Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Natasha Kazmaj (Kalemi)
Kreuza Bardhi
Hyrë Rexha
Aida Fekollari
Libër mësuesi
për tekstin shkollor
GJUHA SHQIPE 9
albas
Botues:
Latif AJRULLAI
Rita PETRO
Redaktore
përgjegjëse:
Ervisa PALOKA
Arti grafik:
Ela
LUMANI
© Albas, 2018
ISBN 978-9928-282-07-1
Shtëpia botuese Albas
Në Tiranë: Rr. “Donika Kastrioti”, pallati 14, ap. 4D.
Tel: 00355 45800160
e-mail: info@albas.al
Në Tetovë: Rr. “Ilinden”, nr.
105 Tel.: 00389 44 344 047
e-mail: albas_te@yahoo.com
Në Prishtinë: Rr. “Muharrem Fejza”, p.n.
Tel.: 00377 45 999 770
e-mail: albas_pr@yahoo.com
Në Preshevë: Rr. “Selami Hallaqi”
Tel.: 00381 17 669 677
e-m ail: albas_pr@hotmail.com
Shtypur në shtypshkronjën:
P Ë R M B A J T J E
Plani 6
Teksti dhe gjuha 36
Mitologji shqiptare 38
Klasat e fjalëve 39
Emërzimi i mbiemrit 41
Ushtrime për emërzimin e mbiemri 43
Narcisi 44
Përemri i pacaktuar 46
Numërori 48
E Bukurza e Dheut (ora I) 49
E Bukurza e Dheut (ora II) 50
Muji dhe Halili 52
Ushtrime për numërorët 54
Eposi i kreshnikëve 55
Foljet kalimtare dhe jokalimtare. Forma veprore dhe joveprore e foljeve 56
Forma veprore e joveprore e foljeve 58
Ushtrime për format e foljes 59
Rozafati (ora I) 60
Rozafati (ora II) 62
Foljet njëvetore dhe pavetore 63
Foljet e parregullta 65
Ushtrime 66
Skenari i filmit 67
Lirika popullore 69
Dallimi i parafjalëve nga emrat dhe ndajfoljet me të njëjtën formë 71
Rinë-Katerinëza 73
Ushtrime për dallimin e ndajfoljes nga parafjala 76
Dallimi i lidhëzave nga përemrat, ndajfoljet dhe parafjalët me formë të njëjtë 77
Tingullimitimet 78
Sfinksi 79
Sfinksi 80
Frika dhe tmerri në arte 82
Ushtrime për njohuri të përgjithshme morfologjike 83
Përdorimi i apostrofit në trajtat e shkurtra të përemrit vetor 86
Kështjella 88
Kështjella .(ora II) 89
Kumbulla përtej murit 91
Drejtshkrimi i pjesëzave dhe i parafjalëve 93
Jesminë 95
Drejtshkrimi i fjalëve që kanë grupet e zanoreve ua, ue, ye 96
Takimi i dy zanoreve të njëjta 98
Disa tipa fjalësh me prejardhje të huaj dhe emrash të përveçëm të huaj 100
Nën qarr po rrinte vasha (ora e I) 102
Nën qarr po rrinte vasha (ora e II) 103
Ngjarje pa lëvizje (ora e I) 105
Ngjarje pa lëvizje (ora e II) 106
Diktim 108
3
4
Gjymtyrët e dyta. Rendi i tyre
Lamtumirë universi plak (Ora I)
Lamtumirë universi plak (Ora II)
Shkrimi i nyjës së përparme
Udhëtim – lojë mes shkencores e fantastiko-shkencores
Përcaktori kallëzuesor
Drita është si uji ( ora I)
Drita është si uji ( ora II)
Gjymtyrët homogjene
Ushtrime për gjymtyrët homogjene
Plaku dhe deti (ora I)
Plaku dhe deti (ora II)
Tipat e fjalive sipas kumtimit. Fjalia dëftore dhe pyetëse
Odin Mondvalsen (ora I)
Odin Mondvalsen (ora II)
Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo (ora I)
Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo (ora II)
Fjalia nxitëse e dëshirore
Kthimi i Ululës
Manual i djaloshit ambientalist
Mjedisi në kinema (media)
Fjalia pohore dhe mohore
Ushtrime për tipat e fjalive
Teksti rrëfimtar (tregimtar)
Koment krahasues
Strofa, rima dhe vargjet
Fjalia dykryegjymtyrëshe dhe njëkryegjymtyrëshe
Fjalia njëkryegjymtyrëshe foljore
Fjalitë njëkryegjymtyrshe foljore vetore
Bregu i mollës
Gjeniu i anijes
Fjalitë njëkryegjymtyrëshe foljore pavetore
Ushtrime për fjalitë dykryegjymtyrëshe dhe njëkryegjymtyrëshe
Diej që perëndojnë
Misteret e natyrës
Fjalia e përbërë me më shumë se dy pjesë
Skema e fjalive të përbëra me më shumë se dy pjesë
Kadenca e Violës
Ushtrime për përbërjen dhe skemat e fjalive të përbëra
Kitara
Romeo dhe Zhuljeta (ora I)
Romeo dhe Zhuljeta (Ora II)
Shkruajmë poezi (2 orë)
Përdorimi i shenjave të pikësimit.(dy pikat, pikëpresja, presja)
Shkrimi i ligjëratës së drejtë dhe i ligjëratës së zhdrejtë
Pas vdekjes (ora I)
Pas vdekjes (ora e II)
Ushtrime për ligjëratën e drejtë e të zhdrejtë
Arturo Ui (ora I)
Arturo Ui (ora II)
Model II Arturo Ui (2 orë)
Figura të shquara politike
110
111
113
114
116
118
120
121
122
123
125
126
128
130
131
132
135
137
139
140
142
143
145
147
148
150
152
153
155
157
158
161
162
164
166
167
168
169
171
172
174
175
176
178
179
180
182
183
184
185
187
190
Dramatizim për teatrin e shkollës 191
Dramatizim për teatrin e shkollës 192
Shqipëria nga Edit Durham 194
Parku Kombëtar Divjakë-Karavasta 196
Parku kombëtar Divjakë-Karavasta 197
Leksiku i gjuhës shqipe dhe pasuria e tij 199
Bisedë me Nolin 200
Bisedë me Nolin 201
Intervistë me Ernesto Sabaton. Gjithnjë ëndërroja vendin e të parëve 203
Gjithnjë ëndërroja vendin e të parëve 204
Intervista (ora e parë) 205
Intervista (ora e dytë) 208
Huazimet në gjuhën shqipe dhe shmangia e fjalëve të huaja të panevojshme 209
Ushtrime për leksikun e shqipes dhe huazimet 210
Pier e Mari Kyri 211
Shkrimi biografik 213
Shkrimi biografik 215
Roma, ëndrra ime! 216
Regjistrat e gjuhës 218
Stilet e gjuhës letrare shqipe 220
Ushtrime për regjistrat dhe stilet e gjuhës 221
Mjetet me vlerë ligjërimore dhe stilistike në gjuhën shqipe 222
Autobiografia 223
Curriculum vitae (CV-ja) 224
Rrno vetëm për me tregue 226
Jeta ime. Mark Shagall 228
Ushtrime për mjetet me vlerë ligjërimore dhe stilistike. (ora parë) 229
Ushtrime (ora e dytë) 230
Racizmi shpjeguar vajzës sime 232
Të mësojmë për të gjykuar 233
Letra e Skënderbeut (Apologji) 234
Mënyrat e formimit të fjalëve 235
Ushtrime për fjalëformimin 237
Teksti argumentues. (Eseja dhe ligjërata) 240
Teksti argumentues 241
Si të përshkruajmë një qenie të gjallë (njeri ose kafshë) 244
Si të përshkruajmë një objekt 246
Si të përshkruajmë një mjedis 247
Shkrimi i fjalëve njësh dhe ndaras 248
Shkrimi i fjalëve me vizë në mes 251
O Shqipëri; Vita; Veshjet popullore 252
Teksti përshkrues 254
Analizë krahasuese. Katedralja e Parisit 256
Analizë krahasuese mes dy teksteve përshkruese 257
Portreti i Balzakut 259
Rregullorja e klasës 260
Adoleshenca dhe problemet e saj (3 orë) 261
Diktim 263
Bisedë letrare 265
Test për tremujorin I (shtator – dhjetor) 269
Test tremujori II (Janar – Mars) 272
Test tremujori III (Prill – Qershor) 275
5
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
KOMPETENCAT
SHPËRNDARJA E PËRMBAJTJES SË LËNDËS
SHTATOR – DHJETOR
67 orë
JANAR – MARS
57 orë
PRILL – QERSHOR
51 orë
Të dëgjuarit
e teksteve të
ndryshme
3 orë
Folklor, lirika
3 orë
Lirika
2 orë
Teksti joletrar
8
Të folurit për të
komunikuar dhe
për të mësuar
4 orë
Skenarët e filmave
Folklor, komunikimi
2 orë
Mjedisi, kinemaja
1 orë
Traditat
7
Të lexuarit e
teksteve letrare
dhe joletrare
27 orë
(tekste joletrare,epika,
përralla, legjenda,
folklori, letërsi antike,
letërsi shqipe moderne,
letërsi e huaj
23 orë
(teksti dramatik,
letërsi shqipe,letërsi
e huaj, teksti
joletrar, poezia)
15 orë
Tekste joletrare
65
Të shkruarit për
qëllime formale
dhe funksionale
4 orë
Të shkruarit
(tregimi fantastikoshkencor)
9 orë
biografi,
autobiografi teksti
rrëfimtar, poezi
7 orë
Teksti përshkrues,
ese argumentuese,
shkrim krahasues
20
Përdorimi i
drejtë i gjuhës
29 orë (drejtshkrim,
morfologji, sintaksë)
20 orë
(sintaksë,
drejtshkrim)
12 orë
(fjalëformim
drejtshkrim,
kulturë gjuhe)
61
Përsëritje për
provimet
14
Gjithsej 175 orë
Brenda këtyre orëve janë parashikuar 3 projekte me nga 3 orë (1 për çdo semestër)(shpërndaja e
orëve të bëhet sipas nevojave të mësuesit)
3 Biseda letrare me nga 2 orë (1 për çdo semestër)
3 Teste (1 për çdo semestër)
3 diktime (1 për çdo semestër)
14 orë përsëritje për provimet e lirimit, mund të shpërndahen sipas dëshirës së mësuesit/es.
6
REZULTATET E TË NXËNIT SIPAS KOMPETENCAVE KYÇ
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
KOMPETENCA E KOMUNIKIMIT DHE E TË SHPREHURIT
Nxënësi/ja:
1. merr pjesë në bashkëbisedime me moshatarët dhe të rriturit për tema me interes mësimor dhe shoqëror
duke bërë pyetje, duke dhënë përgjigje dhe duke veçuar informacionin kryesor;
2. transmeton saktë të dhënat e mbledhura për një temë konkrete në formë tekstuale, numerike, verbale,
elektronike apo në ndonjë formë tjetër të të shprehurit;
3. prezanton para të tjerëve një projekt për një temë të dhënë, të përgatitur vetë ose në grup, duke
gërshetuar format e komunikimit verbal dhe elektronik, si dhe veprimin praktik;
4. përshkruan me gojë dhe me shkrim një ngjarje të lexuar ose të dëgjuar duke ruajtur rrjedhën logjike të saj;
5. harton një tekst, deri në pesëqind fjalë (bazuar në imagjinatën e vet), duke vazhduar një rrëfim gojor
apo tekst të lexuar më parë;
6. analizon përmbajtjen dhe kuptimin e nocioneve (koncepteve) të reja, duke përdorur leksikun e
përshtatshëm;
7. diskuton për një temë të caktuar në gjuhën amtare, në gjuhën angleze ose në gjuhën e dytë të huaj, në
lëndë të ndryshme, duke respektuar rregullat e komunikimit;
8. identifikon burime të ndryshme informacioni për arsimim dhe orientim profesional, si dhe zhvillon një
plan individual për zhvillimin e karrierës së tij.
KOMPETENCA E TË MENDUARIT
Nxënësi/ja:
1. paraqet në forma të ndryshme (me gojë, të shkruar, grafike, me simbole) argumente për të përforcuar
mendimin apo qëndrimin e vet për një problem nga fusha të caktuara;
2. përzgjedh dhe klasifikon informacionin nga burime të ndryshme në bazë të një kriteri të caktuar për një
temë konkrete dhe e përdor për marrjen e një vendimi apo për zgjidhjen e një problemi/detyre;ike.
3. analizon një punim (p.sh. artikull gazete, pikturë etj.) duke gjetur analogji dhe dallime me punime të
ngjashme nga autorë të ndryshëm;
4. përpunon idenë e vet në një projekt me shkrim për një çështje të caktuar duke propozuar qëllimin,
aktivitetet kryesore, afatet, vendin, personat, materialet dhe mjetet e nevojshme për kryerjen e tyre dhe
parashikon pengesat e mundshme gjatë realizimit;
5. argumenton ndërmarrjen e hapave konkretë, të cilët çojnë në përfundimin e një detyre/aktiviteti, zgjidhjen
e një problemi, të ndonjë punimi në klasë/shkollë apo gjetiu;
6. demonstron zgjidhjen e një problemi (matematikor,gjuhësor etj.) bazuar në të dhënat tekstuale, numerike,
eksperimentale të detyrës, e cila realizohet në klasë/shkollë apo jashtë saj;
7. interpreton një rregull, koncept apo proces të caktuar, duke e ilustruar atë me shembuj konkretë nga
situatat të jetës së përditshme me shkrim/me gojë.
KOMPETENCA E TË NXËNIT
Nxënësi/ja:
1. regjistron në formë të shkruar, grafike, etj., informacionin/ faktet për një temë; veçon me anë të
teknikave të ndryshme pjesët sipas rëndësisë dhe nevojës për temën/detyrën e dhënë;
2. shfrytëzon në mënyrë efikase fjalorët, enciklopeditë dhe teknologjinë informative apo burime të tjera
për zhvillimin e një ideje /projekti me bazë klase/shkolle ose jashtë saj;
3. regjistron, skedon dhe përdor teknika të tjera për të menaxhuar informacionin/ faktet ose formulat për
një temë duke i radhitur ato sipas llojit, burimit dhe rëndësisë;
4. parashtron pyetje për çështje të ndryshme dhe organizon mendimet për të gjetur përgjigje për temën
apo problemin e caktuar duke evidentuar përparimin/vështirësitë deri në zgjidhjen përfundimtare.
7
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
5. paraqet/skicon idetë e veta për ecurinë dhe mënyrën e zhvillimit të një aktiviteti duke e argumentuar
para të tjerëve;
6. prezanton në mënyrë të pavarur udhëzimet /simbolet e dhëna në libër, skicë, plan, partiturë muzikore,
skenar, koreografi etj., për të përmbushur një veprim, aktivitet ose detyrë që kërkohet prej tij;
7. shfrytëzon në mënyrë të efektshme teknika të ndryshme gjatë të nxënit të temës së dhënë duke
klasifikuar informacionin e njohur nga ai i panjohur, si dhe atë që është i paqartë;
8. përdor elementet e portofolit personal për vetëvlerësimin dhe identifikimin e anëve të forta, i shfrytëzon
ato për përparimin në mësime dhe për orientimin për karrierë
KOMPETENCA PËR JETËN, SIPËRMARRJEN MJEDISIN
Nxënësi/ja:
1. vlerëson rëndësinë e punës individuale dhe në grup për zhvillimin e komunitetit nëpërmjet shembujve
konkretë nga jeta e përditshme;
2. përdor materiale, burime të ndryshme informimi dhe teknologjinë në shkollë dhe në jetën e përditshme
si ndihmë për përparimin në mësime dhe për orientim në karrierë.
KOMPETENCA PERSONALE
Nxënësi/ja:
1. analizon shkaqet e një reagimi konfliktual apo emocional dhe propozon alternativa për zgjidhje të
drejtë e pa pasoja duke ndarë përvojat, mendimet dhe ndjenjat me anëtarët e grupit.
KOMPETENCA QYTETARE
Nxënësi/ja:
1. praktikon të drejtat dhe detyrimet si qytetar në situata konkrete të jetës së përditshme, në klasë,
shkollë, komunitet ose gjatë diskutimit dhe respektimit të mendimit të tjetrit;
2. reagon ndaj personave të cilët shkelin, cenojnë ose mohojnë të drejtat e të tjerëve duke i ilustruar
këto sjellje me shembuj të figurave të shquara historike, personazheve nga letërsia a filmat si dhe
arsyeton pasojat e këtyre veprimeve për individin, grupin dhe komunitetin;
3. përgatit në grup një aktivitet, duke përdor tolerancën si mjet për promovimin e diversitetit kulturor,
etnik, gjinor, fetar, social etj., në shkollë apo në komunitet
KOMPETENCA DIGJITALE
Nxënësi/ja:
1. përdor TIK-un për të lehtësuar procesin e të nxënit dhe për të rritur efektivitetin në mësimnxënie;
2. përdor mjetet multimediale për të bashkëpunuar me persona të tjerë dhe për të rritur produktivitetin
e tij dhe të nxënit efektiv;
3. bashkëpunon me moshatarët e tij duke përdorur mjetet e telekomunikacionit bashkëpunues, për të
hetuar tema mësimore, për të zgjidhur çështje dhe probleme që mund të lindin në shkollë dhe jashtë
saj.
8
REZULTATET E TË NXËNIT SHTATOR-DHJETOR
REZULTATET E TË NXËNIT TË KOMPETENCAVE
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
KOMPETENCA:Të dëgjuarit e teksteve të ndryshme
Nxënësi/ja:
- kupton, interpreton tekstin dhe nëntekstin, si edhe gjykon për qëllimin, ndjenjat e folësit, vërtetësinë
dhe besueshmërinë e tekstit;
- diskuton, zgjeron dhe gjykon idetë e dëgjuara, si dhe merr pjesë në veprimtari praktike, ku dëgjon
rreth temave të fushave të ndryshme.
KOMPETENCA: Të folurit për të komunikuar dhe për të mësuar
Nxënësi/ja:
- flet qartë dhe kuptueshëm për tema të ndryshme në situata formale dhe joformale;
- përfshihet në diskutime, parafrazon e përmbledh komentet e prezantuara me gojë, duke marrë
parasysh edhe elementet e gjuhës së gjesteve - krijon tekste mediatike për qëllime dhe audienca të
ndryshme duke përdorur format dhe teknikat e përshtatshme.
KOMPETENCA: Të lexuarit e teksteve letrare dhe joletrare
Nxënësi/ja:
- kupton tekstin edhe kur mendimet dhe idetë nuk jepen në mënyrë të drejtpërdrejtë dhe shpjegon se
si gjuha dhe stili i autorit ndikojnë
për t’i dhënë idetë në mënyrë të qartë ose të nënkuptuar;
- analizon dhe diskuton për interpretimet e të tjerëve rreth tekstit.
a) Tekste letrare
- vlerëson gjuhën dhe idetë që përcjell autori në tekst, analizon sjelljen dhe qëndrimet e
personazheve, zhvillimin e fabulës ose subjektit;
- bën dallimin mes personazhit, autorit dhe tregimtarit;
- krahason stilin, gjuhën dhe tematikën në tekste të ndryshme.
b) Tekste joletrare
- përzgjedh, krahason dhe përmbledh informacionin nga tekste të ndryshme;
- dallon informacionin e rëndësishëm nga i parëndësishmi, faktin nga opinioni, shkakun nga pasoja;
- veçon tiparet karakteristike të fjalëve, fjalive dhe tekstit në tekste të ndryshme.
KOMPETENCA: Të shkruarit për qëllime personale dhe funksionale
Nxënësi/ja:
- ndjek dhe realizon hapat e domosdoshëm në procesin e të shkruarit;
- përdor forma të efektshme të të shkruarit për qëllime dhe audienca të caktuara;
- paraqet në mënyrë të strukturuar informacionin, idenë dhe mendimet e tij duke zbatuar rregullat
drejtshkrimore.
KOMPETENCA: Përdorimi i drejtë i gjuhës
Nxënësi/ja:
- dallon, përdor dhe analizon llojet e fjalive sipas kumtimit, intonacionit, ndërtimit dhe gjymtyrëve kryesore;
- përdor dhe analizon llojet e gjymtyrëve kryesore dhe të gjymtyrëve të dyta;
- përdor dhe analizon klasat e fjalëve të ndryshueshme dhe të fjalëve të pandryshueshme;
- analizon stilet dhe regjistrat e gjuhës;
- vlerëson pasurinë leksikore të shqipes, përdor gjuhën standarde, zbaton rregullat drejtshkrimore
dhe shenjat e pikësimit.
9
10
PERIUDHA SHTATOR-DHJETOR
NR
45’
Kompetenca Temat mësimore Situata e të nxënit Metodologjia dhe
veprimtaritë e nxënësve
Vlerësimi
1 Të folurit 1 Teksti dhe gjuha Fragmente tekstesh Bisedë, punë e drejtuar, Vlerësim i vazhduar me
letrare e joletrare, diskutim, lexim i koduar, gojë, motivues
si recetë gatimi dhe Diagrami i Venit, praktikë e
një përshkrim pavarur.
2 Të folurit 2 Mitologji
Mite që lidhen me Lexim, stuhi mendimi, Vlerësim i vazhduar me
shqiptare prejardhjen e emrit diskutim, analizë teksti, gojë, motivues
ilir
bisedë
Burimi
Teksti, përvoja të nxënësve,
materiale të ndryshme me
tekste letrare e joletrare, libri
digjital
Teksti, përvoja të nxënësve, si
fjalori mitologjik, enciklopedi,
interneti, libri digjital, CD
Libër mësuesi për tekstin “ Gjuha Shqipe
9”
3 Përdorimi i
drejtë i gjuhës
1
Klasat e fjalëve Punë me tekstin Insert, punë e drejtuar, punë
e pavarur, ushtrime
4 Përdorimi i Emërzimi i Punë me tekstin Insert, stuhi mendimi, punë
drejtë i gjuhës mbiemrit
e drejtuar, punë e pavarur,
2
ushtrime
5 Përdorimi i Ushtrime Punë me tekstin Stuhi mendimi punë e
drejtë i gjuhës
pavarur, ushtrime
3
6 Të lexuarit 1 “Narcisi” Mitologjia greke, Stuhi mendimi, pema e
Informacione për mendimit, lexim zinxhir, ditari
mitin e Narcisit dypjesësh, hartë semantike
e persona-zheve, rrjeti i
diskutimit
7 Të lexuarit 2 “Narcisi” Punë me tekstin Pyetje-përgjigje, diskutim,
analizë teksti, punë e
pavarur me shkrim
Vlerësim i vazhduar me
gojë, motivues dhe notë
Vlerësim i vazhduar me
gojë, motivues dhe me
notë
Vlerësim i vazhduar me
gojë, motivues dhe me
notë
Vlerësim i vazhduar me
gojë, motivues dhe me
notë, vetëvlerësim
Vlerësim i vazhduar me
gojë, motivues dhe me
notë
Teksti, përvoja të nxënësve,
materiale të ndryshme nga
mësuesi, libri digjital
Teksti, përvoja të nxënësve,
materiale të ndryshme lidhur
me temën, libri digjital, CD
Teksti, përvoja të nxënësve,
materiale të ndryshme, libri
digjital, CD
Teksti, përvoja të nxënësve,
fletë formati A 4
me ngjyra,
fjalor mitologjik, CD,
shkumësa me ngjyra, CD
Teksti, përvoja të nxënësve,
materiale të ndryshme, libri
digjital, CD
11
8 Përdorimi i
Përemri i
Punë me tekstin
Stuhi mendimi, Insert, punë
Vlerësim i vazhduar me
Teksti, përvoja të nxënësve
drejtë i gjuhës
pacaktuar
e drejtuar, punë e pavarur
gojë, motivues dhe me
4
notë
9 Përdorimi i
Ushtrime Punë me tekstin Insert, punë e drejtuar, punë
Vlerësim i vazhduar me
Teksti, përvoja të nxënësve
drejtë i gjuhës
e pavarur
gojë, motivues dhe me
5
notë
10 Përdorimi i
Numërori Punë me tekstin Stuhi mendimi, analizë rasti,
Vlerësim i vazhduar me
Teksti, përvoja të nxënësve,
drejtë i gjuhës
grupet e ekspertëve, punë e
gojë, motivues dhe me
libri digjital
6
drejtuar, punë e pavarur.
notë
11 Të lexuarit 3 “E Bukurza e
Përralla të njohura
Stuhi mendimi,
Vlerësim i vazhduar me
Teksti, përvoja të nxënësve,
Dheut”
të Andersenit ose të
Lexim, pyetje-përgjigje,
gojë, motivues dhe me
materiale të ndryshme nga
Vëllezërve Grim
diskutim, analizë teksti
notë
internet lidhur me temën, libri
digjital, CD.
12 Të lexuarit 4 “E Bukurza e
Punë me tekstin
Pyetje-përgjigje, diskutim,
Vlerësim i vazhduar me
Teksti, përvoja të nxënësve,
Dheut”
analizë teksti, punë e
gojë, motivues dhe me
materiale të ndryshme, libri
pavarur me shkrim
notë, vetëvlerësim
digjital, CD
13 Të lexuarit 5 “Muji dhe Halili” Informacione
Analizë teksti, diskutim,
Vlerësim i vazhduar me
Teksti, përvoja të nxënësve,
për Eposin e
pyetje përgjigje, tabelë
gojë, motivues dhe me
materiale të ndryshme libri
kreshnikëve dhe
konceptesh për personazhe,
notë, po kryesisht në
digjital, CD, libri “Legjenda
epikën popullore
diskutim, pyetje-përgjigje
dosje
Shqiptare”, mjete shkollore,
tabela, shkumësa me ngjyra.
14 Të lexuarit 6 “Muji dhe Halili” “Cikli i kreshnikëve”
ose “Tregime të
moçme shqiptare”
Analizë teksti, diskutim,
pyetje përgjigje, tabelë
konceptesh për personazhe,
diskutim, pyetje-përgjigje
15 Përdorimi i Ushtrime Punë me tekstin Punë e pavarur, diskutim,
drejtë i gjuhës
harta e mendimit
7
Vlerësim i vazhduar me
gojë, motivues dhe me
notë, po kryesisht në
dosje
Vlerësim i vazhduar me
gojë, motivues, me notë
dhe në dosje
Teksti, përvoja të nxënësve,
materiale të ndryshme lidhur
me temën, të marra nga
revista, enciklopedi, interneti
etj., libri digjital, CD, libri
“Legjenda Shqiptare”
Teksti, përvoja të nxënësve
Libër mësuesi për tekstin “ Gjuha Shqipe
9”
12
16 Të dëgjuarit 1 Eposi i
Kreshnikëve 1
(Ora e parë)
17 Të lexuarit 7 Bisedë letrare
(Ora e dytë)
18 Përdorimi i Foljet kalimtare
drejtë i gjuhës dhe jokalimtare
Epika legjendare
shqiptare
Deka e Omerit
Martesa e Halilit
Epika legjendare
shqiptare
Punë me tekstin
Lexim, punë e drejtuar,
pyetje -përgjigje, INSERT
Lexim, punë e drejtuar,
pyetje -përgjigje, ditarët e
të nxënit, INSERT
Analizë rasti, punë e
drejtuar,stuhi mendimi, punë
Vlerësim i vazhduar me
gojë, motivues dhe në
dosje
Vlerësim i vazhduar me
gojë, motivues dhe në
dosje
Vlerësim i vazhduar me
gojë, motivues dhe notë
Teksti, përvoja të nxënësve,
materiale të ndryshme në
internet lidhur me temën, libri
digjital, CD
Teksti, përvoja të nxënësve,
materiale të ndryshme në
internet lidhur me temën, libri
digjital, CD
Teksti, përvoja të nxënësve
Libër mësuesi për tekstin “ Gjuha Shqipe
9”
8
Forma veprore
e pavarur, ushtrime.
e joveprore e
foljeve
19 Përdorimi i
Foljet kalimtare
Punë me tekstin
Analizë rasti, punë e
Vlerësim i vazhduar me
Teksti, përvoja të nxënësve
drejtë i gjuhës
dhe jokalimtare
drejtuar, punë e pavarur,
gojë, motivues dhe notë
9
Forma veprore
diskutim ushtrime.
e joveprore e
foljeve
20 Përdorimi i
Ushtrime Punë me tekstin Punë e drejtuar, punë e
Vlerësim i vazhduar me
Teksti, përvoja të nxënësve
drejtë i gjuhës
pavarur, ushtrime.
gojë, motivues dhe me
10
notë
21 Të lexuarit 8 “Rozafati” Legjenda shqiptare
Diskutim, pema e mendimit,
Vlerësim i vazhduar me
Teksti, përvoja të nxënësve,
dhe ballkanase mbi
vëzhgim i materialeve
gojë, motivues dhe me
pjesë nga filmi “Muri i gjallë”
murimit
filmike, stuhi mendimi, lexim
notë
, libri digjital, CD
Punë me tekstin
teksti, analizë teksti
Pjesë nga filmi “Muri
i gjallë”.
