POST_SCRIPTUM_5_22_19
POST SCRIPTUM - Niezależne pismo artystyczno-literackie tworzone przez polsko-brytyjski zespół entuzjastów, artystów i dziennikarzy. Zapraszamy do lektury
POST SCRIPTUM - Niezależne pismo artystyczno-literackie tworzone przez polsko-brytyjski zespół entuzjastów, artystów i dziennikarzy. Zapraszamy do lektury
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
1<br />
Olga Tokarczuk, EMPUZJON<br />
WYDAWNICTWO LITERACKIE, KRAKÓW 20<strong>22</strong><br />
go rodzaju interwencją. Spójrzcie, przypomnijcie sobie,<br />
nie wracajmy do tych narracji, jesteśmy przecież bogatsi<br />
o nowe doświadczenia. Nie ujmując przy okazji nic z treści<br />
(to warstwa tendencyjna), tez umniejszających wartość<br />
płci pięknej jest chyba nawet za dużo. Wierzyć się nie<br />
chce, że mężczyźni w rozmowach byli aż tak zajadli. Autorka<br />
badała jednak opisywaną materię, zna więc temat<br />
od podszewki. Do pewnego momentu towarzyszyła mi<br />
w tym kontekście irytacja, przecież to niemożliwe, potem<br />
było mi zwyczajnie smutno. Tokarczuk stoi ramię w ramię<br />
z uczestniczącymi w protestach, walczącymi o godność<br />
i szacunek. Ma świadomość szkodliwych i niszczących stereotypów.<br />
I w tym świetle Empuzjon to historia zadziwiająco<br />
współczesna.<br />
Pierwsze próby pisarskie do Empuzjonu znalazły się<br />
w majowym wydaniu „Odry” w 2008 roku. Pierwotnie<br />
miał to być dziennik prowadzony przez Wojnicza, natomiast<br />
ostatecznie pomysł ten został porzucony. Praca nad<br />
książką stała w miejscu, a autorka zaczynała i kończyła<br />
inne swoje powieści. Tokarczuk wróciła do ukończenia<br />
dzieła po dwunastu latach. Nie ulega wątpliwości, że rys<br />
fabularny zmienił się zapewne przez ten czas, ukształtowała<br />
się też postać Mieczysława Wojnicza. Naiwny chłopiec<br />
wkraczający na teren uzdrowiska przechodzi metamorfozę,<br />
zmienia się jego podejście nie tylko pod wpływem<br />
nagłej śmierci żony gospodarza pensjonatu Wilhelma<br />
Opitza czy znajomości z homoseksualnym studentem<br />
malarstwa Thilem, ale chyba najbardziej przez obcowanie<br />
z tym szczelnym światkiem pełnym tajemnic i niedopowiedzeń.<br />
Görbersdorf położony jest 570 metrów nad poziomem<br />
morza, trudno z niego wyjechać, jest miejscem<br />
oddzielonym od innych miejscowości – wpływa to na<br />
swoisty klaustrofobiczny charakter utworu. Dychotomia,<br />
dwudzielność, Görbersdorf a reszta świata. Dodajmy<br />
jeszcze, że Tokarczuk chciała oddać stary ład, który już za<br />
chwilę przestanie istnieć. Powtarzanie utartych sądów,<br />
zasklepienie się poprzez nieprzyjmowanie do wiadomości,<br />
że jest inna rzeczywistość, w powijakach rodzi się nieznane.<br />
Przykładem mogą być tutaj nowe prądy myślowe<br />
i kierunki w sztuce. Kubizm, na co to komu? Psychoanaliza<br />
Zygmunta Freuda – do niej również dyskutujący mieli<br />
wątpliwości, przynajmniej na początku. Sytuacja jednak<br />
zaczyna się zmieniać. Przestarzałe tezy dotyczące kobiet<br />
– to trochę jak ostatnia deska ratunku, bezpieczna przystań.<br />
Ci mężczyźni nie wpuszczą nowej energii do dyskusji,<br />
dlatego też Wojnicz, jak i jego mocno chory przyjaciel<br />
Thilo nie włączają się do rozmowy. Tych starszych panów<br />
w garniakach już niedługo nie będzie, dobije ich ostatecznie<br />
masowa kolonizacja, prątek gruźlicy w ich organizmie<br />
albo zginą gdzieś zamieszani w wojennym zniszczeniu.<br />
Świat się kończy, mężczyzn w uzdrowisku trawią uprzedzenia,<br />
lęki i kompleksy. Postawy mizoginistyczne pokazują,<br />
jak trwale w naszej kulturze zakodowany jest patriarchat,<br />
prawo pięści czy też brak racjonalnego myślenia. Narracja<br />
spowalnia, i to jest zupełnie świadomy zabieg. Ospałość,<br />
statyczność, jak również nie do końca poznane sekrety<br />
wprowadzają jakieś poczucie zgnilizny i rozpadu. Obok<br />
1<br />
Tytuł powieści autorka zaczerpnęła najpewniej z mitologii greckiej. Empusa to bowiem grecka bogini strachu. Zamieszkiwała<br />
w królestwie Hadesa. Wabiła podróżnych, a później wysysała ich krew. Mogła przybierać różne postacie. Pierre Grimal, Słownik<br />
mitologii greckiej i rzymskiej, Wrocław 2008, s. 83. Stąd też pewnie wynikają mizoginistyczne postawy mężczyzn wobec kobiet<br />
w treści książki. Żeńskie demony Empuzy mogące przybierać różny kształt pojawiają się też w Żabach Arystofanesa – przyp.aut.<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
107