Wojsko i Technika Historia 6/2022 SHORT
by ZBiAM
by ZBiAM
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
www.zbiam.pl<br />
Zagłada<br />
Scharnhorsta<br />
6/<strong>2022</strong><br />
Listopad-Grudzień<br />
cena 23,50 (VAT 8%)<br />
INDEX 407739<br />
ISSN 2450-2480<br />
W NUMERZE:<br />
Zatrzymać<br />
Panzerwaffe!<br />
Głównym wysiłkiem obrońców<br />
stawała się dezorganizacja nacierającej<br />
masy czołgów, rozbicie<br />
ich szyku i podział na nieskoordynowane<br />
grupki. Dalej następować<br />
powinien etap systematycznej likwidacji<br />
przez artylerię i piechotę…<br />
Bitwa pancerna<br />
na Ukrainie<br />
W składzie GA „Południe” znajdowała<br />
się m.in. 1. GPanc, której<br />
zadaniem było przełamanie<br />
obrony Armii Czerwonej w rejonie<br />
Rawy Ruskiej i Kowla, a następnie<br />
uderzenie na kierunku Berdyczów,<br />
Żytomierz i dalej na Kijów...<br />
ISSN 2450-2480 Index 407739
N O W A P R E N U M E R A T A 2 0 2 3<br />
Lotnictwo Aviation International<br />
Prenumerata roczna: 258,00 zł | 12 numerów<br />
Obejmuje numery od 1/2023 do numeru 12/2023.<br />
<strong>Wojsko</strong> i <strong>Technika</strong> <strong>Historia</strong><br />
+ numery specjalne (6+6)<br />
Prenumerata roczna: 282 zł | 12 numerów<br />
Obejmuje 6 numerów regularnych i 6 numerów<br />
specjalnych wydawanych w 2023 roku.<br />
PRENUMERATA<br />
GWARANCJA<br />
STAŁEJ<br />
CENY<br />
<strong>Wojsko</strong> i <strong>Technika</strong><br />
Prenumerata roczna: 234,00 zł | 12 numerów<br />
Obejmuje numery od 1/2023 do numeru 12/2023.<br />
Prenumeratę zamów na naszej stronie internetowej www.zbiam.pl lub dokonaj wpłaty<br />
na konto bankowe nr 70 1240 6159 1111 0010 6393 2976
1<br />
Głównym wysiłkiem obrońców stawała<br />
się dezorganizacja nacierającej<br />
masy czołgów, rozbicie ich szyku<br />
i podział na nieskoordynowane<br />
grupki. Dalej następować powinien<br />
etap systematycznej likwidacji<br />
przez artylerię i piechotę…<br />
W składzie GA „Południe” znajdowała<br />
się m.in. 1. GPanc, której zadaniem<br />
było przełamanie obrony<br />
Armii Czerwonej w rejonie Rawy<br />
Ruskiej i Kowla, a następnie uderzenie<br />
na kierunku Berdyczów,<br />
Żytomierz i dalej na Kijów...<br />
Vol. VIII, nr 6 (42)<br />
Listopad-Grudzień <strong>2022</strong>; Nr 6<br />
www.zbiam.pl<br />
Zagłada<br />
Scharnhorsta<br />
6/<strong>2022</strong><br />
Listopad-Grudzień<br />
cena 23,50 (VAT 8%)<br />
INDEX 407739<br />
ISSN 2450-2480<br />
6/<strong>2022</strong><br />
W NUMERZE:<br />
Zatrzymać<br />
Panzerwaffe!<br />
Bitwa pancerna<br />
na Ukrainie<br />
ISSN 2450-2480 Index 407739<br />
Na okładce: pancernik Scharnhorst.<br />
Rys. Jarosław Wróbel<br />
INDEX 407739<br />
ISSN 2450-2480<br />
Nakład: 14,5 tys. egz.<br />
Redaktor naczelny<br />
Jerzy Gruszczyński<br />
jerzy.gruszczynski@zbiam.pl<br />
Redakcja techniczna<br />
Dorota Berdychowska<br />
dorota.berdychowska@zbiam.pl<br />
Korekta<br />
Stanisław Kutnik<br />
Współpracownicy<br />
Władimir Bieszanow, Michał Fiszer,<br />
Tomasz Grotnik, Andrzej Kiński,<br />
Leszek Molendowski, Marek J. Murawski,<br />
Tymoteusz Pawłowski, Tomasz Szlagor<br />
Wydawca<br />
Zespół Badań i Analiz Militarnych Sp. z o.o.<br />
Ul. Anieli Krzywoń 2/155<br />
01-391 Warszawa<br />
office@zbiam.pl<br />
Biuro<br />
Ul. Bagatela 10/17<br />
00-585 Warszawa<br />
Dział reklamy i marketingu<br />
Andrzej Ulanowski<br />
andrzej.ulanowski@zbiam.pl<br />
Dystrybucja i prenumerata<br />
office@zbiam.pl<br />
Reklamacje<br />
office@zbiam.pl<br />
spis treści<br />
BITWY I KAMPANIE<br />
Jacek Fiszer, Jerzy Gruszczyński<br />
Wielka bitwa pancerna w rejonie Dubno – Łuck – Brody (1) 4<br />
MONOGRAFIA LOTNICZA<br />
Marek J. Murawski<br />
Nocne myśliwce Junkers Ju 88 w walkach nad Morzem<br />
Śródziemnym i w obronie Rzeszy (3) 22<br />
BITWY I KAMPANIE<br />
Tomasz Szlagor<br />
Przełamanie Linii Gustawa, 1943-1944 (2) 38<br />
Prenumerata<br />
realizowana przez Ruch S.A:<br />
Zamówienia na prenumeratę w wersji<br />
papierowej i na e-wydania można składać<br />
bezpośrednio na stronie<br />
www.prenumerata.ruch.com.pl<br />
Ewentualne pytania prosimy kierować<br />
na adres e-mail: prenumerata@ruch.com.pl<br />
lub kontaktując się z Telefonicznym<br />
Biurem Obsługi Klienta pod numerem:<br />
801 800 803 lub 22 717 59 59<br />
– czynne w godzinach 7.00–18.00.<br />
Koszt połączenia wg taryfy operatora.<br />
Copyright by ZBiAM <strong>2022</strong><br />
All Rights Reserved.<br />
Wszelkie prawa zastrzeżone<br />
Przedruk, kopiowanie oraz powielanie na inne<br />
rodzaje mediów bez pisemnej zgody Wydawcy<br />
jest zabronione. Materiałów niezamówionych,<br />
nie zwracamy. Redakcja zastrzega sobie prawo<br />
dokonywania skrótów w tekstach, zmian tytułów<br />