13
22 Të lexuarit 9 “Rozafati” Punë me tekstin Lexim, punë me hapa,
Vlerësim i vazhduar me
Teksti, përvoja të nxënësve,
diskutim, ditarët e të nxënit,
gojë, motivues dhe me
materiale të ndryshme në
analizë teksti
notë
internet lidhur me temën, libri
digjital, CD
23 Përdorimi i
Foljet njëvetore
Punë me tekstin Stuhi mendimi, punë e
Vlerësim i vazhduar me
Teksti, përvoja të nxënësve
drejtë i gjuhës
dhe pavetore
drejtuar, INSERT, punë e
gojë, motivues dhe me
11
pavarur, diskutim.
notë
24 Përdorimi i
Foljet e
Punë me tekstin Stuhi mendimi, punë e
Vlerësim i vazhduar me
Teksti, përvoja të nxënësve
drejtë i gjuhës
parregullta
drejtuar, analizë rasti,
gojë, motivues dhe me
12
INSERT, diskutim, punë e
notë
pavarur.
25 Përdorimi i
Ushtrime Punë me tekstin Stuhi mendimi, punë e
Vlerësim i vazhduar me
Teksti, përvoja të nxënësve
drejtë i gjuhës
pavarur, diskutim.
gojë, motivues dhe me
13
notë
26 Te folurit 3 “Muri i gjallë”,
Punë me tekstin
Stuhi mendimi, Diagrami i
Vlerësim i vazhduar me
Teksti, përvoja të nxënësve,
skenari i filmit
Pjesë nga filmi “Muri
Venit, punë në çift, hulumtim,
gojë, motivues dhe me
pjesë nga filmi “Muri i gjallë”
i gjallë”.
lojë me role.
notë
libri digjital, CD
27 Të dëgjuarit 2 Lirika popullore 2
Lloje të lirikës
Lexim, pyetje-përgjigje,
Vlerësim i vazhduar me
Teksti, përvoja të nxënësve,
Ora e parë
popullore nga
ditarët e të nxënit
gojë, motivues dhe me
materiale të ndryshme lidhur
folklori shqiptar
notë
me temën, të marra nga libra,
revista, enciklopedi, interneti,
28 Të dëgjuarit 3 Lirika popullore
Projekt
Ora e dytë
29 Të shkruarit 1 Lirika popullore
Projekt
Ora e tretë
Lloje të lirikës
popullore nga
folklori shqiptar
Lloje të lirikës
popullore nga
folklori shqiptar
Lexim, pyetje-përgjigje,
ditarët e të nxënit
Lexim, pyetje-përgjigje,
ditarët e të nxënit
Vlerësim i vazhduar me
gojë, motivues dhe me
notë
Vlerësim i vazhduar me
gojë, motivues dhe me
notë
libri digjital.
Teksti, përvoja të nxënësve,
materiale të ndryshme lidhur
me temën, të marra nga
revista, enciklopedi, interneti
etj., libri digjital,
Teksti, përvoja të nxënësve,
materiale të ndryshme lidhur
me temën, të marra nga
revista, enciklopedi, interneti
etj., libri digjital.
Libër mësuesi për tekstin “ Gjuha Shqipe
9”
14
30 Përdorimi i
drejtë i gjuhës
14
Dallimi i
parafjalëve
nga emrat dhe
ndajfoljet me të
njëjtën formë
Ndërtim fjalish me
fjalë që përdoren si
emra, si ndajfolje
e si parafjalë
njëkohësisht.
Stuhi mendimi, shkrim i lirë,
INSERT, punë e drejtuar,
punë e pavarur, diskutim.
31 Të lexuarit 10 “Rinë-Katerinëza” Punë me tekstin Lexim i pjesës, punë me
fjalorin, diskutim, punë e
pavarur, pyetje-përgjigje
32 Të lexuarit 11 “Rinë-Katerinëza” Punë me tekstin Pema e mendimit, DRTA,
ditari dypjesësh, vështrim
Vlerësim i vazhduar me
gojë, motivues dhe me
notë
Vlerësim i vazhduar me
gojë, motivues dhe me
notë
Vlerësim i vazhduar me
gojë, motivues dhe me
Teksti, përvoja të nxënësve
Teksti, përvoja të nxënësve,
materiale të ndryshme lidhur
me temën, të marra nga
revista, enciklopedi, interneti
etj., libri digjital, CD
Teksti, përvoja të nxënësve,
materiale të ndryshme, libri
Libër mësuesi për tekstin “ Gjuha Shqipe
9”
krahasues.
notë
digjital, CD
33 Përdorimi i
Ushtrime për
Punë me tekstin Stuhi mendimi, punë e
Vlerësim i vazhduar me
Teksti, përvoja të nxënësve
drejtë i gjuhës
dallimin e
drejtuar, diskutim, punë e
gojë, motivues dhe me
15
ndajfoljes nga
pavarur.
notë
parafjala
34 Përdorimi i
Dallimi i
Punë me tekstin
Stuhi mendimi, shkrim
i
Vlerësim i vazhduar me
Teksti, përvoja të nxënësve
drejtë i gjuhës
lidhëzave nga
Shkrimi i lirë
lirë, punë e drejtuar, punë e
gojë, motivues dhe me
16
përemrat,
rreth përdorimit
pavarur, INSERT.
notë
ndajfoljet dhe
të lidhëzave,
parafjalët me
ndajfoljeve dhe
formë të njëjtë
parafjalëve.
35 Përdorimi i
Tingullimitime Punë me tekstin Shkrim i lirë, analizë rasti,
Vlerësim i vazhduar me
Teksti, përvoja të nxënësve
drejtë i gjuhës
diskutim, INSERT, punë e
gojë, motivues dhe me
17
pavarur.
notë
36 Të lexuarit 12 “Sfinksi” Filma fantastikë,
Stuhi mendimi, lexim i
Vlerësim i vazhduar me
Teksti, përvoja të nxënësve,
që kanë në qendër
pjesës, pyetje-përgjigje rreth
gojë, motivues dhe me
materiale të ndryshme lidhur
qenie joreale, që
të kuptuarit, diskutim.
notë
me temën, të marra nga
sulmojnë botën dhe
revista, enciklopedi, interneti
e vënë atë në rrezik
etj., libri digjital, CD
15
37 Të lexuarit 13 “Sfinksi” Punë me tekstin Diskutim, ditarët e të nxënit,
Vlerësim i vazhduar me
Teksti, përvoja të
pyetje-përgjigje, punë e
gojë, motivues dhe me
nxënësve,libri digjital, CD
pavarur
notë
38 Të folurit 4 Frika dhe tmerri
Filmi “Drakula”
Diskutim, analizë filmi,
Vlerësim i vazhduar me
Teksti, përvoja të nxënësve,
në arte
“Screen”, filma të
pyetje-përgjigje, punë e
gojë, motivues dhe me
libri Harry Poter, Drakula,
ndryshëm triller
pavarur
notë
njohuritë e nxënësit,
informacione nga interneti,
libri digjital
39 Përdorimi i
Ushtrime për
Punë me tekstin Stuhi mendimi, punë e
Vlerësim i vazhduar me
Teksti, përvoja të nxënësve
drejtë i gjuhës
njohuri të
drejtuar, diskutim punë e
gojë, motivues dhe notë
18
përgjithshme
pavarur.
morfologjike
40 Përdorimi i
Drejtshkrimi
Punë me shkrim
Analizë rasti, punë e
Vlerësim i vazhduar me
Teksti, përvoja të nxënësve,
drejtë i gjuhës
i apostrofit te
drejtuar, punë e pavarur,
gojë, motivues dhe me
tekste të ndryshme me raste
19
trajtat e shkurtra
diktim
notë, vetëvlerësim
të përdorimit të apostrofit,
të përemrit vetor
Drejtshkrimi i gjuhës shqipe,
libri digjital
41 Të lexuarit 14 “Kështjella” Punë me tekstin Stuhi mendimi, DRTA,
Vlerësim i vazhduar me
Teksti, përvoja të nxënësve,
diskutim, lexim dhe analizë
gojë, motivues dhe me
libri digjital, romani
teksti.
notë
“Kështjella”
42 Të lexuarit 15 “Kështjella” Punë me tekstin Punë me hapa, diskutim,
ditarët e të nxënit
43 Të lexuarit 16 “Kumbulla përtej Punë me tekstin Diskutim, DRTA, ditarët e të
murit”
nxënit
Vlerësim i vazhduar me
gojë, motivues dhe me
notë
Vlerësim i vazhduar me
gojë, motivues dhe me
notë
Teksti, përvoja të nxënësve
Teksti, përvoja të nxënësve,
libri digjital, materiale të
ndryshme për autorin dhe
veprën
Libër mësuesi për tekstin “ Gjuha Shqipe
9”
16
44 Të lexuarit 17 “Kumbulla përtej
murit”
Punë me tekstin Diskutim, pyetje-përgjigje,
punë e pavarur, ditarët e të
nxënit
45 Përdorimi i Drejtshkrimi i Punë me tekstin Stuhi mendimi, punë
drejtë i gjuhës pjesëzave dhe i
e pavarur, dua të di,
20
parafjalëve
mësova, diskutim, punë
e drejtuar.
46 Të lexuarit 18 “Jesminë” Punë me tekstin Lexim i pjesës, bisedë, lexim
zinxhir, punë me grupe,
tabela e personazheve,
ditari dypjesësh
47 Të lexuarit 19 “Jesminë” Punë me tekstin Diskutim, pyetje-përgjigje,
Vlerësim i vazhduar me
gojë, motivues dhe me
notë
Vlerësim i vazhduar me
gojë, motivues dhe me
notë
Vlerësim i vazhduar me
gojë, motivues dhe me
notë
Vlerësim i vazhduar me
Teksti, përvoja të nxënësve,
libri digjital
Teksti, përvoja të nxënësve,
libri digjital, CD
Teksti, përvoja të nxënësve,
libri digjital, materiale të
ndryshme për autorin dhe
veprën
Teksti, përvoja të nxënësve
Libër mësuesi për tekstin “ Gjuha Shqipe
9”
punë e pavarur, ditarët e të
gojë, motivues dhe me
nxënit
notë
48 Përdorimi i
Drejtshkrimi i
Punë me tekstin
Stuhi mendimi, punë
Vlerësim i vazhduar me
Teksti, përvoja të nxënësve,
drejtë i gjuhës
fjalëve që kanë
e pavarur, INSERT,
gojë, motivues dhe me
Drejtshkrimi i gjuhës shqipe,
21
grupet ye, ua, ue
diskutim, punë e
notë
libri digjital
drejtuar.
49 Përdorimi i
Drejtshkrim.
Punë me tekstin
Analizë rasti, punë e
Vlerësim i vazhduar me
Teksti, përvoja të nxënësve,
drejtë i gjuhës
Takimi i dy
drejtuar, stuhi mendimi,
gojë, motivues dhe me
Drejtshkrimi i gjuhës shqipe,
22
zanoreve të njëjta
INSERT, punë e pavarur,
notë
libri digjital
ushtrime.
50 Përdorimi i
Drejtshkrimi i
Punë me tekstin
Stuhi mendimi, punë
Vlerësim i vazhduar me
Teksti, përvoja të nxënësve,
drejtë i gjuhës
disa tipa fjalësh
e pavarur, grupet e
gojë, motivues dhe me
Drejtshkrimi i gjuhës shqipe,
23
dhe emrash të
ekspertëve, diskutim,
notë
libri digjital
përveçëm me
punë e drejtuar.
prejardhje të huaj
51 Të lexuarit 20 “Nën qarr po
Punë me tekstin
Lexim i pjesës, parashikim
Vlerësim i vazhduar me
Teksti, përvoja të nxënësve,
rrinte vasha”
me terma paraprakë, lexim
gojë, motivues dhe me
libri digjital, materiale të
i pjesës, formulim pyetje-
notë
ndryshme për autorin dhe
përgjigje.
veprën
17
52 Të lexuarit 21 “Nën qarr po
Punë me tekstin
Punë me hapa, pyetje-
Vlerësim i vazhduar me
Teksti, përvoja të nxënësve
rrinte vasha”
përgjigje, diskutim
gojë, motivues dhe me
notë
53 Të lexuarit 22 “Ngjarje pa
Punë me tekstin
Imagjinatë e drejtuar,
Vlerësim i vazhduar me
Teksti, përvoja të nxënësve,
lëvizje”
dëgjim i materialeve në
gojë, motivues dhe me
libri digjital, materiale të
librin digjital, diskutim rreth
notë
ndryshme për autorin dhe
tyre, lexim, pyetje-përgjigje,
veprën
analizë teksti, ditarët e të
nxënit.
54 Të lexuarit 23 “Ngjarje pa
Punë me tekstin
Diskutim, pyetje-përgjigje,
Vlerësim i vazhduar me
Teksti, përvoja të nxënësve
lëvizje”
punë e pavarur, ditarët e të
gojë, motivues dhe me
nxënit
notë
55 Përdorimi i
Diktim
Materiale të
Diktim Vlerësim me notë Diktime
drejtë i gjuhës
mësuesit
24
56 Përdorimi i
Gjymtyrët
Punë me tekstin
Imagjinatë e drejtuar,
Vlerësim i vazhduar me
Teksti, përvoja të nxënësve
drejtë i gjuhës
kryesore. Rendi
mbajtja e strukturuar e
gojë, motivues dhe me
25
dhe përshtatja
shënimeve, punë e pavarur.
notë
mes tyre
57 Përdorimi i
Gjymtyrët e dyta.
Punë me tekstin
Analizë rasti, punë e
Vlerësim i vazhduar me
Teksti, përvoja të nxënësve
drejtë i gjuhës
Rendi i tyre
drejtuar, stuhi mendimi,
gojë, motivues dhe me
26
58 Të lexuarit 24 “Lamtumirë
universi plak”
59 Të lexuarit 25 “Lamtumirë
universi plak”
Letërsia dhe filmi
fantastiko-shkencor
Punë me tekstin
INSERT, punë e pavarur,
ushtrime.
Lexim i pjesës, punë me
fjalorin, diskutim, punë e
pavarur, pyetje-përgjigje
Diskutim, pyetje-përgjigje,
punë e pavarur, ditarët e të
nxënit
notë
Vlerësim i vazhduar me
gojë, motivues dhe me
notë
Vlerësim i vazhduar me
gojë, motivues dhe me
notë
Teksti, përvoja të nxënësve,
libri digjital, materiale të
ndryshme për autorin dhe
veprën
Teksti, përvoja të nxënësve
Libër mësuesi për tekstin “ Gjuha Shqipe
9”
18
60 Përdorimi i
drejtë i gjuhës
27
Drejtshkrim.
Shkrimi i nyjës së
përparme
Materiale të
mësuesit për
përsëritje
Udhëzues i të lexuarit
ndërveprues, Punë e
pavarur.
61 Të shkruarit 2 Udhëtim-lojë Tregime fantastiko- Analizë tekstesh model,
mes shkencores shkencore, punë me diskutim, punë e pavarur
dhe fantastiko- modele
me shkrim
shkencores
62 Të shkruarit 3 Udhëtim-lojë Punë me tekstin, Punë e pavarur me shkrim,
mes shkencores punët me shkrim të Diskutim
dhe fantastiko- nxënësve
shkencores
63 Përdorimi i
drejtë i gjuhës
28
64 Përdorimi i
drejtë i gjuhës
29
Përcaktori Punë me tekstin Analizë rasti, punë e
kallëzuesor
drejtuar, punë e pavarur,
ushtrime.
Vlerësim i vazhduar me Teksti, përvoja të nxënësve
gojë, motivues dhe me
notë
Vlerësim motivues me Teksti, përvoja të nxënësve,
gojë
materiale të ndryshme nga
revista, enciklopedi, interneti
etj., libri digjital, CD
Vlerësim me notë për Teksti, përvoja të nxënësve.
çdo nxënës për punët
me shkrim
Vlerësim i vazhduar me Teksti, përvoja të nxënësve
gojë, motivues dhe notë
Ushtrime për Punë me tekstin Punë e pavarur, ushtrime. Vlerësim i vazhduar me Teksti, përvoja të nxënësve
përcaktorin
gojë, motivues dhe me
kallëzuesor
notë
65 Të shkruarit 4 Test Punë me testet Testim Vlerësim me test Teste
Libër mësuesi për tekstin “ Gjuha Shqipe
9”
66 Të lexuarit 26 “Drita është si uji” Punë me tekstin Imagjinatë e drejtuar,
analizë teksti, punë e
drejtuar, diskutim, punë e
pavarur me shkrim.
67 Të lexuarit 27 “Drita është si uji” Punë me tekstin Punë me hapa, diskutim,
pyetje-përgjigje, punë e
pavarur, ditarët e të nxënit
Vlerësim i vazhduar me
gojë, motivues dhe me
notë
Vlerësim i vazhduar me
gojë, motivues dhe me
notë
Teksti, përvoja të nxënësve,
libri digjital, materiale të
ndryshme për autorin dhe
veprën
Teksti, përvoja të nxënësve
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
REZULTATET E TË NXËNIT TË KOMPETENCAVE
KOMPETENCA:Të dëgjuarit e teksteve të ndryshme
Nxënësi/ja:
- kupton, interpreton tekstin dhe nëntekstin, si edhe gjykon për qëllimin, ndjenjat e folësit, vërtetësinë
dhe besueshmërinë e tekstit;
- diskuton, zgjeron dhe gjykon idetë e dëgjuara, si dhe merr pjesë në veprimtari praktike, ku dëgjon
rreth temave të fushave të ndryshme.
KOMPETENCA: Të folurit për të komunikuar dhe për të mësuar
Nxënësi/ja:
- flet qartë dhe kuptueshëm për tema të ndryshme në situata formale dhe joformale;
- përfshihet në diskutime, parafrazon e përmbledh komentet e prezantuara me gojë, duke marrë
parasysh edhe elementet e gjuhës së gjesteve - krijon tekste mediatike për qëllime dhe audienca të
ndryshme duke përdorur format dhe teknikat e përshtatshme.
KOMPETENCA: Të lexuarit e teksteve letrare dhe joletrare
Nxënësi/ja:
- kupton tekstin edhe kur mendimet dhe idetë nuk jepen në mënyrë të drejtpërdrejtë dhe shpjegon se
si gjuha dhe stili i autorit ndikojnë
për t’i dhënë idetë në mënyrë të qartë ose të nënkuptuar;
- analizon dhe diskuton për interpretimet e të tjerëve rreth tekstit.
a) Tekste letrare
- vlerëson gjuhën dhe idetë që përcjell autori në tekst, analizon sjelljen dhe qëndrimet e
personazheve, zhvillimin e fabulës ose subjektit;
- bën dallimin mes personazhit, autorit dhe tregimtarit;
- krahason stilin, gjuhën dhe tematikën në tekste të ndryshme.
b) Tekste joletrare
- përzgjedh, krahason dhe përmbledh informacionin nga tekste të ndryshme;
- dallon informacionin e rëndësishëm nga i parëndësishmi, faktin nga opinioni, shkakun nga pasoja;
- veçon tiparet karakteristike të fjalëve, fjalive dhe tekstit në tekste të ndryshme
KOMPETENCA: Të shkruarit për qëllime personale dhe funksionale
Nxënësi/ja:
- ndjek dhe realizon hapat e domosdoshëm në procesin e të shkruarit;
- përdor forma të efektshme të të shkruarit për qëllime dhe audienca të caktuara;
- paraqet në mënyrë të strukturuar informacionin, idenë dhe mendimet e tij duke zbatuar rregullat
drejtshkrimore.
KOMPETENCA: Përdorimi i drejtë i gjuhës
Nxënësi/ja:
- dallon, përdor dhe analizon llojet e fjalive sipas kumtimit, intonacionit, ndërtimit dhe gjymtyrëve
kryesore;
- përdor dhe analizon llojet e gjymtyrëve kryesore dhe të gjymtyrëve të dyta;
- përdor dhe analizon klasat e fjalëve të ndryshueshme dhe të fjalëve të pandryshueshme;
- analizon stilet dhe regjistrat e gjuhës;
- vlerëson pasurinë leksikore të shqipes, përdor gjuhën standarde, zbaton rregullat drejtshkrimore
dhe shenjat e pikësimit.
19
20
PERIUDHA JANAR – MARS
Nr.
orëve
Kompetenca Temat mësimore Situata e të nxënit Metodologjia dhe
veprimtaritë e nxënësve
68 Përdorimi i Gjymtyrët
Punë me tekstin Imagjinatë e drejtuar
drejtë i gjuhës homogjene
Udhëzues i të lexuarit
30
ndërveprues.
69 Përdorimi i Ushtime për Punë me tekstin Punë me hapa, Harta e
drejtë i gjuhës gjymtyrët homogjene
konceptit. Punë me grupe.
31
70 Të lexuarit 28 “Plaku dhe deti 3 ” Filmi “Plaku dhe Stuhi mendimi, vëzhgim
Vlerësimi
Vlerësim i vazhduar
me gojë, motivues
dhe notë
Vlerësim i vazhduar
me gojë, motivues
dhe notë
Vlerësim i vazhduar
Burimi
Teksti, përvoja të
nxënësve
Teksti, përvoja të
nxënësve
Teksti, përvoja të
Libër mësuesi për tekstin “ Gjuha Shqipe
9”
(Ora e parë)
deti”
i materialeve në video-
me gojë, motivues
nxënësve, libri digjital,
projektor, punë e drejtuar,
dhe në dosje
materiale të ndryshme
lexim i pjesës, pyetje-
për autorin dhe veprën
përgjigje, diskutim.
71 Të dëgjuarit 4 ‘Plaku dhe deti”
Punë me veprën
Punë me hapa, ditarët e të
Vlerësim i vazhduar
Teksti, përvoja të
(bisedë letrare)
nxënit, tabela e krahasimit,
me gojë, motivues
nxënësve, libri digjital,
(Ora e dytë)
diskutim.
dhe në dosje
materiale të ndryshme
për autorin dhe veprën
72 Përdorimi i
Llojet e fjalive sipas
Punë me tekstin
Leximi i koduar. Diagrami i
Vlerësim i vazhduar
Teksti, përvoja të
drejtë i gjuhës
kumtimit. Fjalia
Venit, Marrëdhëniet pyetje –
me gojë, motivues
nxënësve, lidhur me
32
dëftore dhe pyetëse
përgjigje, Punë në grup.
dhe notë
temën, libri digjital, CD
73 Të lexuarit 29 “Odin Mondvalsen” Punë me tekstin Diskutim, rrjeti i diskutimit,
Vlerësim i vazhduar
Teksti, përvoja të
lexim i pjesës, ditarët e të
me gojë, motivues
nxënësve, libri digjital,
nxënit, pyetje-përgjigje.
dhe notë
materiale të ndryshme
për autorin dhe veprën
74 Të lexuarit 30 “Odin Mondvalsen” Punë me tekstin Punë me hapa, vëzhgim
Vlerësim i vazhduar
Teksti, përvoja të
i materialeve në video,
me gojë, motivues
nxënësve, libri digjital,
diskutim, punë e pavarur,
dhe notë
materiale të ndryshme
punë e drejtuar, shkrim i lirë.
për autorin dhe veprën
21
75 Të lexuarit 31 “Shkëlqimi dhe rënia
Romani “Shkëlqimi
Lexim i pjesës, punë me
Vlerësim i vazhduar
Teksti, përvoja të
e shokut Zylo”
dhe rënia e shokut
fjalorin, stuhi mendimi, lexim
me gojë, motivues
nxënësve, libri digjital,
Zylo”
në role, diskutim, organizues
dhe notë, por
materiale të ndryshme
grafik, ese
kryesisht në dosje
për autorin dhe veprën
76 Të lexuarit 32 “Shkëlqimi dhe rënia
e shokut Zylo”
Punë me tekstin Diskutim, pyetje-përgjigje,
punë e pavarur, ditarët e të
nxënit
77 Përdorimi i Fjalia nxitëse dhe Punë me tekstin Marrëdhëniet pyetje –
drejtë i gjuhës dëshirore
përgjigje. Diagrami i Venit,
33
Punë në grup
78 Të lexuarit 33 “Kthimi i Ululës” Punë me tekstin Lexim i pjesës, punë me
fjalorin, stuhi mendimi, lexim
në role, diskutim, organizues
grafik, ese.
79 Të lexuarit 34 “Kthimi i Ululës” Punë me tekstin Diskutim, pyetje-përgjigje,
punë e pavarur, ditarët e të
nxënit
80 Të lexuarit 35 “Manual i djaloshit Punë me tekstin Lexim i pjesës, punë me
ambientalist”
fjalorin, diskutim, turi i
galerisë, ditarët e të nxënit,
pyetje-përgjigje.
