Wojsko i Technika Historia 2/2024
by ZBiAM
by ZBiAM
- TAGS
- wwwzbiampl
- dunkierki
- peleliu
- wojny
- wyspy
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
www.zbiam.pl<br />
Bitwa stalingradzka<br />
Działania w powietrzu<br />
2/<strong>2024</strong><br />
Marzec-Kwiecień<br />
cena 25,00 (VAT 8%)<br />
INDEX 407739<br />
ISSN 2450-2480<br />
ISSN 2450-2480 Index 407739<br />
W NUMERZE:<br />
Operacja „Dynamo” Wyspy Palau 1944<br />
W trakcie drugiej wojny światowej<br />
doszło do kilku niezwykłych<br />
operacji wojskowych, a jedną<br />
z najbardziej niesamowitych<br />
inicjatyw była na pewno operacja<br />
„Dynamo”, czyli ewakuacja wojsk<br />
alianckich z Dunkierki w 1940 r. …<br />
Po fakcie bitwę o Peleliu uznano<br />
za niewartą poniesionych strat<br />
i w zasadzie niepotrzebną,<br />
co sprawiło, że w przeciwieństwie<br />
do przełomowych bitew o Guadalcanal,<br />
Tarawę, Iwo Jimę czy Okinawę,<br />
została niemal zapomniana…
1<br />
W trakcie drugiej wojny światowej<br />
doszło do kilku niezwykłych<br />
operacji wojskowych, a jedną<br />
z najbardziej niesamowitych<br />
inicjatyw była na pewno operacja<br />
„Dynamo”, czyli ewakuacja wojsk<br />
alianckich z Dunkierki w 1940 r. …<br />
Po fakcie bitwę o Peleliu uznano<br />
za niewartą poniesionych strat<br />
i w zasadzie niepotrzebną,<br />
co sprawiło, że w przeciwieństwie<br />
do przełomowych bitew o Guadalcanal,<br />
Tarawę, Iwo Jimę czy Okinawę,<br />
została niemal zapomniana…<br />
Vol. IX, nr 2 (50)<br />
Marzec-Kwiecień <strong>2024</strong>; Nr 2<br />
www.zbiam.pl<br />
Bitwa stalingradzka<br />
Działania w powietrzu<br />
2/<strong>2024</strong><br />
Marzec-Kwiecień<br />
cena 25,00 (VAT 8%)<br />
INDEX 407739<br />
ISSN 2450-2480<br />
2/<strong>2024</strong><br />
ISSN 2450-2480 Index 407739<br />
W NUMERZE:<br />
Operacja „Dynamo” Wyspy Palau 1944<br />
Na okładce: Jakowlew Jak-1.<br />
Rys. Jarosław Wróbel<br />
INDEX 407739<br />
ISSN 2450-2480<br />
Nakład: 14,5 tys. egz.<br />
Redaktor naczelny<br />
Jerzy Gruszczyński<br />
jerzy.gruszczynski@zbiam.pl<br />
Redakcja techniczna<br />
Dorota Berdychowska<br />
dorota.berdychowska@zbiam.pl<br />
Korekta<br />
Stanisław Kutnik<br />
Współpracownicy<br />
Władimir Bieszanow, Michał Fiszer,<br />
Tomasz Grotnik, Andrzej Kiński,<br />
Jędrzej Korbal, Marek J. Murawski,<br />
Tymoteusz Pawłowski, Tomasz Szlagor<br />
Wydawca<br />
Zespół Badań i Analiz Militarnych Sp. z o.o.<br />
Ul. Anieli Krzywoń 2/155<br />
01-391 Warszawa<br />
office@zbiam.pl<br />
Biuro<br />
Ul. Bagatela 10/17<br />
00-585 Warszawa<br />
Dział reklamy i marketingu<br />
Andrzej Ulanowski<br />
andrzej.ulanowski@zbiam.pl<br />
Dystrybucja i prenumerata<br />
office@zbiam.pl<br />
Reklamacje<br />
office@zbiam.pl<br />
Prenumerata<br />
realizowana przez Ruch S.A:<br />
Zamówienia na prenumeratę w wersji<br />
papierowej i na e-wydania można składać<br />
bezpośrednio na stronie<br />
www.prenumerata.ruch.com.pl<br />
Ewentualne pytania prosimy kierować<br />
na adres e-mail: prenumerata@ruch.com.pl<br />
lub kontaktując się z Telefonicznym<br />
Biurem Obsługi Klienta pod numerem:<br />
801 800 803 lub 22 717 59 59<br />
– czynne w godzinach 7.00–18.00.<br />
Koszt połączenia wg taryfy operatora.<br />
Copyright by ZBiAM <strong>2024</strong><br />
All Rights Reserved.<br />
Wszelkie prawa zastrzeżone<br />
Przedruk, kopiowanie oraz powielanie na inne<br />
rodzaje mediów bez pisemnej zgody Wydawcy<br />
jest zabronione. Materiałów niezamówionych,<br />
nie zwracamy. Redakcja zastrzega sobie prawo<br />
dokonywania skrótów w tekstach, zmian tytułów<br />
i doboru ilustracji w materiałach niezamówionych.<br />
Opinie zawarte w artykułach są wyłącznie<br />
opiniami sygnowanych autorów. Redakcja nie ponosi<br />
odpowiedzialności za treść zamieszczonych<br />
ogłoszeń i reklam. Więcej informacji znajdziesz<br />
na naszej nowej stronie:<br />
www.zbiam.pl<br />
w numerze:<br />
BITWY I KAMPANIE<br />
Jacek Fiszer, Jerzy Gruszczyński<br />
Operacja „Dynamo”. Udana ewakuacja z Dunkierki 4<br />
WOJNA W POWIETRZU<br />
Krzysztof Janowicz<br />
Bitwa stalingradzka. Działania w powietrzu (1) 20<br />
BITWY I KAMPANIE<br />
Tomasz Szlagor<br />
Wyspy Palau 1944 34<br />
MONOGRAFIA LOTNICZA<br />
Marek J. Murawski<br />
Arado Ar 234: pierwszy odrzutowy bombowiec (2) 50<br />
MONOGRAFIA PANCERNA<br />
Tomasz Szulc<br />
Kołowy opancerzony pojazd rozpoznawczy BRDM-2 (1) 64<br />
OBRONA PRZECIWPANCERNA<br />
Jędrzej Korbal<br />
Zatrzymać Panzerwaffe! Studia WP nad wyposażeniem<br />
jednostek w nowoczesne uzbrojenie przeciwpancerne (4) 74<br />
SIŁY POWIETRZNE<br />
Dimityr Nediałkow<br />
Geneza bułgarskiego lotnictwa i baloniarstwa (1) 88<br />
www.facebook.com/wojskoitechnikahistoria 3
Jacek Fiszer, Jerzy Gruszczyński<br />
Operacja „Dynamo”<br />
Udana ewakuacja z Dunkierki<br />
W wyniku operacji „Dynamo”<br />
udało się ewakuować<br />
z Francji do Wielkiej Brytanii<br />
338 226 oficerów i żołnierzy,<br />
w czasie od 27 maja<br />
do 4 czerwca 1940 r., czyli<br />
w ciągu dziewięciu dni. Wbrew<br />
powszechnemu mitowi wcale<br />
nie było to możliwe z powodu<br />
celowego zatrzymania niemieckich<br />
wojsk na rozkaz Adolfa<br />
Hitlera. Niemcy robili bowiem<br />
wszystko co byli w stanie,<br />
by alianckiej ewakuacji przeszkodzić,<br />
była ona dokonana<br />
wbrew ich woli, a nie za ich<br />
przyzwoleniem.<br />
stał adm. Jean-Marie Abrial. Odpowiadało<br />
ono za obszar od granicy z Belgią do półwyspu<br />