i doboru ilustracji w materiałach niezamówionych.<br />
Opinie zawarte w artykułach są wyłącznie<br />
opiniami sygnowanych autorów. Redakcja nie ponosi<br />
odpowiedzialności za treść zamieszczonych<br />
ogłoszeń i reklam. Więcej informacji znajdziesz<br />
na naszej nowej stronie:<br />
www.zbiam.pl<br />
WOJNA NA MORZU<br />
Tadeusz Kasperski<br />
Zagłada pancernika Scharnhorst. Bitwa koło Przylądka<br />
Północnego, 26 grudnia 1943 r. 54<br />
OBRONA PRZECIWPANCERNA<br />
Jędrzej Korbal<br />
Zatrzymać Panzerwaffe! Studia WP nad wyposażeniem<br />
jednostek w nowoczesne uzbrojenie przeciwpancerne (1) 68<br />
ARTYLERIA<br />
Waldemar Nadolny<br />
Pierwszy Wał Atlantycki powstał na… flandryjskim wybrzeżu 84<br />
www.facebook.com/wojskoitechnikahistoria 3
Jacek Fiszer, Jerzy Gruszczyński<br />
4<br />
1<br />
Wielka bitwa pancerna<br />
w rejonie Dubno – Łuck – Brody<br />
W połowie czerwca 1941 r. Związek Sowiecki dysponował niewiarygodną<br />
wprost liczbą 25,5 tys. czołgów, z których większość<br />
kilkanaście dni później musiała stawić czoła 3,5 tys. niemieckim.<br />
W zadziwiający sposób do 5 grudnia stracono niemal<br />
wszystkie wozy bojowe! Pozostało ich zaledwie 1,7 tys., a nie<br />
zapominajmy, że w drugim półroczu 1941 r. rosyjski przemysł<br />
zbrojeniowy dostarczył Robotniczo-Chłopskiej Armii Czerwonej<br />
kolejnych 4,7 tys. czołgów. Pomimo wielkich sukcesów Wehrmachtu,<br />
blitzkrieg poniósł fiasko. Nawet w najkorzystniejszej<br />
sytuacji operacyjno-strategicznej rozgromienie ZSRR okazało<br />
się dla Niemiec, które rzuciły na wschód swoje najlepiej przygotowane<br />
do walki jednostki, zadaniem ponad siły. Niemieckie<br />
dowództwo postawiło na błyskawiczne pokonanie Związku<br />
Sowieckiego, starannie przygotowało agresję, wybierając<br />
moment ataku i od samego początku przechwytując inicjatywę<br />
strategiczną, ale nie zdołało wykorzystać uzyskanej przewagi,<br />
ponieważ zupełnie nie wyobrażało sobie, z jakim przeciwnikiem<br />
będzie musiało walczyć.<br />
Na wojska sowieckie na Ukrainie uderzyła<br />
Grupa Armii „Południe”, dowodzona<br />
przez feldmarszałka Gerda<br />
von Rundstedta. GA „Południe” składała się<br />
z trzech niemieckich armii i grupy pancernej<br />
(będącej odpowiednikiem armii pancernej),<br />
dwóch armii rumuńskich i węgierskiego<br />
korpusu armijnego. Główne zadanie miały<br />
wykonać dwie niemieckie armie (6. A i 17. A)<br />
oraz 1. Grupa Pancerna uderzając w pasie<br />
obrony bardzo silnego sowieckiego Frontu<br />
Południowo-Zachodniego, wojska sojuszników<br />
zaś wzmocnione niemiecką 11. A<br />
miały wykonać pomocnicze uderzenie na<br />
zgrupowanie Frontu Południowego, wiążąc<br />
jego wojska na południu. Siły wyznaczone<br />
do uderzenia pomocniczego na Ukrainie<br />
nacierały z terytorium Rumunii. Natomiast<br />
główne zgrupowanie niemieckie nacierało<br />
z terenów okupowanej Polski.<br />
Niemiecka piechota przekracza granicę ZSRR; 22 czerwca 1941 r.<br />
Zgrupowanie uderzeniowe<br />
GA „Południe”<br />
Rozmieszczono je na odcinku ówczesnej<br />
granicy między niemiecką Generalną Gubernią<br />
(czyli okupowaną częścią Polski)<br />
a terenami opanowanymi przez ZSRR (dzisiejszą<br />
zachodnią Ukrainą, ale wówczas<br />
okupowaną przez Związek Sowiecki częścią<br />
przedwojennej Polski), na odcinku od rejonu<br />
ok. 15 km na północ od Włodawy do rejonu<br />
jakieś 20 km na południe od Sanoka. Dalej<br />
wzdłuż całej ówczesnej granicy węgiersko-<br />
-sowieckiej pozycje zajmował VIII Korpus<br />
węgierski dowodzony przez gen. mjr. Ferenca<br />
Szombathelyi, złożony z 8. Brygady<br />
Granicznej Gwardii, 1. i 2. Brygady Zmotoryzowanej,<br />
1. Brygady Kawalerii oraz 1. Brygady<br />
Piechoty Górskiej. Węgry włączyły się<br />
do wojny 27 czerwca 1941 r., wykonując<br />
tu niewielkie operacje zaczepne wobec
BITWY I KAMPANIE<br />
16<br />
Jeden z czołgów PzKpfw II należący do 11. Dywizji Pancernej. Wozy te miały niewielką wartość bojową<br />
(niedostateczne uzbrojenie główne – armata kal. 20 mm i słaby pancerz).<br />
odpowiedniej liczby pojazdów, więc maszerowała<br />
pieszo. Jednocześnie ku granicy dla<br />
ratowania sytuacji skierowano też 9. Korpus<br />
Zmechanizowany, który rozlokowano w rejonie<br />
Nowogrodu Wołyńskiego (jakieś 130 km<br />
od granicy) i 19. Korpus Zmechanizowany<br />
z rezerw frontu, ześrodkowany jeszcze dalej,<br />
ponad 200 km od granicy, w rejonie między<br />
Żytomierzem a Berdyczowem.<br />
I w tym momencie nadeszła z Moskwy<br />
słynna Dyrektywa nr 3, podpisana przez Ludowego<br />
Komisarza Obrony, marszałka Siemiona<br />
Timoszenkę oraz szefa Sztabu Generalnego<br />
Armii Czerwonej, gen. armii Gieorgija Żukowa,<br />
wysłana około 23:00 pierwszego dnia wojny,<br />
