Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
6<br />
BARN:<br />
‘Beth tybed fyddai’r polisi golygyddol pe bai tîm Cymru,<br />
yn hytrach na Lloegr, wedi cyrraedd y ffeinal?’<br />
Efallai fod llawer ohonoch yn credu bod gormod<br />
o sylw yn cael ei roi i fyd chwaraeon, yn enwedig<br />
felly y ‘tri mawr’, pêl-droed, rygbi a chriced.<br />
Mor aml y clywn pobl yn cwyno ‘nad oes dim ar<br />
y teli ma ond ffwtbol’, a hawdd deall hynny ar<br />
adegau, o gofio nad oes gan rai ohonom affliw o ddim<br />
diddordeb mewn gwylio dynion yn eu hoed a’u<br />
hamser yn cicio gwynt mewn peli lledr o gwmpas<br />
caeau’r wlad.<br />
Neu, o droi at y bedwaredd gêm honno, golff, sy’n llyncu<br />
gymaint o fywydau rhai - pa bwrpas sydd mewn gwylio<br />
dynion a merched yn eu hoed a’u hamser yn trio taro pêl<br />
fach wen i dwll yn y ddaear?<br />
Ydi, mae’n hawdd dilorni’r fath weithgaredd, ond does dim<br />
gwadu fod yna filiynau yn meddwl yn wahanol - a finnau yn<br />
eu plith.<br />
A’r ffaith amdani yw y gall byd chwaraeon ddysgu llawer<br />
inni am y natur ddynol, am gymdeithas, ac am y modd yr<br />
ydym yn trefnu ein byd.<br />
Cymrwch er enghraifft wleidyddiaeth yr ynysoedd<br />
Prydeinig, a’r modd y mae’r gwahanol awdurdodau yn<br />
ymagweddu tuag at y cenhedloedd sy’n trigo ar yr ynysoedd<br />
hyn.<br />
Mae’r awdurdodau sy’n rhedeg pêl-droed a rygbi yn<br />
ddigon hapus i gydnabod hawl Cymru a’r Alban i gael timau<br />
‘cenedlaethol’, a chydnabod eu hawl i gystadlu am Gwpan<br />
Ewrop, neu Gwpan y Byd, fel gwledydd sofran.<br />
Pan ddaw hi’n fater o ddelio gydag Iwerddon, fodd bynnag,<br />
mae gwahaniaeth diddorol rhwng pêl-droed a rygbi: timoedd<br />
ar wahân i Weriniaeth Iwerddon a Gogledd Iwerddon mewn<br />
DRWY LYGAD BARCUD<br />
sdsadsd<br />
Ddiwedd mis Gorffennaf collodd Cymru un o’i<br />
chymeriadau cynhesaf sef Clive Rowlands.<br />
Oedd, roedd Clive yn chwedl yn y byd rygbi. Ond<br />
roedd e’n llawer mwy na hynny. Roedd Clive<br />
hefyd yn Gymro cyflawn. Yn wir, ni allai fod yn<br />
ddim ond talp o Gymro.<br />
Pan oeddwn i’n un o gyflwynwyr ‘Pnawn Da’ yn<br />
Llanelli rhwng 1999 a 2004 byddai Clive yn un o<br />
gyfranwyr rheolaidd yrhaglen a theimlwn hi’n fraint cael<br />
ei holi.<br />
Roedd gwybodaeth Clive am gêm y bêl hirgron yn<br />
ddihysbydd. Ond beth bynnag fyddai pwnc ein trafod<br />
byddai’n orfodol sôn am un cyn-chwaraewr yn arbennig.<br />
Dai Morris oedd hwnnw, y blaen asgellwr chwedlonol o<br />
Gwm Nedd. Gŵr tawel ond cadarn oedd Dai. Dim rhyfedd<br />
mai ei lysenw oedd ‘Shadow’. A Dai oedd arwr Clive.<br />
O bryd i’w gilydd byddem yn trafod cewri’r gêm. Câi<br />
Clive gyfle i enwi ei dîm delfrydol. Câi, er enghraifft,<br />
enwi’r tîm rygbi Cymreig delfrydol.<br />