Cotentin w Normandii, czyli za wybrzeże<br />
Kanału La Manche. Od strony morza Dunkierki<br />
broniły baterie artylerii nadbrzeżnej.<br />
Od strony lądu francuska 53. Dywizja Piechoty<br />
przygotowała linie obronne złożone<br />
z transzei, schronów ziemno-drewnianych,<br />
stanowisk ogniowych dla karabinów maszynowych,<br />
armat przeciwpancernych, dział artylerii<br />
polowej i moździerzy, zasieków z drutu<br />
kolczastego oraz pól minowych osłanianych<br />
ogniem z ukrytych i ufortyfikowanych pozycji.<br />
Poza obsadzającą je 53. DP od południowej<br />
strony miasta, wewnątrz miasta była też<br />
francuska 68. DP, a ponadto po zachodniej<br />
Żołnierze z 1 st Battalion, Royal Irish Fusiliers który wziął udział w walkach o Dunkierkę w składzie<br />
25. Brygady z 50. Norhumbrian DP. 25. BP walczyła pod Abbeville nad Sommą opóźniając dojście<br />
niemieckiej 2. DPanc do morza i ostatecznie została ona wyrzucona poza kocioł pod Dunkierką.<br />
4<br />
Dunkierka w maju 1940 r. liczyła około<br />
100 tys. mieszkańców, z czego<br />
30 tys. mieszkało wewnątrz centrum<br />
za XIX-wiecznymi murami miejskimi w starej<br />
części aglomeracji. Był to wówczas trzeci<br />
co do wielkości francuski port nad Kanałem<br />
La Manche po Breście i Le Havre. W Dunkierce<br />
miało swoją siedzibę francuskie Dowództwo<br />
Sił Morskich „Północ”, na czele którego
BITWY I KAMPANIE<br />
10<br />
węgla, który w normalnym systemie zaopatrzenia<br />
Royal Navy już wówczas występował<br />
w śladowych ilościach, kotły okrętów były<br />
bowiem opalane mazutem. Następnie okazało<br />
się, że trzeba zdobyć mapy tego rejonu<br />
w dużej ilości, bowiem wiele jednostek<br />
po prostu nie pływało na tych wodach i nie<br />
miało map. Szef agencji kartograficznej War<br />
Office, płk Sam Bassett, nie mając dostatecznej<br />
liczby odpowiednich map udał się<br />
do Londynu i w agencjach turystycznych nabył<br />
przewodniki po francuskich plażach z całkiem<br />
dokładnymi mapkami. Do choć częściowego<br />
dozbrojenia jednostek cywilnych<br />
ściągnięto łącznie 105 ckm Lewis kal. 7,7 mm<br />
z obsługą, które zainstalowano na tych stateczkach,<br />
na których się dało.<br />
Osłonę ewakuacji z powietrza organizowała<br />
11. Grupa RAF Fighter Command,<br />
dowodzona przez Nowozelandczyka, gen.<br />
dyw. (AVM) Keitha Parka. Miał on do swojej<br />
dyspozycji 23 dywizjony myśliwskie, w tym:<br />
12 Hurricane, 9 Spitfire, 1 Blenheim IF i 1 Defiant.<br />
Dywizjony jednosilnikowych myśliwców<br />
obarczono zadaniem ciągłej osłony Dunkierki<br />
przy starcie kolejnego co 50 minut, tak by<br />
przez cały czas nad osłanianym rejonem ewakuacji<br />
był do dyspozycji dywizjon myśliwców,<br />
od wschodu do zachodu słońca.<br />
Co do strony niemieckiej, to tutaj głównym<br />
problemem była niezgoda co do sposobu<br />
działania na najwyższych szczeblach<br />
dowodzenia. Istniała świadomość, że w kotle<br />
pod Dunkierką i Lille zamknięto znaczną<br />
ilość alianckich wojsk i oczywiście panowało<br />
przekonanie, że teraz należy je zniszczyć.<br />
Problem polegał jednak na tym, że szef Sztabu<br />
Generalnego Wojsk Lądowych chciał by<br />
nacierające teraz od zachodu i południowego<br />
zachodu dywizje pancerne i idące od południa<br />
dywizje piechoty Grupy Armii „A” pełniły<br />
rolę „młota”, zaś dywizje (w większości<br />
piechoty) Grupy Armii „B” idące od strony<br />
Belgii zatrzymały się, zorganizowały solidną<br />
obronę, pełniąc rolę „kowadła”, na którym<br />
miały być zgniecione wojska alianckie.<br />
Natomiast wyższe dowództwo, w tym gen.<br />
płk Keitel z OKW zdecydowali, by zrobić odwrotnie.<br />
W trosce o dywizje pancerne, gdzie<br />
obawiano się o zbyt wielkie straty, to właśnie<br />
GA „A” miała się zatrzymać tworząc obronę<br />
i rodzaj „kowadła”, zaś „młotem” miała się stać<br />
piechota z GA „B”.<br />
Rola Grupy Armii „B” jest często lekceważona,<br />
czasem wręcz przypisuje się jej jedynie<br />
rolę „przynęty” dla wojsk alianckich wciąganych<br />
w głąb Belgii. Do pewnego stopnia tak<br />
było, ale jej wojska dość szybko pokonały<br />
Holandię, a następnie utrzymały dobre tempo<br />
natarcia przez Belgię dysponując głównie<br />
piechotą. Najbliższy jej XV KZmot działał<br />
na północnym skrzydle GA „A” w składzie<br />
4. Armii osłaniając skrzydło Grupy Pancernej<br />
von Kleist. W GA „B” była austriacka 9. DPanc,<br />
która po zakończeniu działań w Holandii była<br />
do dyspozycji na północnym odcinku frontu<br />
Jeden z nowych brytyjskich niszczycieli: w grę wchodzi HMS Harvester, HMS Havant, HMS Icarus,<br />
HMS Impulsive, HMS Intrepid lub HMS Ivanhoe przybywa do Dover z wywiezionymi żołnierzami.<br />
Brak widocznego numeru taktycznego nie pozwala na jego identyfikację.<br />
Jeden ze starych brytyjskich niszczycieli typu V dobija do nadbrzeża w porcie w w Dover wyładowany<br />
ewakuowanymi wojskami.<br />
grupy armii. Z kolei w składzie 6. Armii GA „B”<br />
był XVI KZmot (gen. kawalerii Erich Hoepner)<br />
mający 3. DPanc i 4. DPanc obok dwóch dywizji<br />
piechoty, ten korpus posuwał się z kolei<br />
na lewym, południowym skrzydle GA „B”,<br />
osłaniając północne skrzydło sąsiedniej<br />
GA „A”. W praktyce z 4. Armii do przodu wysunął<br />
się XV KZmot (gen. piechoty Hermann<br />
Hoth) ze swoją 6. DPanc i 8. DPanc, zaś piechota<br />
4. Armii została z tyłu, więc XVI KZmot<br />
szedł zaraz po prawej stronie od XV KZmot,<br />
a piechota obu armii (4. Armii z GA „A” i 6. Armii<br />