22 czerwca 1941 r. Dyrektywa wprawiła gen.<br />
płk. Kirponosa w osłupienie, bowiem cały jego<br />
front w pasie 5. A i 6. A właśnie pękał. Główne<br />
niemieckie zgrupowanie klinem weszło<br />
w styk obu sowieckich armii w rejonie Uściłogu<br />
i jeszcze po południu 22 czerwca Niemcy<br />
oskrzydlili z obu stron Włodzimierz Wołyński,<br />
który bronił się głównie dzięki znajdującemu<br />
się tu 2. Rejonowi Umocnionemu. Zdaniem<br />
dowódcy Frontu Południowo-Zachodniego<br />
należało zrobić wszystko, by zatrzymać niemieckie<br />
natarcie.<br />
Ale Dyrektywa nr 3 mówiła całkiem co innego.<br />
Najwyższe Naczelne Dowództwo Armii<br />
Czerwonej nakazało dowództwu Frontu<br />
Południowo-Zachodniego przeprowadzić<br />
kontrofensywę. Zbieżnymi uderzeniami 5. A<br />
i 6. A wzmocnionymi co najmniej pięcioma<br />
korpusami zmechanizowanymi do 24 czerwca<br />
miał zostać opanowany… Lublin! Leżał<br />
on 130 km od granicy i w zaistniałej sytuacji<br />
był nieosiągalny.<br />
Pierwszy kontratak, Brody<br />
– Łuck – Kowel<br />
Było jasne, że pochodzący z drugiego rzutu<br />
37. Korpus Piechoty (80. DP, 139. DP<br />
i 141. DP), który miał wyruszyć z rejonu<br />
na wschód od Tarnopola oraz dwa korpusy<br />
z rezerw frontu: 31. Korpus Piechoty (gen.<br />
mjr Władimir A. Sołowiow; 193. DP, 195. DP<br />
i 200. DP) z rejonu Berezna na północ od Łucka<br />
i 36. Korpus Piechoty (gen. mjr Paweł<br />
W. Sysojew; 140. DP, 146. DP i 228. DP) stacjonujący<br />
w rejonie na północ od Starokonstantynowa,<br />
potrzebują co najmniej kilku dni,<br />
by przybyć w rejon walk.<br />
W tej sytuacji jedynymi wyższymi związkami<br />
taktycznymi które mogły być natychmiast<br />
użyte do kontruderzenia, było sześć<br />
korpusów zmechanizowanych. Zdecydowano,<br />
że 9., 19. i 22. KZ uderzą na niemieckie<br />
wojska od wschodu i północnego wschodu,<br />
4., 8. i 15. KZ zaś miały atakować od południa.<br />
Będący najbliżej 37. Korpus Piechoty miał<br />
osłonić Tarnopol od północnego zachodu,<br />
gdzie miał powstrzymać niemieckie natarcie,<br />
gdyby to dotarło aż tu. Zarówno szef sztabu<br />
frontu gen. por. Maksim A. Purkajew, jak<br />
i jego zastępca płk Iwan K. Bagramian mieli<br />
pełną świadomość tego, że takie kontrnatarcie<br />
nie może się dobrze skończyć. Jednak<br />
rozkaz musieli wykonać.<br />
8. Korpus Zmechanizowany był pod Stanisławowem<br />
na południe od Lwowa, nie miał<br />
więc najmniejszych szans dotrzeć do planowanych<br />
rejonów wyjściowych. 15. KZ zaangażował<br />
swoją 10. Dywizję Pancerną w walki<br />
z niemiecką 11. DPanc koło Radziechowa,<br />
po stracie 26 czołgów i zużyciu zapasu amunicji,<br />
czołgi dywizji wycofały się w kierunku<br />
Brodów. Jednocześnie nad ranem 23 czerwca<br />
do Brodów dotarła jego 212. Dywizja<br />
Zmotoryzowana, która miała tu zająć pozycje<br />
obronne. Natomiast 37. DPanc znajdowała<br />
się w Krzemieńcu na południe od Dubna<br />
i nie miała szans na dołączenie do 10. Dywizji<br />
Pancernej, a zatem na natarcie 15. Korpusu<br />
Zmechanizowanego nie było co liczyć. Natomiast<br />
4. KZ, znajdujący się w tzw. występie<br />
lwowskim, od pierwszego dnia zaangażował<br />
się w walki w rejonie Niemirowa, bardzo blisko<br />
granicy państwowej. Najbardziej w tym<br />
rejonie oberwała sowiecka 97. DP, wciśnięta<br />
między Jarosław a Lubaczów, dziś po polskiej<br />
stronie granicy, ale wówczas był to występ należący<br />
do ZSRR. Dywizja ta, którą rok wcześniej<br />
uznano za najlepszą w Armii Czerwonej<br />
wśród dywizji piechoty, walczyła z czterema<br />
niemieckimi dywizjami piechoty, od północy<br />
na południe: 71. DP, 1. DPG, 68. DP i 257. DP.<br />
Pierwsza należała do IV Korpusu Armijnego,<br />
pozostałe trzy zaś do XXXXIX Korpusu Piechoty<br />
Górskiej, wszystkie z 17. Armii.<br />
W tym rejonie w walki już po południu<br />
22 czerwca zaangażowała się 32. DPanc<br />
z 4. Korpusu Zmechanizowanego, rzucona<br />
przez dowódcę 6. Armii do kontrataku<br />
po tym, jak Niemcy zaczęli spychać sowiecką<br />
97. DP na wschód. W kontrataku na rozkaz<br />
dowódcy armii gen. por. Iwana Muzyczenki<br />
miała też wziąć udział pozostała część 4. KZ,<br />
ale ta zbierała się bardzo powoli, zaś batalion<br />
zmotoryzowany z 81. Dywizji Zmotoryzowanej<br />
i kompania czołgów z tej dywizji uganiały<br />
się za nieistniejącymi niemieckimi spadochroniarzami.<br />
Niemieccy dywersanci oraz<br />
dość liczne grupy partyzantów z OUN którzy<br />
zostali uzbrojeni przez agentów Abwehry lub<br />
pozyskali broń w inny sposób, a także szybko<br />
poruszające się patrole niemieckich motocyklistów<br />
sprawiały wrażenie, że na tyłach<br />
Kolumna wojsk niemieckich na Ukrainie; lato 1941 r. Na pierwszym planie motocykliści, dalej samochody<br />
osobowe i ciężarówki.