81 Të lexuarit 36 “Manual i djaloshit Punë me tekstin Diskutim, pyetje-përgjigje,
ambientalist”
punë e pavarur, ditarët e të
nxënit
Vlerësim i vazhduar
me gojë, motivues
dhe notë, por
kryesisht në dosje
Vlerësim i vazhduar
me gojë, motivues
dhe notë
Vlerësim i vazhduar
me gojë, motivues
dhe notë
Vlerësim i vazhduar
me gojë, motivues
dhe notë
Vlerësim i vazhduar
me gojë, motivues
dhe notë, por
kryesisht në dosje
Vlerësim i vazhduar
me gojë, motivues
dhe notë, por
kryesisht në dosje
Teksti, përvoja të
nxënësve, libri digjital,
materiale të ndryshme
për autorin dhe veprën
Teksti, përvoja të
nxënësve, skeda, tabela
Teksti, përvoja të
nxënësve, materiale të
lidhur me temën, libri
digjital, CD
Teksti, përvoja të
nxënësve
Teksti, përvoja të
nxënësve, libri digjital,
materiale të ndryshme
për autorin dhe veprën
Teksti, përvoja të
nxënësve, libri digjital,
materiale të ndryshme
për autorin dhe veprën
Libër mësuesi për tekstin “ Gjuha Shqipe
9”
22
82 Të folurit 5 Mjedisi në kinema e Dokumentarë
media
explorer për natyrën
83 Përdorimi i
drejtë i gjuhës
34
Fjalitë pohore dhe
fjalitë mohore
Punë me tekstin
84 Përdorimi i Ushtrime për tipat e Punë me tekstin
drejtë i gjuhës fjalive
35
85 Të shkruarit 5 Teksti rrëfimtar Punë me modele
(tregimtar)
tekstesh rrëfimtare
86 Të shkruarit 6 Teksti rrëfimtar Punët e pavarura të
(tregimtar)
nxënësve
87 Të dëgjuarit 5 Koment krahasues 4 Poezi të njohura
të nënllojeve të
ndryshme, punë me
tekstin
88 Të dëgjuarit 6 Rimat, strofat dhe Poezi nga poetë të
vargjet
njohur
Ora e dytë
89 Të shkruarit 7 Projekt me temë Materialet e
“Poetë të njohur nxënësve
shqiptarë”
Ora e tretë
minikonkurs, lexim në Vlerësim i vazhduar
heshtje, diskutim, punë me
grupe
me gojë, motivues
dhe notë
Analizë rasti, Marrëdhënia Vlerësim i vazhduar
pyetje -përgjigje, Punë në me gojë, motivues
grup
dhe notë
Analizë rasti, udhëzues i të Vlerësim i vazhduar
lexuarit ndërveprues. Punë e me gojë, motivues
pavarur.
dhe notë
Diskutim, punë e drejtuar, Vlerësim i vazhduar
shkrim i lirë, turi i galerisë. me gojë, motivues
Punë e pavarur me shkrim, Vlerësim i vazhduar
diskutim
me notë
Dallon poezi të llojeve të Vlerësim i vazhduar
ndryshme
me gojë, motivues
dhe me notë
Analizë metrike, diskutim, Vlerësim i vazhduar
punë e pavarur, pyetje- me gojë, motivues
përgjigje
dhe në dosje
Konkurs me recitime poezish Vlerësim i vazhduar
me gojë, motivues
dhe në dosje
Teksti, përvoja të
nxënësve, DVD e filmit
“Erik Brockovich”,
libri digjital, CD,
Teksti, përvoja të
nxënësve
Teksti, përvoja të
nxënësve
Teksti, përvoja të
nxënësve, materiale të
ndryshme për tekstin
rrëfimtar,
Teksti, përvoja të
nxënësve,
Teksti, vëllime poetike,
antologji me poezi nga
letërsia shqipe
Teksti, vëllime poetike,
antologji me poezi nga
letërsia shqipe
Teksti, vëllime poetike,
antologji me poezi nga
letërsia shqipe
Libër mësuesi për tekstin “ Gjuha Shqipe
9”
23
90 Përdorimi i
Fjalitë dykryegjym-
Punë me tekstin
Diskutim, tabela e konceptit,
Vlerësim i vazhduar
Teksti, përvoja të
drejtë i gjuhës
tyrëshe dhe
punë e pavarur e në grup.
me gojë, motivues
nxënësve
36
njëkryegjymtyrëshe
dhe me notë
91 Përdorimi i
Fjalitë
Punë me tekstin
Punë me hapa, veprimtari
Vlerësim i vazhduar
Teksti, përvoja të
drejtë i gjuhës
njëkryegjymtyrëshe
me mendim të drejtuar.
me gojë, motivues
nxënësve, libri digjital
37
foljore. Fjalitë vetore
Punë e pavarur
dhe notë
92 Të lexuarit 39 “Bregu i mollës” Punë me tekstin Lexim i pjesës, punë me
Vlerësim i vazhduar
Teksti, përvoja të
fjalorin, shkrim i lirë, lexim i
me gojë, motivues
nxënësve, libri digjital,
poezisë, diskutim, ditarët e
dhe notë
materiale të ndryshme
të nxënit.
për autorin dhe veprën
93 Të lexuarit 37 “Gjeniu i anijes” Punë me tekstin Lexim i pjesës, punë me
Vlerësim i vazhduar
Teksti, përvoja të
fjalorin, punë me grupe,
me gojë, motivues
nxënësve, libri digjital,
ditarët e të nxënit, pyetje-
dhe notë
materiale të ndryshme
përgjigje, diskutim
për autorin dhe veprën
94 Të lexuarit 38 “Gjeniu i anijes” Punë me tekstin diskutim, punë e pavarur,
Vlerësim i vazhduar
Teksti, përvoja të
pyetje-përgjigje, ditarët e të
me gojë, motivues
nxënësve, libri digjital,
nxënit
dhe notë
materiale të ndryshme
për autorin dhe veprën
95 Përdorimi i
Fjalitë
Punë me tekstin
Harta e konceptit,
Vlerësim i vazhduar
Teksti, përvoja të
drejtë i gjuhës
njëkryegjymtyrëshe
Marrëdhënia pyetje –
me gojë, motivues
nxënësve
38
foljore pavetore
përgjigje
dhe notë
96 Përdorimi i
drejtë i gjuhës
39
97 Përdorimi i
drejtë i gjuhës
40
Fjalitë njëkryegjymtyrëshe
emërore
Ushtrime për fjalitë
një dhe dykryegjymtyrëshe
Punë me tekstin
Punë me tekstin
Punë e pavarur.
Analizë rasti, punë e
drejtuar, stuhi mendimi,
INSERT, punë e pavarur,
ushtrime
Analizë rasti, punë e
drejtuar, stuhi mendimi,
punë e pavarur, ushtrime
Vlerësim i vazhduar
me gojë, motivues
dhe notë
Vlerësim i vazhduar
me gojë, motivues
dhe notë
Teksti, përvoja të
nxënësve
Teksti, përvoja të
nxënësve,
Libër mësuesi për tekstin “ Gjuha Shqipe
9”
24
98 Të lexuarit 40 “Diej që perëndojnë” Punë me tekstin Lexim i pjesës, punë me
fjalorin, shkrim i lirë, lexim i
poezisë, diskutim, ditarët e
të nxënit.
Vlerësim i vazhduar
me gojë, motivues
dhe notë
99 Të folurit 6 Misteret e natyrës Flasim për piktura punë me grupe, stuhi Vlerësim i vazhduar
të njohura e të mendimi, shkrim i lirë, me gojë, motivues
mistershme diskutim.
dhe notë
100 Përdorimi i Fjalitë e përbëra me Punë me tekstin Analizë rasti, punë e Vlerësim i vazhduar
drejtë i gjuhës më shumë se dy
drejtuar, stuhi mendimi, me gojë, motivues
41
pjesë
INSERT, punë e pavarur, dhe notë
ushtrime
101 Përdorimi i Skemat e fjalive Punë me tekstin Analizë rasti, punë e Vlerësim i vazhduar
drejtë i gjuhës të përbëra me më
drejtuar, stuhi mendimi, me gojë, motivues
42
shumë se dy pjesë
INSERT, punë e pavarur, dhe notë
ushtrime
102 Të lexuarit 41 “Kadenca e violës” “Vjeshta” nga Lexim, diskutim, ditarët e të Vlerësim i vazhduar
“Stinët” e Vivaldit nxënit, shkrim i lirë, punë me me gojë, motivues
grupe, kllaster.
dhe notë
103 Përdorimi i Ushtrime për skemat Punë me tekstin Punë e pavarur, ushtrime Vlerësim i vazhduar
drejtë i gjuhës e fjalive të përbëra
me gojë, motivues
43
dhe notë
104 Të lexuarit 42 “Kitara” https://www. Leximi poezisë, stuhi Vlerësim i vazhduar
youtube.com/ mendimi, koment, diskutim, me gojë, motivues
watch?v=8B6jO ditarët e të nxënit.
dhe notë
UzBKYc
Teksti, përvoja të
nxënësve
Teksti, përvoja të
nxënësve, materiale të
ndryshme marrë nga
revista, enciklopedi,
interneti etj., libri digjital,
CD
Teksti, përvoja të
nxënësve
Teksti, përvoja të
nxënësve
Teksti, përvoja të
nxënësve, materiale të
ndryshme, libri digjital,
CD
Teksti, përvoja të
nxënësve
Teksti, përvoja të
nxënësve, materiale të
ndryshme nga revista,
enciklopedi, interneti etj.,
libri digjital, CD
Libër mësuesi për tekstin “ Gjuha Shqipe
9”
25
105 Të lexuarit 43 “Romeo dhe
Fragment nga
Lexim në role, punë në
Vlerësim i vazhduar
Teksti, përvoja të
Zhuljeta”
drama
grupe, diskutim, punë e
me gojë, motivues
nxënësve, materiale të
Ose
drejtuar, ditarët e të nxënit.
dhe notë
nga revista, enciklopedi,
https://www.
interneti etj., libri digjital,
youtube.com/
CD
watch?
v=NNJM7C-Xhno
106 Të lexuarit 44 “Romeo dhe
Punë me tekstin
Diskutim, punë e pavarur,
Vlerësim i vazhduar
Teksti, përvoja të
Zhuljeta”
pyetje-përgjigje, ditarët e të
me gojë, motivues
nxënësve, materiale të
nxënit
dhe notë
ndryshme
107 Të shkruarit 8 Shkruajmë poezi të
Punë me tekstin
Pyetje-përgjigje, punë e
Vlerësim i
Teksti, përvoja të
thjeshta
drejtuar, punë e pavarur
vazhduar me gojë,
nxënësve, materiale të
me shkrim, diskutim, turi i
motivues dhe notë,
ndryshme nga revista,
galerisë.
vetëvlerësim
enciklopedi, interneti etj.,
libri digjital, CD
108 Përdorimi i
Drejtshkrim.
Punë me tekstin
Shpjegim i përparuar, tabelë
Vlerësim i vazhduar
Teksti, përvoja të
drejtë i gjuhës
Përdorimi i shenjave
koncepti, punë e pavarur.
me gojë, motivues
nxënësve
44
të pikësimit (presja,
dhe notë
pikëpresja, dy pikat)
109 Përdorimi i
Drejtshkrim. Shkrimi
Punë me tekstin
Shpjegim i përparuar, tabela
Vlerësim i vazhduar
Teksti, përvoja të
drejtë i gjuhës
i ligjëratës së drejtë
e konceptit, punë e pavarur,
me gojë, motivues
nxënësve
45
dhe i ligjëratës së
zhdrejtë
110 Të lexuarit 45 “Pas vdekjes” https://www.
youtube.com/
watch?v=RLxN9G_
HNx c (8-10 minutat
e fundit të dramës)
diskutim
Lojë në role, punë në
grupe, diskutim, tabela e
koncepteve, dramatizim.
dhe notë
Vlerësim i vazhduar
me gojë, motivues
dhe notë
Teksti, përvoja të
nxënësve, materiale
të ndryshme lidhur me
temën, të marra nga
revista, enciklopedi,
interneti etj., libri digjital,
CD
Libër mësuesi për tekstin “ Gjuha Shqipe
9”
26
111 Të lexuarit 46 “Pas vdekjes” Punë me tekstin Diskutim, punë e pavarur,
pyetje-përgjigje, ditarët e të
nxënit
112 Përdorimi i Drejtshkrim. Punë me tekstin Analizë rasti, punë e
drejtë i gjuhës Ushtrime për
drejtuar, diktim, punë e
46
ligjëratën e drejtë
pavarur, ushtrime
dhe të zhdrejtë
113 Të lexuarit 47 “Arturo Ui” Punë me tekstin Lexim i pjesës në role, punë
me fjalorin stuhi mendimi,
diskutim, punë e pavarur,
vëzhgim i materialeve në
video-projektor.
114 Të lexuarit 48 “Arturo Ui” Punë me tekstin Punue me hapa, me hapa,
diskutim, ditarët e të nxënit,
shkrim i lirë.
115 Përdorimi i Diktim
Materialet e Diktim
drejtë i gjuhës
mësuesve
47
116 Të shkruarit 9 Figura të shquara Politikanë të njohur, minikonkurs, hulumtim, punë
politike
https://www. e drejtuar, diskutim
youtube.com/
watch?v=W52
yybhUxII
Vlerësim i vazhduar
me gojë, motivues
dhe notë
Vlerësim i vazhduar
me gojë, motivues
dhe notë
Vlerësim i vazhduar
me gojë, motivues
dhe notë
Vlerësim i vazhduar
me gojë, motivues
dhe notë
Vlerësim i vazhduar
me gojë, motivues
dhe notë
Vlerësim me gojë,
motivues e me notë
Teksti, përvoja të
nxënësve, materiale të
ndryshme
Teksti, përvoja të
nxënësve
Teksti, përvoja të
nxënësve, fragment nga
drama, libri digjital, CD
Teksti, përvoja të
nxënësve, materiale të
ndryshme
Teksti, përvoja të
nxënësve
Teksti, përvoja të
nxënësve, materiale të
ndryshme nga revista,
enciklopedi, interneti etj.,
libri digjital, CD
Libër mësuesi për tekstin “ Gjuha Shqipe
9”
117 Nga orët për
Përsëritje
Materiale të
Punë e pavarur, ushtrime
Vlerësim i vazhduar
Teksti, përvoja të
provimet e
mësuesit për
me gojë, motivues
nxënësve
lirimit
përsëritje
dhe notë
27
118 Të shkruarit 10 Dramatizim për
teatrin e shkollës
119 Të shkruarit 11 Dramatizim për
teatrin e shkollës
Një tekst dramatik
ose rrëfimtar me
të cilin nxënësit
realizojnë
dramatizimin
Teksti i përzgjedhur
nga nxënësit
120 Të lexuarit 49 Shqipëria https://www.
121 Të lexuarit 50 Parku kombëtar
122 Përdorimi i
drejtë i gjuhës
48
123 Përdorimi i
drejtë i gjuhës
49
Divjakë-Karavasta
youtube.com/
watch?v=1
C7YvHS_M9U
Punë me tekstin
Punë me tekstin
Punë e drejtuar me modele,
diskutim, punë në grupe,
punë e pavarur me shkrim
Diskutim, punë në grupe,
punë e pavarur me shkrim,
lojë me role
Alfabeti i njëpasnjëshëm
në tryezë të rrumbullakët;
imagjinatë e drejtuar; hartë
koncepti; punë e pavarur.
Lexim në grupe, analizë
teksti, stuhi mendimi,
diskutim, punë e drejtuar,
punë e pavarur, shkrim ilirë.
Vlerësim i vazhduar
me gojë, motivues
dhe notë
Vlerësim i vazhduar
me gojë, motivues
dhe notë
Vlerësim i vazhduar
me gojë, motivues
dhe notë
Vlerësim i vazhduar
me gojë, motivues
dhe notë
Teksti, përvoja të
nxënësve, materiale të
ndryshme
Teksti, përvoja të
nxënësve, materiale nga
interneti etj., libri digjital,
CD
Teksti, përvoja të
nxënësve, materiale të
ndryshme nga revista,
enciklopedi, interneti etj.,
libri digjital, CD
Teksti, përvoja të
nxënësve, materiale të
ndryshme nga revista,
enciklopedi, interneti etj.,
libri digjital, CD
Test Tekste Testimi Vlerësim I me notë Testet e përgatitura nga
Leksiku i gjuhës
shqipe dhe pasuria
e tij
124 Të lexuarit 51 “Bisedë me Fan
Nolin”
Punë me tekstin
Punë me tekstin
Diskutim, lexim i detajuar me
kodim teksti, punë në çift
imagjinatë e drejtuar;
diagramë piramidale FAN
NOLI; pyetje për autorin;
punë e pavarur.
Vlerësim i vazhduar
me gojë, motivues
dhe me notë
Vlerësim i vazhduar
me gojë, motivues
dhe me notë
mësuesi
Teksti, përvoja të
nxënësve
Teksti, përvoja të
nxënësve, materiale të
ndryshme libri digjital,
CD
Libër mësuesi për tekstin “ Gjuha Shqipe
9”
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
REZULTATET E TË NXËNIT TË KOMPETENCAVE
KOMPETENCA:Të dëgjuarit e teksteve të ndryshme
Nxënësi/ja:
- kupton, interpreton tekstin dhe nëntekstin, si edhe gjykon për qëllimin, ndjenjat e folësit,
vërtetësinë dhe besueshmërinë e tekstit;
- diskuton, zgjeron dhe gjykon idetë e dëgjuara, si dhe merr pjesë në veprimtari praktike, ku dëgjon
rreth temave të fushave të ndryshme.
KOMPETENCA: Të folurit për të komunikuar dhe për të mësuar
Nxënësi/ja:
- flet qartë dhe kuptueshëm për tema të ndryshme në situata formale dhe joformale;
- përfshihet në diskutime, parafrazon e përmbledh komentet e prezantuara me gojë, duke marrë
parasysh edhe elementet e gjuhës së gjesteve - krijon tekste mediatike për qëllime dhe audienca të
ndryshme duke përdorur format dhe teknikat e përshtatshme.
KOMPETENCA: Të lexuarit e teksteve letrare dhe joletrare
Nxënësi/ja:
- kupton tekstin edhe kur mendimet dhe idetë nuk jepen në mënyrë të drejtpërdrejtë dhe shpjegon
se si gjuha dhe stili i autorit ndikojnë
për t’i dhënë idetë në mënyrë të qartë ose të nënkuptuar;
- analizon dhe diskuton për interpretimet e të tjerëve rreth tekstit.
a) Tekste letrare
- vlerëson gjuhën dhe idetë që përcjell autori në tekst, analizon sjelljen dhe qëndrimet e
personazheve, zhvillimin e fabulës ose subjektit;
- bën dallimin mes personazhit, autorit dhe tregimtarit;
- krahason stilin, gjuhën dhe tematikën në tekste të ndryshme.
b) Tekste joletrare
- përzgjedh, krahason dhe përmbledh informacionin nga tekste të ndryshme;
- dallon informacionin e rëndësishëm nga i parëndësishmi, faktin nga opinioni, shkakun nga pasoja;
- veçon tiparet karakteristike të fjalëve, fjalive dhe tekstit në tekste të ndryshme.
KOMPETENCA: Të shkruarit për qëllime personale dhe funksionale
Nxënësi/ja:
- ndjek dhe realizon hapat e domosdoshëm në procesin e të shkruarit;
- përdor forma të efektshme të të shkruarit për qëllime dhe audienca të caktuara;
- paraqet në mënyrë të strukturuar informacionin, idenë dhe mendimet e tij duke zbatuar rregullat
drejtshkrimore.
28
KOMPETENCA: Përdorimi i drejtë i gjuhës
Nxënësi/ja:
- dallon, përdor dhe analizon llojet e fjalive sipas kumtimit, intonacionit, ndërtimit dhe gjymtyrëve
kryesore;
- përdor dhe analizon llojet e gjymtyrëve kryesore dhe të gjymtyrëve të dyta;
- përdor dhe analizon klasat e fjalëve të ndryshueshme dhe të fjalëve të pandryshueshme;
- analizon stilet dhe regjistrat e gjuhës;
- vlerëson pasurinë leksikore të shqipes, përdor gjuhën standarde, zbaton rregullat drejtshkrimore
dhe shenjat e pikësimit.
29
PERIUDHA PRILL – QERSHOR
NR
Kompetenca Temat mësimore Situata e të nxënit Metodologjia dhe
Vlerësimi
Burimi
Orëve
veprimtaritë e nxënësve
125 Të lexuarit 52 “Gjithnjë ëndërroja
Punë me tekstin
stuhi mendimi, lexim i pjesës,
Vlerësim i vazhduar
Teksti, përvoja të
vendin e të parëve”
punë e drejtuar pyetje-përgjigje,
me gojë, motivues
nxënësve, materiale të
Intervistë
diskutim, ditarët e të nxënit,
dhe me notë
ndryshme nga revista,
punë e pavarur me shkrim.
enciklopedi, interneti
etj., libri digjital, CD
126 Përdorimi i
Huazimet në
Punë me tekstin
mbajtja e strukturuar e
Vlerësim i vazhduar
Teksti, përvoja të
drejtë i gjuhës
gjuhën shqipe
shënimeve, punë e pavarur,
me gojë, motivues
nxënësve
50
dhe shmangia e
diskutim.
dhe me notë
fjalëve të huaja të
panevojshme.
127 Përdorimi i
Ushtrime për
Punë me tekstin
Tabelë koncepti, organizues
Vlerësim i vazhduar
Teksti, përvoja të
drejtë i gjuhës
leksikun e shqipes
grafik, punë e pavarur, diskutim
me gojë, motivues
nxënësve
51
dhe për huazimet
dhe me notë
128 Të lexuarit 53 “Pier e Mari Kyri” Punë me tekstin marrëdhënia e ndërsjellë, punë
Vlerësim i vazhduar
Teksti, përvoja të
e pavarur, punë në grup, hartë
me gojë, motivues
nxënësve, materiale të
koncepti.
129 Të shkruarit Shkrimi biografik Punë me tekstin pema e mendimit, hulumtim,
12
punë në grup, punë e pavarur
individuale më shkrim, diskutim.
130 Të lexuarit 54 Roma, ëndrra ime. Punë me tekstin Marrëdhëniet pyetje-përgjigje;
organizuesi grafik i analogjisë;
diskutim; punë në grupe.
dhe me notë
Vlerësim i vazhduar
me gojë e me shkrim
motivues dhe me notë
Vlerësim i vazhduar
me gojë, motivues
dhe me notë
ndryshme, interneti etj.,
libri digjital, CD
Teksti, përvoja të
nxënësve, materiale të
ndryshme., libri digjital,
CD
Teksti, përvoja të
nxënësve, materiale të
ndryshme., libri digjital,
CD
Libër mësuesi për tekstin “ Gjuha Shqipe
9”
30
131 Të lexuarit 55 Bisedë letrare 5
(Ora e parë)
Vepër nga Musine
Kokalari
Lexim, punë me fjalorin
diskutim, punë e pavarur,
pyetje-përgjigje
132 Të lexuarit 56 Bisedë letrare Vepër nga Musine Lexim, punë me fjalorin
(Ora e dytë) Kokalari
diskutim, punë e pavarur,
pyetje-përgjigje
133 Përdorimi i Regjistrat e gjuhës Punë me tekstin Marrëdhënie pyetje-përgjigje,
drejtë i gjuhës
diagrami i Venit, punë
52
individuale, diskutim.
Vlerësim i vazhduar
me gojë, motivues
dhe me notë
Vlerësim i vazhduar
me gojë, motivues
dhe me notë
Vlerësim i vazhduar
me gojë, motivues
dhe me notë
Teksti, përvoja të
nxënësve, materiale të
ndryshme
Teksti, përvoja të
nxënësve, materiale të
ndryshme
Teksti, përvoja të
nxënësve
Libër mësuesi për tekstin “ Gjuha Shqipe
9”
134 Përdorimi i
Stilet e gjuhës
Punë me tekstin
Marrëdhënie pyetje-përgjigje,
Vlerësim i vazhduar
Teksti, përvoja të
drejtë i gjuhës
letrare shqipe
diagrami i Venit, punë në grup /
me gojë, motivues
nxënësve
53
135 Të Folurit 7 Projekt
Punë me tekstin
individuale, diskutim.
Prezantim materialesh,
dhe me notë
Vlerësim i vazhduar
Teksti, përvoja të
Turizmi kulturor
Materiale të
diskutim
me gojë, motivues
nxënësve, materiale të
(Ora e parë)
ndryshme mbi
dhe në dosje
ndryshme nga revista,
konceptin ‘ turizëm
enciklopedi, interneti
136 Të lexuarit 57 Projekt
kulturor
Materialet e
Prezantim materialesh,
Vlerësim i vazhduar
etj., libri digjital, CD
Teksti, përvoja të
Turizmi kulturor
nxënësve
diskutim
me gojë, motivues
nxënësve, materiale të
(Ora e dytë)
dhe në dosje
ndryshme., libri digjital,
CD
137 Të lexuarit 58 Projekt
Materialet e
Prezantim materialesh,
Vlerësim i vazhduar
Teksti, përvoja të
Turizmi kulturor
nxënësve
diskutim
me gojë, motivues
nxënësve, materiale të
(Ora e tretë)
dhe në dosje
ndryshme., libri digjital,
CD
31
138 Përdorimi i
Ushtrime për
Punë me tekstin
Stuhi mendimi, mendim
Vlerësim i vazhduar
Teksti, përvoja të
drejtë i gjuhës
regjistrat e gjuhës
i drejtuar, punë në grup /
me gojë, motivues
nxënësve
54
dhe stilet e gjuhës
individuale, diskutim.
dhe me notë
letrare shqipe
139 Përdorimi i
Mjetet me vlerë
Punë me tekstin
Rrjedhshmëria gojore e dyshes,
Vlerësim i vazhduar
Teksti, përvoja të
drejtë i gjuhës
ligjërimore dhe
punë në dyshe /individuale,
me gojë, motivues
nxënësve
55
stilistike në gjuhën
diskutim.
dhe me notë
shqipe
140 Të shkruarit
Autobiografia
Punë me modele
diskutim, INSERT, punë e
Vlerësim i vazhduar
Teksti, përvoja të
13
Modele për
pavarur individuale me shkrim,
me gojë, motivues
nxënësve, materiale të
autobiografi
turi i galerisë.
ndryshme, libri digjital,
CD
141 Të shkruarit
Autobiografia (CV) Punë me tekstin Pyetje-përgjigje, pema e
Vlerësim i vazhduar
Teksti, përvoja të
14
mendimit, punë e drejtuar,
me gojë, motivues
nxënësve, materiale të
diskutim, punë e pavarur,
dhe me notë
ndryshme CD
konkurs.
142 Të lexuarit 59 “Rrno vetëm për me
https://www.
Marrëdhëniet pyetje-përgjigje,
Vlerësim i vazhduar
Teksti, përvoja të
tregue”
youtube.com/
empati, diskutim
me gojë, motivues
nxënësve, materiale të
watch?v=XrQ
dhe me notë
ndryshme, në lidhje me
D0hr702c
Punë me tekstin
143 Të lexuarit 60 “Jeta ime” Punë me tekstin Stuhi mendimi, rrjeti i diskutimit,
lexim i tekstit, diskutim, pyetje
përgjigje.
144 Përdorimi i Ushtrime për mjetet Punë me tekstin stuhi mendimi, mendim i
drejtë i gjuhës me vlerë ligjërimore
drejtuar, punë në grup /
56
dhe stilistike në
individuale, diskutim.
gjuhën shqipe
Vlerësim i vazhduar
me gojë, motivues
dhe me notë
Vlerësim i vazhduar
me gojë, motivues
dhe me notë
temën dhe autorin
Teksti, përvoja të
nxënësve, materiale të
ndryshme
Teksti, përvoja të
nxënësve
Libër mësuesi për tekstin “ Gjuha Shqipe
9”
32
145 Të lexuarit 61 “Racizmi shpjeguar
vajzës sime”
Punë me tekstin Stuhi mendimi, diskutim, lexim i
materialit në role, analizë teksti,
ditarët e të nxënit.
146 Të lexuarit 62 Të mësojmë për të Punë me tekstin Lexim i drejtuar, analizë rasti,
gjykuar
grafik organizues, diskutim
147 Të dëgjuarit 8 “Letra e
https://www. Marrëdhënia e ndërsjellë, punë
Skënderbeut” youtube.com/ e pavarur
watch?v=sH9L
m9Vd3D0
minuta 30-35
Punë me tekstin
148 Përdorimi i
drejtë i gjuhës
57
149 Përdorimi i
drejtë i gjuhës
58
150 Të shkruarit
15
151 Të shkruarit
16
Mënyrat e formimit
të fjalëve
Punë me tekstin Punë me grupe, diskutim,
pema e mendimit, lexim në
heshtje, punë e drejtuar, punë e
pavarur, punë në çift.
Ushtrime për Punë me tekstin Pema e mendimit, diskutim,
fjalëformimin
punë e drejtuar, punë e pavarur
Ese argumentuese
(Eseja dhe ligjërata)
Punë me
modele tekstesh
argumentuese
Mësim me hapa, marrëdhëniet
pyetje-përgjigje, diskutim.
Ese argumentuese Punë me tekstin Lexim i drejtuar, punë e pavarur
me shkrim, diskutim
Vlerësim i vazhduar
me gojë, motivues
dhe me notë
Vlerësim i vazhduar
me gojë, motivues
dhe me notë
Vlerësim i vazhduar
me gojë, motivues
dhe me notë
Vlerësim i vazhduar
me gojë, motivues
dhe me notë
Vlerësim i vazhduar
me gojë, motivues
dhe me notë
Vlerësim i vazhduar
me gojë, motivues
Vlerësim i vazhduar
me gojë, motivues
dhe me notë,
vetëvlerësim
Teksti, përvoja të
nxënësve, materiale të
ndryshme nga revista,
interneti etj., libri digjital,
Teksti, përvoja të
nxënësve, materiale të
ndryshme nga revista,
interneti etj., libri digjital,
Teksti, përvoja të
nxënësve, materiale
të ndryshme lidhur me
temën, të marra nga
revista, enciklopedi,
interneti etj., libri digjital,
CD
Teksti, përvoja të
nxënësve, libri, CD
Teksti, përvoja të
nxënësve, libri, CD
Teksti, përvoja të
nxënësve, libri, CD
Teksti, përvoja të
nxënësve, libri, CD
Libër mësuesi për tekstin “ Gjuha Shqipe
9”
33
152 Të dëgjuarit 7 Teksti përshkrues Punë me tekstin Dëgjim materialesh, bisedë,
Vlerësim i vazhduar
Teksti, përvoja të
kllaster, lexim në heshtje, punë
me gojë, motivues
nxënësve, materiale të
e pavarur me shkrim, diskutim,
dhe me notë
ndryshme nga revista,
turi i galerisë.
enciklopedi, interneti
etj., libri digjital, CD
153 Përdorimi i
Drejtshkrim. Shkrimi
Punë me tekstin
Bisedë, grafik, lexim në heshtje,
Vlerësim i vazhduar
Teksti, përvoja të
drejtë i gjuhës
i fjalëve njësh dhe
punë e pavarur me shkrim,
me gojë, motivues
nxënësve, libri, CD
59
154 Përdorimi i
ndaras
Drejtshkrim. Shkrimi
Punë me tekstin
diskutim, turi i galerisë.
