Amerykańskie Improwizowane Pasy Startowe
Niepozorne, z dziurami jak szwajcarski ser, stalowe blachy o długości ponad 3 metrów i szerokości niemal 40 centymetrów powszechnie znane jako Marston Mat lub PSP (Perforated Steel Planking – Perforowane Stalowe Poszycie) zrewolucjonizowały budowę lotnisk w czasie II wojny światowej. Pozwalały w ciągu kilku dni zamienić trawiaste aeroklubowe lotnisko, pole uprawne, pustynię bądź wykarczowany fragment dżungli w pełnowymiarowe lotnisko operacyjne o utwardzonym podłożu, zdolne do obsługiwania startów i lądowań najcięższych samolotów bombowych aliantów. Marston Mat to słabo znany, wręcz niedoceniony wynalazek, który miał wpływ na przebieg II wojny światowej.
Niepozorne, z dziurami jak szwajcarski ser, stalowe blachy o długości ponad 3 metrów i szerokości niemal 40 centymetrów powszechnie znane jako Marston Mat lub PSP (Perforated Steel Planking – Perforowane Stalowe Poszycie) zrewolucjonizowały budowę lotnisk w czasie II wojny światowej. Pozwalały w ciągu kilku dni zamienić trawiaste aeroklubowe lotnisko, pole uprawne, pustynię bądź wykarczowany fragment dżungli w pełnowymiarowe lotnisko operacyjne o utwardzonym podłożu, zdolne do obsługiwania startów i lądowań najcięższych samolotów bombowych aliantów.
Marston Mat to słabo znany, wręcz niedoceniony wynalazek, który miał wpływ na przebieg II wojny światowej.
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Lotnictwo
startowych. Najbardziej rozpowszechnione
były maty Hessian – impregnowane asfaltem
płótno, które można było bardzo szybko ułożyć
za pomocą specjalnego pojazdu. W trakcie
rozwijania rolki takiego materiału nakładano
jednocześnie rozpuszczalnik w celu
zmiękczenia rozkładanej maty. System ten
zastosowano na szerszą skalę w 1944 r.
podczas budowy sieci lotnisk wokół miasta
Assam w Indiach, z których ponad Himalajami
transportowano zaopatrzenie do Chin.
Maty Hessian odegrały również pewną rolę
podczas kampanii birmańskiej, podczas
której używano ich do budowy dróg. Maty
były dostarczane w rolkach o długości 50
jardów (45,7 m) i szerokości jednego jarda
(91 cm), układano je zaś w taki sposób, że
sąsiednie pasy zachodziły na siebie na około
8 cali (20 cm). Główną wadą systemu Hessian
było to, że jego produkcja wymagała
ogromnych ilości ropy naftowej, która była
bardziej potrzebna do napędu czołgów i samolotów.
Historia paneli Marston Mat nie skończyła
się wraz z zakończeniem II wojny światowej.
Niewykorzystywane i niepotrzebne
pasy startowe znajdowały się od Maroka
w Północnej Afryce, poprzez Sycylię, południową
Francję, Włochy, Polskę i Rosję aż
po Filipiny i wyspy na Pacyfiku. Miejscowi
Szczegół panelu Marston Mat eksponowanego
w Muzeum Spraw Wojskowych w Krakowie
mieszkańcy dość szybko zaczęli wykorzystywać
panele do swoich potrzeb. Budowano
z nich drogi, place, mosty, ogrodzenia,
a nawet ściany pomieszczeń gospodarczych
i domów. Do dzisiaj wędrując po okolicach,
gdzie znajdowały się lotniska polowe,
można znaleźć pozostałości po pasach
startowych lub zagospodarowanych w inny
sposób panelach. Resztki paneli Marston
Mat można również zobaczyć na wschodzie
Polski, np. w rejonie Zamościa lub Dębicy.
Jeden z paneli można obecnie obejrzeć na
wystawie „Skrzydła nad Małopolską 1939-
1945” w Muzeum Spraw Wojskowych
w Krakowie.
Panele Marston Mat (inaczej nazywane
PSP) są jednym z niedocenionych wynalazków
II wojny światowej i powinny znaleźć
swoje miejsce w muzeach lotnictwa jako
przykład tego, że do zwycięstwa w czasie
wojny nie wystarczy jedynie nowoczesna,
wyrafinowana technika. Czasem potrzebna
jest także ludzka pomysłowość przejawiająca
się w prostych, lecz skutecznych rozwiązaniach
trudnych problemów.
Źródła zdjęć: Internet, archiwum rodzinne Vanessy
Bristow, archiwum autora.
Bibliografia
R.K. Smith, „Air Force Magazine” 1989, nr 4.
R. Mola, „Air & Space Magazine” 2014, nr 4.
A.D. Froman, „The Navy Civil Engeener” 1961, nr 4.
B.W. Fowle, Builders and Fighters: U.S. Army Engineers in
World War II, University Press of the Pacific, Seattle 2005.
Przypisy
1
Wyjaśnienie pochodzenia nazwy znajduje się w dalszej części
artykułu.
2
Gerald G. Greulich – amerykański inżynier-wynalazca, posiadacz
wielu patentów dotyczących prefabrykowanych elementów
stalowych używanych w budowie dróg i lotnisk. Od
końca lat 30. współpracował z amerykańskim Departamentem
Wojny. Anegdota głosi, że panele Marston Mat wymyślił
podczas narady, kiedy podsłuchał rozmowę kilku oficerów
ubolewających nad trudnościami z budową pasa startowego
utwardzanego siatką stalową. G.G. Dreulich naszkicował na
kopercie projekt panelu i pokazując go dyskutującym oficerom,
stwierdził: „Panowie, wasz problem właśnie został
rozwiązany”.
•
Miejsce postojowe 31. Dywizjonu Bombowego SAAF, Włochy, Celone, 1944 r.
35