z GA „B”) szła po prostu za nimi. Ostatecznie<br />
tak właśnie zrobiono, zatrzymując<br />
dywizje pancerne przed Dunkierką, bo taka<br />
została przyjęta koncepcja zniszczenia kotła<br />
pod Dunkierką – natarciem piechoty GA „B”<br />
ukierunkowanym na „przygniecenie” wojsk<br />
alianckich do dywizji pancernych GA „A”, które<br />
zajęły pozycje obronne. Stopniowo zresztą<br />
były one luzowane przez piechotę obu armii,<br />
same natomiast odwracały front w przeciwnym,<br />
południowo-zachodnim kierunku,<br />
do dalszego natarcia na Paryż.<br />
Obrona Dunkierki<br />
W momencie upadku Calais, poza Dunkierką<br />
w alianckich rękach pozostawał też jeszcze<br />
jeden port: belgijska Ostenda, leżąca 43 km<br />
na wschód od Dunkierki. W tym momencie<br />
nie rozpatrywano Ostendy jako miejsca<br />
ewakuacji wojsk, ale raczej pod kątem ich<br />
zaopatrywania na kurczącym się obszarze.<br />
Szybko jednak z tego zrezygnowano. Główną<br />
przyczyną był fakt, że leżała ona na granicy<br />
taktycznego promienia działania brytyjskich<br />
myśliwców startujących z Wielkiej Brytanii,<br />
co narażało transporty na zniszczenie przez<br />
niemieckie lotnictwo. Dlatego postanowiono<br />
skoncentrować się na Dunkierce. Zresztą kwestia<br />
Ostendy rozwiązała się sama już półtorej<br />
doby po tym, jak padło Calais. 28 maja Belgia<br />
skapitulowała i do Ostendy, już bez walki,<br />
wkroczyły wojska niemieckie z GA „B”. Teraz<br />
z wojsk francuskich i brytyjskich należało
Krzysztof Janowicz<br />
Bitwa stalingradzka<br />
Działania w powietrzu<br />
1<br />
20<br />
Zimą 1941 r. temperatury<br />
powietrza były w Rosji tak<br />
niskie, że żołnierze Wehrmachtu,<br />
tkwiący w skutych<br />
lodem i przysypanych śniegiem<br />
polowych umocnieniach,<br />
z największym trudem odpierali<br />
kontrataki Armii Czerwonej.<br />
Szczególnie niepokojące<br />
dla Niemców było pojawienie<br />
się w tak krytycznym momencie<br />
dużej liczby sowieckich<br />
czołgów T-34. Tym bardziej,<br />
że silniki niemieckich czołgów<br />
i samolotów nie chciały<br />
pracować na trzaskającym<br />
mrozie. W końcu burze śnieżne<br />
i ekstremalnie niskie temperatury<br />
zatrzymały nawet<br />
Armię Czerwoną.<br />
Dopiero w kwietniu 1942 r. w Berlinie<br />
na dobre rozgorzały dyskusje nad kolejnymi<br />
krokami niemieckich sił zbrojnych<br />
na Froncie Wschodnim. Podsumowanie<br />
dotychczasowych działań wojennych dało<br />
dość smutny bilans ponad 850 tys. straconych<br />
żołnierzy, co w porównaniu z poprzednimi<br />
kampaniami było liczbą przerażającą.<br />
W związku z tym Szef Sztabu Generalnego<br />
Wojsk Lądowych, Generaloberst Franz Halder<br />
uważał, że Wehrmacht potrzebuje czasu<br />
na odtworzenie potencjału bojowego<br />
i w związku z tym, Niemcy nie powinni podejmować<br />
na razie żadnych działań ofensywnych.<br />
Generalny Inspektor Luftwaffe,<br />
Feldmarschall Erhard Milch uważał, że w istniejących<br />
uwarunkowaniach Niemcy powinni<br />
w pierwszej kolejności umocnić swoje zdobycze<br />
w Rosji maksymalnie wykorzystując<br />
jej liczne bogactwa naturalne. Jeszcze inni<br />
przedstawiciele Naczelnego Dowództwa Sił<br />
Zbrojnych (OKW) twierdzili, że najlepiej byłoby<br />
częściowo wycofać się i zająć lepsze rubieże<br />
obronne oparte o naturalne przeszkody<br />
terenowe, takie jak rzeki czy bagna.<br />
Natomiast według Hitlera jedynym sposobem<br />
na zmianę sytuacji było jak naszybsze<br />
przejście do natarcia. Kolejne uderzenie<br />
na Moskwę wydawało się oczywiste, ale<br />
jednocześnie wszyscy zdawali sobie sprawę,<br />
że z tego powodu Armia Czerwona będzie<br />
tam dobrze przygotowana do obrony. Pozostały<br />
więc tylko kierunki uderzeń na północ<br />
lub na południe. Niemieckie kierownictwo<br />
było świadome, że przystąpienie do wojny<br />
Stanów Zjednoczonych jest dla III Rzeszy<br />
bardzo dużym wyzwaniem. Dlatego Hitlerowi<br />
zależało na szybkim zakończeniu<br />
wojny w Rosji. W najgorszym wypadku zamierzał<br />
ograniczyć walki z Armią Czerwoną<br />
na Froncie Wschodnim do lokalnego<br />
konfliktu ze stabilną linią frontu i jednocześnie<br />
w maksymalnym stopniu przygotować<br />
Wehrmacht do starcia z armią Stanów<br />
Zjednoczonych. W związku z tym nakazał<br />
opracowanie planu Operacji „Blau” zgodnie<br />
z którym dwie niemieckie grupy armii miały<br />
ruszyć w stronę Kaukazu. W przekonaniu<br />
Hitlera nowa ofensywa miała zadać Rosjanom<br />
ostateczny cios, poprzez odebranie<br />
złóż ropy naftowej na Kaukazie oraz kontroli<br />
nad dolną Wołgą, będącą głównym szlakiem<br />
komunikacyjnym znad Morza Kaspijskiego<br />
i środkowej Azji do centrum Rosji. Kluczowym<br />
miastem tego regionu był leżący nad<br />
Wołgą Stalingrad, liczący niemal pół miliona<br />
mieszkańców. Ważny węzeł komunikacyjny<br />
łączący Kaukaz z Moskwą, z licznymi<br />
zakładami zbrojeniowymi.<br />
Do wielkiej, letniej ofensywy wyznaczono<br />
Grupę Armii „Süd”, którą dowodził Feldmarschall<br />
Fedor von Bock. Rozpoczęcie ofensywy<br />
zaplanowano na koniec maja, ale termin ten<br />
okazał się nierealny, ponieważ część wyznaczonych<br />
wojsk była zaangażowana w przeciągające<br />
się walki o Sewastopol oraz Charków.<br />
W czerwcu między Morzem Azowskim<br />
a Kurskiem rozlokowanych było pięć armii<br />
niemieckich i jedna węgierska. Przełamanie<br />
frontu z rejonu Izjumu, Czugujewa i Kurska<br />
spadło na barki 1. i 4. Panzerarmee, za którymi<br />
miały posuwać się szerokim frontem<br />