Stuhi mendimi, punë e pavarur,
dhe me notë
Vlerësim i vazhduar
Teksti, përvoja të
drejtë i gjuhës
i fjalëve me vizë në
grupet e ekspertëve, diskutim,
me gojë, motivues
nxënësve, libri, CD
60
155 Të shkruarit
mes
Teksti përshkrues
Përshkrim i
punë e drejtuar.
Parashikim me terma
dhe me notë
Vlerësim i vazhduar
Teksti, përvoja të
17
mbështetur në
paraprakë, punë e drejtuar,
me gojë, motivues
nxënësve, libri, CD
fjalët kyç të dhëna:
minileksion, fjalë kyç, shkrim i
horizont, perëndoj,
lirë.
diell, i kuqërremtë,
pasqyroj, det.
156 Të shkruarit
Teksti përshkrues Punë me tekstin Bisedë, grafik organizues, lexim
Vlerësim i vazhduar
Teksti, përvoja të
18
në heshtje, punë e pavarur me
me gojë, motivues
nxënësve, libri, CD
157 Të lexuarit 63 “Katedralja e
Parisit”
Analizë krahasuese
për objektet
Punë me tekstin
shkrim, diskutim, turi i galerisë.
Stuhi mendimi, diskutim, punë e
pavarur me shkrim, analizë tekst
dhe me notë,
vetëvlerësim
Vlerësim i vazhduar
me gojë, motivues
dhe me notë
Teksti, përvoja të
nxënësve, materiale të
ndryshme., libri digjital,
CD
Libër mësuesi për tekstin “ Gjuha Shqipe
9”
34
158 Të lexuarit 64 “Portreti dhe
autoportreti i
Balzakut”
Analizë krahasuese
Punë me tekstin Punë me hapa, analizë teksti,
stuhi mendimi, punë e drejtuar,
punë e pavarur.
Vlerësim i vazhduar
me gojë, motivues
dhe me notë
Teksti, përvoja të
nxënësve, materiale të
ndryshme., libri digjital,
CD
159 Të shkruarit
19
“Stuhi qershori”
dhe “Stuhia Sindi”
Analizë krahasuese
Punë me tekstin Orientuesi grafik analogji, punë
në grupe, punë e pavarur
Vlerësim i vazhduar
me gojë, motivues
dhe me notë,
vetëvlerësim
Teksti, përvoja të
nxënësve, materiale të
ndryshme., libri digjital,
CD
160 Të lexuarit 65 Rregullorja e klasës Punë me tekstin Lexim i pjesës, punë me
fjalorin, diskutim, punë e
pavarur, pyetje-përgjigje
Vlerësim i vazhduar
me gojë, motivues
dhe me notë
Teksti, përvoja të
nxënësve, materiale të
ndryshme, libri digjital,
CD
161 Përdorimi i
drejtë i gjuhës
61
162 Për provimet
e lirimit
163 Të shkruarit
20
164 Orë
përsëritjeje
165 Orë
përsëritjeje
166 Orë
përsëritjeje
170 Orë
përsëritjeje
Diktim 3 Punë me shkrim Diktim Vlerësim motivues me
gojë dhe me notë
Materialet e mësuesit
Përsëritje Punë me tekstin Diskutim, pyetje-përgjigje, punë Vlerësim i vazhduar Teksti, përvoja të
e pavarur, ditarët e të nxënit me gojë, motivues nxënësve, materiale të
dhe me notë
ndryshme nga mësuesi,
libri digjital
Test 3 Testim Testim Vlerësim me notë Teste
Për provimet e Të ndryshme Pyetje-përgjigje, diskutime, Vlerësime motivuese
lirimit
punë e pavarur
me gojë
Për provimet e Të ndryshme Pyetje-përgjigje, diskutime, Vlerësime motivuese
lirimit
punë e pavarur
me gojë
Për provimet e Të ndryshme Pyetje-përgjigje, diskutime, Vlerësime motivuese
lirimit
punë e pavarur
me gojë
Për provimet e Të ndryshme Pyetje-përgjigje, diskutime, Vlerësime motivuese
lirimit
punë e pavarur
me gojë
Materiale të përgatitura
nga mësuesi
Materiale të përgatitura
nga mësuesi
Materiale të përgatitura
nga mësuesi
Materiale të përgatitura
nga mësuesi
Libër mësuesi për tekstin “ Gjuha Shqipe
9”
35
172 Orë
Për provimet e
Të ndryshme
Pyetje-përgjigje, diskutime,
Vlerësime motivuese
Materiale të përgatitura
përsëritjeje
lirimit
punë e pavarur
me gojë
nga mësuesi
173 Orë
Për provimet e
Të ndryshme
Pyetje-përgjigje, diskutime,
Vlerësime motivuese
Materiale të përgatitura
përsëritjeje
lirimit
punë e pavarur
me gojë
nga mësuesi
174 Orë
Për provimet e
Të ndryshme
Pyetje-përgjigje, diskutime,
Vlerësime motivuese
Materiale të përgatitura
përsëritjeje
lirimit
punë e pavarur
me gojë
nga mësuesi
175 Orë
Për provimet e
Të ndryshme
Pyetje-përgjigje, diskutime,
Vlerësime motivuese
Materiale të përgatitura
përsëritjeje
lirimit
punë e pavarur
me gojë
nga mësuesi
Orë
Për provimet e
Të ndryshme
Pyetje-përgjigje, diskutime,
Vlerësime motivuese
Materiale të përgatitura
përsëritjeje
lirimit
punë e pavarur
me gojë
nga mësuesi
Shënime.
1 Mund të zhvillohen si bisedë letrare Eposi i Kreshnikëve ose libri i M. Kutelit Tregime të moçme shqiptare.
2 Mund të zhvillohet dhe si projekt me temë “ Folklori ynë, vlerë dhe thesar i paçmuar”, që mund të zhvillohet në tri orë. Orët e projektit shpërndahen
sipas dëshirës së mësuesit/es.
3 Ky libër mund të përdoret edhe për bisedë letrare.
4 Kjo temë mund të zhvillohet në tri orë, si projekt me temë “Poetë të njohur shqiptarë”. Orët mund të shpërndahen sipas dëshirës së mësuesit/es.
5 Bisedë letrare mund të organizohet për personalitetin e Musine Kokalarit ose për një vepër tjetër.
Libër mësuesi për tekstin “ Gjuha Shqipe
9”
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Njohuri për tekstin
Rubrika: Të folurit
Tema mësimore: Teksti dhe gjuha
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës
sipas temës mësimore:
Nxënësi/-ja:
• diskuton rreth qëllimit të përdorimit të teksteve;
• klasifikon llojet e teksteve sipas qëllimit;
• dallon karakteristikat e secilit lloj;
• flet për letërsinë.
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, njohuritë e nxënësit.
Situata e të nxënit: U jepen nxënësve dy tekste:
një tekst joletrar dhe një tekst letrar.
1. recetë gatimi
2. përshkrim
Fjalë kyç:
tekst letrar, tekst joletrar, aktiv, pasiv, funksion
estetik, funksion praktik, letërsia
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare:
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: bisedë, punë e drejtuar, diskutim, lexim i koduar, Diagrami i
Venit, praktikë e pavarur.
Organizimi i orës së mësimit
HAPI I
Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësve: (bisedë, punë e drejtuar, diskutim)
Ora e parë e mësimit për vitin e ri mësimor nis me një bisedë të shkurtër me nxënësit rreth pushimeve verore:
➢
➢
Si i kaluat pushimet verore?
Ç’të veçantë kishin këtë vit pushimet për ju?
➢ Ç’libra keni lexuar? Cili ju ka lënë më shumë mbresa?
Vëmendja e nxënësve të përqendrohet në pyetjen e fundit.
Njihen nxënësit me strukturën e tekstit “Gjuha shqipe 9”, si vazhdim logjik i tekstit të klasës VIII, por duke
u ndalur në të veçantat e pjesës së parë, “Njohuri për tekstin” (shfrytëzohet përmbajtja e dhënë në tekst në
faqet 4-8)
U prezantohet nxënësve tema e parë “Teksti dhe gjuha”. Jepen dy tekstet e mëposhtme:
Kek me kos
Në një enë rrihen 2 kokrra vezë me 1 gotë sheqer, shtohen 2 filxhanë kafeje kos, 2 filxhanë kafeje vaj ose
gjalpë, lëkurë portokalli ose limoni, arra të grira hollë dhe të gjitha bashkë përzihen mirë. Pastaj hidhen 2 gota
uji miell, përzihen me një lugë kafeje sodë buke. Brumi nuk duhet të rrihet shumë, që të mos bëhet elastik.
Hidhet në tavë të lyer me yndyrë dhe të pudrosur me pak miell. Piqet ne furrë me 180 o , për 40 min.
36
Bora
Kthjelltësia e qiellit shkoi me diellin, me lulet, me verën. Vjeshta e trishtueshme erdhi dhe iku. Tani po hyn
dimri edhe qiellin e kanë mbuluar re të qeta e të ftohta. Edhe sot, për të parën herë, zu të bjerë borë.
Prapa qelqeve të dritares po shikoj. Ngadalë, ngadalë, sikur ka frikë të dëgjohet, bora fluturon flokë-flokë,
e shtrohet mbi dhe. Bie kudo e duket sikur kërkon të ndreqë e të zbukurojë. Dy çupa të vockla shkojnë, e në
leshrat e tyre të arta, të lëshuara mbi shpatulla, bora shkruan trëndafila të argjendta. Djemtë qeshin, hidhen,
luajnë e luftojnë me topa.
Si në verë, gjithë bota është veshur në të bardha. Flokë-flokë, ngadalë po bie bora…
Më pas nxënësve u drejtohet pyetja: Cili nga tekstet është letrar dhe cili joletrar? Çfarë qëllimi kanë këto
tekste?
Nxënësit përgjigjen duke dhënë argumentimin e tyre për secilin rast.
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
HAPI 2
Ndërtimi i njohurive të reja: (lexim i koduar, Diagrami i Venit)
Udhëzohen nxënësit të lexojnë me vëmendje informacionin në faqen 10-11, për t’u dhënë përgjigje gruppyetjeve
që mësuesi|ja i shkruan në tabelë:
A Ç’është teksti? Përse shërben ai?
Ku i përdorim tekstet?
Pse themi se tekstet përdoren në mënyrë aktive dhe pasive?
B Si klasifikohen tekstet sipas qëllimit?
Cila është pikënisja e këtij klasifikimi?
A janë funksionet e teksteve të ndara në mënyrë të prerë?
Ku dallojnë nga njëri-tjetri teksti letrar dhe ai joletrar? (Këtu nxënësit mund të përdorin Diagramin e Venit)
C Ç’është letërsia? Si bëhet klasifikimi i teksteve letrare në varësi të anës së brendshme dhe të anës së
jashtme? Cilat janë tiparet e tyre?
Nxënësit diskutojnë rreth pyetjeve të shtruara, plotësojnë njëri-tjetrin, pyesin nëse duan të dinë më shumë
rreth asaj që lexuan e diskutuan. Diagramin e Venit për klasifikimin e teksteve sipas qëllimit mësuesi\ja e
shkruan në tabelë.
Teksti letrar:
• mite, legjenda, përralla, tregime, novela,
roman, poezi, dramë;
• qëllimi kryesor: edukimi artistik i lexuesit;
• funksion estetik;
• përdoret për kënaqësinë e lexuarit,
pasurimin e imagjinatës, për t’u argëtuar;
• gjuha e figurshme.
Teksti joletrar:
• gazeta, revista, tekste mësimore,
enciklopedi etj.;
• qëllimi kryesor: përçimi i informacionit.
• funksion praktik;
• përdoret për të informuar, për të mësuar, për
të thelluar njohuritë;
• gjuha e drejtpërdrejtë.
Të përbashkëtat
• Përdoren në mënyrë aktive dhe pasive
• I shërbejnë njeriut për të pasuruar kulturën dhe sjelljen e tij.
HAPI 3
Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: (praktikë e pavarur)
Punohet ushtrimi 5, nëpërmjet të cilit nxënësit ushtrohen për të klasifikuar sipas tabelës llojet e teksteve.
Pas plotësimit bëhet diskutimi i ushtrimit.
Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për përcaktimin e llojeve të teksteve.
Detyra dhe puna e pavarur: Ushtrohuni faqe 12
Në fund të orës, mësuesja nuk harron të porositë nxënësit që të sjellin informacione në lidhje me temën
pasardhëse, si:
1. Mite që lidhen me prejardhjen e emrit ilir.
2. Cilat ishin fiset ilire dhe ku banonin ato?
3. Emrat e hyjnive dhe trashëgimtarëve të tyre.
37
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Letërsi gojore
Rubrika: Të folurit
Tema mësimore: Mitologji shqiptare
Situata e të nxënit: Mite që lidhen me
prejardhjen e emrit ilir
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/-ja:
• flet rreth mitologjisë shqiptare;
• diskuton për mitin “Kadmi dhe Iliri”, që lidhet me prejardhjen e
shqiptarëve;
• hulumton nga historia për viset ilire;
• gjen pikëtakimet e mitit me historinë.
Fjalë kyç:
mit, mitologji, gjarpër, dragua, fise ilire
Burimet: libri “Gjuha shqipe 9”, njohuritë e nxënësit, informacione
të marra nga interneti.
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare:
Histori, Gjeografi
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Stuhi mendimi, bisedë, diskutim, punë në çift,punë e drejtuar.
Organizimi i orës së mësimit
HAPI I
Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit (bisedë)
Rikujtohen nëpërmjet një bisede njohuritë e nxënësve të marra një vit më parë për letërsinë gojore dhe për
mitet, duke e përqendruar vëmendjen te thelbi i përmbajtjes së mitit: dëshira dhe përpjekja e njeriut primitiv
për të shpjeguar origjinën e jetës dhe të dukurive të ndryshme natyrore, si dhe pyeten për veçoritë e miteve.
Mythos vjen nga greqishtja
Bindje, besim
kolektiv, që nuk
bazohet në fakte
Mitet
figura perëndish,
prijësish dhe
personalitetesh historike
ngjarja është
fantastike
Shpjegimi që i jep miti,
që d.m.th.” Tregim”
Pyeten nxënësit nëse njohin ndonjë mit, që lidhet me prejardhjen e shqiptarëve dhe me emrin ilir.
HAPI II
Ndërtimi i njohurive të reja (punë e drejtuar)
Lexohet miti nga mësuesi\ja, kurse nxënësit nënvizojnë informacionet më interesante që marrin prej tij dhe
diskutojnë për to.
HAPI 3
Prezantimi dhe përmbledhja për rezultatet e arritura (punë në çift, diskutim)
Nxënësit punojnë ushtrimet e tekstit sipas kërkesave të dhëna, duke diskutuar përgjigjet për to. Këtu vijnë
në ndihmë informacionet e marra në lëndën e historisë. Nëse është e nevojshme, mund të kërkohet një
bashkëpunim me mësuesin\en e lëndës së historisë.
Ushtrimi 1. Nxënësit sjellin në klasë informacione për fiset e ndryshme ilire.
38
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Ushtrimi 2. Nxënësit gjejnë pikëtakimet e mitit me historinë, duke u mbështetur te emrat e trashëgimtarëve të
Ilirit dhe te fiset ilire, si dhe në vendndodhjen e tyre.
Ushtrimi 3. Nxënësit plotësojnë emrat e hyjnive dhe të trashëgimtarëve të tyre. Ata njohin perënditë greke,
por mirë është që të mbështeten tek ato ilire.
Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për hulumtimet e bëra rreth prejardhjes së emrit ilir, dhënien e pikëtakimeve
midis mitit dhe historisë, argumentimet e dhëna gjatë diskutimeve etj.
Detyrat dhe puna e pavarur: Materiale që flasin për simbolet e gjarprit dhe dragoit në folklorin shqiptar.
Literaturë: “Mitologjia ndër shqiptarë”, Mark Tirta, për gjarprin autori flet në faqet 145-163, ndërsa për dragoin
në faqet 121-132.
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Njohuri gjuhësore
Situata e të nxënit: Punë me tekstin
Tema mësimore: Klasat e fjalëve
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës
mësimore:
• identifikon klasat e fjalëve;
• i klasifikon ato në të ndryshueshme e të pandryshueshme, në të
mëvetësishme e të pamëvetësishme;
• përcakton veçoritë gramatikore të klasave të ndryshueshme të
fjalës.
Fjalët kyç: klasat e fjalëve, të
ndryshueshme, të pandryshueshme,
fjalë kuptimplota e jokuptimplota.
Burimet: Libri “Gjuha shqipe 9”, Libri digjital, përvoja të nxënësve
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Stuhi mendimi, di, dua të di, mësova, punë e drejtuar, analizë
rastesh, punë e pavarur
Organizimi i orës së mësimit
• Lidhja e temës me njohuritë e nxënësve; stuhi mendimi
Nxënësit kanë njohuri në lidhje me klasat e fjalëve dhe në një tabelë u kërkojmë t’i klasifikojnë ato në të
ndryshueshme e të pandryshueshme.
Nxënësit japin vetë kriterin ku bazohen për një klasifikim të tillë, në ndryshueshmërinë e tyre gjatë përdorimit në fjali.
KLASAT E FJALËVE
Të ndryshueshme
të pandryshueshme
Emri, mbiemri, folja, numërori, përemri, ndajfolje, lidhëza, parafjala, pjesëza, pasthirrma.
39
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Ndërtimi i njohurive: DI, DUA TË DI, MËSOVA.
Nxënësit ndalen në tekst dhe plotësojnë tabelën me njohuritë që dinë dhe ato të reja duke u ndalur në pyetjet
që kanë.
DI DUA TË DI MËSOVA
Klasat e ndryshueshme e të Pyetjet e nxënësve Njohuritë e reja
pandryshueshme të fjalëve Fjalët kuptimplota
Fjalët jokuptimplota
Fjalët thirrmore
Sqarojmë nxënësit që fjalët kuptimplota janë ato që mund të qëndrojnë të pashoqëruara dhe të pavarura,
ndryshe quhen dhe të mëvetësishme, ndërsa fjalët jokuptimplota nuk qëndrojnë të pavarura dhe nuk kanë
kuptim leksikor të pavarur (të pamëvetësishme).
Prezantimi i njohurive: punë e pavarur
Diskutojnë nëse kanë lidhje fjalët e ndryshueshme me të pandryshueshme me ato kuptimplota dhe
jokuptimplota.
Ushtrimi 1 sipas kërkesës
Ushtrimi 2
me - parafjalë, fjalë jokuptimplote mes atyre kuptimplota
mos - pjesëz, fjalë jokuptimplote mes atyre kuptimplota
nuk - pjesëz, fjalë jokuptimplote mes atyre kuptimplota
nëpër - parafjalë, fjalë jokuptimplote mes atyre kuptimplota
Ushtrimi 3
Të ndryshueshme
Emër Mbiemër Përemër Numëror Folje
gjë, këtë, dy prisja,
propozimin, askush, nisën,
djemve, tyre, vazhduan,
gjahtarët, të cilit vendosën
rrugën,
e pyllit,
fushimin
Të pandryshueshme
Ndajfolje Lidhëz Parafjalë Pjesëz Pasthirrmë
përsëri dhe prej,
pranë
duke, mos,
u,
eh
Ushtrimi 4, 5. Sipas kërkesës
Theksohet që fjalët kuptimplota kanë kuptimin e tyre dhe kur janë të shkëputura nga fjalia.
Vlerësimi: me notë për çdo rezultat të nxëni, mënyrën e aktivizimit etj.
• Detyrë shtëpie: Ushtrimi 6, sipas kërkesës.
40
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla:IV Klasa:IX
Tematika: Njohuri gjuhësore
Tema mësimore: Emërzimi i mbiemrit
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore
Nxënësi/ja:
• dallon mbiemrat e emërzuar nga mbiemrat e
zakonshëm;
• përcakton veçoritë e mbiemrave të nënvizuar;
• ndërton mbiemra të emërzuar në fjali e tekste.
Situata e të nxënit: Punë me tekstin
Fjalët kyç;
mbiemër i emërzuar, i qëndrueshëm,
kontekstual, veçori gramatikore.
Burimet:
Libri “Gjuha shqipe 9”, Libri digjital, përvoja të nxënësve.
Lidhja me fushat e tjera dhe temat
ndërkurrikulare:
• Identiteti kombëtar dhe njohja e
kulturave
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Stuhi mendimesh, analizë rasti, punë e drejtuar, INSERT,
punë e pavarur.
Organizimi i orës së mësimit
Lidhja e temës me njohuritë e nxënësve: stuhi mendimi
- Ç’është mbiemri?
Thoni veçoritë e tij gramatikore dhe jepni shembuj të përshtatjes së tij me emrin.
Ndërtimi i njohurive: Analizë rasti, punë e drejtuar, INSERT.
Grupet emra me mbiemra që sollën si shembuj, nxënësit i përdorin në fjali dhe i shkruajmë në tabelë.
P.sh.: Ai është djalë i mirë. ` Ajo është vajzë e mirë.
U kërkohet nxënësve që mbiemrin ta zëvendësojnë me një emër të prejardhur prej mbiemrit duke e
emërzuar atë.
P.sh.: Ai është më i miri i klasës.
Ajo është më e mira e klasës.
Vazhdohet me përcaktimin e veçorive gramatikore të tyre duke nxjerrë vetë nxënësit përfundime lidhur me
gjininë, numrin e rasë e mbiemrit të emërzuar.
Nxënësit rikthehen në tekst për të punuar me shenjat e tabelës INSERT, duke u ndalur kryesisht në njohuritë
reja.
Njohuri që
nxënësi i di
+ - ?
Njohuri të reja por
që i kupton
Njohuri që i di
ndryshe
Njohuri që nuk i
kupton
Ndalemi në shpjegimin e koncepteve emërzim i qëndrueshëm dhe kontekstual. Në emërzimin e qëndrueshëm
mbiemrat përdoren rëndom si emra. Fjalët e urta kanë kryesish emërzime të qëndrueshme.
P.sh.: I mençuri mëson edhe nga gabimet e të tjerëve.
Emërzimet kontekstuale janë ato që ndodhin në kontekste të caktuara dhe janë të lidhura me një emër të
përdorur më parë në tekst dhe nuk janë gjithmonë në çdo situatë të përdorur si të tillë.
Mbiemrat, pasi emërzohen, bëjnë pjesë në klasën e emrave. Ata mund të jenë në gjininë mashkullore: i miri,
41
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
në gjininë femërore, e mira, dhe në gjininë asnjanëse, emrat prejfoljorë, që vijnë nga mbiemra të formuar nga
pjesoret e foljeve, si vepruar, i vepruar, të vepruarit; mësuar, i mësuar, të mësuarit etj. Ata marrin sipas rastit
e përdorimit, mbaresat e gjinisë mashkullore, femërore dhe asnjanëse.
Prezantimi i njohurive: Ushtrime
Ushtrime 1
Mbiemra
Mbiemra të emërzuar
i dehur, i uritur i shtrembër i ngopuri, të uriturin E keqja
i ngopur i marrë të keq e shtrembra, i marri, të dehurit
Ushtrimi 2
Një të mirë, një të keqe, i dituri, të gjallët, të këqijtë, të mirët, i ndershmi, të kërkuarit, të jetuarit, të vërtetën,
me të vërtetën.
Ushtrimi 3
barkploti, barkboshit –
i duruari, i lëvduari –
emra të gjinisë mashkullore, të prejardhur nga emërzimi i mbiemrave të përbërë nga
emri bark dhe nga ndajfoljet plot, bosh.
emra të gjinisë mashkullore, të prejardhur nga emërzimi i mbiemrave të prejardhur
prejfoljorë i duruar, i lëvduar
i zhveshuri, i përqeshuri – emra të gjinisë mashkullore, të prejardhur nga emërzimi i mbiemrave prejfoljorë,
të prejardhur, me parashtesë, i zhveshur, i përqeshur
fjalështruari, punëmbaruari – emra të gjinisë mashkullore, të prejardhur nga emërzimi i mbiemrave të përbërë
hapshpejti, këmbëlehti – emra të gjinisë mashkullore, të prejardhur nga emërzimi i mbiemrave të përbërë
i mbyturi, i pasuri, i zhyturi – emra të gjinisë mashkullore, të prejardhur nga emërzimi i mbiemrave të
prejardhur prejfoljorë i duruar, i lëvduar
Ushtrimi 4
të vjetrën – emër, i prejardhur nga emërzimi i mbiemrit, gjinia femërore, rasa kallëzore, numri njëjës
E vjetra – emër, i prejardhur nga emërzimi i mbiemrit, gjinia femërore, rasa emërore
e reja – mbiemër, i nyjshëm, gjinia femërore, rasa emërore, numri shumës
E rrëfimit të së vjetrës – emër, gjinia femërore, numri njëjës, rasa gjinore.
revolucionin e madh – mbiemër, i nyjshëm, gjinia mashkullore, numri njëjës, rasa kallëzore,
T’afërmit e tyne – emër, gjinia mashkullore, shumës, rasa emërore
Rrënojnë të vjetrën – emër, gjinia femërore, numri njëjës, rasa kallëzore.
Flamurin e kuq – mbiemër, i nyjshëm, gjinia mashkullore, numri njëjës, rasa kallëzor,
E një të riu – emër, gjinia mashkullore, numri njëjës, rasa gjinore.
Ushtrimi 5
Mund të organizohet një konkurs për gjetjen e sa më shumë fjalëve të urta me praninë e mbiemravë të
emërzuar.
Vlerësimi: vlerësim me notë sips gjykimit të mësuesit për;
Aktivizimin e nxënësve, angazhimin në nxjerrjen e njohurive të reja, saktësinë dhe aktivizimin në ushtrime.
Detyrë shtëpi: Ushtrimi 6 sipas kërkesës. P.sh.:
Njeriu i mençur – i mençuri, Njeriu i pasur – i pasuri, ngjyra e bardhë – e bardha etj.
42
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla:IV Klasa:IX
Tematika: Njohuri gjuhësore
Tema mësimore: Ushtrime për emërzimin e mbiemrit
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës
mësimore:
• Identifikon mbiemrat e emërzuar nga mbiemrat e zakonshëm
• Analizon veçoritë gramatikore të mbiemrave.
• Dallon për të korrigjuar përdorimet e gabuara të mbiemrave të
emërzuar.
• Ben shkrime të shkurtra me përdorimin e mbiemrave të
emërzuar.
Situata e të nxënit: Punë me
tekstin
Fjalët kyç:
mbiemër i emërzuar, i
qëndrueshëm, kontekstual, veçori
gramatikore.
Burimet: Libri “Gjuha shqipe 9”, Libri digjital, përvoja të nxënësve. • Identiteti kombëtar dhe njohja e
kulturave
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Stuhi mendimesh, punë e pavarur, ushtrime.
Organizimi i orës së mësimit
Hapi I: Stuhi mendimi
• Ç’janë mbiemrat e emërzuar?
• Nga dallojnë emrat e prejardhur nga mbiemrat nga mbiemrat e zakonshëm?
• Ç’vlerë i jep gjuhës përdorimi i tyre?
Hapi II: Punë e pavarur, ushtrime.
Ushtrimi 1. Mbiemra të emërzuar janë: e drejta, e vogla, i mbyturi, të dehurit; e bujarit, e zeza, i çmenduri, e
reja, e madhja, të shtrembrën.
Ushtrimi 2. I ardhur, i shtypur, besnik, i ditur, e bukur, i njohur, të ftohtë.
Nxënësve u kërkojmë të formojnë fjali me fjalët që përdoren në të dy format dhe të tregojnë përmes ndryshimeve
rolin e emërzimit të mbiemrave.
Një popull i shtypur kurrë nuk ecën përpara.
I shtypuri ul kokën para çdo padrejtësie.
Ushtrimi 3
të vepruarit – mbiemër prejfoljor, i emërzuar, i prejardhur nga pjesorja vepruar, gjinia asnjanëse,
numri njëjës, rasa kallëzore;
të së mirës, (të) së keqes – gjinia femërore, numri njëjës, rasa gjinore.