Bryd arall câi ddewis y tîm gorau oedd wedi cynrychioli’r<br />
Llewod. Câi hefyd ddewis y tîm gorau yn y byd. Ymhob<br />
achos byddai Dai Morris yn ennill ei le. Ac os na fyddwn<br />
wedi crybwyll enw Dai yn ystod sgwrs, byddai Clive yn<br />
siŵr o’m hatgoffa.<br />
‘Bachan, gan bwyll, smo ni wedi sôn am Dai eto. Allwn<br />
ni ddim cloi heb sôn am Dai achan!’<br />
Pan yn ifanc bu Clive mewn gwaeledd. Yna,<br />
flynyddoedd yn ddiweddarach trawyd ei wraig Marged â<br />
arlein - Y<strong>Cymro</strong>.Cymru<br />
pêl-droed, ond un tîm i Iwerddon gyfan mewn rygbi.<br />
A phan ddaw hi’n fater o gael un tîm cyfansawdd i<br />
gynrychioli’r Ynysoedd Prydeinig, mae’r awdurdodau<br />
rygbi yn ddigon hapus i arddel ‘Y Llewod’ fel tîm sy’n<br />
cynrychioli’r pedair cenedl - Iwerddon, yr Alban,<br />
Cymru a Lloegr - ond bod y chwaraewyr rhywsut yn cadw’u<br />
hunaniaeth cenedlaethol eu hunain o fewn y tîm cyfansawdd.<br />
Ond os yw pêl-droed yn sôn am wneud rhywbeth tebyg<br />
- ar gyfer y Gemau Olympaidd er enghraifft - mae arlliw<br />
Seisnig-genedlaethol ar y cyfan yn syth, ac y mae’r Alban,<br />
Cymru a’r Iwerddon yn gwrthwynebu.<br />
‘...onid yw’n bryd i rywun eu hatgoffa<br />
fod gan Gymru, yr Alban a Gogledd<br />
Iwerddon, ein timau cenedlaethol<br />
ni ein hunain?’<br />
Ac ar y maes criced, er mai ‘Clwb Cymru a Lloegr’ yw<br />
enw swyddogol y corff sy’n rhedeg y gêm, does dim ymgais<br />
o gwbwl i guddio’r ffaith mai tîm Lloegr sy’n chwarae, gyda<br />
baner San Siôr yn ei gynrychioli, heb unrhyw sôn o gwbwl<br />
am y Ddraig Goch.<br />
Ac os oes <strong>Cymro</strong> yn cael ei gysidro yn ddigon da, yna<br />
chwarae i Loegr yw’r fraint sy’n ei ddisgwyl.<br />
Daeth y cyfan hyn i’r meddwl yn ystod yr<br />
wythnosau diwethaf hyn, wrth i dîm pêl-droed y ‘Llewesau’<br />
ennill eu ffordd drwodd i gêm derfynol Cwpan Merched<br />
salwch difrifol. Llwyddodd hithau i ddod drwy driniaeth<br />
hir ac fe’i gwahoddwyd ar y rhaglen i dderbyn sesiwn<br />
goluro, eitem a gâi slot wythnosol.<br />
Wrth i Marged gael ei ffilmio’n fyw yn derbyn y driniaeth<br />
goluro roedd Clive a finne’n gwylio o bendraw’r stiwdio.<br />
A dyma sylwi fod Clive yn crïo, a’r dagrau’n llifo lawr<br />
ei ruddiau. Yna dyma fe’n gosod ei law at fy ysgwydd a<br />
sibrwd drwy ei ddagrau,<br />
‘Sbïa Lyn bach, sbia arni. Mae hi fel dol fach.’<br />
A dyma finne’n chwalu’n rhacs.<br />
Byddai presenoldeb Clive yn cynhesu pob achlysur. Roedd<br />
ei hiwmor yn chwedlonol.<br />
Weithiau fe wnâi Grav droi fyny’n ddirybudd, a<br />
dyna’i chi ‘double act’ wedyn. Fe dynnai Clive ei goes yn<br />
ddiddiwedd.<br />
Ac mae chwerthiniad Clive yn dal i ddychwelyd bob tro y<br />
meddyliaf amdano. Yn gyntaf byddai’r llygaid gleision yn<br />
cau ac yna siglai ei holl gorff cyn i’w chwerthiniad atseinio<br />