2. i 6. Armee, a potem również 17. Armee,
WOJNA W POWIETRZU<br />
Samolot Focke-Wulf Fw 189 nie był szybki i nie latał na dużej wysokości, ale był bardzo zwrotny. Dlatego dla sowieckich pilotów był trudny do zestrzelenia.<br />
Załogi Fw 189 były prawdziwym przekleństwem żołnierzy Armii Czerwonej, gdyż bardzo skutecznie korygowały ogień niemieckiej artylerii i dostarczały<br />
precyzyjnych danych z rozpoznania.<br />
chorwackie i słowackie, nie zwracając uwagi,<br />
że ich działania na kierunku stalingradzkim<br />
były znikome, a praktycznie żadne.<br />
Ze swojej strony wykazują, że część sił 268.<br />
i 269. IAD oraz 629. IAP ze składu 102. IAD<br />
PWO na przełomie lipca i sierpnia walczyło<br />
także na innych odcinkach frontu, a więc nie<br />
przeciwko VIII. Fliegerkorps.<br />
W przypadku takich interpretacji można<br />
tylko wzruszyć ramionami, gdyż jakby nie<br />
żonglowano liczbami podczas niemieckiego<br />
natarcia na Stalingrad to WWS miały zdecydowaną<br />
przewagę liczebną nad VIII. Fliegerkorps<br />
i zbierały przy tym potężne baty. Nad<br />
polem walki dominowała Luftwaffe paraliżując<br />
sowieckie kontrataki, zmierzające do zażegnania<br />
niebezpieczeństwa. Dlatego, gdy<br />
4. Panzerarmee ruszyła 31 lipca do natarcia<br />
z przyczółku w Cymlanskiej, przetoczyła się<br />
jak walec po słabych pozycjach 51. Armii<br />
i 2 sierpnia dotarła pod Kotielnikowo. Następnego<br />
dnia Stukasy dopadły na pobliskiej<br />
stacji kolejowej Ciliekow cztery długie pociągi.<br />
Po ich zniszczeniu okazało się, że niemal<br />
doszczętnie wybito przybywającą z odsieczą<br />
208. Syberyjską Dywizję Piechoty. W południe<br />
4 sierpnia ostatni nalot przeprowadziło<br />
27 samolotów, które całkowicie zniszczyły dywizję.<br />
Nazajutrz bombowce nurkujące Luftwaffe<br />
znacznie przetrzebiły szeregi 29. DP.<br />
Dzięki tym sukcesom, 6 sierpnia 70 czołgów<br />
Hotha zajęło stację Tinguta, leżącą już tylko<br />
35 km od Stalingradu.<br />
Na brak zajęcia nie mogły narzekać także<br />
samoloty szturmowe Hs 129. Misję bojową<br />
z 3 sierpnia tak wspomina oficer techniczny<br />
z 5./SchG 1, Oblt. Franz Oswald:<br />
Polecieliśmy nad linię frontu szukając celów<br />
i zrzuciliśmy kilka bomb na napotkane pojazdy<br />
nieprzyjaciela. Leciałem jako nr 2 pary i kiedy<br />
poderwałem samolot po ataku zobaczyłem<br />
po prawej stronie poniżej polowe stanowiska<br />
nieprzyjacielskiej artylerii. Powiadomiłem<br />
przez radio [Oblt.] Kenta i rozpocząłem atak<br />
na nowy cel. Udało mi się zobaczyć efekt trafienia<br />
moich pocisków i po chwili dwa stanowiska<br />
artylerii zaczęły się palić. Krótko po tym,<br />
ze wspaniałym rozbłyskiem wyleciały w powietrze<br />
dwa składy amunicji. Przed powrotem<br />
do domu zniszczyliśmy pozostałe działa<br />
i ostrzelaliśmy ciężarówki oraz zaprzęgi konne.<br />
Ledwie wylądowaliśmy otrzymaliśmy przez<br />
radio gratulacje i serdeczne podziękowania<br />
za dobrą robotę od naszej dywizji. 3<br />
Chociaż sowieckie lotnictwo ponosiło<br />
pod Stalingradem duże straty, to otrzymywało<br />
jednocześnie duże uzupełnienia<br />
– średnio jeden nowy pułk dziennie. Dzięki<br />
temu, począwszy od 1 sierpnia WWS mogły<br />
wykonywać ponad 500 lotów bojowych. Ponieważ<br />
celów i zadań było wiele utworzono<br />
nowe 15. i 16. WA. Proces formowania 15. WA<br />
pod komendą zastępcy dowódcy WWS, gen.<br />
lejt. Grigorija A. Worożejkina rozpoczął się<br />
już 11 lipca i 21 lipca przybył jej nominalny<br />
dowódca gen. mjr Iwan G. Piatychin. Dopiero<br />
tydzień później pod jego dowództwo<br />
przekazano pierwsze jednostki. Była to szturmowa<br />
225. SzAD, rozbita i zdziesiątkowana<br />
na przełomie czerwca i lipca, teraz bez żadnego<br />
pułku w swoim składzie. Dopiero w ciągu<br />
kilku następnych dni włączono do niej cztery<br />
pułki Ił-ów-2 z niedoświadczonymi pilotami.<br />
Ponadto do 15. WA przekazano myśliwską<br />
Jednym z najskuteczniejszych pilotów w drodze do Stalingradu był Oblt. Victor Bauer, dowódca 9./<br />
JG 3. Odniósł ciężkie rany już na początku operacji „Barbarossa”, ale wrócił do służby w lutym 1942 r.<br />
odnosząc zwycięstwa jedno za drugim. Tylko w lipcu 1942 r. uzyskał 32 zestrzelenia i 25 lipca osiągnął<br />
liczbę 100 zestrzeleń. Oblt. Bauer stoi przy ogonie swojej „Żółtej 7” (WNr.13 325, Elleu) na lotnisku<br />
Millerowo, gdy uzyskał setne zwycięstwo.<br />
31
Tomasz Szlagor<br />
Wyspy Palau 1944<br />
34<br />
Bitwa o Peleliu była jedną<br />
z najkrwawszych, jakie<br />
Amerykanie stoczyli podczas<br />
walk na Pacyfiku w okresie<br />
drugiej wojny światowej.<br />
Po fakcie uznano ją za niewartą<br />
poniesionych strat<br />
i w zasadzie niepotrzebną,<br />
co sprawiło, że w przeciwieństwie<br />
do przełomowych<br />
bitew o Guadalcanal, Tarawę,<br />
Iwo Jimę czy Okinawę, została<br />
niemal zapomniana.<br />
Archipelag Palau, położony na zachodnim<br />
krańcu Wysp Karolińskich, około<br />
900 km na wschód od Filipin, znajdował<br />
się daleko w głębi kontrolowanego przez<br />
Japończyków terytorium. Rozciągnięty z północy<br />
na południe na dystansie około 150 km,<br />
składa się z ośmiu głównych wysp i ponad<br />
250 mniejszych. Z wojskowego punktu widzenia,<br />
kluczowa była Peleliu, mieszcząca<br />
duże lotnisko. Wojna dotarła tam pod koniec<br />
marca 1944 r., gdy w ramach operacji „Desecrate<br />
One” wyspy Palau wziął na cel Task<br />
Force 58 – Zespół Lotniskowców Szybkich<br />
pod komendą wiceadm. Marca Mitschera,<br />