Të mirën – gjinia femërore, numri njëjës, rasa kallëzore
E keqja – gjinia femërore, numri njëjës, rasa emërore
Të mirën – gjinia femërore, numri njëjës, rasa kallëzore
Ushtrimi 4
Në bazë të së vërtetës,
Të së mirës dhe të së keqes,
Midis së shkuarës dhe së ardhmes
Asaj të bukure
Së dashurës
43
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Ushtrimi 5,6,7 sipas kërkesës
Ushtrimi 8
Të ftohtë, të shkuarën, të ngrohtët, e drejta – emra abstraktë.
të holla – përdoret vetëm në shumës.
i mençuri, i marri, barkngopurit, të marrë – emra konkretë frymorësh.
Ushtrimi 9
mbiemra – e çuditshme, e vështira, e tashme, ngastër të kaluar, ngastër të ardhme, e përjetshme,
mbiemra të emërzuar – e tashmja, të tashmen, një e tashme, e së ardhmes, e ardhmja, së ardhmes,
analizohen si emrat: kanë trajtë, gjini, numër e rasë.
Vlerësimi: vlerësim me notë sipas gjykimit të mësuesit për:
aktivizimin e nxënësve, angazhimin në nxjerrjen e njohurive të reja, saktësinë dhe aktivizimin në ushtrime.
Detyrë shtëpie : Ushtrimi 10 sipas kërkesës. (mund ta përdorim dhe si detyrë dosjeje).
Në këtë temë mund të jepet si detyrë dosjeje gjetja e fjalëve të urta me praninë e mbiemrave të emërzuar në
të.
Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Letërsi gojore
Rubrika: Të lexuarit
Tema mësimore: Narcisi
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/-ja:
• lexon për të identifikuar mitin për hyjnitë;
• lexon bukur mitin duke iu përmbajtur rrjedhës së ngjarjes;
• dallon ngjashmëritë ndërmjet hyjnive, njerëzve dhe
dukurive natyrore;
• dallon dhe të interpreton figurën e epitetit dhe të
metamorfozës, si figura qendrore të këtij lloji;
• vlerëson qëndrimin e tij në raport me mitin.
Burimet: teksti “Gjuha shqipe 9”, fletë formati A 4
me ngjyra, fjalor mitologjik, CD, shkumësa me ngjyra.
Situata e të nxënit: Informacione për
mitin e Narcisit
Fjalë kyç:
Narcis, narcizëm, nimfë, dashuria për
vetveten
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare:
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: stuhi mendimi, pema e mendimit, lexim zinxhir, ditari
dypjesësh, hartë semantike e personazheve, rrjeti i diskutimit.
Organizimi i orës së mësimit
Hapi I. Stuhi mendimi. Rikujton njohuritë për mitin. Mësuesi/ja shkruan në qendër të tabelës me shkumës
me ngjyrë: MITET dhe së bashku me nxënësit ribën pemën e mendimit.
Pas kësaj veprimtarie nxënësit (dy –tre) lexojnë detyrën e shtëpisë. Nxënësit bëjnë vlerësime për punët e
shokëve.
44
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Hapi II. Nxënësve u shpërndahen skeda me informacion të shkurtër për historinë e veçoritë e disa
heronjve të Mitologjisë së Greqisë së lashtë.
për origjinën e botës
rrëfime të lashta
lindën bashkë
me kultet dhe festat
Mitet
personifikimi
formë e thjeshtë tregimi
për dukuritë natyrore
me strukturë
Afërdita - e bija e Zeusit dhe e Dionës, por është i përhapur edhe miti që ka lindur nga shkuma e
detit. Orët (stinët) e veshën dhe ua paraqitën zotave të Olimpit. Mbahet si perëndesha e dashurisë dhe e
bukurisë, por edhe e jetës në përgjithësi dhe e pjellshmërisë.
Narcisi – djalë i perëndisë lumore Cefis dhe i nimfës Liriopa. Sipas mitit, pak pasi lindi, e ëma e tij pyeti
falltarin Tirezia për jetëgjatësinë e të birit. Falltari iu përgjigj se do të rronte gjatë në qoftë se nuk do të
shikonte vetveten. Narcisi ishte një djalosh me bukuri të jashtëzakonshme, që kishte refuzuar dashurinë e
të gjitha nimfave. Ai u ndëshkua nga Nemesi, që i nxiti një dashuri të çmendur ndaj vetvetes. U dashura
me imazhin e vet që reflektohej në ujin e burimit Ramnusia. U mbyt në ujë (ra apo e shtynë perënditë)
dhe u shndërrua në lulen që mban emrin e tij.
Nimfa Jehonë (Ekoja)- njëra nga nimfat e maleve, bijë e Arias dhe e Gjeas. U dashurua më kot me
Narcisin që e refuzoi. E drobitur nga dhimbja, nimfa u fsheh në pyll ku vazhdoi të tretej derisa i mbeti
vetëm zëri.
(Për hollësi të tjera rreth figurave mitologjike shih Fjalorin mitologjik.)
Mësuesi/ja shkruan në tabelë titullin e mësimit të ri: “Narcisi”dhe përzgjedh nxënësit që do të lexojnë. Me
këtë metodë ai/ajo u jep mundësinë nxënësve të lexojnë të gjithë dhe të kontrollohet leximi.
Gjatë leximit nxënësit do të nënvizojnë epitetet dhe shprehjet frazeologjike.
Hapi III. Kalohet te rubrika“Reflektimi kuptimor”.
Edhe në këtë temë, nxënësit njihen me një mit për zotat dhe heronjtë.
Një nga veçoritë e miteve është se perënditë sillen njësoj si njerëzit.
- Gjeni në mit rastet kur personazhet:
o dashurojnë (Jehona mbeti e mahnitur nga bukuria e djalit...)
o qajnë (Vajtuan në pyll nimfat e reja...)
o vuajnë (Jehona vuante atje nga dashuria për Narcisin....)
o dënojnë (Perëndesha e dashurisë Afërdita e ndëshkoi Narcisin...)
o hakmerren (Dëshira e nimfës u përmbush...)
o vdesin (Narcisi vdiq...)
Përgjigjet i ilustroni me pjesë nga teksti.
Ushtrimi 2. Ndaluni në ngjashmëritë ndërmjet hyjnive dhe dukurive natyrore:
Nimfa Jehonë - dukuria e jehonës; kthimi i zërit mbrapsht.
Afërdita - dashuria njerëzore kërkon përkushtim, sakrificë dhe respekt ndaj atij që dashuron, sepse gjithkujt
mund t’i ndodhë që të vuajë nga mospërgjigjja e dashurisë (siç i ndodhi Narcisit).
Narcisi - lulja e vdekjes. Të dashuruarit e vetvetes dhe mohimi i tjetrit të çon në vuajtje të madhe deri në
shkatërrim.
45
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Ushtrimi 3. Ritregoni me fjalët tuaja përmbajtjen e këtij miti.
Nxënësve u rikujtohet skema përmbledhëse e përmbajtjes.
Kur e ku zhvillohet ngjarja?
Si shkoi Narcisi drejt rrugës tragjike?
Çfarë dënimi rëndonte
mbi Nimfën Jehonë?
Përmbajtja
Pse e ndëshkoi Narcisin
perëndesha Afërditë?
Cili është mesazhi?
Cilat janë personazhet?
Si ndodhi që Narcisi shkoi
drejt rrugës tragjike?
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Njohuri gjuhësore
Tema mësimore: Përemri i pacaktuar
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/-ja:
• identifikon përemrin e pacaktuar nga përemrat e tjerë;
• përcakton veçoritë gramatikore të tyre
• shkruan saktë sipas rregullave përemrat e përngjitur;
• përdor përemrat e pacaktuar në situata të ndryshme
krijuese.
Burimet: Libri “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja të
nxënësve
Situata e të nxënit: Punë me tekstin
Fjalët kyç:
përemër i pacaktuar, veçori gramatikore
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Stuhi mendimi, shkrim i lirë, punë e drejtuar, analizë rasti,
punë e pavarur, INSERT.
Organizimi i orës së mësimit
• Lidhja e temës me njohuritë e nxënësve: shkrim i lirë, stuhi mendimi
Nxënësit kanë njohuri për përemrat dhe u kërkohet të bëjnë një shkrim të shkurtër me temë, “Pushimet e mia”,
ku të përdorin sa më shumë përemra të llojeve të ndryshme dhe t’i nënvizojnë ato.
Pasi lexohen disa shkrime, nxënësit listojnë llojet e përemrave që kanë përdorur duke ndërtuar pemën e
mendimit, ku të jepet përkufizimi i tyre dhe veçoritë gramatikore.
46
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
e pacaktuar
pyetës shërbejnë për të
pyetur për vende a persona,
kush? ka vetëm rasë, cili?,
cila, cilët, cilat?, kanë gjini,
numër, rasë
dëftorë tregojnë objekete
a frymorë që ndodhen larg ose
afër folësit. ky, kjo këta këto, i
këtillë, për afër dhe ai, ajo,
ata, ato, i atillë
për larg
vetorë tregojnë folësin,
bashkëfolësin ose zëvendësojnë një
emër të përdorur më parë. Kanë tri veta, në
njëjës e shumës, trajta të shkurtra në rasat
dhanore e kallëzore, veta e
tretë ka dy gjini, lakohen.
Përemrat
vetvetorë tregon folësin,
vetja, vetvetja, ka rasë.
pronorë tregon kujt
i përket diçka, një send a
frymor.Kanë vetë, gjini, numër
e rasë. Gjininë e rasën
e kanë sipas pronës
lidhorë që dhe i cili.
e pronarit.
I cili ka rasë, gjini e
numër. Shërbejnë dhe
si mjete lidhëse
• Ndërtimi i njohurive: analizë rastesh, diskutim, INSERT.
Lexojmë pjesën në tekst dhe ndalemi te përemrat e pacaktuar me të zeza. Nxënësve u kërkojmë të përcaktojnë:
- Çfarë tregojnë këta përemra?
- Çfarë veçorish gramatikore kanë?
Përfundimet shkruhen në tabelë.
Nxënësit rikthehen në tekst dhe punojnë në të me shenjat e tabelës INSERT.
Njohuri që
nxënësi i di
+ - ?
Njohuri të reja por
që i kupton
Njohuri që i di
ndryshe
Njohuri që nuk i
kupton
Diskutohen njohuritë e reja dhe vazhdohet me ushtrimet.
Vetë mësuesi mund të shtojë informacion se përemrat e pacaktuar të përngjitur si: kurrkush, gjithkush, e të tjera
shkruhen pa ë, pasi zanorja ë te gjithë e kurrë bie gjatë përngjitjes.
• Prezantimi i njohurive; punë e pavarur.
Ushtrimi 1: sipas kërkesës, mund të punohet edhe në fund të fazës së ndërtimit të njohurive.
Ushtrimi 2: grupi i fundit, janë përemra të ngurtë që nuk kanë kategorinë e gjinisë, numrit e të rasës.
Ushtrimi 3:
Përemra të pacaktuar për frymorë,
sende
ndonjë strehë, të gjithë atë kohë,
dikush, ndokënd, mbarë vendin, asgjë.
Përemra të pacaktuar për frymorë e
sende të një lloji
tërë thjeshtësinë, të gjithë spektatorët
Ushtrimi 4
Teksti i plotësuar me përemrat e pacaktuar.
Në gjithë atë diell të nxehtë qershori fëmija ishte veshur shumë trashë. b) Ata kishin respekt të veçantë dhe
për një copë herë të dy i hapën rrugë me mirësjellje njëri-tjetrit. c) Ndonjëri mund ta bënte fare mirë projektin
47
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
dhe vetëm, sepse nuk ishte i vështirë. ç) Ju falënderoj shumë, por tani për tani nuk kam nevojë për asnjërin.
d) Djali pyeti me shaka se cila ishte e rruga më e mirë për të shkuar pa rënë në ndonjë greminë. dh) Dhoma
e madhe e ngrënies ishte e mbushur me gjithfarë orendish dhe pajisjesh. e) Për një kohë nuk foli më me
askënd dhe ndërronte rrugë për të mos u ndeshur me ndonjërin.
Ushtrimi 5 sipas kërkesës.
Vlerësimi: vlerësim me notë sipas gjykimit të mësuesit për aktivizimin e nxënësve, angazhimin në nxjerrjen e
njohurive të reja, saktësinë dhe aktivizimin në ushtrime.
Detyrë shtëpie: ushtrimi 6 sipas kërkesës.
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Njohuri gjuhësore
Tema mësimore: Numërori
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës
mësimore:
Nxënësi/-ja:
• identifikon numërorët;
• përcakton llojet e numërorëve;
• analizon veçoritë e numërorëve;
• drejtshkruan saktë numërorët sipas ndërtimit.
Burimet: Libri “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja të nxënësve
Situata e të nxënit: Punë me
tekstin
Fjalët kyç:
numërori, llojet e numërorëve,
numërorët sipas ndërtimit
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Stuhi mendimi, analizë rasti, grupet e ekspertëve, punë e
drejtuar, punë e pavarur.
48
Organizimi i orës së mësimit
• Lidhja e temës me njohuritë e nxënësve: stuhi mendimi
Nxënësve u lexohet fragmenti i Umberto Eco-s dhe u kërkohet të mbajnë shënim numërorët që dëgjojnë.
Nxënësit kanë njohuri dhe thonë ato që dinë në lidhje me numërorin.
• Çfarë shënon? • Llojet e numërorëve. • Drejtshkrimi i tyre.
• Ndërtimi i njohurive: Grupet e ekspertëve, punë e drejtuar.
Ndajmë klasën në grupe dhe çdo dy grupe flasin për një nga konceptet e numërorit.
2 grupe - numërorët, llojet e tij 2 grupe - përdorimi i numërorëve
2 grupe - numërorët thyesorë 2 grupe - ndërtimi i numërorëve
Në çdo grup njohuritë do të shoqërohen me shembuj.
Shënohen në tabelë të gjitha konceptet kryesore për numërorin, si emërzimi i numërorëve.
• Prezantimi i njohurive: ushtrime, punë e pavarur
Për ushtrimet 1 dhe 5 duhen pasur parasysh rregullat:
Shkruhen njësh, si një fjalë e vetme:
a) numërorët themelorë që nga njëmbëdhjetë deri më nëntëmbëdhjetë
b) ata që tregojnë dhjetëshe, qindëshe, si dhe numërorët rreshtorë, pavarësisht nga numri i pjesëve përbërëse
të tyre: njëmbëdhjetë, dymbëdhjetë, trembëdhjetë. nëntëmbëdhjetë; tridhjetë, pesëdhjetë, gjashtëdhjetë,
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
nëntëdhjetë etj. njëqind, treqind, katërqind etj.
(i, e) njëmbëdhjetë, (i, e) dymbëdhjetë), (i, e) tridhjetenëntë, (i, e) dyqindedytë, (i, e)
njëmijekatërqindepesëdheteshtatë, (i, e) njëmilionepesëqindmijekatërqindeshtatëdhjetë etj.
Shkruhen ndaras: numërorët themelorë të formuar me pjesëmarrjen e fjalëve mijë, milion, miliard etj. dhe pjesët
përbërëse të një numërori themelor, të lidhura me lidhëzën e: një mijë, dy mijë, dhjetë mijë, pesëmbëdhjetë
mijë, një milion, dy milion e një miliard etj. njëzet e një, tridhjetë e dy, dyzet e katër, treqind e pesëdhjetëve
katër, një milion e pesëqind mijë e dyqind e dymbëdhjetë etj.
Ushtrimi 2, 3, 4 dhe 6 sipas kërkesës.
Për ushtrimin 6 kihet parasysh që tre përdoret në gjininë mashkullore dhe tri në gjininë femërore.
Vlerësimi: vlerësim me notë sipas gjykimit të mësuesit për aktivizimin e nxënësve, angazhimin në nxjerrjen e
njohurive të reja, saktësinë dhe aktivizimin në ushtrime.
Jepet detyrë shtëpie.
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Letërsi gojore
Rubrika: Të lexuarit
Situata e të nxënit: Punë me tekstin
Tema mësimore: E Bukurza e Dheut (ora I)
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/-ja:
• përkufizon përrallën si lloj letrar i rrëfimit;
• lexon pjesën për të nxjerrë veçoritë e përrallës;
• përgjigjet për pyetje rreth të kuptuarit të përrallës;
• interpreton bukur mesazhin që përcjell përralla;
• komenton thënie, shprehje dhe sjellje të
personazheve.
Fjalë kyç:
përrallë, e Bukurza, rrëfim,
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, Libri digjital, përvoja të
nxënësve.
Lidhja me fushat e tjera dhe temat
ndërkurrikulare:
• Identiteti kombëtar dhe njohja e kulturave
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: stuhi mendimi, pema e mendimit, diskutim, lexim i pjesës,
pyetje-përgjigje, ditarët e të nxënit.
HAPI I
Autorë të njohur në botë; Andërsen,
Vëllezërit Grim.
Përralla të njohura; princesha bizele,
Rrobat e reja të mbretit etj.
Organizimi i orës së mësimit
Hyrje dhe mbyllje klishe
PËRRALLA
Personazhe reale e joreale
Fund i lumtur, e mira fiton mbi të
keqen, e vërteta mbi gënjeshtrën.
Përralla të njohura në shqip; Nastradini,
përralla e tri vëllezërve, etj.
Elemente të njohura; numri tri, i vogli, njeriu fiton
mbi fuqitë e mbinatyrshme dhe forcat negative.
49
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Lidhja e temës me njohuritë e nxënësve; stuhi mendimi.
Nxënësit kanë njohuri për përrallën, ndaj dhe risjellin përmes pemës së mendimit njohuritë që kanë rreth saj,
duke listuar dhe përrallat më të njohura shqiptare e botërore dhe autorët më të njohur.
HAPI II
Ndërtimi i njohurive: lexim i pjesës dhe rrëfim i pjesës, pyetje-përgjigje.
Leximi i pjesës bëhet nga nxënësit në heshtje dhe pas disa minutash kërkohet të interpretojnë përrallën me fjalët
e tyre, duke treguar kujdes në leximin e fjalëve të personazheve në dialektin gegë, në të cilin është shkruar pjesa.
Mund të dëgjohen dy rrëfime dhe nxënësit vlerësojnë rrëfimtarin më të mirë.
Nëse ka shprehje dhe fjalë që i kanë hasur në tekst dhe nuk u dinë kuptimin, bëhet shpjegimi i tyre nisur nga
konteksti.
Nxënësve u kërkohet të ndërtojnë nga dy a tri pyetje lidhur me përrallën.
Ndërkohë, pyetjet të cilat duhet të marrin përgjigje pas leximit të përrallës, lidhen me:
o motivin; mesazhin; personazhet; veprimet e tyre.
HAPI III
Prezantimi i njohurive; koment dhe ditarët e të nxënit.
Ushtrimi 3
Në pjesën më të madhe të përrallave, personazhi i vajzës është me bukuri të jashtëzakonshme, karakter të
fortë dhe martesa me të është e vështirë.
Zakonisht këto përralla kanë fund të lumtur dhe ndryshimi në mbylljen e kësaj përralle tregon për origjinalitetin
e përrallave shqiptare, ndonëse kanë ngjashmëri në motive dhe mesazhe.
Përralla të tjera që kanë Të Bukurën e Dheut protagoniste, janë:
• E bukura e dheut;
• Princi dhe e Bukura e Dheut Djali;
• E Bukura dhe zhgaboja.
Në një pjesë të përrallave, E bukura e Dheut ndihmon trimat, me të cilët bie në dashuri, ndonëse atë janë të
varfër, dhe në fund të përrallave martohet me ta.
Vlerësimi: vlerësim me notë, sipas gjykimit të mësuesit, për: aktivizimin e nxënësve, angazhimin në nxjerrjen
e njohurive të reja, saktësinë, logjikën, shprehitë dhe leksikun e pasur.
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Letërsi gojore
Rubrika: Të lexuarit
Situata e të nxënit: Punë me
tekstin
Tema mësimore: E Bukurza e Dheut (ora II)
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës
mësimore:
Nxënësi/-ja:
• ritregon përrallën duke reflektuar cilësi interpretuese;
• analizon nga ana strukturore përrallën;
• komenton domethënien e veprimeve të personazheve në përrallë;
• shpjegon domethënien e numrave në përrallë;
• analizon raportet e dialogut, përshkrimit dhe rrëfimit në përrallë.
Fjalë kyç:
përrallë, E Bukurza e Dheut,
peshku, molla, numra, stil.
50
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja e nxënësve.
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Lidhja me fushat e tjera dhe
temat ndërkurrikulare:
• Identiteti kombëtar dhe
njohja e kulturave
Metoda dhe veprimtari të nxënësve: Me hapa, analizë teksti, diskutim, ditarët e të nxënit.
Organizimi i orës së mësimit
Hapi I
Nëse kemi orë 90-minutëshe, vazhdojmë normalisht me analizën e përrallës, ndërsa në orët 45- minutëshe,
bëhet një ritregim i bukur, duke kërkuar interpretim të përrallës.
Hapi II
Ushtrimi 4
Me ditarët e të nxënit, nxënësit komentojnë bisedat dhe takimin e djalit me kafshët. Në çdo bisedë me
kafshët, ndonëse i varfër, si ndodh në përgjithësi në përralla, djali përfaqëson njeriun me virtyte, zemërmirë
dhe që të mirën e sheh si diçka të natyrshme, si ndaj njerëzve, ashtu dhe ndaj kafshëve. Secila nga kafshët
përfaqëson një tipar. Peshku përfaqëson diçka të lirë e të pastër, një element i njohur në përralla për misterin
dhe elementin magjik, të cilin “autori” e përdor për të bërë të mundur të pamundurën për njeriun e zakonshëm.
Shqiponja, simbolikë e origjinës së përrallës, simbolizon lirinë, por dhe forcën e besnikërinë, të drejtën dhe të
virtytshmen.
Dhelpra njihet si simbol i dinakërisë dhe kjo del në fund, kur djalin e fsheh aty ku nuk mund të gjendej më
dhe, ndryshe nga një fund i lumtur dhe i pritshëm për përrallën, kemi një fund të trishtë, duke nxjerrë në pah
dinakërinë e saj. Realizoi dëshirën e djalit sipas fjalës së dhënë, por nuk e beri atë të lumtur.
Ushtrimi 5
Nxënësit sjellin shembuj përrallash me personazhe dhelprat, duke shpjeguar simbolikën e tyre.
Molla është simbol i çelësit të lumturisë, fsheh misterin dhe përgjithësisht ka konotacion pozitiv në përralla.
Pikë 6
Një nga elementet karakteristike të përrallave është që e mira triumfon mbi të keqen dhe ajo kryesisht
përfaqësohet nga njerëz ose qenie të thjeshta, të varfra, por me botë të pasur shpirtërore.
Hapi III Gjuha dhe stili
Ushtrimi 7
Nxënësit analizojnë elementet e strukturës në përrallë:
• hyrje (pika e lidhjes);
• zhvillimi ( konflikti, pika kulminante);
• mbyllja (zgjidhja e konfliktit).
Në secilin element të strukturës, nxënësit nxjerrin veçoritë e përrallës dhe klishetë.
Ushtrimi 8
Nxënësit vëzhgojnë hapësirat e dialogëve, të përshkrimit dhe të rrëfimit dhe diskutojnë rreth tyre.
Dialogët janë të shkurtër, shkëmbehen një a dy fjali mes personazheve, sa për të dhënë raportin që ekziston apo
që krijohet mes personazheve. Një pjesë të konsiderueshme e zë rrëfimi i autorit, kombinuar me dialogët dhe
përshkrimin. Asnjë nga elementet nuk mbizotëron në raport me të tjerët. Përshkrimi dhe rrëfimi shkrihen në një.
Ushtrimi 9
Një sërë elementesh karakteristike të përrallës janë: numrat, klishetë, personazhet kafshë e njerëz, që hasen
më së shumti, bashkë me simbolikën e tyre.
Numri tre përshkon gjithë përrallën: tre kafshë, i treti përcakton fundin etj.
Vlerësimi: vlerësim me notë, sipas gjykimit të mësuesit, për: aktivizimin e nxënësve, angazhimin në nxjerrjen
e njohurive të reja, saktësinë, logjikën, shprehitë dhe leksikun e pasur.
51
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Letërsi gojore
Rubrika: Të lexuarit
Tema mësimore: Muji dhe Halili
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/-ja:
• lexon për të identifikuar llojin e legjendës në letërsinë
gojore;
• përmbledh legjendën në pak fjali dhe i vendos një titull;
• dallon dhe interpreton figurën e hiperbolës, si karakteristikë
e këtij lloji;
• dallon elementin fantastik nga ai real;
• gjen shprehje me forcë të madhe shprehëse dhe shpjegon
rolin e tyre.
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, fletore, mjete shkollore, tabela,
shkumësa me ngjyra.
Situata e të nxënit: Informacione për
Eposin e kreshnikëve dhe epikën popullore
Fjalë kyç:
Muji, Halili, zana, rapsodë, Jutbinë
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare:
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: bisedë, punë e drejtuar, punë në çift, diskutim.
Organizimi i orës së mësimit
Hapi I. Mësuesi/ja përzgjedh një nxënës për të lexuar detyrën e shtëpisë.
Hapi II. I njeh nxënësit me titullin e ri të mësimit, me llojin e tekstit letrar dhe zhvillon me nxënësit një stuhi
mendimesh për legjendat. Shkruan në tabelë titullin e mësimit dhe plotëson stuhinë e mendimit.
Hapi III. Mësuesi/ ja lexon fragmentin “Muji dhe Halili” duke ruajtur gjatë leximit karakteristikat e gegërishtes.
Nxënësit do të nënvizojnë hiperbolën dhe elementin fantastik.
tekst letrar
lloji i veçantë i rrëfimit popullor
elemente fantastike
legjenda
mrekullia dhe e
jashtëzakonshmja
përcillet gojë
më gojë
flet për një
ngjarje
figurë historike
Ka një qëllim, është
trillim poetik:
a. hiperbolë
b. personifikim
Hapi IV. Kalohet te rubrika “Reflektimi kuptimor”.
Ushtrimi 1. Do të zhvillohet në formë diskutimi.
Ushtrimi 2.
Përgjigje të mundshme:
Të dy kreshnikët largohen nga vendi, futen nën dhè, sepse na s’kemi shka ba mbi ftyrë të tokës.
Tragjikja qëndron në largimin e tyre nga jeta mbi tokë; tërheqja e tyre jo prej luftërave, por prej një sendi:
pushkës, plumbit.
52
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Ushtrimi 3.
Përgjigje. Ilustrimi: Muji e shtrëngoi aq fort çelikun, sa e shtypi si të ishte prej dylli. Forca e një vendi matet
nga fuqia e banorëve të tij.
Ushtrimi 4. Mësuesi/ja kërkon nga nxënësit të thonë tituj gojëdhënash, përzgjedh dhe shkruan në tabelë
titujt më të përshtatshëm.
Ushtrimi 5. Kalohet te rubrika “Reflektimi stilistik- gjuhësor”.
Pikat e përbashkëta që lidhin dy gojëdhënat.
Vendi: nëpër male
Personazhet: Muji, Halili, bariu
Mesazhi: Zhvillimi i shoqërisë, largimi prej skenës së luftërave dhe jetës shqiptare të Mujit dhe Halilit.
Diskutim i lirë
Ushtrimi 6. Shprehja: “Jo fort larg prej këtyre kohëve tona”, gojëdhëna e dytë rrëfen për një kohë të
papërcaktuar, që qëndron shumë larg kohëve të lashta dhe më pranë kohës së luftërave me armë baruti.
Ushtrimi 7. Do të punohet me tabelën e figurave.
Ushtrimi 9. Toponimet e vendeve reale që u përmendën në legjendë janë:
Fjalia Lloji i figurës Interpretimi im
Mos ia shtje dorën, se
t’a kputë
Hiperbolë
Ushtrimi 8. Do të punohet me teknikën Ditari dypjesësh.
Imazhi që përftohet është i
madhështisë fizike. Njerëz me fizik
të madh, që jetojnë nëpër malet e
Shqipërisë, ashtu siç është dhe vetë
natyra shqiptare.
Fragmenti
Ai vend po ishte i dam tanë
megja-megja e aty gjindej Muji me Halilin.
Komenti i nxënësit
Shpella e Bjeshkëve të Kelmendit, Qafa e Diellit, Dukagjini.
Ushtrimi 10. Nxënësit do të punojnë në fletoret e tyre për gjetjen dhe interpretimin e shprehjeve. Më pas
përfaqësues të grupeve do të japin përgjigjet, të cilat mësuesi i shkruan në tabelë.