Marek J. Murawski<br />
22<br />
3<br />
Nocne myśliwce Junkers Ju 88<br />
w walkach nad Morzem Śródziemnym<br />
i w obronie Rzeszy<br />
W drugiej bitwie pod El Alamein<br />
(23 października<br />
– 4 listopada 1942 r.) armia<br />
brytyjska pobiła niemiecki<br />
Afrikakorps i przeszła<br />
do kontrofensywy. Brytyjskie<br />
wojska lądowe skutecznie<br />
wspierało lotnictwo. O ile<br />
w działaniach dziennych<br />
Niemcy mogli przeciwstawić<br />
nieprzyjacielowi zahartowanych<br />
w bojach pilotów JG 27,<br />
to wobec nocnych nalotów<br />
RAF pozostawali praktycznie<br />
bezbronni. Największym<br />
problemem dla Afrikakorps<br />
były naloty bombowców<br />
Wellington i Blenheim startujących<br />
z Malty i atakujących<br />
porty na wybrzeżu Afryki<br />
Północnej, w których przeładowywano<br />
zaopatrzenie dla<br />
wojsk Osi dostarczane drogą<br />
morską z Włoch.<br />
Działania I./NJG 2 w basenie<br />
Morza Śródziemnego<br />
W związku z rozkazem Führera zakazującym<br />
dalszego prowadzenia misji typu Fernnachtjagd<br />
nad wschodnim i południowym<br />
wybrzeżem Anglii operujący tam dotychczas<br />
nocny dywizjon myśliwski I./NJG 2 wyposażony<br />
w Ju 88 C-2 otrzymał polecenie przebazowania<br />
z Gilze-Rijen w Holandii na lotnisko<br />
Catania na Sycylii. 7 listopada 1941 r.<br />
w stronę nowej bazy operacyjnej transportem<br />
kolejowym wyruszył personel naziemny<br />
jednostki, a dwa dni później w tę samą<br />
drogę, ale swoimi samolotami, wyruszył<br />
personel latający. Z uwagi na trudne warunki<br />
atmosferyczne wiele załóg dotarło do celu<br />
później niż planowano.<br />
21 listopada 1941 r. przerzucono sześć<br />
samolotów Ju 88 C należących do 2./NJG 2<br />
na lotnisko polowe Berca pod Benghazi<br />
w Afryce Północnej. Dwa dni później, 23 listopada,<br />
Niemcy ponieśli pierwsze straty.<br />
Podczas wieczornego patrolu Ju 88 C-2,<br />
W.Nr. 0712, R4+HK zaatakowany został przez<br />
trzy myśliwce Hurricane. Tylko kunszt pilota,<br />
którym był Lt. Voigt, uratował niemiecki<br />
samolot przez zestrzeleniem. Uszkodzony<br />
w 10% Junkers zdołał zgubić przeciwników<br />
i bezpiecznie wrócić do bazy. Tego samego<br />
wieczora artyleria przeciwlotnicza poważnie<br />
uszkodziła Ju 88 C-4, W.Nr. 0556, jego pilot,<br />
dowódca 2./NJG 2, Oblt. Heinz Harmstorf<br />
podjął decyzję o powrocie do bazy w Catanii,<br />
gdzie wylądował. Wskutek ciągłych nalotów<br />
brytyjskich i prymitywnych warunków panujących<br />
na lotnisku samoloty 2./NJG 2 już<br />
28 listopada powróciły na Sycylię.<br />
3 grudnia dywizjon odwiedził dowódca<br />
II. Korpusu Lotniczego, Generalfeldmarschall<br />
Albert Kesselring. Podczas wizyty ustalono,<br />
że samoloty dywizjonu w najbliższym czasie<br />
podejmą nocne działania nad Maltą oraz<br />
zajmą się osłoną niemieckich samolotów<br />
transportowych Junkers Ju 52/3m latających<br />
z zaopatrzeniem z Włoch do Afryki. Pierwszą<br />
operację nad Maltą wykonano w nocy<br />
z 5/6 grudnia 1941 r. Do pierwszej walki powietrznej<br />
w osłonie Ju 52/3m doszło 12 grudnia,<br />
gdy na południe od Malty Lt. Herbert<br />
Haas zestrzelił jeden myśliwiec Beaufighter<br />
z 272 dywizjonu RAF. Następnego dnia Ofw.<br />
Hermann Sommer zapisał na swoje konto zestrzelenie<br />
kolejnego Beaufightera z tej samej<br />
jednostki. Nocą 18 grudnia Lt. Schleif zestrzelił<br />
nad Maltą samolot Blenheim:<br />
Nad Maltę przylecieliśmy bez problemów.<br />
W powietrzu odbywało się już wspaniałe przedstawienie,<br />
jak w wielkim cyrku. Można było podziwiać<br />
taniec reflektorów i wybuchy pocisków<br />
ciężkich dział przeciwlotniczych. Ta strzelanina,<br />
jak zawsze, nie należała do przyjemnych.<br />
Chciałem uniknąć trafienia, więc obniżyłem<br />
wysokość lotu i wykonałem dwa naloty z małej<br />
wysokości. Ale ten manewr nie do końca mi się<br />
udał, ci na dole byli piekielnie czujni! Wtem<br />
odezwał się Wiegand: „Tam z prawej coś leci!”<br />
W tym momencie sam już go dostrzegłem.<br />
Położyłem maszynę w ciasny skręt w prawo,<br />
aby się usadowić za nim. Był zdecydowanie<br />
wolniejszy niż ja, dlatego musiałem zadać sobie<br />
dużo trudu, żeby na niego nie wpaść. Nie<br />
mogłem jednak powiązać jego sylwetki z żadnym<br />
znanym mi typem samolotu. Odezwał się<br />
Wiegand: „Blenheim”.<br />
Skinąłem głową i dalej uważnie go obserwowałem.<br />
Jeszcze drobna korekta i już mogłem<br />
nacisnąć spust. Seria uderzyła w kadłub.<br />
Blenheim przechylił się na skrzydło próbując<br />
mi umknąć. Jednakże trzymałem się blisko<br />
za nim. Poczekałem jeszcze chwilę, aż wyrówna<br />
lot i wystrzeliłem drugą serię. Pociski trafiły<br />
prosto w cel. Musiałem poderwać maszynę,<br />
bo w przeciwnym wypadku byśmy się zderzyli.<br />
Patrząc w dół pod skrzydło zobaczyliśmy ognistą<br />
kulę na skraju lotniska. 1<br />
Następnego dnia, 19 grudnia, Lt. Peter<br />
Laufs zestrzelił nad Maltą myśliwiec Hurricane,<br />
jednak również jego samolot, Ju 88 C-2,<br />
W.Nr. 0824, R4+BH doznał ciężkich uszkodzeń<br />
szacowanych na 50%. Trzy dni później
Tomasz Szlagor<br />
2<br />
Przełamanie linii Gustawa<br />
1943-1944<br />
38<br />
Walki stoczone na przełomie<br />
roku 1943 i 1944 były zaledwie<br />
wstępem do czterech<br />
krwawych bitew o Monte<br />
Cassino. Już pierwsza<br />
z nich dowiodła, że najlepsze,<br />
co alianci mogą zrobić,<br />
to przeczekać zimę i ewentualnie<br />
ruszyć dalej wiosną.<br />
Mimo to, w imię dość mglistej<br />
koncepcji odciągania wojsk<br />
przeciwnika z innych frontów,<br />
natarcie kontynuowano.<br />
Linia Gustawa rozciągała się na długości<br />
ok. 150 km w poprzek Półwyspu Apenińskiego,<br />
od Morza Tyrreńskiego na zachodzie<br />
do Adriatyku na wschodzie. Pod<br />
koniec stycznia 1944 r. walki o przełamanie<br />
tego głównego pasa fortyfikacji w środkowych<br />
Włoszech skupiły się w jego zachodniej<br />
części. Tu przebieg Linii Gustawa wyznaczały,<br />