złożony z pięciu lotniskowców floty (Enterprise,<br />
Hornet, Bunker Hill, Lexington i Yorktown),<br />
sześciu lotniskowców lekkich (Cabot,<br />
Monterey, Belleau Wood, Cowpens, Princeton<br />
i Langley) i okrętów eskorty.<br />
Japończycy odkryli obecność wroga<br />
z dwudniowym wyprzedzeniem – rankiem<br />
28 marca amerykańskie okręty zostały wypatrzone<br />
przez samolot rozpoznawczy operujący<br />
z atolu Woleai. Jeszcze tego samego<br />
dnia Japończycy wysłali przeciwko nim cztery<br />
bombowce torpedowe G4M Betty. Obrona<br />
przeciwlotnicza zespołu odparła atak.<br />
Nazajutrz, 29 marca, przez większość dnia<br />
w pobliże lotniskowców próbowały przebić<br />
się niewielkie grupy G4M Betty. Piloci amerykańskich<br />
myśliwców pokładowych Hellcat<br />
zgłosili zestrzelenie trzech. Po zmroku<br />
zespół zaatakowała formacja 12 samolotów<br />
G4M Betty, ale także tym razem nalot został<br />
odparty ogniem przeciwlotniczym. Te ataki,<br />
przeprowadzane z Peleliu i archipelagu<br />
Marianów siłami 751., 755., 761. i Yokosuka<br />
Kokutai, przyniosły lotnictwu Cesarskiej Marynarki<br />
jedynie straty.<br />
Przez noc Task Force 58 dotarł na pozycję<br />
wyjściową do ataku i o świcie 30 marca<br />
rozpoczął dwudniową turę nalotów nad<br />
wyspy Palau, wysyłając na wymiatanie formację<br />
około 50 Hellcatów. Walkę z nimi<br />
podjął 201. Kokutai. Stracił dziewięciu pilotów<br />
i większość z 20 poderwanych na przechwycenie<br />
myśliwców A6M Zeke. Na Peleliu<br />
stacjonował również 501. Kokutai, złożony<br />
z dywizjonu myśliwsko-bombowych A6M<br />
Zeke (351. Hikotai) i dywizjonu bombowców<br />
nurkujących D4Y Judy (105. Hikotai). Z tuzina<br />
Zeke tej jednostki, które włączyły się do starcia,<br />
Amerykanie zestrzelili pięć.<br />
Po zdobyciu panowania w powietrzu,<br />
przez resztę dnia piloci Hellcatów już tylko<br />
Kanonierki LCI(G) były uzbrojone m.in. w wyrzutnie rakiet kal. 114 mm, po 72 na okręt, wystrzeliwane<br />
salwami z odległości około 1000 m od brzegu.
BITWY I KAMPANIE<br />
powstał zator. Artyleria napotkała na Angaur<br />
specyficzny problem z powodu niewielkich<br />
rozmiarów wyspy (ok. 4,5 x 2,5 km). Dystans<br />
między nacierającą piechotą a stanowiskami<br />
haubic kal. 105 mm na obu przyczółkach był<br />
za mały, by efektywnie wykorzystać tę broń.<br />
Z tego względu postanowiono, że bataliony<br />
haubic będą prowadziły ogień „na krzyż”<br />
– ten na plaży Red wesprze 321. InfRgt nacierający<br />
z plaży Blue, natomiast ten na plaży<br />
Blue będzie wspierał ogniem natarcie<br />
322. InfRgt z plaży Red. Piechurzy 81. InfDiv,<br />
dla których był to chrzest bojowy, posuwali<br />
się ostrożnie i powoli. Ponadto oba pułki<br />
poświęciły sporo czasu, by nawiązać kontakt<br />
między przyczółkami, przez co postępy<br />
w głąb wyspy były niewielkie.<br />
W tym czasie 323. InfRgt pozorował desant<br />
na zachodnim wybrzeżu – na tyle przekonywująco,<br />
że dowodzący obroną Angaur<br />
maj. Ushio Goto, zamiast kontratakować,<br />
czekał na rozwój wydarzeń. Gros sił swojego<br />
garnizonu skoncentrował na południu wyspy,<br />
gdzie przez kilka miesięcy niestrudzenie<br />
budował schrony, kopał rowy przeciwczołgowe,<br />
stanowiska ogniowe itd. Gdy pod koniec<br />
dnia zdał sobie sprawę, że został wymanewrowany,<br />
porzucił przygotowane tam fortyfikacje<br />
i po zmroku 17 września przeprowadził<br />
większość swoich żołnierzy na wzgórza<br />
Romauldo w północno-zachodnim rogu wyspy,<br />
gdzie planował bronić się do ostatka.<br />
Podobnie jak płk Nakagawa na Peleliu, otrzymał<br />
rozkaz, by zamiast trwonić żołnierzy<br />
w samobójczych atakach, wiązał siły wroga<br />
możliwie jak najdłużej.<br />
Tymczasem na Peleliu 1. MarDiv większością<br />
sił nacierała na północ od lotniska,<br />
do końca dnia posuwając się o kilkaset<br />
metrów naprzód. Marines w pasie natarcia<br />
1. MarRgt napotkali wielki, betonowy blokhauz<br />
o grubych na ponad metr ścianach<br />
z żelbetonu, który został przeoczony podczas<br />
wcześniejszych ostrzałów i nalotów. Otaczał<br />
go tuzin mniejszych schronów, broniących<br />
doń dostępu piechocie. Wezwany na pomoc<br />
pancernik Pennsylvania po otrzymaniu koordynat<br />
kilkakrotnie trafił blokhauz z dział artylerii<br />
głównej kal. 356 mm. Fala uderzeniowa<br />
zabiła całą, 20-osobową obsadę.<br />
Postępy były jednak powolne i okupione<br />
ciężkimi stratami. Szturmowany teren<br />
był idealny do obrony i solidnie do tego<br />
przygotowany. Masyw Umurbrogol to rozgałęziony<br />
grzebień o wysokości nie przekraczającej<br />
150 m n.p.m., ciągnący się na przestrzeni<br />
kilku kilometrów wzdłuż zachodniego<br />
wybrzeża Peleliu. Jeden z Marines opisał<br />
go następująco:<br />
To nie była grań ani góra, ale rafa koralowa<br />
wypchnięta na powierzchnię przez podwodny<br />
wulkan. Umurbrogol przypominał monstrualny<br />
ser szwajcarski ze skamieniałych koralowców,<br />
z niepojętą liczbą jaskiń i rozpadlisk.<br />
Można je było napotkać na każdym poziomie,<br />
w każdym rozmiarze – od szczelin na tyle małych,<br />
że mieściły pojedynczych snajperów,<br />
Marines w akcji na Peleliu. Żołnierz na pierwszym planie strzela z erkaemu M1918 Browning Automatic<br />
Rifle (BAR). W tle widoczny karabin maszynowy Browning M1919.<br />
Żołnierze 81. Dywizji Piechoty US Army zmierzają w amtrakach do brzegu wyspy Angaur;<br />
17 września 1944 r.<br />
do grot tak wielkich, że w niektórych, pośród<br />