Shprehja
E shpon anë m’anë
Mbi ftyrë të tokës
Asht ende gjallë ndër shpella
Interpretimi
Përdorimi i shprehjes anë m’anë në kuptimin
që përftojnë sot, tregon për lashtësinë e
gjuhës dhe legjendës. Plaga që lë pushka
ndihet në çdo pjesë të trupit.
Detyrë shtëpie. Në fund të orës së mësimit mësuesi/ja bën vlerësimin e nxënësve.
53
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Njohuri gjuhësore.
Situata e të nxënit: Punë me tekstin
Tema mësimore: Ushtrime për numërorët
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës
mësimore:
Nxënësi/-ja:
• identifikon numërorët;
• përcakton veçoritë dhe llojet e numërorëve;
• drejtshkruan numërorët sipas ndërtimit;
• përdor shumëllojshmëri numërorësh në situata të ndryshme.
Fjalët kyç:
numërorët, llojet, drejtshkrimi i
numërorëve
Burimet: Libri “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja të nxënësve
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Stuhi mendimi, punë e pavarur, diskutim.
Organizimi i orës së mësimit
Hapi I
Nëse kemi orë 90-minutëshe nuk ka nevojë për një rifreskim njohurish por nëse orët janë 45-minutëshe do të
bëhet një stuhi mendimi për njohuritë e një ore më parë te numërorët.
• numërori, llojet e tij
• përdorimi i numërorëve
• numërorët thyesorë
• ndërtimi i numërorëve
Hapi II
Ushtrimi 1
Përemrat e fjalisë së dytë dhe të tretë, të parafundit dhe të fundit shënojnë sasi. Të tjerët shënojnë numër
abstrakt.
Ushtrimi 2
Shtatë, tre, pesë, tetë, gjashtë, tridhjetë, njëzet, njëqind, një, dhjetë, nëntë, dy, zero etj.
Ushtrimi 3
Të parmë - dy, një
Të përngjitur - 14
Të përbërë - 100, 30
Shprehje - 25, 45, 7999, 3999
Ushtrimi 4 sipas kërkesës dhe ushtrimi 5 mund të jepet si detyrë dosjeje.
Ushtrimi 6
a. - ndajfolje
b. - përemër
c. - përemër
ç. - numëror
d. - përemër
dh. - numëror
e. - përemër
Ushtrimi 7. Numërorët me nyjë me veçori si mbiemrat janë numërorë rreshtorë.
Ushtrimi 8. Janë përdorime të figurshme në shprehje frazeologjike.
Vlerësimi: Sipas saktësisë dhe angazhimit gjatë orës së mësimit.
Detyrë shtëpie: Ushtrimi 9 sipas kërkesës.
54
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Letërsi gojore
Rubrika: Të dëgjuarit
Tema mësimore: Eposi i kreshnikëve
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës
sipas temës mësimore:
Nxënësi/-ja:
• identifikon veçoritë e eposit të kreshnikëve;
• dëgjon për qëllime të caktuara pjesë nga eposi i
kreshnikëve;
• dallon figuracionin artistik të përdorur në këto krijime.
Situata e të nxënit:
Deka e Omerit
Martesa e Halilit
Fjalë kyç:
epos, kreshnik, elegji, Omeri, Ajkuna, Muji,
Halili
Burimet: Libri “Gjuha shqipe 9”, njohuritë e nxënësit,
informacione nga interneti.
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare:
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: stuhi mendimi, diskutim, punë në çift.
Organizimi i orës së mësimit
1. Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësve. (stuhi mendimi)
U kërkohet nxënësve që të shprehin mendimin e tyre rreth pyetjes:
Ç’ju kujtojnë emrat: Gjergj Elez Alia, Muji, Halili, zanë, orë, bjeshkë, kreshnik?
U jepet nxënësve një afat kohor për t’iu përgjigjur pyetjes. I nxisni të shprehin sa më shumë mendime lidhur
me pyetjen. Mos u përqendroni për një kohë të gjatë te asnjëra prej përgjigjeve.
Përgjigjet e nxënësve mund të jenë:
• personazhe të Ciklit të Kreshnikëve;
• jetonin në Bjeshkë;
• ishin trima, të fortë, të fuqishëm;
• luftonin kundër pushtuesve sllavë;
• e donin shumë familjen, atdheun dhe e mbronin atë me jetë (Kujtohet beteja e Gjergj Elez Alisë kundër
Bajlozit për të mbrojtur nderin e familjes);
• Zanat, hyjneshat e natyrës së virgjër, që e ndihmuan Mujin të bëhet i fuqishëm;
• Orët, hyjnitë e familjes, mbrojnë familjen nga e keqja.
Në këtë hap mësuesi\ja u përgjigjet këtyre pyetjeve:
• Ç’është Eposi i kreshnikëve?
• Cilat janë personazhet më të njohura të këtyre këngëve?
• Përse luftojnë kreshnikët dhe kundër kujt?
• Ç’karakteristika kanë këto këngë?
• Ku këndohen këto këngë dhe me ç’vegël shoqërohen?
2. Ndërtimi i njohurive të reja (diskutim)
Para se të lexohen nga mësuesi\ja pjesët e përzgjedhura nga Cikli i Kreshnikëve, udhëzohen nxënësit të
dëgjojnë me vëmendje dhe të kenë parasysh këto këshilla:
55
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
▪
▪
▪
Këshilla gjatë të dëgjuarit
Mbani në dorë laps ose stilolaps për të mbajtur shënime gjatë të lexuarit.
Dëgjojeni tekstin me kujdes dhe dalloni notat emocionale që përshkojnë të dyja këngët.
Dalloni momentet më të rëndësishme nga ato më pak të rëndësishme, personazhet që
marrin pjesë, ngjarjen që ndodh, si dhe figuracionin artistik që përdor autori popull në
këto këngë.
Pas dëgjimit të këngëve, nxënësit punojnë me fjalorin dhe diskutojnë rreth çështjeve të shtruara më lart.
3. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura. (punë në çift, diskutim)
Punohen në fund të faqes 25 dy ushtrimet plotësuese për të dyja këngët.
Nxënësit punojnë në çift për realizimin e detyrës. Diskutohen përgjigjet e dhëna me të gjithë klasën.
Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për dëgjimin e kujdesshëm, pjesëmarrjen në diskutime për çështjet e
shtruara, si dhe për plotësimin e ushtrimeve në libër.
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Njohuri gjuhësore
Tema mësimore: Foljet kalimtare dhe jokalimtare. Forma veprore dhe
joveprore e foljeve
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës
mësimore:
Nxënësi/-ja:
• klasifikon foljet në kalimtare e jokalimtare;
• dallon përdorimin e foljeve sipas kontekstit në kalimtare e jokalimtare;
• dallon formën veprore nga ajo joveprore e foljeve.
Situata e të nxënit: Punë me
tekstin
Fjalët kyç:
folje kalimtare e jokalimtare,
formë veprore e joveprore.
Burimet: Libri “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja të nxënësve
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Stuhi mendimi, analizë rasti, punë e drejtuar, INSERT, punë
e pavarur.
Organizimi i orës së mësimit
• Lidhja e temës me njohuritë e nxënësve; stuhi mendimi
Nxënësit japin njohuritë që kanë rreth foljes duke plotësuar pemën e mendimit për veçoritë dhe kategoritë
gramatikore që kanë.
56
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
zgjedhimi I, II, III
formë veprore e
joveprore
kalimtatre/
jokalimtare
vetë I, II, III
folja tregon veprim
ose gjendje
numër njëjës e
shumës
kohë
Të thjeshta e të
përbëra
8 kohë
mënyrë dëftore, lidhore,
kushtore, dëshirore,
habitore, urdhërore
• Ndërtimi i njohurive; diskutim, analizë rasti, punë e drejtuar, INSERT.
Nxënësit lexojnë tekstin e dhënë dhe përcaktojnë nëse foljet me të zeza mund të marrin ose jo kundrinorë të
drejtë. Praninë ose jo të kundrinorit nxënësit e argumentojnë sipas formës përfaqësuese dhe sipas kontekstit.
Përcaktohet kushti që foljet të kenë karakter kalimtar ose jokalimtar.
Kështu folja shkrij mund të jetë kalimtare në formën përfaqësuese por në rastin e fjalisë do të shkrinte dëbora
është përdorur si jokalimtare.
Nxënësit kujtojnë kuptimin e formës veprore e joveprore të foljes duke dhënë dhe mënyrat e realizimit të saj.
Për foljet që marrin kundrinor të zhdrejtë pa parafjalë kemi të bëjmë me folje kalimtare të zhdrejta.
Vazhdohet me shenjat e tabelës INSERT në tekst dhe diskutohen njohuritë e reja në lidhje me foljen dhe
formën e saj.
Njohuri që
nxënësi i di
+ - ?
Njohuri të reja por
që i kupton
Njohuri që i di
ndryshe
Njohuri që nuk i
kupton
• Prezantimi i njohurive: punë e pavarur.
Ushtrimi 1 sipas kërkesës. Për të parë ndryshimet bëhet qarkimi i elementeve dalluese në formimin e
formës joveprore.
Ushtrimi 2
a. JK
b. K
c. JK
ç. K
d. K
dh. JK
e. JK
ë. K
Vlerësimi: Vlerësim me notë sipas gjykimit të mësuesit për aktivizimin e nxënësve, angazhimin në nxjerrjen
e njohurive të reja, saktësinë dhe aktivizimin në ushtrime.
Detyrë shtëpie: Ushtrimi 3 sipas kërkesës.
57
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Njohuri gjuhësore
Tema mësimore: Forma veprore e joveprore e foljeve
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/-ja:
• përcakton formën e foljeve të dhëna;
• jep formën e kundërt të foljes;
• përcakton elementet e formimit të formës joveprore;
• përdor foljet në format e kërkuara në situata të ndryshme.
Burimet: Libri “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja të
nxënësve
Situata e të nxënit: Punë me tekstin
Fjalët kyç:
folje, formë veprore e joveprore
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Stuhi mendimi, punë e drejtuar, punë e pavarur.
Organizimi i orës së mësimit
• Lidhja e temës me njohuritë e nxënësve: stuhi mendimi
Rikujtohen njohuritë për foljet kalimtare e jokalimtare dhe ndalemi te foljet kalimtare për dy format e saj,
veprore e joveprore.
• Ndërtimi i njohurive: punë e drejtuar
Nxënësit lexojnë fragmentin për formën e foljeve dhe analizojnë format e foljeve me të zeza. Për foljet në
joveprore dallojnë elementet formuese të kësaj forme.
Ndalen në tekst për të rikujtuar të gjitha kalimet në çdo kohë e mënyrë nga forma veprore në joveprore.
Nxjerrin tri mënyrat e kalimit dhe i shkruajnë në tabelë:
• me mbaresë
• pjesëzën u
• me foljen ndihmëse jam për kohët e përbëra.
Nxënësit të përpiqen të bëjnë dallimin mes foljeve jokalimtare dhe atyre joveprore.
Foljet në formën joveprore nuk marrin kundrinor të drejtë por nëse kalojnë në veprore marrin kundrinor të
drejtë ndërsa foljet jokalimtare, pavarësisht formës, nuk marrin kundrinor të drejtë (përjashtohen rastet kur
foljet kalimtare përdoren si jokalimtare dhe anasjelltas).
• Prezantimi i njohurive: punë e pavarur. Ushtrime.
Ushtrimi 4
Folja
Elementi i formës joveprore mënyra
të kthehesh hesh - mbaresë lidhore
do të ishte parë Folja jam kushtore
druhesh hesh dëftore
qofshi nderuar qofshi (jam ) dëshirore
të çlodhej Ej - mbaresë lidhore
58
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
u ul pjesëza u dëftore
u rritkësh pjesëza u habitore
u mbyll pjesëza u dëftore
Ushtrimi 5 sipas kërkesës.
Ushtrimi 6
• të kishit dëgjuar - të ishit dëgjuar
• do të kishe parë - do të ishe parë
• ka veshur - qe veshur
• do të pëlqesh - do të pëlqehesh
• kënduaka - u kënduaka
• pastruan - u pastruan
• haptë - u haptë
• mbarojnë - mbarohen
Vlerësimi: Vlerësim me notë sipas gjykimit të mësuesit përaktivizimin e nxënësve, angazhimin në nxjerrjen
e njohurive të reja, saktësinë dhe aktivizimin në ushtrime.
Detyrë shtëpie: ushtrimi 7 f. 187 sipas kërkesës.
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Njohuri gjuhësore
Tema mësimore: Ushtrime për format e foljes
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/-ja:
• përcakton veçoritë e foljes;
• dallon foljet kalimtare e jokalimtare;
• dallon formën e foljes;
• jep formën e kundërt të foljes;
• përshtat foljet sipas kërkesës në fjali;
• përdor të njëjtat folje herë si kalimtare e herë si jokalimtare
në fjali;
• bën shkrime të thjeshta duke përdorur folje në forma të
ndryshme
Situata e të nxënit: Punë me tekstin
Fjalët kyç:
folje kalimtare e jokalimtare, forma veprore
e joveprore
Burimet: Libri “Gjuha shqipe 9”, Libri digjital, përvoja të
nxënësve
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Stuhi mendimi, punë e pavarur, diskutim.
59
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
u ul pjesëza u dëftore
u rritkësh pjesëza u habitore
u mbyll pjesëza u dëftore
Ushtrimi 5 sipas kërkesës.
Ushtrimi 6
• të kishit dëgjuar - të ishit dëgjuar
• do të kishe parë - do të ishe parë
• ka veshur - qe veshur
• do të pëlqesh - do të pëlqehesh
• kënduaka - u kënduaka
• pastruan - u pastruan
• haptë - u haptë
• mbarojnë - mbarohen
Vlerësimi: Vlerësim me notë sipas gjykimit të mësuesit përaktivizimin e nxënësve, angazhimin në nxjerrjen e
njohurive të reja, saktësinë dhe aktivizimin në ushtrime.
Detyrë shtëpie: ushtrimi 7 f. 187 sipas kërkesës.
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Mitologji shqiptare
Rubrika: Të lexuarit
Tema mësimore: Rozafati
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/-ja:
• liston veçoritë e baladave;
• lexon pjesën për t’u përgjigjur rreth të kuptuarit;
• shpjegon fjalë e shprehje nga teksti që janë në dialekt;
• përcakton elementet folklorike në tekst;
• dallon temën dhe motivin qendror të baladës
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, Libri digjital, përvoja të nxënësve,
pjesë nga filmi “Muri i gjallë”.
Situata e të nxënit: Punë me tekstin
Pjesë nga filmi “Muri i gjallë”.
https://www.youtube.com/
watch?v=USKGIpZwGyw
Fjalë kyç:
baladë, Rozafa, motiv, tematika
Lidhja me fushat e tjera dhe temat
ndërkurrikulare:
• Identiteti kombëtar dhe njohja e
kulturave
Metodologjitë dhe veprimtaritë e nxënësve: diskutim, pema e mendimit, vëzhgim i materialeve filmike,
stuhi mendimi, lexim teksti, analizë teksti.
60
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Organizimi i orës së mësimit
HAPI I
Lidhja e temës me njohuritë e nxënësve; stuhi mendimi, pema e mendimit.
Nxënësit kanë njohuri për baladat dhe vendin e tyre në folklor.
Plotësojnë organizuesin grafik për baladën, duke u ndalur në veçoritë që e dallojnë nga të tjera krijime letrare
të folklorit.
Baladat më të njohura shqiptare: Rozafa,
Kostandini dhe Doruntina, Ago Ymeri etj.
Bazohet në një motiv
kryesor, si: besa, nderi apo
fjala e dhënë.
BALADA
Karakterizohet nga elemente epike (rrëfimi)
dhe dramatike (fund i trishtë për heroin
kryesor) ndërthurur me elemente lirike.
Karakterizohet nga tragjikja individuale,
kapërcimet e mëdha në rrëfim dhe me
situata themelore të zhvillimeve psikologjike.
Tematika më e njohur ajo e vetëflijimit dhe në veçanti
e murimit, që i kapërcen kufijtë vendas e shtrihet në
gjithë Ballkanin; murimi në kala, në ura etj.
HAPI II
Ndërtimi i njohurive; vëzhgim materiali filmik, lexim i pjesës, diskutim.
U vendosim nxënësve një fragment nga filmi “Muri i gjallë” dhe nxënësit diskutojnë rreth njohurive që kanë
për këtë baladë.
Lexohet balada me zë , duke u kujdesur për intonacionin, dialektin dhe rimën e përdorur.
Ndalemi në shpjegimin e fjalëve dhe shprehjeve të reja, që nxënësit nuk i kuptojnë nga konteksti.
Përmbledhin dhe një herë shkurtazi subjektin e baladës, duke vënë theksin në momentet kyç, renditjen
kronologjike të veprimeve dhe ruajtjen e intonacionit shprehës.( USHTRIMI 1 dhe 2)
HAPI III
Prezantimi i njohurive. Diskutim
USHTRIMI 3
Këtu bëhet fjalë për temën e qëndresës, murimit të gjallë dhe motivi themelor (kodi moral) që e përshkon është
besa e dhënë.
USHTRIMI 4
Këtu hyn në veprim elementi karakteristik i folklorit: numri tre dhe vëllai i vogël, më i drejti dhe më pozitivi, që e
ruan besën, ndryshe nga dy të mëdhenjtë, besa e të cilit e çon të shoqen drejt flijimit për qëndresën e kalasë.
Vlerësimi: vlerësim me notë, sipas gjykimit të mësuesit, për: aktivizimin e nxënësve, angazhimin në nxjerrjen
e njohurive të reja, saktësinë, logjikën, shprehitë dhe leksikun e pasur. Vlerësimi mund të bëhet dhe në fund
të orës së dytë.
Detyrë shtëpie: Kthejeni baladën në prozë.
61
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Mitologji shqiptare
Rubrika: Të lexuarit
Situata e të nxënit: Punë me tekstin
Tema mësimore: Rozafati (ora II)
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/-ja:
• rrëfen baladën duke manifestuar mënyrë artistike
shprehitë dhe notat dramatike që e përshkojnë;
• analizon psikologjinë dhe karakterin e personazheve,
nisur nga veprimet e tyre;
• veçon elemente stilistikore që i japin ritëm dhe
muzikalitet baladës;
• përcakton raportin mes rrëfimit dhe dialogut dhe
përcakton efektin që sjell ky raport;
• shpjegon rolin e thirrorit në baladë.
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja të nxënësve.
Fjalë kyç:
balada, Rozafa, murim, strukturë, stil.
Lidhja me fushat e tjera dhe temat
ndërkurrikulare:
• Identiteti kombëtar dhe njohja e
kulturave
Metoda, teknika dhe veprimtaritë e nxënësve: me hapa, diskutim, ditarët e të nxënit, analizë teksti.
Organizimi i orës së mësimit
HAPI I
Nëse kemi orë 90-minutëshe, vazhdojmë normalisht me analizën e përrallës, ndërsa për orët 45-minutëshe,
bëhet një ritregim i bukur, duke kërkuar interpretim e baladës.
HAPI II
USHTRIMI 4-5
Nxënësit analizojnë veprimet e vëllezërve dhe nuseve të tyre. Duke u ndalur në veprimet e vëllezërve, vjen
mesazhi që besa është diçka e shenjtë, por dhe kërkon sakrifica për ta mbajtur, është një lloj sprove për
karakterin dhe qëndresën e personazheve. Vetëm vëllai i vogël sakrifikon në emër të besës dhe fjalës së
dhënë, rrjedhimisht dhe të qëndresës së kalasë.
Personazhi i Gjelinës përshkohet nga një sprovë e fortë psikologjike. Mëmësia dhe dashuria për jetën qëndrojnë
nga njëra anë, ndërsa në anën tjetër qëndron përgjegjësia për plotësimi i detyrës përmes flijimit.
Ajo përpiqet të gjejë një zgjidhje të ndërmjetme, e cila i jep mundësinë edhe të kryejë ritin e flijimit, edhe të
mbajë lidhjen me të birin. Gjithsesi, ajo e pranon sakrifikimin, duke qenë se ai është për një interes më të
përgjithshëm.
USHTRIMI 6
Tragjikja në baladë përfaqësohet nga Gjelina, vëllai i vogël dhe foshnja e tyre.
Me murosjen e Gjelinës, familja humbet gruan, bashkëshorten dhe nënën, ndërsa Gjelina humbet mëmësinë,
këtë ndjesi të provuar rishtazi që e çmonte shumë.
Fakti që gjysma e trupit qëndron jashtë, tregon se ajo përpiqet të realizojë të dyja detyrimet.
62
USHTRIMI 7
Nxënësit identifikojnë elementin e jashtëzakonshëm në baladë.
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Lënia e trupit jashtë për të mëkuar të birin edhe pas murimit, njëlloj si të qe gjallë, përbën të jashtëzakonshmen
në forma të ndryshme. Ky element e afron atë me përrallën dhe është një element që haset në të gjitha baladat.
USHTRIMI 8
Nxënësit gjejnë në tekst ato elemente që i japin muzikalitet poemës, si:
o inversioni- e treta Gjelinë;
o përsëritjet –fjala nanë, (epanalepsa);
o zhurma e çekiçëve;
o Rimat fundore të puthura, të shoqëruara me anaforë.
USHTRIMI 9
Nxënësit gjejnë në tekst vargjet rrëfyese, dialoguese dhe ato medituese, të cilat shpesh herë gjenden të
ndërthurura me njëra-tjetrën. Në dialogë mbizotëron koha e tashme, në vargjet rrëfyese koha e kryer e
thjeshtë, ndërsa në vargjet meditative përdoret mënyra lidhore në kontekstin e së ardhmes.
Vlerësimi: vlerësim me notë, sipas gjykimit të mësuesit, për: aktivizimin e nxënësve, angazhimin në nxjerrjen
e njohurive të reja, saktësinë, logjikën, shprehitë dhe leksikun e pasur.
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Njohuri gjuhësore
Tema mësimore: Foljet njëvetore dhe pavetore
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/-ja:
• dallon foljet njëvetore dhe pavetore;
• përdor në shkrime të ndryshme folje njëvetore e pavetore;
• transformon fjalitë me folje nga vetore në pavetore ose njëvetore.
Burimet: Libri “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja të nxënësve
Situata e të nxënit: Punë me tekstin
Fjalët kyç:
folje vetore, njëvetore, pavetore.
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Stuhi mendimi, punë e drejtuar, INSERT, punë e pavarur,
diskutim.
Organizimi i orës së mësimit:
• Lidhja e temës me njohuritë e nxënësve: stuhi mendimi
Cilat janë gjymtyrët kryesore të fjalisë?
Si përshtaten kryefjala dhe kallëzuesi?
A ka fjali pa kryefjalë?
Në ç’raste ndodh kjo?
63
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
• Ndërtim njohurish: punë e drejtuar, INSERT
Një nxënës lexon bukur vargjet nga “Cikli i kreshnikëve” dhe pasi dallojnë foljet, gjejnë kryefjalën e tyre.
Për çdo rast nxënësit përcaktojnë nëse këto folje marrin kryefjalë në çdo vetë, vetëm në vetën e tretë apo
nuk marrin kryefjalë në asnjë nga vetat.
Vazhdohet me punën në tekst me shenjat e tabelës INSERT dhe diskutohen njohuritë e reja në lidhje me
emërtimin folje njëvetore dhe folje pavetore.
Ndalemi në rastet e përdorimit të foljeve pavetore si modale e folje jokalimtare.
• Prezantim njohurish: punë e pavarur, diskutim
Ushtrim1 sipas kërkesës.
Ushtrimi 2. Foljet pavetore janë:
Rastis, dihet, bihet, shkreptinte, më besohet, iket, bën ftohtë, duhet vajtur, të lënë të futesh
Ushtrimi 3
Matet shtatë herë e pritet një herë.
Nuk bëhet shuuu pa pasur pula
Nuk mbahet shtëpia me miell hua
Sipas vendit bëhet kuvendi
Dardha që ka kokrra qëllohet me gurë
Puna e sotme nuk lihet për nesër
Hekuri rrihet së është i nxehtë
Nuk bëhen petulla me ujë.
Kryesisht janë folje që kanë vetëm vetën e tretë dhe kanë kaluar në formën joveprore .
Ushtrimi 4 sipas kërkesës.
Ushtrimi 5
• flitet - pavetore, (kalimtare e zhdrejtë)
• duket - pavetore
• u ngrys - pavetore
• bën ftohtë - pavetore
• gjëmon - pavetore
• durohej - pavetore
• zbardh - njëvetore
Vlerësimi: Vlerësim me notë sipas gjykimit të mësuesit për;
Aktivizimin e nxënësve, angazhimin në nxjerrjen e njohurive të reja, saktësinë dhe aktivizimin në ushtrime.
Detyrë shtëpie: ushtrimi 6 sipas kërkesës.
64
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Njohuri gjuhësore
Situata e të nxënit: Punë me tekstin
Tema mësimore: Foljet e parregullta
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës
mësimore:
Nxënësi/-ja:
• dallon foljet e parregullta nga foljet e rregullta;
• përcakton kriteret e dallimit të foljeve të rregullta nga foljet e
parregullta;
• klasifikon foljet e parregullta sipas ndryshimeve që pësojnë;
• përcakton rolin e foljeve të parregullta në formimin e kohëve të
mënyrës habitore e dëshirore.
Fjalët kyç:
folje të parregullta, mënyrë
Burimet: Libri “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja të nxënësve
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Stuhi mendimi, punë e drejtuar, analizë rasti, INSERT,
diskutim, punë e pavarur.
Organizimi i orës së mësimit:
• Lidhja e temës me njohuritë e nxënësve; stuhi mendimi
Nxënësit japin disa njohuri për foljen duke kujtuar veçoritë dhe kategoritë gramatikore të foljes.
• folja tregon veprim ose gjendje
• kohë
• Të thjeshta e të përbëra
• 8 kohë
• mënyrë dëftore, lidhore, kushtore, dëshirore, habitore, urdhërore
• numër njëjës e shumës
• formë veprore / joveprore
• zgjedhimi I, II, III,
• veta I, II, III.
• kalimtare/jokalimtare
• Ndërtimi i njohurive: Analizë rasti, punë e drejtuar, diskutim, INSERT.
U japim fillimisht nxënësve të lexojnë dhe të analizojnë tekstin hyrës për foljet me të zeza duke pasur
parasysh këto kritere.
• Si e bëjnë kohën e kryer të thjeshtë?
• Si e bëjnë pjesoren (a i ruajnë format fillestare të foljes plotësisht, pjesërisht apo fare)?
• Në cilin zgjedhim mund t’i klasifikojmë për nga mbaresat që marrin?
Nxjerrim së bashku konkluzionet se këto folje nuk i përkasin asnjë zgjedhimi dhe ndryshojnë plotësisht ose
pjesërisht formë në të kryerën e thjeshtë dhe në pjesore.
Nxënësve u bëhet e qartë se njohja saktë e foljeve të parregullta bën të mos gabojnë në ndërtimin e kohëve
të mënyrës habitore e dëshirore që ndërtohen përmes pjesores.
Me shenjat e tabelës INSERT, nxënësit punojnë në tekst dhe nxjerrin ato njohuri që kanë nevojë për sqarim
të mëtejshëm.
Njohuri që
nxënësi i di
+ - ?
Njohuri të reja por
që i kupton
Njohuri që i di
ndryshe
Njohuri që nuk i
kupton
65
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
• Prezantimi i njohurive: Punë e pavarur, ushtrime.
Ushtrimi 1
• u dashka
• erdhi
• dhënë
• rënë
• ngrënë
• dashkan
• ndenjur
Ushtrimi 2 dhe 4
Grupi I, vajta e parregullt - foljet e tjera janë zgjedhimi I
Grupi II, shoh e parregullt - foljet e tjera janë zgjedhimi I
Grupi III, ha e parregullt - foljet e tjera janë zgjedhimi III
Grupi IV bie/ rashë e parregullt, (them është e parregullt jo supletive, pra që nuk ndryshon plotësisht formën,
ndërsa ato që ndryshojnë plotësisht formë në pjesore e të kryer të thjeshtë quhen josupletive) foljet e tjera të
këtij grupi janë zgjedhimi III
Ushtrimi 3
Thoshte, kishte rënë, ishte, doja, pata, ishte, kishte qenë, të jetë, kanë rënë.