w kolejności z północy na południe,<br />
Monte Cifalco (947 m n.p.m.), Monte Cairo<br />
(1669 m), Colle San Angelo (601 m) i Monte<br />
Cassino (561 m, zwane też Wzgórzem Klasztornym),<br />
górujące nad doliną rzeki Rapido.<br />
Dalej fortyfikacje ciągnęły się wzdłuż rzeki<br />
Gari, w poprzek szerokiego na ok. 10 km<br />
wejścia do doliny Liri. Następnie dochodziły<br />
do Morza Tyrreńskiego wschodnim skrajem<br />
masywu Monti Aurunci, u podnóża którego<br />
płynęła rzeka Garigliano.<br />
Ze względu na góry wypełniające środkowe<br />
Włochy niemal od morza do morza, najkrótszą<br />
i w zasadzie jedyną praktyczną osią<br />
natarcia aliantów na Rzym była dolina rzeki<br />
Liri. Niemniej, nawet tu w sezonie jesienno-<br />
-zimowym pole manewru było mocno ograniczone.<br />
Na przełomie roku cały ten rejon,<br />
rozmokły od deszczu i śniegu, zmieniał się<br />
w bezmiar błota tak grząskiego, że utykały<br />
w nim nie tylko pojazdy, ale nawet piechota.<br />
Sytuację dodatkowo pogarszały pozostałe<br />
okoliczne rzeki (Rapido, Gari i Garigliano),<br />
o tej porze roku naturalnie występujące<br />
z brzegów, ale też sztucznie spiętrzone przez<br />
Niemców. To dlatego tak wielkie znaczenie<br />
odgrywał masyw Monte Cassino. U jego podstawy,<br />
północnym skrajem doliny Liri, prowadzi<br />
droga nr 6, starożytna Via Casilina. Alianci,<br />
nie mogąc nacierać całą szerokością grząskiej<br />
doliny, potrzebowali tej drogi, ale byli<br />
w stanie kontrolować ją dopiero po zdobyciu<br />
miasteczka Cassino, przez które biegnie, oraz<br />
górującego nad nią masywu.<br />
Obsadę Linii Gustawa stanowiła 10. Armia,<br />
którą dowodził gen. Heinrich von Vietinghoff.<br />
Dzięki fortyfikacjom i specyfice<br />
terenu, który sprzyjał obronie, Niemcy mogli<br />
pozwolić sobie na to, by sektor frontu<br />
u wejścia do doliny Liri obsadzić stosunkowo<br />
niewielkimi siłami. Kontrolę operacyjną<br />
sprawował nad nimi XIV KPanc (Korpus<br />
Pancerny), którym dowodził gen. Fridolin<br />
von Senger und Etterlin. Przeciwko sobie<br />
miał całą amerykańską – w praktyce amerykańsko-brytyjsko-francuską<br />
– 5. Armię<br />
gen. Marka Clarka. Brytyjski X Korpus (5.,<br />
46. i 56. DP; dywizje piechoty) zdobył wąski<br />
przyczółek na zachodnim brzegu Garigliano<br />
niedaleko ujścia do morza, ale utknął u podnóża<br />
masywu Monte Aurunci. W tym okresie<br />
jego przeciwnikiem była 94. DP. Naprzeciw<br />
amerykańskiego II Korpusu (34. i 36. DP),<br />
w poprzek wejścia do doliny Liri, rozlokowały<br />
się 15. i 90. DGPanc (dywizje grenadierów<br />
pancernych). Rejonu Monte Cassino broniła<br />
44. DP, wzmocniona grupą bojową z 1. DSpad<br />
(dywizji strzelców spadochronowych), oraz<br />
pojedynczy pułk ze składu 71. DP, który ob-<br />
Stanowisko amerykańskiego ciężkiego karabinu maszynowego kal. 12,7 mm, rejon Cassino.
Tadeusz Kasperski<br />
Zagłada pancernika Scharnhorst<br />
Bitwa koło Przylądka Północnego,<br />
26 grudnia 1943 r.<br />
Dowódca Home Fleet, adm. Sir Bruce Fraser odniósł 26 grudnia<br />
1943 r. wielkie zwycięstwo, zatapiając w rejonie Nordkappu<br />
po zaciekłej walce niemiecki pancernik Scharnhorst, próbujący<br />
zaatakować konwój arktyczny JW.55B w ramach operacji „Ostfront”.<br />
Pogromcą niemieckiego okrętu był okręt flagowy Frasera<br />
– pancernik HMS Duke of York (w asyście krążownika lekkiego<br />
HMS Jamaica i czterech niszczycieli) oraz zespół wiceadm.<br />
Roberta Burnetta złożony z brytyjskiego krążownika ciężkiego<br />
HMS Norfolk oraz dwóch krążowników lekkich HMS Belfast<br />
i HMS Sheffield, którym także towarzyszyły cztery niszczyciele.<br />
Większość historyków nie wspomina, że niemiecki okręt mógł<br />
dość łatwo uniknąć zatopienia, a dowodzący z jego pokładu<br />
kadm. Erich Bey miał znikome szanse na powodzenie w operacji<br />
przeciwko konwojowi chronionemu przez silne brytyjskie zespoły<br />
Home Fleet. Scharnhorst wyruszył do akcji z fiordu Alta<br />
z pięcioma niszczycielami osłony 25 grudnia 1943 r.<br />
podwodnymi na Atlantyku. Wystarczyło,<br />
że pancerniki Tirpitz i Scharnhorst oraz krążownik<br />
ciężki Lützow pozostaną w Norwegii,<br />
nawet jeśli nie wyruszyłyby do walki przeciwko<br />
konwojom arktycznym, bo tego ostatniego<br />
Hitler wolał unikać. Czuł wielki respekt<br />
do sił floty brytyjskiej i uważał, że niemieckie<br />
okręty mają małe szanse w walce z najcięższymi<br />
okrętami Royal Navy. Choć był laikiem<br />
w sprawach wojny na morzu, sytuację oceniał<br />
w tym wypadku lepiej od niektórych admirałów<br />
Kriegsmarine.<br />
Bitwa na Morzu Barentsa udowodniła<br />
Niemcom, że nocą w warunkach mocno<br />
ograniczonej widoczności (przez mgły, śnieżyce,<br />
deszcze) ciężkie niemieckie jednostki<br />
są bezradne wobec przewagi okrętów alianckich<br />
wyposażonych w stacje radiolokacyjne<br />
54<br />
Sytuacja ciężkich okrętów Kriegsmarine<br />
stacjonujących w norweskich fiordach<br />
w 1943 r. była wyjątkowo trudna.<br />
Niepowodzenie ataku zespołu wcadm.<br />
Oskara Kummetza na konwój JW.51B w noc<br />
31 grudnia 1942 r. 1 spowodowało zawód<br />
i furię samego Hitlera, który planował nawet<br />
złomowanie większości ciężkich okrętów<br />
Kriegsmarine. Pod koniec stycznia 1943 r.<br />
zdymisjonowanego Wielkiego Admirała Ericha<br />
Raedera zastąpił na stanowisku głównodowodzącego<br />
Kriegsmarine dotychczasowy<br />
dowódca U-Bootwaffe wcadm. Karl<br />
Dönitz, awansowany od razu do rangi Wielkiego<br />
Admirała. Uratował on ciężkie okręty<br />
Kriegsmarine, bo przekonał Hitlera do tego,<br />
że muszą one nadal wiązać duże siły Home<br />
Fleet osłaniające konwoje arktyczne, by Brytyjczycy<br />
nie użyli ich na innych akwenach,<br />
a ich licznej eskorty – do walki z okrętami<br />
Uszkodzenie superpancernika Tirpitz przez brytyjskie miniaturowe okręty podwodne 22 września<br />
1943 r. w Kaafjordzie spowodowało, że trzy miesiące później Scharnhorst miał atakować konwój<br />
JW.55B bez jego wsparcia.