gąszczu stalaktytów i stalagmitów, mógł się<br />
schować cały batalion.<br />
Ten labirynt wąwozów, krasowych lejów<br />
i urwistych klifów skrywał około 500 jaskiń.<br />
Dowodzący obroną wyspy płk Nakagawa<br />
połączył je siecią tuneli, dzięki którym jego<br />
żołnierze mogli ewakuować się z zagrożonych<br />
pozycji lub ponownie obsadzać te, które<br />
przeciwnik uznał za już zdobyte. W istocie<br />
cały masyw Umurbrogol był pokryty szachownicą<br />
schronów o zachodzących na siebie<br />
polach ostrzału. W dzienniku bojowym<br />
1. MarRgt odnotowano: Mieliśmy tyle strat<br />
z tego prostego powodu, że nie było jak się<br />
okopać, by się skryć przed ostrzałem japońskich<br />
moździerzy. Każdy wybuch miotał wokół<br />
odłamki koralowej skały, zwielokrotniając<br />
siłę rażenia granatów. W tej skale Japończycy<br />
wydrążyli tunele jak termity i zabunkrowali się<br />
tam, by walczyć do śmierci.<br />
Do wieczora 17 września Marines zdobyli<br />
grań pierwszej z odnóg masywu Umurbrogol,<br />
wrzynającą się głęboko w pozycje nieprzyjaciela.<br />
Celny ostrzał z morza na ich<br />
przedpole udaremnił próbę przeprowadzenia<br />
przez Japończyków nocnego kontrataku.<br />
Podczas pierwszych trzech dni walk<br />
o Peleliu 1. MarRgt stracił 1236 zabitych,<br />
rannych i zaginionych.<br />
Na południu wyspy 7. MarRgt zdobył<br />
tego dnia mniejszy, południowo-wschodni<br />
cypel (Omidkill) i wdarł się na teren większego,<br />
południowo-zachodniego cypla, o który<br />
wciąż toczyły się zażarte walki. Tego dnia<br />
Japończycy wystrzelili kilka improwizowanych<br />
rakiet – stabilizowanych lotkami pocisków<br />
artyleryjskich dużego kalibru, których<br />
wybuch wyzwalał kłęby jaskrawożółtego,<br />
gryzącego dymu. Wśród Marines podniosły<br />
się krzyki, że wróg atakuje gazem musztardowym.<br />
Na szczęście okazało się, że pociski<br />
są wypełnione substancją chemiczną o nazwie<br />
szimoza, którą Japończycy wytwarzali<br />
z kwasu pikrynowego – silnie wybuchową,<br />
ale nietrującą.<br />
41
MONOGRAFIA LOTNICZA<br />
Marek J. Murawski<br />
2<br />
Arado Ar 234:<br />
pierwszy odrzutowy bombowiec<br />
50<br />
Przygotowania do inwazji<br />
we Francji, prowadzone<br />
od jesieni 1943 r. przez aliantów<br />
na Wyspach Brytyjskich,<br />
żywotnie interesowały niemieckie<br />
naczelne dowództwo.<br />
W tym czasie sieć wywiadowcza<br />
w Anglii praktycznie już nie<br />
istniała, natomiast absolutna<br />
przewaga aliantów w powietrzu<br />
uniemożliwiała przeprowadzenie<br />
przez samoloty<br />
Luftwaffe zwiadu lotniczego.<br />
Pojawienie się pierwszych<br />
prototypów odrzutowego<br />
samolotu Arado Ar 234 natychmiast<br />
wzbudziło zainteresowanie<br />
specjalistów od rozpoznania<br />
powietrznego.<br />
Samolot Ar 234 w jednostkach<br />
rozpoznawczych<br />
23 maja 1944 r. Hptm. Cornelius Noell z Versuchsverband<br />
Oberkommando der Luftwaffe<br />
(Oddział doświadczalny naczelnego dowództwa<br />
lotnictwa wojskowego) bazującego<br />
na lotnisku Oranienburg pod Berlinem zaproponował<br />
wykorzystanie prototypów do wykonania<br />
lotów rozpoznawczych nad Anglią.<br />
Trzy dni później pomysł został zaakceptowany,<br />
a zakładom Arado wydano polecenie zainstalowania<br />
w prototypach Ar 234 V5 i V7 wyposażenia<br />
rozpoznawczego złożonego z dwóch<br />
kamer fotograficznych Rb 50/30.<br />
Zmodyfikowany Ar 234 V5 przekazany został<br />
1 czerwca 1944 r. do 1./Versuchsverband<br />
OKL, gdzie otrzymał oznaczenie kadłubowe<br />
T9+LH. Ar 234 V7 trafił do tej samej jednostki<br />
29 czerwca i otrzymał oznaczenie T9+MH.<br />
Pilotami obydwu maszyn zostali Oblt. Horst<br />
Götz i Lt. Erich Sommer, którzy w czerwcu<br />
1944 r. odbyli szkolenie za sterami samolotu<br />
Ar 234 V4 (DP+AY). Po wykonaniu kilku lotów<br />
próbnych postanowiono wysłać obie maszyny<br />
na lotnisko operacyjne Juvincourt w pobliżu<br />
Reims we Francji. 25 lipca obydwa odrzutowce<br />
wystartowały z lotniska Oranienburg kierując<br />
się do Juvincourt, gdzie dotarł jednak tylko jeden<br />
z nich, Ar 234 V7, który pilotował Lt. Sommer.<br />
Oblt. Götz zmuszony został do powrotu<br />
wkrótce po starcie, gdy jeden z silników jego<br />
Ar 234 V5 przerwał pracę. Usuwanie usterki<br />
zajęło sporo czasu i Ar 234 V5 przybył do Juvincourt<br />
dopiero 2 sierpnia przewieziony,<br />
po rozmontowaniu, na pokładzie samolotu<br />
transportowego Junkers Ju 352 (T9+AB).<br />
Tymczasem Ar 234 V7, który pilotował<br />
Lt. Sommer natychmiast po wylądowaniu<br />
w Juvincourt podniesiony został na niskopodwoziową<br />
przyczepę i wstawiony do hangaru.<br />
Przez kilka kolejnych dni najnowocześniejszy<br />
samolot rozpoznawczy na świecie<br />
stał w hangarze oczekując na przybycie koleją<br />
z Oranienburga wózka startowego. Dopiero<br />
2 sierpnia, wraz z przybyciem drugiego<br />
samolotu i personelu do Juvincourt dotarła<br />
również reszta wyposażenia. Obok dwóch<br />
pilotów w skład jednostki weszło jeszcze<br />
18 mechaników Luftwaffe, dwóch żołnierzy<br />
łączności, dwóch techników z zakładów Arado<br />
oraz dwóch specjalistów ds. silników odrzutowych<br />
z firmy Junkers.<br />
2 sierpnia na lotnisku Juvincourt trwały<br />
gorączkowe przygotowania do pierwszego<br />
startu operacyjnego najnowszego samolotu<br />
Samolot Arado Ar 234 V5 po zamontowaniu dwóch kamer fotograficznych Rb 50/30 przydzielony<br />
został do 1./Versuchsverband OKL, gdzie otrzymał oznaczenie kadłubowe T9+LH.