Ushtrimi 5 sipas kërkesës
Vlerësimi: Vlerësim me notë sipas gjykimit të mësuesit për aktivizimin e nxënësve, angazhimin në nxjerrjen
e njohurive të reja, saktësinë dhe aktivizimin në ushtrime.
Detyrë shtëpie: Ushtrimi 6 sipas kërkesës.
66
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Njohuri gjuhësore
Tema mësimore: Ushtrime
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës
mësimore:
Nxënësi/-ja:
• dallon foljet e rregullta nga të parregullta
• identifikon foljet njëvetore e pavetore
• analizon foljet për veçoritë e tyre gramatikore
• vendos në fjali e tekste foljet sipas kërkesës së dhënë
Burimet: Libri “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja të nxënësve
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Stuhi mendimi, punë e pavarur, diskutim.
Organizimi i orës së mësimit
Situata e të nxënit: Punë me tekstin
Fjalët kyç:
foljet e rregullta e të parregullta, foljet
njëvetore e pavetore
Lidhja e temës me njohuritë e nxënësve: stuhi mendimi
Nëse ora është 90’ nuk kemi nevojë për rifreskim njohurish, por nëse kemi të bëjmë me orë 45’ mund të rifreskojmë
njohuritë në lidhje me veçoritë e foljeve të parregullta, foljeve njëvetore e pavetore duke dhënë dhe shembuj.
Ushtrimi 1
GI, vajtkeni - folje e rregullt, i gjithë grupi është me folje të parregullta
GII, lashë - folje e rregullt, i gjithë grupi është me folje të parregullta
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
GIII, lënçim - folje e rregullt, i gjithë grupi është me folje të parregullta
GIV, shitur - folje e rregullt, i gjithë grupi është me folje të parregullta
Ushtrimi 2
dukej - pavetore punohet - pavetore shkohet - pavetore iu qepën, kërcyen,
gërricnin. . . - njëvetore rrihej - pavetore erdhi keq - pavetore jetohet - pavetore
erret - pavetore
Ushtrimi 3
kisha - kohë e pakryer, VI, njëjës, dëftore.
erdhi - kryer e thjeshtë, VIII, mënyrë dëftore, njëjës
dha - kryer e thjeshtë, VIII, mënyrë dëftore, njëjës ishte - kohë e pakryer, VIII, njëjës, dëftore.
kishte prurë - më se e kryer, V III, njëjës, dëftore.
Ushtrimi 4 dhe 5 plotësohen sipas kërkesës.
Ushtrimi 6
• të kishe • ngrënkësh • dha • ndenjkeni
• shihnim
Ushtrimi 7, ,
• do të thoshe • dua • lënçin
bie, ngrënë, lë, rri, dua, shoh, vete, desha, thënë, bie, desha, dha, vë etj.
Ushtrimi 8 sipas kërkesës.
Ushtrimi 9
Do të doja, të vije, duke parë, rrinë, ramë, vajtëm, pamë.
Ushtrimi 10
ngrihem - bie; hesht - them; ngjallem - vdes; iki - vij marr - bie; shkoj - vij.
Vlerësimi: Vlerësim me notë sipas gjykimit të mësuesit për aktivizimin e nxënësve, angazhimin në nxjerrjen
e njohurive të reja, saktësinë dhe aktivizimin në ushtrime.
Detyrë shtëpie: Formoni fjali ose përdorini në një tekst çiftet e foljeve të ushtrimi 10.
Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Rubrika: Të folurit
Situata e të nxënit: Filmi “Muri i
Tema mësimore: Skenari i filmit
gjallë”
Poema “Rozafati”
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës Fjalë kyç:
mësimore:
skenar, monolog, dialog, interpretim
Nxënësi/-ja:
• flet rreth veçorive të skenarit të filmit “Muri i gjallë”;
• liston ngjashmëritë dhe dallimet midis tij dhe veprës letrare,
poemës “Rozafati”;
• kupton, merr mesazhe, diferencon, krahason situata, tekste, si
dhe personazhe që shfaqen gjatë sekuencave;
• dallon monologët dhe dialogët;
• mëson pjesë përmendësh dhe i interpreton.
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, DVD e filmit “Muri i gjallë”, balada e Lidhja me fushat e tjera ose me
murosjes, njohuritë e nxënësit, informacione nga internet.
temat ndërkurrikulare:
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: stuhi mendimi, Diagrami i Venit, punë në çift, hulumtim, lojë me
role.
67
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
HAPI I
Organizimi i orës së mësimit
Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme. (stuhi mendimi, Diagrami i Venit, punë në çift)
Paraprakisht mësuesi\ja ka sjellë një DVD me pjesë nga filmi “Muri i gjallë”. Ua shfaq ato nxënësve për t’i
parë, pa u treguar se cili film është. Pasi e shohin, mësuesja u kërkon nxënësve të flasin rreth skenarit të
filmit, duke i nxitur me pyetjet:
Cili është titulli i këtij filmi?;
Cilët janë personazhet që marrin pjesë?;
A ju ka pëlqyer ky film? Pse?;
Ku është mbështetur skenari i këtij filmi?;
A ka ndryshime midis filmit të realizuar dhe veprës letrare?.
Përgjigjen e pyetjes së fundit mësuesi\ja mund ta realizojë nëpërmjet Diagramit të Venit. Për plotësimin e tij,
nxënësit punojnë në çift.
U jepet si detyrë: Gjeni ngjashmëritë dhe dallimet ndërmjet skenarit dhe baladës te e cila ajo mbështetet.
Në përfundim të detyrës diskutohen përgjigjet e nxënësve.
HAPI II
Ndërtimi i njohurive ( hulumtim, diskutim)
Mësuesi\ja prezanton skedën e filmit “Muri i gjallë”,
nëpërmjet së cilës nxënësit marrin një informacion
më të plotë rreth filmit.
Pas kësaj veprimtarie, nxënësit lexojnë një pjesë të
skenarit të dhënë në faqet 28-29. Bëhet leximi i fragmentit
me role. Nxënësit zgjidhen me kujdes nga mësuesi\ja,
mbështetur në aftësitë e tyre interpretuese.
HAPI III
Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura
(lojë me role)
Pas leximit, nxënësit dallojnë monologët dhe dialogët, si
dhe sqarimet e skenaristes. U thuhet nxënësve se këtë
pjesë do ta interpretojnë me role. Përzgjidhen nxënësit
që do të marrin pjesë, duke caktuar edhe rolet e tyre:
➢ Regjisori
➢
➢
➢
➢
Kompozitori
Skenografi
Kostumografi
Aktorët: Gjetoja, plaku mjekërbardhë, Gjelina, Tuta, Fata.
Titulli shqip
Vendi i prodhimit
Viti i prodhimit
Ekipi realizues
Regjia
Skenari
Muzika
Aktorë kryesorë
Luiza Xhuvani
Ilir Sulejmani
Elvira Diamanti
Gëzim Rudi
Rajmonda Bulku
Edmond Budina
Aktorët e tjerë
Vangjel Toçe
Lec Bushati
Stavri Shkurti
Ilir Borodani
Muri i gjallë
Arkivi i filmit
Muri i gjallë
Shqipëri
1989
Muharrem Fejzo
Natasha Lako
Zef Çoba
Është mirë që t’u lihet nxënësve pak kohë për t’u përgatitur për interpretimin.
Vlerësimi: Vlerësimi do të jepet ditën që nxënësit do të interpretojnë fragmentin. Do të vlerësohen nxënësit për:
intonacionin e përdorur, gjestet, mimikën, komunikimin me njëri-tjetrin, kostumografinë dhe për skenografinë
e përdorur.
68
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Rubrika: Të dëgjuarit
Situata e të nxënit: Lirikat e dhëna në libër
Tema mësimore: Lirika popullore
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/-ja:
• dallon llojet e lirikës popullore (këngët e punës, këngët e
dasmës, ninullat etj.);
• shpjegon veçorinë e ndërtimit të këngëve të punës,
mbështetur te përmbajtja dhe forma, duke u ndalur te:
rima, theksi, ritmi i brendshëm etj.;
• dallon ndryshimet në intonacion të lirikave të llojeve të
ndryshme (këngë pune, dasme, mërgimi dhe ninulla).
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, materiale folklorike, njohuritë e
nxënësit, informacione nga interneti.
Fjalë kyç:
lirikë popullore, këngë pune, këngë dasme,
këngë vaji, ninulla ose këngë djepi, ritmi, theksi,
rima.
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare: Muzika
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: bisedë, punë e drejtuar, diskutim, lojë me role.
Punë përgatitore
Meqenëse kënga “Mbolla li te plepi i gjatë” është një këngë e mirëfilltë pune, që lidhet drejtpërdrejt me një
proces pune që në zanafillë e deri sa mbaron, do të ishte mirë që një grup nxënësish (3 vajza) të improvizojnë
gjithë procesin e mjeshtërisë së përpunimit të lirit. Nxënëset të mbajnë në një dorë nga një shkop në vend të
furkës dhe në tjetrin lëmshin për t’u treguar shokëve të tyre se po kryejnë procesin e tjerrjes. Secila nxënëse
do të recitojë një fragment të këngës që tregon një proces të përpunimit.
P. sh.: Nxënësja e parë do të recitojë fragmentin e mbjelljes së kësaj bime që fillon nga vargu: “Mbolla li te plepi
i gjatë…” deri te “…si e shfarosa, donte shkundur”.
Nxënësja e dytë reciton fragmentin që tregon procesin e përpunimit të lirit, nga i cili nxirret fija:
“ …Si e shkunda, donte regjur ...si e rogja, donte zier”.
Nxënësja e tretë reciton fragmentin që tregon procesin e endjes dhe të përgatitjes së veshjes:
“…….Si e zjeva ……” e deri në fund.
Tri nxënëse të tjera le të recitojnë këngën e dasmës, këngën e mërgimit dhe ninullën.
Organizimi i orës së mësimit
1. Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme (bisedë)
Mësuesja u bën të njohur nxënësve temën e re mësimore, të cilën e shkruan në tabelë duke ritheksuar se lirika
popullore është pjesë e letërsisë gojore. Rikujton nëpërmjet skemës së mëposhtme dy nga gjinitë kryesore të
folklorit dhe krijimet që bëjnë pjesë në to.
Folklori
Epika
Lirika
këngët heroike,
këngët historike,
përralla,
legjenda,
miti
këngët e dashurisë,
ninullat (këngët e djepit), vajet,
këngët e dasmës,
këngët e punës,
këngët e mërgimit etj.
69
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Mësuesi\ja qarkon te gjinia e lirikës ninullat, këngët e mërgimit, këngët e dasmës, këngët e punës.
2. Ndërtimi i njohurive të reja (lojë me role, punë e drejtuar, diskutim)
Mësuesja nis me prezantimin e këngës së parë, si një këngë e vjetër dhe e mirëfilltë pune, që lidhet drejtpërdrejt
me një proces pune. Këto këngë i kanë shoqëruar njerëzit gjatë punës në bujqësi, blegtori, zejtari etj.
Fillimisht mësuesi\ja pyet nxënësit nëse ndonjë prej tyre e di se ç’është liri, nëse jo, ai\ajo ua sqaron vetë.
li,- ri m, bot. bimë barishtore njëvjeçare, me gjethe të holla, të gjata e me majë, me lule të vogla e të kaltra,
nga kërcelli i së cilës nxirren fije për të bërë pëlhurë, thasë, litarë etj. Nga farat nxirret vaj. Fijet nxirren duke
rrahur kërcellin e kësaj bime.
Mësuesi\ja tërheq vëmendjen e nxënësve, duke thënë se kjo këngë e vjetër pune fillimisht do të recitohet me
ritëm nga tri nxënëse, ku secila do të paraqesë një proces pune. Nxënësit duhet të dëgjojnë me kujdes, që të
mund të identifikoni këto procese pune.
Dëgjohen përgjigjet e nxënësve. Nëse ata arrijnë t’i dallojnë ato, shkruhen në tabelë nga mësuesi\ja, nëse jo,
nxënësit kthehen në tekst dhe lexojnë me kujdes, në heshtje, duke nënvizuar me laps proceset e kultivimit të
lirit.
Nxënësit bashkë me mësuesin\en përqendrohen në mënyrën se si është ndërtuar kjo këngë, si nga përmbajtja,
ashtu edhe nga forma. Nxënësit ndalen te ritmi dhe melodia.
Mësuesi\ja drejton pyetjet:
➢ Sa rrokësh është vargu i kësaj kënge? 8-rrokësh
➢ Ku bien theksat në këtë këngë? Në rrokjet 1,2,5,7.
Mësuesi\ja shton: Kjo këngë, me ritmin që ka, priret ndaj recitativit. Këndohet thuajse duke u recituar nga grupi
i vajzave e grave që po tjerrin, endin a lajnë lirin. Ritmi shërben për të nxitur fuqinë fizike të atyre që janë duke
punuar, si dhe për të krijuar një ndjenjë të gëzuar e çlodhëse. Nxënësit drejtohen që të lexojnë informacionin
për ritmin dhe theksin në faqen 30 të tekstit të tyre.
Në këtë çast mësuesi\ja mund të ngrejë një çështje për diskutim: A mendoni se kjo këngë ka karakter të
theksuar didaktik (mësimor edukativ)?
Dëgjohen me kujdes mendimet e nxënëseve dhe arrihet në përfundimin se kjo këngë ka karakter të theksuar
didaktik dhe se realizon dy funksione:
Së pari, shoqëron një proces pune në mjeshtërinë e përdorimit të lirit, ku të gjitha proceset e punës numërohen
me radhë, saqë nuk lihen mënjanë dhe veprime të dorës së dytë, të cilat nuk lidhen drejtpërdrejt me procesin,
si p.sh.: thurja e gardhit, ruajtja e arës.
Së dyti, mund të jetë përdorur edhe si këngë didaktike për fëmijët. Nëpërmjet saj fëmija mëson një zinxhir të
tërë me procese pune, forcon kujtesën dhe pasuron fjalorin. Fëmijës i kumtohet mesazhi se këto tesha prej liri,
që ti i vesh aq lehtë, janë bërë me një mije mundime, ndaj ruaji, mos i gris e mos i ndot.
Nga notat e ritmit të punës kalohet te notat e gëzimit në këngën e dasmës, në notat e vajtimit te kënga e
mërgimit, dhe notat e dashurisë e të qetësisë te ninulla.
Bëhet një sqarim i shkurtër nga mësuesi për secilën këngë.
Këngët lirike të dasmës janë shumë të bukura. Ato këndohen gjatë dasmës në kohë të ndryshme: kur fillon
dasma (siç është kënga “Këndon bilbili, këndon”), kur përgatitet nusja apo dhëndri, kur shkohet për të marrë
nusen etj.
Ninullat ose këngët e djepit janë këngë të krijuara nga nënat. Ato i këndojnë fëmijës kur e vënë në gjumë.
Në këto këngë nëna e përshkruan me dashuri e krenari bukurinë e fëmijës dhe e uron atë që të rritet i
shëndetshëm, i zgjuar, i dashur që të shquhet në shoqëri.
70
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Recitohen ose këndohen nga nxënëset këngët e dhëna në libër. Këngën “Moj e bukura More” nxënësit e kanë
më të thjeshtë ta këndojnë, se e kanë të dëgjuar.
Ata kuptojnë se si melodia që shoqëron vargjet e fuqizon artistikisht përmallimin e poezisë, sa të na prekë edhe
ne shpirtërisht e na bën të përjetojmë ato ndjenja të dhembjes së shqiptarëve të asaj kohe, që detyroheshin
të braktisnin vendin e tyre.
3. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura (diskutim)
Punohen ushtrimet e rubrikës “Diskutoni” në fund të faqes 31.
Vlerësimi: Vlerësimi do të kryhet për përgjigjet e dhëna nga nxënësit gjatë gjithë orës.
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Njohuri gjuhësore
Tema mësimore: Dallimi i parafjalëve nga emrat dhe
ndajfoljet me të njëjtën formë
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës
sipas temës mësimore:
Nxënësi/-ja:
• dallon të njëjtën fjalë përdorur si emër, ndajfolje e
parafjalë;
• përdor të njëjtën fjalë si emër ndajfolje e parafjalë në
fjali e tekste;
• drejtshkruan sipas përdorimit fjalët që përdoren në
klasa të ndryshme.
Burimet: Libri “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja të
nxënësve
Situata e të nxënit: Punë me tekstin
Ndërtim fjalish me fjalë që përdoren si emra, si
ndajfolje e si parafjalë njëkohësisht.
Fjalët kyç:
parafjalë, ndajfolje, emër
Lidhja me fushat e tjera dhe temat
ndërkurrikulare:
• Mjedisi
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Stuhi mendimi, shkrim i lirë, INSERT, punë e drejtuar, punë
e pavarur, diskutim.
Organizimi i orës së mësimit:
• Lidhja e temës me njohuritë e nxënësve: stuhi mendimi.
Nxënësit rikujtojnë njohuritë për klasat e fjalëve, ndarjen dhe përkufizimin e tyre si të mëvetësishme e të
pamëvetësishme, të ndryshueshme e të pandryshueshme, funksionin e tyre.
• Ndërtimi i njohurive: shkrim i lirë, diskutim, punë e drejtuar, INSERT.
U japim nxënësve fjalët e mëposhtme: rreth, buzë, rrafsh, rrotull, faqe.
Nxënësit të bëjnë një shkrim të shkurtër ku t’i përdorin këto fjalë një herë si emra por nëse është e mundur
71
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
edhe si mbiemra e ndajfolje, duke dhënë një ide rreth problemeve që ka mjedisi sot.
Shkëpusim rastet më tipike ku fjalët e mësipërme janë përdorur si emra, ndajfolje e parafjalë dhe diskutohet
rreth tyre.
Çështjet që mund të diskutohen janë:
• Në cilat raste fjalët ndryshojnë formë, pra, janë klasë e ndryshueshme, emra?
• Në cilat raste të përdorimit si klasë e pandryshueshme mund të lëvizin lirshëm në fjali dhe në cilin rast
janë të lidhur pas një emri?
• Me cilën gjymtyrë janë të lidhur dhe varen kuptimisht?
Përpiqemi që nxënësit të arrijnë në këto përfundime:
Kur fjala është e përdorur si e ndryshueshme, pra, merr rasë e ndryshon formë sipas numrit, ajo është përdorur
si emër.
Kur lidhet me emrin dhe nuk shkëputet prej tij në fjali, është përdorur si parafjalë. Kur është e pandryshueshme
dhe lëviz lirshëm në fjali, është ndajfolje.
Kalohet në tekst me shenjat e tabelës INSERT dhe shpjegohen njohuritë që për nxënësit nuk janë të qarta.
Njohuri që
nxënësi i di
+ - ?
Njohuri të reja por
që i kupton
Njohuri që i di
ndryshe
Njohuri që nuk i
kupton
Tabelën për dallimin ndajfolje emër mund ta plotësojmë dhe për parafjalët duke futur veçoritë që janë para
emrit dhe nuk mund të shkëputen prej saj, nuk marrin përcaktorë sikurse dhe ndajfolja e nuk ndryshojnë formë.
• Prezantimi i njohurive: punë e pavarur, diskutim, ushtrime.
Ushtrimi 1 dhe 2 sipas kërkesës.
Ushtrimi 3
• vjen anës - ndajfolje
• anës krevatit - parafjalë
• anës teorike - emër
• rrotullës së djathit - emër
• rrotull shtëpisë - parafjalë
erdhi rrotull - ndajfolje.
Ushtrimi 4
natën - nga rasa kallëzore e emrit natë
vjet - nga rasa kallëzore
natën - nga rasa kallëzore
sheshit - nga rasa rrjedhore
rrafsh - nga rasa kallëzore ose emërore
rrotull - nga rasa emërore
rresht - nga rasa emërore ose kallëzore.
Ushtrimi 5
Rreth dhe anës
Ushtrimi 6 sipas kërkesës.
Vlerësimi: Vlerësim me notë sipas gjykimit të mësuesit për aktivizimin e nxënësve, angazhimin në nxjerrjen e
njohurive të reja, saktësinë dhe aktivizimin në ushtrime.
Detyrë shtëpie: Të formohen fjali me raste të ndryshme nga ushtrimi 5.
72
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Proza
Situata e të nxënit: Punë me tekstin
Kompetenca: Të lexuarit
Tema mësimore: Rinë-Katerinëza
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas Fjalë kyç:
temës mësimore:
rrëfenjë, Rinë-Katerinëza, tregimi-
Nxënësi/-ja:
rrëfenjëa
• lexon për të përcaktuar llojin e rrëfimit;
• dallon elementet fantastike në rrëfim mes vendit dhe
personazheve;
• krahason përrallën me rrëfimin si lloje të prozës.
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja të nxënësve, Lidhja me fushat e tjera ose me temat
materiale të ndryshme në ndihmë të temës mësimore. ndërkurrikulare:
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: pema e mendimit, DRTA, ditari dypjesësh, vështrim
krahasues.
Organizimi i orës së mësimit
Hapi I. Mësuesi/ja paraqet temën e re mësimore, të cilën e shkruan në tabelë. Më pas, përmes teknikës
Pema e mendimit, rikujton njohuritë e marra për autorin Mitrush Kuteli, si dhe për rrëfenjat: “Vendosa të shkoj
në mërgim” dhe“Gjonomadhë e Gjatollinj”.për këtë ndihmohen nxënësit edhe me anë të pyetjeve:
- Kush është Mitrush Kuteli?
- Ç’dini për të?
- Ç’vepra të tij keni lexuar?
- Cili është ndryshimi i këtij prozatori nga prozatorët e tjerë?
fjalë të gjuhës popullore
shprehje frazeologjike
Gjuha
Dhimitër Pasko
(emri i vërtetë i Kutelit)
rrëfen rrëfenjën
për ngjarje
ruan tiparet e
prozës popullore
Mitrush Kuteli
bashkëjetesë të dy
tipave të shkrimit
mbart tiparet e
prozës së shkruar
vepra
“Tregime të moçme shqiptare”
përshtatje në prozë e Ciklit të kreshnikëve.
.....................................................
........................................................ etj.
Hapi II. Mësuesi/ja i njeh nxënësit se fragmenti është shkëputur nga tregimi me të njëjtin titull.
73
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Hapi III. Do të punohet me teknikën “DRTA”.
Mësuesi/ja do të lexojë me ndalesa, të cilat janë përgatitur më parë. Nxënësit do të sqarojnë, së bashku me
mësuesen, fjalët dialektore apo fjalët e vjetra (arkaizmat).
Paragrafi I. Hëna... deri te ... qivur të Kirolloit.
Mësuesi/ja drejton pyetjet:
- Ku zhvillohet ky rrëfim? (vendi)
- Kur zhvillohet? (koha, si kohë e ditës, është natë)
- Cilat janë personazhet pjesëmarrëse?
- Çfarë parashikoni se do të ndodhë?
- Cilat janë detajet që ju bindin për parashikimin tuaj?
Paragrafi II. U hoq... deri te ... Katerinëza i foli.
Mësuesi/ja nuk komenton rreth parashikimit të bërë nga nxënësit. Përgjigjen, nëse ishte i saktë apo jo ky
parashikim, ata e marrin gjatë leximit.
Mësuesi/ja drejton pyetjet:
- Mbështetet ky tregim në rrëfimet fantastike popullore?
- Për ç’element fantastik bëhet fjalë?
- Cilat janë mjetet sugjestionuese që mbizotërojnë?
- Si e përfytyroni Rinë Katerinëzën? Përshkruajeni atë duke përdorur detaje nga teksti.
- Si mund ta përshkruani Kirolloin?
Paragrafi III. Sa i tretur je o im Zot... deri te ... e mejtuar.
- Përse M. Kuteli zgjedh pikërisht varrezat për të zhvilluar rrëfimin e tij:
a) Për të treguar fatalitetin e vdekjes apo
b) forcën e dashurisë?
Argumentoni zgjedhjen e alternativës së dytë.
- Cili është mesazhi që merrni?
o Vdekja e trimit na njeh si lexues edhe me një temë tjetër që ka ndikuar në historinë e vendit tonë, në
jetën sociale e kulturore të popullit shqiptar.
- Mendoni se është një zgjidhje e rastësishme apo autori e ka sjellë për të karakterizuar personazhin Kirillo?
- Kjo e dhënë na ndihmon për të përcaktuar kohën e rrëfenjës?
o Po aq e rëndësishme në jetë, sa lidhja e dy të dashuruarve, është edhe lidhja e nënës me fëmijën e saj.
Ku shprehet kjo në tregim?
Paragrafi IV. Vështronte... deri te ... së Rinë Katerinëzës.
- Në ç’dilema i vendos autori personazhet?
Ndaluni në ndjesitë e kundërta.
Hapi IV. Në këtë etapë mësuesi/ja mund të punojë me teknikën Ditari dypjesësh ose me organizuesin
grafik për të komentuar ndjesitë e kundërta të personazheve.
Ushtrimi 4.
74
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Paragrafi
Komenti im
ose
Fragmenti nga tregimi
(rrëfenja)
Ç’ndjenja e mendime ju
shkaktojnë këto fjalë?
Ç’tipare të karakterit dalin
nga këto fjalë?
Mësuesi/ja u lë nxënësve një kohë të mjaftueshme 7’-10’ dhe u kërkon mendimet, të cilat i shkruan në
tabelë. Duhen shmangur përsëritjet. Nëse është e nevojshme mësuesi jep mendimin e vet duke shtuar një
kolonë me titull komenti i mësuesit.
Hapi V. Kalohet te rubrika “Reflektimi stilistik-gjuhësor”.
- Flisni për veçoritë e përbashkëta të kësaj rrëfenje (tregimi) me përrallën.
Çdo tipar do të plotësohet me të dhëna nga fragmenti i tregimit nëpërmjet fjalive dhe fjalëve kyç.
Rrëfenja
Përralla
a. Komunikimi “i fshehtë” i rrëfyesit me lexuesin.
E askush s’duhej të dinte besën e martesës së tyre...
b. Elementi fantastik.
Trak-trak, kërcitnë ca drrasa që thyheshin; drrasat e qivurit të Kirollojit.
c. Dialogu i pasur me shprehje popullore.
- O im-zoti Kirollo
As unj veshin më dëgjo
As zgjat krahun më shpëto...
d. Gjuha dialektore.
Ndenjnë në një tjatër varr...
e. Dëshira për shndërrim (metamorfoza).
- Ç’do deshe të bëhej ti, o im-zot?
- Qiparis, o vasha ime.
- Edhe unë dhriz’ e bardhë...
Pas kësaj merret për krahasim një përrallë dhe mësuesi së bashku me nxënësit ndalet në pikat e mësipërme:
a. Kujtoni si komunikon autori i përrallës me lexuesin (hyrja, mbyllja, gjatë rrëfimit etj.)
b. Jofrymorët shpirtëzohen.
c. Gjuha e përrallës është e mbushur me shprehje popullore e arkaizma.
ç. Murosja e të gjallëve ose sjellja e tyre prapë në jetë; shndërrimi i princit në bretkosë, i vajzës në zog etj.
Detyrë shtëpie.
Zgjidhni një nga alternativat e detyrës në f. 28. Udhëzohen nxënësit që detyra e parë lidhet me shumë
elemente dhe duhet vënë në plan të parë fantazia, por edhe shfrytëzimi i skenave nga filmat që ata kanë parë.
Ndërsa alternativa tjetër lidhet më tepër me ndjenjat e tyre në një raport krejtësisht personal.
Vlerësimi i orës së mësimit dhe i nxënësve pjesëmarrës.
75
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Njohuri gjuhësore
Situata e të nxënit: Punë me tekstin
Tema mësimore: Ushtrime për dallimin e ndajfoljes nga
parafjala
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/-ja:
• përcakton klasën e fjalëve për të njëjtën fjalë në përdorime të
ndryshme;
• përcakton origjinën e disa ndajfoljeve e parafjalëve që përdoren
dhe si emra;
• përdor të njëjtën fjalë në fjali si klasë ligjërate emër, ndajfolje e
parafjalë.
Fjalët kyç:
ndajfolje, parafjalë, emër
Burimet: Libri “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja të nxënësve
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Stuhi mendimi, punë e drejtuar, diskutim, punë e pavarur.
Organizimi i orës së mësimit
• Lidhja e temës me njohuritë e nxënësve: stuhi mendimi
Nëse kemi të bëjmë me orë 90’ nuk kemi nevojë për rifreskim njohurish, por nëse kemi të bëjmë me orë 45’
mund të rifreskojmë njohuritë në lidhje me përdorimet e ndryshme të së njëjtës fjalë si ndajfolje, përemër dhe
origjinës së disa prej tyre për t’u përdorur në funksione të ndryshme.
