowie słuchają wprowadzenia do lekcji 10.3 z multibooka.<br />
II. Faza wykonawcza<br />
1. Nauczyciel rysuje na tablicy skalę pH. Pyta uczniów: Co to znaczy, że odczyn roztworu jest kwasowy,<br />
obojętny i zasadowy? Przypomina, że kwasy mają odczyn kwasowy, a zasady ‒ odczyn zasadowy.<br />
Reakcja zobojętniania jest jedną z podstawowych metod otrzymywania soli. Aby zrozumieć jej<br />
przebieg, uczniowie muszą znać pojęcie odczynu roztworu. Jeżeli jest taka potrzeba, warto również<br />
przypomnieć uczniom barwy wskaźników kwasowo-zasadowych w roztworach o danym odczynie,<br />
ogólne równania dysocjacji elektrolitycznej kwasów i wodorotlenków rozpuszczalnych w wodzie<br />
oraz zagadnienia związane z uzgadnianiem równań reakcji chemicznych.<br />
i<br />
2. Nauczyciel na podstawie informacji zawartych w podręczniku wyjaśnia, czym jest reakcja zobojętniania.<br />
Na podstawie ramki Schemat modelowy reakcji zobojętniania opisuje jej przebieg.<br />
Bank pomysłów<br />
Do wyjaśnienia, czy jest reakcja zobojętniania oraz opisu jej przebiegu nauczyciel wykorzystuje planszę<br />
Reakcja zobojętnienia z plansz interaktywnych.<br />
3. Nauczyciel omawia Doświadczenie 1 z podręcznika.<br />
Bank pomysłów<br />
Uczniowie oglądają filmy Reakcja zobojętniania i Reakcja wodorotlenku sodu z kwasem siarkowym(VI)<br />
z multibooka.<br />
Nauczyciel na forum klasy wykonuje doświadczenie, w którym bada przebieg reakcji wodorotlenku<br />
sodu z kwasem solnym w obecności fenoloftaleiny.<br />
4. Nauczyciel tłumaczy, np. na podstawie informacji z podręcznika, zapis przebiegu reakcji zobojętniania<br />
w trzech formach: cząsteczkowej, jonowej pełnej i jonowej skróconej. Zaznacza, że jest to jedna z metod<br />
otrzymywania soli.<br />
Podczas lekcji warto odnieść się do zastosowań reakcji zobojętniania m.in. w medycynie i rolnictwie.<br />
Osoby cierpiące na nadkwasotę, czyli nadmierne wydzielanie się soku żołądkowego, mogą<br />
stosować leki zobojętniające (neutralizujące) kwas solny w żołądku. W skład takich preparatów<br />
często wchodzą wodorotlenki glinu i magnezu oraz inne substancje zobojętniające kwas solny<br />
(zwiększające pH soku żołądkowego). Reakcja zobojętniania zachodzi również podczas uzyskiwania<br />
za pomocą nawozów odpowiednich wartości pH gleby. Ten czynnik ma duże znaczenie w prawidłowym<br />
wzroście i rozwoju roślin.<br />
i<br />
Autor: Tomasz Manszewski<br />
11 © Copyright by WSiP
<strong>Chemia</strong> <strong>bez</strong> <strong>tajemnic</strong> | <strong>Klasa</strong> 8 | Dział X Scenariusz lekcji 10.3<br />
5. Uczniowie rozwiązują wybrane zadania z podręcznika i zeszytu ćwiczeń.<br />
Bank pomysłów<br />
Nauczyciel dzieli klasę na 4‒6-osobowe grupy. Każda grupa otrzymuje kartę pracy nr 1 do lekcji 10.3<br />
oraz zestaw odczynników i sprzętu. Uczniowie wykonują doświadczenie i wypełniają kartę pracy.<br />
Uwaga: niezbędne jest przygotowanie przez <strong>nauczyciela</strong> roztworów kwasów siarkowego(VI) i chlorowodorowego<br />
o zbliżonych stężeniach molowych. Pozwoli to uczniom na ilościowe zrozumienie<br />