fel cloch arian.<br />
Ie, Clive oedd y <strong>Cymro</strong> cyflawn. Ble bynnag y byddai fe<br />
fyddai yno hwyl.<br />
Un o’m hoff atgofion amdano oedd gwrando unwaith<br />
arno’n mynd drwy ei bethau wrth griw ohonom uwch<br />
paned yn y stiwdio.<br />
gan Lyn<br />
Ebenezer<br />
Y <strong>Cymro</strong> cyflawn - a’i chwerthiniad yn atsain fel cloch arian<br />
‘Bachan, gan bwyll, smo ni wedi sôn am<br />
Dai eto. Allwn ni ddim cloi heb sôn am<br />
Dai achan!’<br />
- gan Dafydd Iwan<br />
Ai eu tîm nhw yw ein tîm ni? - pam fod y<br />
cyfryngau Prydeinig y gweld pawb yn Sais?<br />
y Byd. Ymhell cyn y gêm derfynol, roedd y wasg<br />
Brydeinig-Seisnig wedi penderfynu mai blwyddyn Lloegr<br />
oedd hi i fod, a’r Llewesau oedd yn ein cynrychioli ‘NI’,<br />
a mawr oedd ein braint i gael y fath griw talentog i’n<br />
cynrychioli ar un o lwyfannau mwya’r byd chwaraeon.<br />
Ar y dyddiau yn arwain at y gêm fawr, roedd y prif<br />
fwletinau newyddion Prydeinig yn llawn o gampau a<br />
disgwyliadau tîm Lloegr, ac yn ein trin ni’r gwylwyr fel<br />
pe baem un ac oll yn llwyr y tu cefn i’r Llewesau dewr<br />
wrth iddyn nhw ruo tuag at eu gwobr anochel a chwbl<br />
haeddiannol.<br />
A bod yn deg a chwbl ddi-duedd, dwi ddim am dynnu dim<br />
oddi wrth y chwaraewyr eu hunain: roedden nhw’n dîm da,<br />
ac roedden nhw’n haeddu - er ychydig yn ffodus ar adegau -<br />
i gyrraedd y ffeinal.<br />
Ond am y cyfryngau - onid yw’n bryd i rywun eu hatgoffa<br />
fod gan Gymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon, ein timau<br />
cenedlaethol ni ein hunain?<br />
Ac nad ydym yn gefnogwyr otomatig i dîm Lloegr am eu<br />
bod yn digwydd byw am y clawdd â ni.<br />
A phan neilltuwyd bwletinau cyfan gan ITV a’r BBC ,<br />
drannoeth y gêm fawr, i ddweud wrthym fod y Llewesau<br />
wedi dod yn ail, a’r byd cyfan yn galaru, Duw a’n helpo!<br />
Beth tybed fyddai’r polisi golygyddol pe bai tîm Cymru, yn<br />
hytrach na Lloegr, wedi cyrraedd y ffeinal?<br />
Mae’n ddiddorol dyfalu onid yw?<br />
Digwyddodd rhywun sôn am y teulu brenhinol. A rhaid<br />
oedd i Clive daflu atgof i’r cylch.<br />
Sôn wnaeth e am y Dywysoges Anne a oedd bryd hynny<br />
yn brif noddwr tîm rygbi’r Alban. Ac oedd, roedd Clive yn<br />
ei hadnabod hi’n dda. Cofiai’r tro cyntaf iddynt gyfarfod yn<br />
ystod gêm rhwng Cymru a’r Alban.<br />
‘Dyma hi’n gofyn i fi o ble own i’n dod? Finne’n ateb yn<br />
ddigon sifil: “I come from Cwmtwrch, your Majesty.” A<br />
dyma hi’n mynd ymlân: “Yes, yes, I know that, Clive. But<br />
would that be Upper or Lower Cwmtwrch?”’<br />
Ac yna’r chwerthiniad nas clywaf fyth eto yn llenwi’r lle.<br />
Ie, Clive Rowlands, y <strong>Cymro</strong> cyflawn.<br />
Diolch am gael adnabod yr anwylaf o ddynion.