WOJNA NA MORZU<br />
wysłany do Seekriegsleitung (Kierownictwa<br />
Wojny Morskiej) o 12:40. Informował o walce<br />
z wieloma przeciwnikami w kwadracie<br />
AC 4133 i ostrzale za pomocą radiolokatora<br />
przez ciężką jednostkę nieprzyjaciela.<br />
Jeśli kontradmirał Bey sądził, że w zespole<br />
wcadm. Burnetta znajdował się wrogi pancernik,<br />
wycofanie się Scharnhorsta było całkowicie<br />
zrozumiałe. Zgodnie z wytycznymi<br />
Seekriegsleitung należało uniknąć za wszelką<br />
cenę walki z takim przeciwnikiem i dowódca<br />
operacji „Ostfront” ten rozkaz starał<br />
się wykonać. Nie miał pojęcia, że najgroźniejszy<br />
wróg dopiero nadciąga i wkrótce odetnie<br />
mu drogę do bazy.<br />
… oraz jego okręt flagowy krążownik lekki HMS Belfast.<br />
Pościg za Scharnhorstem<br />
i zamknięcie brytyjskiej pułapki<br />
O 13:06 do kadm. Beya dotarł wreszcie meldunek<br />
o pięciu jednostkach przeciwnika<br />
wykrytych na północny zachód od Nordkappu<br />
(o godzinie 10:12) przez lotnictwo<br />
(faktycznie było ich sześć). Na niemieckim<br />
okręcie właściwie przechwycono wiadomość<br />
od dowódcy lotnictwa na Lofotach wysyłaną<br />
do Narwiku dla „Admirala Nordmeer” 13 .<br />
Była w tym meldunku mowa o zlokalizowaniu<br />
licznych jednostek przez łódź latającą<br />
BV 138. Rozszyfrowanie depeszy mogło zająć<br />
nieco czasu, lecz nie więcej niż godzinę. Niemiecki<br />
dowódca mógł wtedy bez problemu<br />
wyliczyć (znając czas i miejsce wykrycia wrogiej<br />
grupy), że ten zespół przemieszczając<br />
się kursem 80° z prędkością 24 w. do rejonu<br />
bitwy, będzie miał szansę, by odciąć mu odwrót,<br />
dopóki on sam porusza się obranym<br />
kursem. Było to możliwe, zakładając nawet,<br />
że każdy brytyjski pancernik miał o kilka węzłów<br />
mniejszą prędkość od Scharnhorsta.<br />
Należało przyjąć najgorsze – że taka jednostka<br />
ciężka w tym nieznanym alianckim zespole<br />
mogła się znajdować.<br />
Bey miał w tym momencie jeszcze szansę,<br />
by pokrzyżować Brytyjczykom plany i nie<br />
wpaść w pułapkę. Mógł spróbować rozwinąć<br />
maksymalną prędkość 31 w., kierując się<br />
na wschód, by zgubić ścigające Scharnhorsta<br />
krążowniki. Burnett przy tej pogodzie nie<br />
był w stanie go dogonić, a mimo znacznego<br />
zużycia paliwa niemiecki pancernik mógł<br />
po upływie ponad dwóch godzin (powiększając<br />
stopniowo dystans od przeciwnika)<br />
wreszcie zniknąć z radarów brytyjskich krążowników<br />
i jego dalsze śledzenie nie byłoby<br />
możliwe. Uciekając w ten sposób przez<br />
dłuższy czas, Scharnhorst w końcu mógł<br />
stopniowo zmieniać powoli kurs na południowo-wschodni,<br />
zanim wreszcie skręciłby<br />
na południe. Zespół Frasera miałby nie tylko<br />
wtedy problem, by go odnaleźć, ale i wątpliwe<br />
było, czy w ogóle go doścignie. Wszystko<br />
zależało od tego, ile Brytyjczycy straciliby<br />
czasu, by odzyskać kontakt z niemieckim<br />
pancernikiem na nowo. Nie wiedzieliby w takiej<br />
sytuacji na pewno, czy już ostatecznie<br />
ucieka do bazy, czy znów tak obierze kurs,<br />
że ponownie spróbuje podejść do konwoju<br />
z innej strony, skoro wcześniej próbował<br />
tego dwukrotnie.<br />
Niemcy jednak takich manewrów obronnych<br />
w ogóle nie zastosowali. Forsowanie<br />
siłowni okrętowej w ten sposób było dość<br />
ryzykowne, poza tym kadm. Erich Bey mylnie<br />
sądził, że wśród ścigających go z tyłu okrętów<br />
jest jednostka ciężka (czyli prawdopodobnie<br />
okręt liniowy). Dlatego mógł błędnie<br />
założyć, że meldowany przez lotników zespół<br />
nie ma w swoim składzie takiej jednostki i raczej<br />
go nie zatrzyma 14 .<br />
W każdym razie kadm. Bey chciał, by i jego<br />
niszczyciele uniknęły walki z Brytyjczykami<br />
Wiceadmirał Robert Burnett w kabinie okrętu<br />
w 1943 r. …<br />
po tym jak nie odnalazły konwoju, dlatego<br />
o 13:43 wydał im rozkaz powrotu do bazy.<br />
Potwierdził ten rozkaz na prośbę dowódcy<br />
4. Flotylli kmdr. Rolfa Johannessona o 14:18.<br />
Niszczyciel Z 33 z powodu awarii w maszynowni<br />
był już skierowany do bazy półtorej<br />
godziny wcześniej.<br />
Wiceadm. Burnett miał szczęście, że kontakt<br />
z przeciwnikiem udało mu się do końca<br />
utrzymać, bo uszkodzenia na dwóch jego<br />
okrętach dały o sobie znać. Norfolk kilka minut<br />
przed 16:10 zwolnił na prawie kwadrans,<br />
by uporać się z wykrytym pożarem, a Sheffield<br />
z powodu uszkodzenia wału śrubowego<br />
zwolnił nawet poniżej 10 w. i pozostał z tyłu<br />
o 16:20. Belfast mógł jednak nadal śledzić<br />
Scharnhorsta bez podobnych problemów.<br />
W tym szalonym pościgu i przy tak trudnych<br />
warunkach hydrometeorologicznych niełatwo<br />
było także niszczycielom 36. Dywizjonu<br />
utrzymać się blisko jednostek Burnetta.<br />
Zmierzający ku swojej bazie z prędkością<br />
27-28 w. niemiecki pancernik Scharnhorst<br />
o 16:17 został wreszcie wykryty przez radar<br />
typu 273 pancernika Duke of York i był wtedy<br />
odległy od niego o 22 Mm. Niemiecka<br />
służba nasłuchowa B-Dienst przechwytywała<br />
wcześniej meldunki Burnetta o pozycji<br />
Scharnhorsta kierowane do Frasera, a teraz<br />
także przechwyciła informację o wykryciu<br />
Krążownik lekki HMS Sheffield w boju z niemieckim pancernikiem Scharnhorst odniósł uszkodzenia,<br />