procesu zobojętniania z wykorzystaniem kwasów o różnej liczbie atomów wodoru w cząsteczkach.<br />
III. Faza podsumowująca<br />
1. Nauczyciel podsumowuje wiadomości, które uczniowie zdobyli na lekcji. Jeżeli jest taka potrzeba, to<br />
nauczyciel bardziej szczegółowo omawia zagadnienia, które sprawiły uczniom największą trudność.<br />
Bank pomysłów<br />
Uczniowie oglądają film podsumowujący lekcję 10.3 i rozwiązują zadanie interaktywne z multibooka.<br />
Praca domowa<br />
X Dla wszystkich uczniów:<br />
1. Zadania do tematu 10.3 z podręcznika, których nie udało się zrobić na lekcji (oprócz zadania 4).<br />
2. Zadania do tematu 10.3 z zeszytu ćwiczeń, których nie udało się zrobić na lekcji (oprócz zadania 5).<br />
X Dla uczniów zainteresowanych:<br />
1. Zadanie 4 z podręcznika i zadanie 5 z zeszytu ćwiczeń.<br />
Rozwiązania do zadań z podręcznika<br />
Zadanie 1. W doświadczeniu przedstawiającym reakcję zobojętniania kwasu solnego roztworem wodorotlenku<br />
sodu można użyć oranżu metylowego. W kwasie solnym oranż przyjmie czerwone zabarwienie.<br />
Podczas wlewania do kwasu solnego roztworu wodorotlenku sodu następuje zmiana odczynu roztworu<br />
z kwasowego na obojętny. Wówczas oranż metylowy zmieni zabarwienie na pomarańczowe.<br />
Zadanie 2. KOH, Ba(OH) 2<br />
, LiOH;<br />
KOH + HCl KCl + H 2<br />
O, K + + OH ‒ + H + + Cl ‒ K + + Cl ‒ + H 2<br />
O, OH ‒ + H + H 2<br />
O;<br />
Ba(OH) 2<br />
+ 2 HCl BaCl 2<br />
+ 2 H 2<br />
O, Ba 2+ + 2 OH ‒ + 2 H + + 2 Cl ‒ Ba 2+ + 2 Cl ‒ + 2 H 2<br />
O,<br />
2 OH ‒ + 2 H + 2 H 2<br />
O, OH ‒ + H + H 2<br />
O;<br />
LiOH + HCl LiCl + H 2<br />
O, Li + + OH ‒ + H + + Cl ‒ Li + + Cl ‒ + H 2<br />
O, OH ‒ + H + H 2<br />
O;<br />
Zadanie 3. Ca(OH) 2<br />
+ 2 HCl CaCl 2<br />
+ 2 H 2<br />
O, Ca 2+ + 2 OH ‒ + 2 H + + 2 Cl ‒ Ca 2+ + 2 Cl ‒ + 2 H 2<br />
O,<br />
2 OH ‒ + 2 H + 2 H 2<br />
O, OH ‒ + H + H 2<br />
O;<br />
KOH + HNO 3<br />
KNO 3<br />
+ H 2<br />
O,<br />
K + + OH ‒ + H + ‒<br />
+ NO 3<br />
K + ‒<br />
+ NO 3<br />
+ H 2<br />
O, OH ‒ + H + H 2<br />
O;<br />
2 NaOH + H 2<br />
SO 4<br />
Na 2<br />
SO 4<br />
+ 2 H 2<br />
O, 2 Na + + 2 OH ‒ + 2 H + 2‒<br />
+ SO 4<br />
2 Na + 2‒<br />
+ SO 4<br />
+ 2 H 2<br />
O,<br />
2 OH ‒ + 2 H + 2 H 2<br />
O, OH ‒ + H + H 2<br />
O<br />
Autor: Tomasz Manszewski<br />
12 © Copyright by WSiP
<strong>Chemia</strong> <strong>bez</strong> <strong>tajemnic</strong> | <strong>Klasa</strong> 8 | Dział X Scenariusz lekcji 10.3<br />
Rozwiązania do zadań z zeszytu ćwiczeń<br />
Zadanie 1. Ba(OH) 2<br />
, HCl;<br />
a) Ba(OH) 2<br />
+ 2 HCl BaCl 2<br />
+ 2 H 2<br />
O;<br />
b) Ba 2+ + 2 OH ‒ + 2 H + + 2 Cl ‒ Ba 2+ + 2 Cl ‒ + 2 H 2<br />
O;<br />
c) 2 OH ‒ + 2 H + 2 H 2<br />
O, OH ‒ + H + H 2<br />
O<br />
Zadanie 2. a) I. roztwór wodorotlenku potasu, II. kwas solny + roztwór oranżu metylowego;<br />
b) forma cząsteczkowa: KOH + HCl KCl + H 2<br />
O;<br />
forma jonowa pełna: K + + OH ‒ + H + + Cl ‒ K + + Cl ‒ + H 2<br />
O;<br />
forma jonowa skrócona: OH ‒ + H + H 2<br />
O<br />
Zadanie 3. a) Ca(OH) 2<br />
+ 2 HNO 3<br />
Ca(NO 3<br />
) 2<br />
+ 2 H 2<br />
O<br />
forma jonowa pełna: Ca 2+ + 2 OH ‒ + 2 H + ‒<br />