Tomasz Szulc<br />
64<br />
1<br />
Kołowy opancerzony pojazd<br />
rozpoznawczy BRDM-2<br />
W Armii Radzieckiej BRDM-a używano zarówno do zadań,<br />
zgodnych z jego nazwą, jak i jako bazę dla szeregu pojazdów<br />
specjalistycznych: wozów dowodzenia, łączności, a przede<br />
wszystkim – nośników wyrzutni przeciwpancernych pocisków<br />
kierowanych. Użytkownicy zgłaszali jednak zastrzeżenia do niektórych<br />
rozwiązań konstrukcyjnych BRDM-a. Krytykowano<br />
ograniczone pole widzenia kierowcy, brak przyrządów, umożliwiających<br />
obserwację terenu z boków i tyłu pojazdu. Wóz nie był<br />
również gazoszczelny, co stanowiło istotne utrudnienie w przypadku<br />
działania w terenie skażonym. Podczas forsowania<br />
przeszkód wodnych pojazd był wyraźnie przeciążony na przód,<br />
co w przypadku niewielkiego nawet falowania skutkowało zalewaniem<br />
przedniego pancerza z wlotami powietrza do silnika.<br />
Te mankamenty były wynikiem ewolucyjnego projektowania<br />
BRDM-a. Początkowo przewidywano np., że jego przedział bojowy<br />
będzie odsłonięty z góry, co m.in. zapewniłoby możliwość<br />
obserwacji terenu za pomocą lornetek znad krawędzi pancerza<br />
burtowego. Wprowadzenie pancernego stropu wykluczyło taką<br />
możliwość, a równocześnie jego dość prowizoryczny charakter<br />
uniemożliwił hermetyzację przedziału bojowego.<br />
Główny Zarząd Broni Pancernej Sztabu<br />
Generalnego Sił Zbrojnych Związku<br />
Radzieckiego (GBTU) sformułował<br />
wymagania taktyczno-techniczne wobec<br />
nowego pojazdu, które zostały zawarte w dokumencie<br />
z 10 lutego 1959 r. Inżynierowie<br />
ze Specjalnego Biura Konstrukcyjnego Wydziału<br />
Konstrukcyjno-Eksperymentalnego fabryki<br />
samochodów w Gorkim pod kierunkiem<br />
A. Lebiediewa i ogólnym nadzorem głównego<br />
konstruktora W. Diedkowa przystąpili w związku<br />
z tym do projektowania udoskonalonego<br />
pojazdu. Większość z wymienionych wyżej<br />
wad dałoby się usunąć, dokonując niewielkich<br />
poprawek w konstrukcji BRDM-a (nowy<br />
strop z „prawdziwymi” włazami, dodatkowe<br />
przyrządy obserwacyjne…). Postanowiono<br />
Pierwszy BRDM – bez wieży i z silnikiem umieszczonym z przodu kadłuba.<br />
jednak skonstruować nowy kadłub z silnikiem,<br />
umieszczonym w jego tylnej części. Ta zmiana<br />
miała poprawić pole widzenia kierowcy,<br />
zmienić wyważenie w wodzie, ale w dużej<br />
mierze była skutkiem „mody”, panującej wtedy<br />
w ZSRR. Otóż pojazdy opancerzone pierwszej<br />
powojennej generacji miały układ, podobny<br />
do terenowych samochodów ciężarowych:<br />
silnik z przodu, przedział desantowy z tyłu.<br />
Natomiast transportery drugiej generacji,<br />
jak BTR-60, miały silniki, umieszczone w tyle<br />
kadłuba. Tak więc, o ile BRDM był „pomniejszonym<br />
BTR-152”, to zmodernizowany pojazd<br />
miał być „małym BTR-60”. Z czasem okazało się,<br />
że taka konfiguracja była skrajnie niekorzystna<br />
dla transportera i tylko nieco mniej nieudana<br />
dla BRDM-a. Uniemożliwiała dostęp do przedziału<br />
bojowego od tyłu pojazdu i utrudniała<br />
skonfigurowanie go jako nośnika sprzętu specjalnego.<br />
Natomiast pozytywnym skutkiem<br />
takiego podejścia była możliwość wykorzystania<br />
szeregu podzespołów i wyposażenia,<br />
skonstruowanych dla BTR-a-60. Także kształt
Jędrzej Korbal<br />
74<br />
Zatrzymać Panzerwaffe!<br />
Studia WP nad wyposażeniem jednostek<br />
w nowoczesne uzbrojenie przeciwpancerne<br />
Wielka Wojna wykazała, że ciężki karabin maszynowy (ckm)<br />
jest narzędziem walki o prawdziwie niszczycielskiej sile rażenia.<br />
Wykorzystane masowo w oddziałach piechoty, posadowione<br />
na dobrze przygotowanych stanowiskach ogniowych,<br />
ckm Maxim, Hotchkiss, Vickers, Fiat-Revelli, Schwarzlose czy<br />
Browning zbierały krwawe żniwo na każdym z frontów I wojny<br />
światowej. Nową platformą do przenoszenia broni maszynowej<br />
stały się czołgi i samoloty, które zadebiutowały w większej liczbie<br />
w końcowej fazie zmagań. O ile karabin maszynowy dowiódł<br />
niezbicie swojej skuteczności przeciwko sile żywej nieprzyjaciela,<br />
to wprowadzenie nowych, technicznych, środków walki<br />
wymagało rewizji uzbrojeniowego potencjału.<br />
Częściowo rolę środka zaradczego pełniła,<br />
mniej lub bardziej prowizorycznie<br />
dostosowana do prowadzenia ognia<br />
przeciwpancernego i przeciwlotniczego, artyleria.<br />
Wadą tego rozwiązania były duża masa<br />
uzbrojenia, trudności w jego przenoszeniu<br />
i maskowaniu, liczna obsługa i skomplikowana<br />
budowa. Rysujący się coraz wyraźniej,<br />
szczególnie w ramach piechoty, brak ogniwa<br />
pośredniego między ckm i artylerią polową<br />
stanowił przestrzeń do działań dla konstruktorów<br />
broni. Najprostsze rozwiązanie, jakim było<br />
proporcjonalne powiększenie ckm (Maxim,<br />
Vickers) nie spełniło swojej roli. Osobną uliczką<br />
w rozwoju stały się powtarzalne karabiny<br />
przeciwpancerne, których archetypem stał<br />
się niemiecki Tankgewehr. Rozmaite karabiny<br />
specjalne i rusznice przeciwpancerne, choć<br />
bez wątpienia przydatne i na ogół skuteczne,<br />
nie stanowiły jednak rozwiązania optymalnego.<br />
W jednym z polskich artykułów fachowych<br />
z połowy lat 30. zapisano nawet:<br />
W każdym razie nie można dać piechurowi<br />
jakiejś mamuciej strzelby, tak nieporęcznej,<br />
jak niemiecki karabin przeciwczołgowy z wojny<br />
światowej, od którego autor otrzymał przy<br />
pierwszym strzale potężnego „knockout’a 1 .<br />
W pojęciu zdolnej do niszczenia czołgów<br />
i samolotów, tzw. piechoty nowoczesnej, jakie<br />
ukuto już po zakończeniu Wielkiej Wojny, znajdowało<br />
się miejsce na nowy typ uzbrojenia.<br />
Możliwie lekkie i szybkostrzelne samoczynne<br />
działko piechoty, później funkcjonujące już<br />
jako najcięższy karabin maszynowy (nkm).<br />
4<br />
Oerlikon<br />
Trwająca na zachodzie Europy dyskusja nad<br />
nowymi środkami walki piechoty dotarła<br />