w wyniku których musiał przerwać pościg.<br />
61
Jędrzej Korbal<br />
Zatrzymać Panzerwaffe!<br />
Studia WP nad wyposażeniem jednostek<br />
w nowoczesne uzbrojenie przeciwpancerne<br />
W czerwcu 1939 r. płk dypl.<br />
Stanisław Rola-Arciszewski<br />
opublikował swoje opracowanie,<br />
pt. „Obrona przeciwpancerna”,<br />
w którym starał się<br />
scharakteryzować zagrożenie<br />
jakim na wyraźnie zbliżającym<br />
się polu konfrontacji mogła<br />
okazać się broń pancerna.<br />
Dodajmy, że była to kolejna,<br />
po studium, pt. „Zasady<br />
użycia i organizacji broni pancernej”<br />
z listopada z 1938 r.,<br />
teoretyczno-doświadczalna<br />
praca tego oficera.<br />
1<br />
68<br />
Do połowy 1936 r. piechota Wojska Polskiego nie dysponowała żadnym nowoczesnym środkiem walki<br />
przeciwpancernej. Przydatność niezmodyfikowanych dział polowych kalibru 75 mm była niewielka.<br />
W<br />
ramach wstępu autor wskazywał<br />
czynniki masy oraz zaskoczenia,<br />
dzięki którym czołg zawdzięczał<br />
swe sukcesy zarówno w roku 1918 jak i pod<br />
koniec trzeciej dekady XX wieku. Pierwsze<br />
kryterium występowało w dwóch odsłonach<br />
– ilościowej i jakościowej. Jako stanowiący<br />
o sile wolumen wskazywał autor zdolność<br />
do jednorazowego rzucenia do walki liczonej<br />
w setki formacji czołgów lekkich o masie<br />
9-12 t i opancerzeniu grubości 10-20 mm.<br />
W tej grupie znalazły się zarówno czołgi<br />
szybkobieżne klasy Vickers Mk E jak i wielokołowe<br />
samochody pancerne. Walor zwinności<br />
i szybkości miał równoważyć słabość<br />
opancerzenia odpornego wyłącznie na działanie<br />
broni małokalibrowej. Jakość to z kolei<br />
niewielkie formacje czołgów ciężkich o masie<br />
kilkudziesięciu ton występujące na froncie<br />
w zespołach liczących kilka egzemplarzy<br />
lub nawet pojedynczo.<br />
Tego typu wóz bojowy, chroniony grubym<br />
pancerzem i posiadający silne uzbrojenie, stanowił<br />
problem nawet dla pocisków artylerii<br />
lekkiej. Autor miał tu na myśli czołgi wielowieżowe<br />
typu T-28, T-35 czy Neubaufahrzeug.<br />
Trzecim i najnowszym typem czołgu, którego<br />
wprowadzenie w armiach państw sąsiednich<br />
obserwowali polscy wojskowi były czołgi<br />
średnie, o masie około 20 ton. Według płk. Rola-Arciszewskiego<br />
stanowiły one odpowiedź<br />
na wyposażenie piechoty w tanie i skuteczne<br />
armaty przeciwpancerne zdolne do niszczenia<br />
lżejszych wozów nawet na większych<br />
odległościach. Podstawowym zadaniem czołgów<br />
średnich na polu bitwy miało być przeszukiwanie<br />
terenu i osłona czołgów lekkich<br />
wyrażająca się w niszczeniu punktów oporu<br />
i gniazd uzbrojenia przeciwpancernego.<br />
Autor wskazywał, że inaczej należy prowadzić<br />
obronę przeciwko nawale lekkich<br />
wozów szybkobieżnych, a inaczej przeciwko
OBRONA PRZECIWPANCERNA<br />
Według płk. Stanisława Rola-Arciszewskiego armaty polowe kalibru 75 mm to tylko jeden z elementów walki przeciwpancernej. Dobrze zamaskowane<br />
i wyposażone w nowoczesną optykę miały służyć do niszczenia czołgów średnich.<br />
70<br />
wydana w roku 1931). W dokumencie stwierdzano,<br />
że w razie braku widoków na zadanie<br />
czołgom poważnych strat na przedpolu<br />
własnych pozycji lub gdy zachodziło ryzyko,<br />
że ich akcja nastąpi dopiero po przełamaniu<br />
przedniego skraju obrony przez piechotę<br />
nieprzyjaciela, ciężar walki przeciwpancernej<br />
należało przenieść w głąb własnych pozycji.<br />
W takiej sytuacji okopana na pierwszej linii<br />
piechota miała zająć się przede wszystkim<br />
wyeliminowaniem lub powstrzymaniem<br />
podążającej za czołgami piechoty. Zadanie<br />
pierwszych strat broni pancernej oraz skanalizowanie<br />
jej ruchu spoczywało na barkach<br />
artylerii przeciwpancernej, choć kluczowe<br />
punkty obronne znajdować się powinny<br />
w głębi ugrupowania. Tam też, w ukryciu<br />
przed nieprzyjacielem i na najbardziej spodziewanych<br />
kierunkach przedarcia się jego<br />
czołgów, należało tworzyć tzw. gniazda przeciwpancerne.<br />
W założeniach zawartych również<br />
w OIW miał to być silny i dobrze osłonięty<br />
przed napadem terenowy ośrodek oporu,<br />
z możliwie szeroką obserwacją oraz gwarancją<br />
skrytego operowania sprzętem.<br />
Dla lepszego zabezpieczenia, szczególnie<br />
tyłów gniazda przeciwpancernego lub części<br />
podejść, wskazywano na konieczność tworzenia<br />
zapór minowych czy przeszkód sztucznych,<br />
których w tym przypadku nieprzyjaciel<br />
nie mógł wykryć przed rozpoczęciem uderzenia.<br />
Zadanie załogi gniazda to ostrzeliwanie<br />
czołgów zmuszonych do jego wyminięcia<br />
z wykorzystaniem 2-3 armat przeciwpancernych<br />
i 1-2 armat 75 mm. Dowódcą całości<br />
ośrodka powinien być oficer plutonu przeciwpancernego<br />
mający największą świadomość<br />
stawianych przed nim zadań oraz<br />
możliwości uzbrojenia. Źródłem armat polowych<br />
miała być artyleria piechoty lub artyleria<br />
dywizyjna, ich celem zaś czołgi średnie<br />
stanowiące największe zagrożenie dla mogących<br />
ulec odcięciu gniazd oporu. Starannie<br />
zamaskowany ośrodek powinien zostać<br />
Według referatu „Obrona przeciwpancerna” armaty kal. 75 mm miały stanowić uzbrojenie tzw. gniazd<br />
ppanc. tworzonych na tyłach własnych pozycji, poza zasięgiem obserwacji nieprzyjaciela.<br />