+ 2 NO 3<br />
Ca 2+ ‒<br />
+ 2 NO 3<br />
+ 2 H 2<br />
O<br />
forma jonowa skrócona: 2 OH ‒ + 2 H + 2 H 2<br />
O, OH ‒ + H + H 2<br />
O<br />
b) 2 KOH + H 2<br />
SO 4<br />
K 2<br />
SO 4<br />
+ 2 H 2<br />
O<br />
forma jonowa pełna: 2 K + + 2 OH ‒ + 2 H + 2‒<br />
+ SO 4<br />
2 K + 2‒<br />
+ SO 4<br />
+ 2 H 2<br />
O<br />
forma jonowa skrócona: 2 OH ‒ + 2 H + 2 H 2<br />
O, OH ‒ + H + H 2<br />
O<br />
c) Ba(OH) 2<br />
+ H 2<br />
S BaS + 2 H 2<br />
O<br />
forma jonowa pełna: Ba 2+ + 2 OH ‒ + 2 H + + S 2‒ Ba 2+ + S 2‒ + 2 H 2<br />
O<br />
forma jonowa skrócona: 2 OH ‒ + 2 H + 2 H 2 O, OH ‒ + H + H 2<br />
O<br />
d) 3 NaOH + H 3<br />
PO 4<br />
Na 3<br />
PO 4<br />
+ 3 H 2<br />
O<br />
forma jonowa pełna: 3 Na + + 3 OH ‒ + 3 H + 3‒<br />
+ PO 4<br />
3 Na + 3‒<br />
+ PO 4<br />
+ 3 H 2<br />
O<br />
forma jonowa skrócona: 3 OH ‒ + 3 H + 3 H 2<br />
O, OH ‒ + H + H 2<br />
O<br />
Zadanie 4. 61 g<br />
Zadanie 5. W nadmiarze użyto roztworu wodorotlenku potasu.<br />
Autor: Tomasz Manszewski<br />
13 © Copyright by WSiP
<strong>Chemia</strong> <strong>bez</strong> <strong>tajemnic</strong> | <strong>Klasa</strong> 8 | Dział X Karta pracy nr 1 do lekcji 10.3<br />
KARTA PRACY NR 1 DO LEKCJI 10.3<br />
Temat: Reakcja zobojętniania<br />
Reakcje zobojętniania wodorotlenku sodu kwasami chlorowodorowym i siarkowym(VI) zachodzą w jednakowy<br />
sposób na poziomie molekularnym. Jednak z uwagi na różną liczbę atomów wodoru w cząsteczkach<br />
kwasów, stechiometria obydwu procesów się różni.<br />
a) Zapiszcie i uzgodnijcie równania reakcji zobojętniania roztworu wodorotlenku sodu kwasami chlorowodorowym<br />
i siarkowym(VI).<br />
b) Zastanówcie się, czy w przypadku takiej samej liczby cząsteczek każdego z kwasów w jednostce objętości,<br />
objętości każdego z kwasów będą jednakowe przy zobojętnianiu jednakowych objętości roztworu<br />
wodorotlenku sodu, a następnie wykonajcie doświadczenie Zobojętnianie roztworu wodorotlenku<br />
sodu kwasami chlorowodorowym i siarkowym(VI) i przekonajcie się, czy wasze przypuszczenia są poprawne.<br />
Uzupełnijcie tabelę. Zaproponujcie hipotezę, podajcie nazwy niezbędnego sprzętu i odczynników.<br />
Opiszcie przebieg doświadczenia i narysujcie schemat. Zapiszcie obserwacje (liczcie dokładnie krople<br />
wprowadzanych kwasów) i wnioski oraz zweryfikujcie hipotezę.<br />
Problem badawczy<br />
Czy podczas zobojętnienia roztworu wodorotlenku zostaną użyte takie same objętości kwasów<br />
chlorowodorowego i siarkowego(VI)?<br />
Hipoteza<br />
Sprzęt<br />
Odczynniki<br />
Przebieg<br />
doświadczenia<br />
wraz ze schematem<br />
Obserwacje<br />
Wnioski<br />
Weryfikacja<br />
hipotezy<br />
c) W 100 cm 3 roztworu jest 4 g wodorotlenku sodu. Oblicz, ile cm 3 kwasu chlorowodorowego o stężeniu<br />
10 % i ile cm 3 kwasu siarkowego(VI) o stężeniu 10 % jest potrzebne do zobojętnienia 10 cm 3 roztworu<br />
wodorotlenku sodu. Gęstość 10-proc. kwasu chlorowodorowego to 1,05 g/cm 3 , a 10-proc. kwasu siarkowego(VI)<br />
to 1,07 g/cm 3 (1013 hPa, 25 °C).<br />
Autor: Tomasz Manszewski<br />
14 © Copyright by WSiP