również do Polski. Pod koniec lat 20. prasa<br />
szeroko publikowała zagraniczne opracowania<br />
dotyczące „działek samoczynnych” kalibru<br />
około 20 mm. Do najbardziej rozpoznawalnych<br />
zaliczał się model karabinu maszynowego<br />
Beckera. Dotyczący go patent przejęła<br />
i rozwinęła szwajcarska spółka Seebach<br />
Maschinenbau Aktien Gesellschaft (SEMAG),<br />
a po niej Werkzeug Maschinenfabrik Oerlikon.<br />
W marcu 1931 r. szef Sztabu Głównego<br />
(SG) zażądał od Ministerstwa Spraw <strong>Wojsko</strong>wych<br />
(MSWojsk.) ostatecznego ustalenia typu<br />
broni przeciwpancernej dla armii. W tym celu<br />
należało dokonać zakupu lub wypożyczyć celem<br />
przeprowadzenia prób porównawczych<br />
odpowiednie egzemplarze.<br />
Na krótkiej liście rozpatrywanych kandydatów<br />
znaleźli się: szwajcarski nkm Oerlikon<br />
20 mm, duński nkm Madsen 20 mm<br />
oraz ewentualnie: francuski nkm Hotchkiss<br />
13,2 mm (zamierzano dokupić jedynie podstawę<br />
na kołach, gdyż broń już posiadano),<br />
czechosłowacka armata 47 mm Skoda i holenderska<br />
armata 47 mm HIH.<br />
Szwajcarski Oerlikon typu S był pierwszym<br />
z ww. typów najcięższych karabinów maszynowych<br />
jaki poddano ocenom w Polsce. Broń<br />
dotarła nad Wisłę we wrześniu 1931 r., tj. kilka<br />
miesięcy po skierowaniu do MSWojsk. żąda-
Dimityr Nediałkow<br />
Geneza bułgarskiego<br />
lotnictwa i baloniarstwa<br />
1<br />
88<br />
Pierwsze wzbicie się w powietrze na bułgarskim niebie zostało<br />
przeprowadzone w 1892 r. Dokonał tego francuski pilot Eugène<br />
Godard z balonem La France podczas pierwszej bułgarskiej<br />
wystawy rolniczo-przemysłowej w Płowdiwie. Wraz z Francuzem<br />
w gondoli balonu wznieśli się również Bułgarzy – dyrektor<br />
wystawy Mihalaki Georgiew, Nikola Gennadiew, por. Konstantin<br />
Kynczew i ppor. Wasil Złatarow. Obaj oficerowie brali udział<br />
w czterech startach i lotach swobodnych nad polem Trackim<br />
i północnymi Rodopami, logistycznie zabezpieczonych przez<br />
dowodzoną przez nich jednostkę wojskową.<br />
Pierwszym Bułgarem, który zmaterializował<br />
pomysł latania w praktyce,<br />
był Haralambi Dżamdżijew. Jeszcze<br />
jako student zajmował się badaniem praw<br />
żeglugi powietrznej. Rok po wstąpieniu<br />
do szkoły wojskowej przedstawił stałej komisji<br />
państwowego wzorcowego warsztatu<br />
mechanicznego swoje eksperymentalne<br />
urządzenie aerodynamiczne. Z nim w 1894 r.<br />
przeprowadzono również pierwsze eksperymenty<br />
z pomiarem oporu powietrza.<br />
W ślad za Dżamdżijewem podjęto wysiłki<br />
w celu zbudowania aparatu cięższego od powietrza.<br />
W 1895 r. będąc jeszcze elewem<br />
w szkole wojskowej melduje o swoim projekcie<br />
„latającego przyrządu” członkom specjalnej<br />
komisji technicznej Arsenału Sofijskiego<br />
pod przewodnictwem generała Najdenowa.<br />
Jest to pierwsze w Bułgarii teoretyczne opracowanie,<br />
poświęcone problemom wykorzystania<br />
do określonego celu aparatu cięższego<br />
od powietrza. Komisja pozytywnie ocenia<br />
projekt. Podkreślono stałą orientację lotniczą<br />
w kolejnych opracowaniach Dżamdżijewa,<br />
z których niektóre wykorzystywały silniki parowe<br />
i własnej konstrukcji.<br />
Próby pierwszego „mechanicznego ptaka”<br />
młody oficer rozpoczął po przydzieleniu<br />
do garnizonu w m. Ruse. Nie powiodły się<br />
one, a brak funduszy spowodował przerwę<br />
w jego próbach. Tymczasem naród i państwo<br />
bułgarskie podjęły pierwsze wysiłki na rzecz<br />
podboju przestrzeni powietrznej. W 1902 r.<br />
zostały przyznane środki, za które por. Wasil<br />
Złatarow został wysłany na szkolenie na pilota<br />
do Rosji. Rozpoczął naukę w szkolnym<br />
parku lotniczym w Gatczynie pod Petersburgiem.<br />
W tym czasie był jedynym zagranicznym<br />
oficerem przyjętym do szkolenia.<br />
W marcu tego roku porucznik Straży Granicznej<br />
Haralambi Dżamdżijew w m. Silistra,<br />
z powodzeniem przetestował model ornitoptera.<br />
Samolot wyposażony był w eliptyczne<br />
skrzydła napędzane silną sprężyną spiralną.<br />
Podczas prób osiągnięto wysokość 22 m<br />
i zasięg lotu do 200 m. Dla rozpędzenia wykorzystano<br />
nachyloną platformę z desek<br />
i trójkołowe podwozie typu rowerowego.<br />
Niewystarczające fundusze oficera i brak<br />
wsparcia Departamentu Wojny skazują<br />
go na niemożność zarejestrowania swojego<br />
wynalazku w 1902 r. w Biurze Patentowym<br />
w Paryżu. Niebawem przygotował nowy projekt,<br />
w którym porzucił ruchome skrzydła,<br />
zastępując je stałymi.<br />
Oprócz zastosowania stałych powierzchni<br />
nośnych, Dżamdżijew proponuje zespół śmigłowo-silnikowy<br />
typowy dla współczesnych<br />
konstrukcji samolotów. Projekt i model zostały<br />
zaprezentowane jesienią 1903 r. przed komisją<br />
powołaną przez ministra wojny gen. Michaiła<br />
Sawowa. Jednym z jej głównych członków<br />
był przyszły twórca bułgarskiego lotnictwa,<br />
kpt. Wasil Złatarow, który wrócił z kursu balonowego.<br />
Po ukończeniu z oceną bardzo dobrą<br />
kursu został mianowany szefem zespołu lotniczego<br />
2. drużyny pionierskiej w Sofii. Komisja<br />
podjęła przychylną decyzję, a Ministerstwo<br />
Wojny wydzieliło kwotę 2000 lewów. Jest<br />
to pierwsza pomoc państwowa w rozwoju<br />
lotnictwa w Bułgarii. Porucznik Dżamdżijew<br />
otrzymał ją w 1904 r. kiedy został mianowany<br />
dowódcą oddziału lotniczego. Złatarow był<br />
dowódcą kompanii 5. drużyny, ale obaj zapoczątkowali<br />
współpracę, która przesądziła<br />
o przyszłości bułgarskiego lotnictwa i baloniarstwa.<br />
Za pomocą latawców typu Hargrave<br />
unoszą ładunki do 70 kg. Badania te są podstawą<br />
do budowy małych, ale stabilnych w locie<br />
szybowców, zademonstrowanych w locie<br />
na zboczach Sofijskiego obozu wojskowego.<br />
Po zakończeniu służby w 1905 r. Dżamdżijew<br />
kontynuuje budowę swoich eksperymentalnych<br />
modeli samolotów, w jednym z których<br />
jest zamontowany dostarczony z Niemiec