uruchomiony dopiero w ostatniej chwili, aby<br />
pozbawić nacierające czołgi możliwości zorganizowanego<br />
obejścia punktu oporu. Działo<br />
75 mm mogło rozpocząć czołowy ogień<br />
na wprost z odległości 500-700 m, co gwarantowało<br />
wysoką skuteczność ognia. Znając<br />
taktykę czołgów oraz zakładając, że ich załogi<br />
wykryją ogień wylotowy ostrzeliwującego<br />
je działa polowego (lub je usłyszą), należało<br />
się spodziewać, że będą dążyć do ujęcia całego<br />
gniazda w kleszcze. Zdaniem autora<br />
koncepcji właśnie gdy wozy bojowe nieprzyjaciela<br />
rozchodzić się miały na prawo i lewo<br />
od punktu oporu powinny zostać ujęte w celowniki<br />
armat przeciwpancernych ustawionych<br />
na skrzydłach. Ogień dział ppanc. miał<br />
być już znacznie mniej słyszalny i widoczny<br />
przez czołgi, co sprzyjało obrońcom. Aby<br />
cały zamysł miał realne szanse powodzenia<br />
gniazda należało rozmieścić w odległościach<br />
1-2 km od siebie, aby ich ogień opanowywał<br />
również międzypole.<br />
Głębokość rozrzucenia w terenie opisywanych<br />
punktów oporu powinna wypełniać<br />
cały obszar między czołowym skrajem pozycji<br />
głównej, a stanowiskami artylerii. Należało<br />
jednak uważać, aby nie ulec pokusie nadmiernego<br />
rozproszenia własnych sił tworząc<br />
dużą liczbę słabych punktów oporu. Już tutaj<br />
jednak pojawiał się poważny problem ilościowy,<br />
o którym autor referatu nie wspomina.<br />
Polska dywizja piechoty czy brygada kawalerii<br />
nie posiadały tak licznych środków czynnej<br />
obrony przeciwpancernej aby obsłużyć<br />
równocześnie pierwszą linię jak i kilka gniazd<br />
na zapleczu. Wyłączając i tak przeciążone zadaniami<br />
pułki artylerii lekkiej, dowódca DP<br />
miał do dyspozycji 27 armat przeciwpancernych<br />
37 mm i 6 armat piechoty 75 mm.<br />
Problemem, który dostrzeżono w powyższym<br />
studium, była słabość własnego rozpoznania<br />
i trudności w ustaleniu czy pojawiający<br />
się przed frontem sprzęt pancerny to tylko<br />
zmotoryzowane oddziały rozpoznawcze czy
Waldemar Nadolny<br />
Pierwszy Wał Atlantycki<br />
powstał na… flandryjskim wybrzeżu<br />
Wszyscy interesujący się<br />
historią dobrze wiedzą, czym<br />
był Wał Atlantycki i kiedy<br />
on powstał, jednak niewielu<br />
wie, że jego protoplasta<br />
został wybudowany w okresie<br />
I wojny światowej. Jak<br />
do tej pory brak było polskiego<br />
opracowania tego bardzo<br />
ciekawego zagadnienia<br />
i autor ma nadzieję, że poniższy<br />
tekst może przyczyni się<br />
do powstania bardziej szczegółowej<br />
monografii.<br />
podwodnych i mniejszych jednostek. Jeszcze<br />
w trakcie walk (w dniu 9 listopada) do portu<br />
w Zeebrugge zawinął pierwszy U-boot (U 12).<br />
Do niego wkrótce dołączyły dwa kolejne i już<br />
w listopadzie odniosły one pierwsze sukcesy<br />
zatapiając alianckie jednostki pływające. Stabilna<br />
sytuacja na froncie lądowym jak i stałe<br />
wzmacnianie artylerii nadbrzeżnej w okolicach<br />
portów skłoniły niemieckie dowództwo<br />
do utworzenia flotylli okrętów podwodnych<br />
(4 marca 1915 r.). Kolejnym krokiem było powołanie<br />
(w dniu 29 marca) U-bootflotille Flandern,<br />
jednocześnie trwała rozbudowa infrastruktury<br />
portowej w Brugii (m.in. schrony dla<br />
okrętów podwodnych), Ostendzie (magazyny,<br />
warsztaty, dok pływający) oraz Zeebrugge<br />
(mały schron dla okrętów podwodnych oraz<br />
hangary dla wodnosamolotów). Przez cały<br />
okres wojny trwała systematyczna rozbudowa<br />
zaplecza portowego jak i instalacji służących<br />
jego obronie. Do okrętów podwodnych wkrótce<br />
dołączyły torpedowce, bowiem 28 kwietnia<br />
1915 r. utworzono Torpedobootflottille Flandern<br />
a pod koniec lutego 1916 r. utworzono<br />
Zerstörer-Flottille Flandern. Cały czas trwała<br />
również rozbudowa lotnictwa morskiego i myśliwskiego<br />
a pierwszą bazę wodnosamolotów<br />
utworzono 7 grudnia 1914 r. w Zeebrugge.<br />
Całość sił zgromadzonych na flandryjskim<br />
wybrzeżu podlegała bezpośrednio pod Marinekorps<br />
Flandern pod dowództwem admirała<br />
Ludwiga von Schrödera.<br />
84<br />
Po zakończeniu bitwy nad Marną<br />
we wrześniu 1914 r., która zatrzymała<br />
niemiecką ofensywę na froncie zachodnim<br />
obie walczące strony opracowały plany,<br />
które miały doprowadzić do oskrzydlenia sił<br />
przeciwnika. Terenem przyszłych walk miało<br />
być wybrzeże wzdłuż Kanału La Manche.<br />
W ramach rozpoczętej operacji siły niemieckie<br />
8 października przystąpiły do szturmu na Antwerpię,<br />
która poddała się po dwóch dniach<br />
walk. Po pięciu dniach bez walki Niemcy zdobyli<br />
porty w Brugii, Ostendzie i Zeebrugge.<br />
Wkrótce strona niemiecka przystąpiła do kolejnego<br />
ataku jednak został on powstrzymany<br />
w trakcie ciężkich walk nad rzeką Yser<br />
i pod Ypres. Ostatecznie Niemcom nie udało<br />
się przełamać oporu aliantów i rozpoczęła się<br />
trwająca kilka lat wojna pozycyjna.<br />
Zdobycie portu w Brugii (położonego<br />
około 10 km w głębi lądu) wraz z portami<br />
w Ostendzie i Zeebrugge umożliwiło Niemcom<br />
stworzenie dogodnej bazy dla okrętów<br />
Zniszczone (po wojnie) działo kal. 30,5cm SK L/50 baterii Kaiser Wilhelm II. Dobrze widoczna konstrukcja<br />
studni dla działa a po lewej wejście do schronu amunicyjnego.