Ushtrime
Ushtrimi 1 sipas kërkesës
Ushtrimi 2
• kur moti i verës - emër
• i ka fillesat moti - emër
• moti vazhdon - emër
• mot kampionati - ndajfolje
• moti i vrenjtur - emër
• mot në këtë kohë - ndajfolje
• mot të bëjmë - ndajfolje
Ushtrimi 3
• këtë moti - ndajfolje
• rreth - emër
• anash - ndajfolje
• rreth putrave - parafjalë
• përreth - ndajfolje
• rreth sheshit - parafjalë
• faqet - emër
• faqe të ngjeshura - emër
• copë rrugë - emër
Ushtrimi 4
prapa, për, krahas, rrotull, matanë, brenda, buzë, pranë, në, përballë.
76
Ushtrimi 5
buzë, ballë, faqe, majë, mes, rrëzë, anës.
Ushtrimi 6
Afër, drejt, gjatë, jashtë, larg, matanë, para, pas, përmes, pranë, sipër, veç.
Ushtrimi 7 dhe 8 sipas kërkesës.
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Vlerësimi: Vlerësim me notë sipas gjykimit të mësuesit për aktivizimin e nxënësve, angazhimin në nxjerrjen
e njohurive të reja, saktësinë dhe aktivizimin në ushtrime.
Detyrë shtëpie: Ushtrimi 9, sipas kërkesës.
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Njohuri gjuhësore
Tema mësimore: Dallimi i lidhëzave nga përemrat,
ndajfoljet dhe parafjalët me formë të njëjtë
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/-ja:
• identifikon sipas përdorimit klasën e së njëjtës fjalë;
• argumenton klasën së cilës i përket sipas përdorimit;
• përdor saktë në fjali e tekste të njëjtën fjalë si lidhëz,
ndajfolje dhe parafjalë.
Burimet: Libri “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja të
nxënësve
Situata e të nxënit: Punë me tekstin
Shkrimi i lirë rreth përdorimit të lidhëzave,
ndajfoljeve dhe parafjalëve.
Fjalët kyç:
ndajfolje, parafjalë, lidhëz
Lidhja me fushat e tjera dhe temat
ndërkurrikulare:
• Identiteti kombëtar dhe njohja e
kulturave
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Stuhi mendimi, shkrim i lirë, punë e drejtuar, punë e pavarur,
INSERT.
Organizimi i orës së mësimit:
• Lidhja e temës me njohuritë e nxënësve; stuhi mendimi
Cilat janë klasat e fjalëve që kanë më shumë përdorime dhe si klasa të tjera fjalësh.
Jepni shembuj të tyre dhe nga dallojnë gjatë këtyre përdorimeve.
• Ndërtimi i njohurive: shkrim i lirë, analizë rasti, punë e drejtuar, diskutim, grupet e ekspertëve, punë
e pavarur.
Nxënësve u jepet për të punuar një shkrim i lirë me temë “Atdheu im” ku të përdorin fjalët: nga, që, veç, si
ndajfolje, lidhëz e parafjalë.
Shembujt nga tekstet e nxënësve shkruhen në tabelë dhe nëse nuk janë të plotësuara për të gjitha rastet
ndërtohen së bashku.
Në secilin rast nxënësit tregojnë rolin që kanë fjalët në fjali, si lidhëz, si parafjalë e si ndajfolje. Në cilat raste
qëndrojnë si të pavarura kuptimisht dhe në përdorim, kur si fjalë shërbyese për të lidhur fjali e kur para emrit.
77
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Vazhdohet me grupet e ekspertëve ku pasi ndahet klasa në grupe, një grup ose dy përmes shembujve tregojnë:
• Ngjashmëritë e lidhëzave me përemrat lidhorë për të përcaktuar funksionin e lidhëzave në fjali.
• Krahasimin e ndajfoljeve me lidhëzat
• Krahasimin e lidhëzave me parafjalët
Të gjitha shpjegimet shoqërohen me shembuj.
• Prezantimi i njohurive: punë e pavarur, diskutim.
Ushtrime
Ushtrimi 1
Ushtrimi 3
sapo - ndajfolje
kudo - ndajfolje
tek e motra - parafjalë
se - lidhëzqë - përemër lidhor
veç nesh - parafjalë
kudo - ndajfolje
si - përemër - pyetës
që shkonte - lidhëz
që - përemër lidhor
këtu - ndajfolje
tek - lidhëz
përse - lidhëz
si e kreu detyrën - ndajfolje
dhe - lidhëz
sapo - lidhëz
si - lidhëz
në - lidhëz.
prapë - ndajfolje
Vlerësimi: Vlerësim me notë sipas gjykimit të mësuesit për;
Aktivizimin e nxënësve, angazhimin në nxjerrjen e njohurive të reja, saktësinë dhe aktivizimin në ushtrime.
Detyrë shtëpie: ushtrimi 5 dhe 6 detyrë shtëpie.
78
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Njohuri gjuhësore
Tema mësimore: Tingullimitimet
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/-ja:
• përkufizon tingullimitimet si kategori e veçantë fjalësh;
• përcakton mënyrat e realizimit të tingullimitimeve;
• jep familje fjalësh të realizuara nga tingullimitimet.
Burimet: Libri “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja të nxënësve
Situata e të nxënit: Punë me tekstin
Fjalët kyç:
tingullimitimet, familje fjalësh,
Lidhja me fushat e tjera dhe temat
ndërkurrikulare:
• Mjedisi
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Shkrim i lirë, analizë rasti, diskutim, INSERT, punë e pavarur.
Organizimi i orës së mësimit
Hapi I: analizë rasti
U japim nxënësve një fragment nga “Gjahu i malësorëve” dhe u kërkojmë të përcaktojnë kuptimin e fjalëve
që imitojnë zhurma dhe të diskutojnë rreth tyre.
• Nxënësit të japin mjetin ose qenien që imitohet
• Intonacionin e përdorur
“Ty, ty, ty! Ty, ty, ty! (bie trumbet’ e bririt).
Ha, ha, ha! Ha, ha, ha! Ha, ha, ha! (ndërsejnë qentë).
Kam kum, kam kum, kam kum! (lehin qentë).
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Taf tuf! Taf tuf! Taf tuf! (kërcasin pushkët).
- Prite, o Mark!
- Prite, o Gjergj!
- Prite, o Gjon!
Taf tuf! Ha, ha, ha! Ty, ty, ty! ”
(Konstandin Kristoforidhi “Gjahu i malësorëve” (Hieja e Tomorrit), Tiranë, 1950, faqe 22).
Hapi i II. Punë e pavarur, diskutim
Nxënësit e rishkruajnë tekstin ose e riprodhojnë atë duke hequr imitimet e zhurmave dhe duke e
zëvendësuar me të treguarit e tyre pa këto fjalë.
Nxënësit diskutojnë ndryshimet mes dy teksteve duke përcaktuar rolin dhe vlerën e përdorimit të
tingullimitimeve në një tekst.
Hapi III. INSERT
Nxënësit rikthehen në tekst dhe përcaktojnë njohuritë që janë të reja për ta.
Këtu ndalemi në termin që ekziston për këto lloj fjalësh: tingullimitime, onomatope, si dhe klasat e reja të
fjalëve që krijohen nga këto lloj fjalësh si, folje dhe emra.
Hapi IV. Punë e pavarur
Ushtrimi 1
krrau - krrau, sorra hi - hi, të qeshurit ty - ty, bori ku - ku, kukuvajkë
ga - ga, pata ki - ki, gjeli hapçëu - teshtimë.
Ushtrimi 2
ha - ha, hi - hi ka - ka - ka, ki - ki - ki ham - ham, hum - hum bëlldum - bëllduq
Ushtrimi 3 dhe 4 sipas kërkesës.
Ushtrimi 5
Bëllduq, gëk, ku, Bëlldum, plluq, ha, muu etj.
Vlerësimi: Vlerësim me notë sipas gjykimit të mësuesit për aktivizimin e nxënësve, angazhimin në nxjerrjen
e njohurive të reja, saktësinë dhe aktivizimin në ushtrime.
Detyrë shtëpie: Ushtrimi 6. Shkrim i lirë.
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Teksti letrar - Proza
Kompetenca: Të lexuarit
Tema mësimore: Sfinksi
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës
mësimore:
Nxënësi/-ja:
• lexon tekstin për të përcaktuar llojin e tekstit;
• përgjigjet rreth pyetjeve të të kuptuarit të tekstit dhe të kontekstit;
• shpjegon titullin e pjesës në fillim dhe në fund të leximit;
• përshkruan gjendjen e personazhit nisur nga rrëfimi i tij.
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja e nxënësve.
Situata e të nxënit: Punë me
tekstin
Fjalë kyç:
sfinksi, mik, kolerë
Metoda, teknika dhe veprimtari të nxënësve: stuhi mendimi, lexim i pjesës, pyetje-përgjigje rreth të
kuptuarit, diskutim.
79
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Organizimi i orës së mësimit
Lidhja e temës me njohuritë e nxënësve; stuhi mendimi
Nxënësve u përmendim titullin e pjesës dhe kërkojmë të përgjigjen për gjithçka që dinë rreth Sfinksit si figurë
mitologjike.
Pas shpjegimit të fjalës nga këndvështrimi mitologjik, ku mbizotëron një qenie me trup luani dhe kokë njeriu,
(në Egjipt me trup luani e kokë faroni), apo interpretime të tjera mitologjike, kalojmë në leximin e pjesës.
Ndërtimi i njohurive; lexim i pjesës.
Bëhet leximi i pjesës nga nxënësit me aftësi shprehëse për të pasur intonacionin e duhur.
Nëse ka fjalë e shprehje që duhet të shpjegohen, bëhet interpretimi i tyre nga konteksti.
U kërkojmë nxënësve të përcaktojnë nëse është kuptimi i termit “sfinks” është i njëjtë me atë që dhanë në
fillim. Jepet koncepti i ri i fjalës, nisur nga tregimi duke dhënë edhe lidhjen që ekziston mes dy kuptimeve.
Ushtrimi 1
Një qenie e papërcaktuar qartë në sytë e personazhit, aspak unike dhe e ngjashme me një qenie të vetme,
që të ngjall mister, frikë dhe ndjesinë e së panjohurës.
Nxënësit përcaktojnë llojin e tregimit si tregim psikologjik dhe mistik, tipik për stilin e Posë.
Prezantimi i njohurive, pyetje-përgjigje, diskutim.
Ushtrimi 2
Në lidhje me tregimin mund të sqarojmë se imagjinata e autorit shkon përtej reales, por gjendja në të cilën ai
ndodhet justifikon çdo interpretim të vegimeve të tij. Këtu autori ecën me idenë e perspektivës, që nënkupton
se sfinksi realisht është një insekt që ecën në një fije merimange, por shpjegimi dhe vegimi i personazhit është
sipas gjendjes së tij, paralajmërimit të tij dhe, në njëfarë mënyre, i krizës së frikës mbi vdekjen, kur gjithkund
pati rënë kolera dhe tmerri e frika e sëmundjes vdekjeprurëse kishte pushtuar gjithkënd. Edhe leximet në
bibliotekën e mikut të tij rreth pamjes që ai shihte, ia zhvilluan imagjinatën, duke rritur ndjenjën e së panjohurës,
të ankthit e të frikës.
Ushtrimi 3. Përgjigja e saktë është: 3. si simptomë e një krize marrëzie
Vlerësimi: vlerësimi me notë për angazhimin dhe saktësinë mund të përfundohet në orën e dytë.
Detyrë shtëpie: Ushtrimi 9, faqe 39.
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Proza
Rubrika: Të lexuarit
Tema mësimore: Sfinksi
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës
mësimore:
Nxënësi/-ja:
• diskuton gjendjet e personazheve dhe këndvështrimet e tyre ndaj realitetit;
• jep përshkrimin dhe vizatimin e tij për “Sfinksin” sipas pjesës;
• ilustron mendimin dhe përshkrimin e tij në lidhje me insektin dhe personazhet;
• diskuton raportin mes përshkrimit, meditimit dhe elementeve fantastike;
• shpjegon me mënyrën e rrëfimit dhe stilin e autorit.
Situata e të nxënit: Punë
me tekstin
Fjalë kyç: sfinksi,
personazh, qenie, kolerë,
insekt
80
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja të nxënësve.
Metoda, teknika dhe veprimtari të nxënësve: me hapa, diskutim, punë e pavarur me shkrim, vizatim.
Organizimi i orës së mësimit
Hapi I
Lexohet dhe diskutohet detyra e shtëpisë, që është dhënë orën e mëparshme. Dëgjohen disa variante të
tregimit me fundin e imagjinuar dhe përzgjidhet më interesanti. Në këtë mënyrë bëhet dhe një përmbledhje
e ngjarjeve në tregim.
Hapi II
Ushtrimi 4. Rrjeti i diskutimit.
Nxënësit japin mendimin e tyre, duke diskutuar e argumentuar alternativën e përzgjedhur.
Megjithatë pika a.) nuk krijon largësi emocionale e psikologjike do ishte përgjigja më e saktë, sepse i gjithë
përshkrimi i personazhit për insektin, halucinacionet në lidhje me të, interpretimi që i bën lëvizjeve, pamjeve
të insektit dëshmojnë për tmerrin psikologjik që ai përjeton dhe gjurmët që ka lënë murtaja dhe vdekja në
mendjen e tij, pavarësisht se ai përpiqet t’u largohet fizikisht.
Ushtrimi 5
Miku i personazhit kryesor fillimisht nuk sheh asgjë dhe nuk i beson mysafirit të tij, pastaj krijesa/insekti i
duket shumë e vogël. Asnjëri prej personazheve nuk e shikon objektin në mënyrë realiste, gjë që na bën të
kuptojmë që të dy mund të jenë të ndikuar nga situata që i rrethon, pavarësisht se në mënyra të ndryshme.
Hapi III
Ushtrimi 6
Në tekst mbizotërojnë më tepër fjalitë me natyrë përshkruese, ku dallojnë përshkrimet që i bëjnë dy
personazhet insektit, si dhe fragmenti i lexuar nga një tekst shkollor, ku jepen të dhëna të detajuara për këtë
insekt sipas shkencës së botanikës.
Ushtrimi 7
Kjo lidhet me temperamentin e personazheve, por dhe me gjendjen psikologjike të secilit. Miku i personazhit
ka natyrë më objektive dhe është i lidhur me shkencën, filozofinë dhe dukurinë e shpjegon shkencërisht,
ndërsa personazhi që rrëfen është një natyrë më meditative dhe dukurinë e shpjegon subjektivisht.
Ushtrimi 8
Nxënësit diskutojnë duke dhënë mendimin e tyre. Një variant do ishte fakti që personazhi, i tmerruar nga
frika e vdekjes nga murtaja, përfaqëson shumë të tjerë që po përpiqen t’i iknin murtajës dhe vdekjes prej saj,
por që frika e tmerri i shoqëron vazhdimisht.
Ushtrimi 9.
Këtu nxënësit bëjnë vetë një vizatim, sipas përshkrimeve të dhëna në tekst dhe bëjnë krahasimin me
fotografinë e dhënë në figurë.
Vlerësimi: vlerësim me notë, sipas gjykimit të mësuesit, për: aktivizimin e nxënësve, angazhimin në nxjerrjen
e njohurive të reja, saktësinë, logjikën, shprehitë dhe leksikun e pasur.
81
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Teksti letrar - Proza
Kompetenca: Të folurit
Tema mësimore: Frika dhe tmerri në arte
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• flet rreth gjërave që e trembin atë në jetën e përditshme;
• diskuton për ndjenjën e frikës dhe të tmerrit në letërsi dhe
në kinematografi, mbështetur në librat “Herri Poter” dhe
“Drakula”, si dhe te filmat me të njëjtin titull;
• gjykon për ndalimin e filmave horror te fëmijët, duke treguar
dëmet që shkaktojnë filma të tillë.
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, libri “Herri Poter”, “Drakula”,
njohuritë e nxënësit, informacione nga interneti.
Situata e të nxënit: Frika në jetën e
përditshme
Fjalë kyç:
frikë, tmerr, mister, kinematografi
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare:
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: bisedë, hulumtim, lexim në heshtje, pyetje-përgjigje, rrjeti i
diskutimit.
Organizimi i orës së mësimit
1. Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme. (Bisedë)
Nxënësve u kërkohet që të shprehin mendimet e tyre rreth pyetjes:
Ø Cilat janë gjërat që ju trembin në jetën tuaj të përditshme?
Dëgjohen me kujdes mendimet e tyre, duke i inkurajuar që të flasin sa më shumë dhe pa u gjykuar nga njëri-tjetri.
2. Ndërtimi i njohurive të reja (hulumtim, lexim i heshtur, pyetje përgjigje)
Njihen nxënësit me temën e re të rubrikës “Të flasim”, e cila shkruhet në tabelë. U kërkohet atyre të japin përkufizimet
e tyre për termat: frikë, tmerr, mister. Sipas Fjalorit të gjuhës shqipe, këto terma përkufizohen si më poshtë:
Frikë - përkufizohet si një ngritje emocionale që shkaktohet nga pritshmëria e një stimuli të rrezikshëm, që
është prezent në një situatë konkrete. Është reagim emocional i fuqishëm përballë perceptimit të një rreziku të
vërtetë objektiv apo imagjinar. Është një ndjenjë shqetësimi e thellë kur jemi përpara një rreziku që na kanoset
drejtpërdrejt a përpara një rreziku të ardhshëm, përpara një fatkeqësie.
Tmerr - Frikë e madhe që ndien para një rreziku ose fatkeqësie. Diçka që të fut frikë të madhe.
Mister - Diçka e panjohur ose shumë e fshehtë, diçka që nuk kuptohet ose mezi kuptohet, diçka e errët dhe e
pashpjegueshme, fshehtësi, e fshehtë.
Pas sqarimit të këtyre koncepteve shtrohet pyetja: Pse frika ka lidhje me misterin, me të panjohurën?
Dëgjohen me kujdes shpjegimet që japin nxënësit.
Udhëzohen nxënësit të lexojnë informacionin e dhënë në faqen 40 mbi frikën dhe tmerrin në letërsi dhe në
kinematografi.
Diskutohen pyetjet:
➢ Cili prej jush e ka lexuar librin “Drakula”? Po librin “Harry Poter”?
➢ Çfarë emocionesh keni përjetuar?
➢ Po filmat e realizuar mbi bazën e këtyre librave i keni parë?
➢ Si ju janë dukur skenat e filmit në krahasim me librin?
82
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
➢ A ju tërheqin këto lloj filmash?
➢ Si i vlerësoni ju mesazhet e këtyre filmave?
Nxiten nxënësit të përgjigjen lirshëm për pyetjet e shtruara.
3. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura (rrjeti i diskutimit)
Pyetjen numër 6, në faqen 40 mësuesi\ja e realizon nëpërmjet teknikës së rrjetit të diskutimit.
Po
Si mendoni ju, a u duhen ndaluar fëmijëve filma të
mbingarkuar me skena tmerri dhe dhune? Pse?
Cilat janë dëmet që mund të shkaktojnë filma të tillë?
Jo
Mësuesi i dëgjon me kujdes argumentimet e nxënësve, pa paragjykuar asnjë prej tyre. Argumentimet që
lidhen me pyetjen e fundit, shkruhen në tabelë nga mësuesi\ja.
Vlerësimi: Vlerësohen përgjigjet, argumentimet dhe aktivizimi i nxënësve gjatë gjithë orës mësimore.
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Njohuri gjuhësore
Tema mësimore: Ushtrime për njohuri të përgjithshme morfologjike
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës
mësimore:
Nxënësi/-ja:
• identifikon klasat e fjalëve;
• i klasifikon ato në kuptimplota dhe jokuptimplota;
• përcakton veçoritë e mbiemrave të emërzuar;
• analizon përemrat e pacaktuar;
• bën analizën e foljeve sipas kërkesave;
• dallon foljet e parregullta dhe ato njëvetore e pavetore;
• veçon në fjali përdorimin e së njëjtës fjalë si emër, ndajfolje, përemër,
parafjalë e lidhëz;
• përdor në shkrime të ndryshme klasat e fjalëve në forma të ndryshme.
Burimet: Libri “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja të nxënësve
Situata e të nxënit: Punë me
tekstin
Fjalët kyç:
klasë fjalësh, kuptimplota e
jokuptimplota, emër, mbiemër
i emërzuar, folje, ndajfolje,
përemër i pacaktuar, numëror,
lidhëz, parafjalë
Lidhja me fushat e tjera dhe
temat ndërkurrikulare: Mjedisi
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Stuhi mendimi, punë e drejtuar, diskutim punë e pavarur.
Organizimi i orës së mësimit:
• Lidhja e temës me njohuritë e nxënësve; stuhi mendimi
Për të kujtuar dhe një herë klasat e fjalëve u kërkojmë nxënësve të paraqesin një hartë mendimi për
klasifikimin e klasave të fjalëve.
83
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
KLASAT E FJALËVE
Kuptimplota thirrmore jokuptimplota
Emri, mbiemri, folja, pasthirrma, pjesëz, lidhëza, parafjala
ndajfolja, numërori, përemri
Për secilën prej tyre nxënësit japin përkufizimin dhe argumentojnë pse janë kuptimplota ose jo.
Ushtrimi 1
Fjala Klasa e fjalës kuptimplota jokuptimplota thirrmore
mendoi folje +
edhe lidhëz +
dy - tri numëror +
fletë emër +
të tjera përemër +
por lidhëz +
i la folje +
përgjysmë ndajfolje +
sepse lidhëz +
nuk pjesëz +
deshi folje +
të pjesëz +
prishte folje +
përshtypjen emër +
e mirë mbiemër +
të ëndrrës emër +
me parafjalë +
hënë emër +
Ushtrimi 2
e vërteta - gjinia femërore, njëjës, rasa emërore, e shquar
të bërat - gjinia femërore, shumës, rasa emërore, e shquar
të ligave - gjinia femërore, shumës, gjinore, e shquar
të penguar - gjinia mashkullore, njëjës, kallëzore, e pashquar
Ushtrimi 3
• gjithçka - sende, i pashoqëruar, i ngurtësuar
• çdo - sende, i shoqëruar, i ngurtësuar
• asgjë - sende, i pashoqëruar, i ngurtësuar
Ushtrimi 4 plotësohet sipas kërkesës.
Ushtrimi 5
• u ul – joveprore, u, e kryer e thjeshtë, dëftore, veta III, njëjës, zgjedhimi II
• ishte vonuar - joveprore, jam, koha e kryer, dëftore, veta III, njëjës, zgjedhimi I
• u futën - joveprore, u, e kryer e thjeshtë, dëftore, veta III, shumës, zgjedhimi II
84
• thoshte - joveprore, mb. te, pakryer, dëftore, veta III, njëjës, zgjedhimi II
• merrej - pakryer, mb. -ej, veta III, njëjës, dëftore, zgjedhimi II
• ishte shqetësuar - joveprore, më se e kryer, njëjës, veta III, zgjedhimi I
Ushtrimi 6
• gjelbëron - njëvetore
• fryn erë - njëvetore
• hingëllinte - njëvetore
• dukej - njëvetore
• thonë - pavetore
• këndon - njëvetore
Ushtrimi 7
• kishte - e pakryer, dëftore, njëjës, veta III
• ishte - e pakryer, dëftore, njëjës, veta III
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
• kishte qenë - më se e kryer, dëftore, veta III, njëjës
• vinte - e pakryer, dëftore, njëjës, veta III
• rrinte - e pakryer, dëftore, njëjës, veta III
• isha - e pakryer, dëftore, njëjës, veta I
• doja - e pakryer, dëftore, njëjës, veta I
• thosha - e pakryer, dëftore, njëjës, veta I
Ushtrimi 8
afër - ndajfolje mes gurit - parafjalë drejt kishës - parafjalë
rreth poetësh - emër sipër - ndajfolje poshtë - ndajfolje
përballë pallatit - parafjalë afër dritare - parafjalë buzë - emër
Ushtrimi 9
• që do të bëja - lidhëz
• tek fliste - lidhëz
• kur - lidhëz
• uleshim tek - ndajfolje
• kur - lidhëz
• tek e mora - parafjalë
• që do ta shtojë - përemër lidhor
Vlerësimi: Vlerësim me notë sipas gjykimit të mësuesit për aktivizimin e nxënësve, angazhimin në nxjerrjen
e njohurive të reja, saktësinë dhe aktivizimin në ushtrime.
Detyrë shtëpie: Ushtrimi 10, sipas kërkesës.
85
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Drejtshkrim
Tema mësimore: Përdorimi i apostrofit në trajtat e
shkurtra të përemrit vetor
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës
sipas temës mësimore:
Nxënësi/-ja:
• liston rastet e njohura të përdorimit të apostrofit;
• dallon trajtat e shkurtra që shkruhen me apostrof;
• përcakton rregullat e drejtshkrimit të trajtave të
shkurtra me apostrof;
• shkruan saktë të gjitha rastet e trajtave të shkurtra
më apostrof.
Burimet: Libri “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, tekste të
ndryshme me trajta të shkurtra me apostrof, Drejtshkrimi
i gjuhës shqipe, përvoja të nxënësve.
Situata e të nxënit:
Fragmente nga tekste të ndryshme,
që kanë të bëjnë me drejtshkrimin e
apostrofit te trajtat e shkurtra.
Fjalët kyç:
Trajta të shkurtra, apostrof, drejtshkrim.
Lidhja me fushat e tjera dhe temat
ndërkurrikulare:
Shkenca dhe shoqëria
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: stuhi mendimi, punë e pavarur, INSERT, diskutim, punë
e drejtuar.
Zhvillimi i orës mësimore
• Lidhja e temës me njohuritë e nxënësve; stuhi mendimi.
Listoni rastet që njihni të fjalëve që shkruhen me apostrof.
Apostrofi është shenja që vihet sipër rreshtit, në vend të një zanoreje a të një rrokjeje që ka rënë dhe pas
pjesëzës mohuese s.
Për të shënuar rënien e -ë-së fundore, apostrofi përdoret në këto raste:
a) te trajtat e shkurtra të përemrave vetorë më dhe të, kur pas tyre vijnë trajtat e shkurtra i, u, ia, iu, ja,
jua, ua ose pjesëza u e trajtave joveprore të foljeve. P.sh.: m’i dha, t’i dha, t’i shkruash shokut, t’i zbatosh
porositë, të m’u bësh të fala, të m’ia numërosh një nga një etj.;
b) te pjesëza të e mënyrës lidhore, e kohës së ardhme të dëftores, kur pas tyre vijnë trajtat e shkurtra
i, u, trajtat e shkurtra të bashkuara ose pjesëza u e trajtave joveprore të foljeve.: t’i kërkoja, t’u kërkoja, do
t’i tregoja; do t’u them, do t’jua kujtoj, do t’ua kisha sjellë etj.
c) te ndërtimet e ndryshme me pjesore (për të, me të, një të + pjesore) përpara trajtave të shkurtra të
përemrave vetorë i, u, trajtat e shkurtra të bashkuara ia, iu, ju, jua, ua:
për t’i pasur parasysh, për t’ua sqaruar, për t’u dhënë librat, me t’i thënë, me t’jua sjellë veglat, me t’iu afruar etj.
Mbani mend!
Shkruhen pa apostrof trajtat përemërore ma, ta, ku nuk kemi një rënie të ë-së, por një shkrirje dy
zanoresh (më + e = ma; të + e = ta): ma dha librin; s’ma thotë; ma thotë; jepma; për të ma treguar; duke
ma treguar; me të na treguar; pa ma thënë; një të ma kujtuar etj.
Ndërtimi i njohurive; analizë teksti, punë e drejtuar, INSERT, diskutim.
86
E ëma dhe të njëmbëdhjetë vëllezërit e mëdhenj nuk donin t’ia jepnin, sepse trimi ndonëse i mirë e i
fisëm, ishte nga një vend shumë i largët. Vetëm i vogli, Konstandini, donte.
- T’ia japim zonja mëmë, - thoshte ai, - se trimi është i mirë. Më ka hyrë në zemër.
- Konstandin biri im, çfarë po thua kështu? - ia kthente e ëma. Aq larg do ma shpiesh Doruntinën time?
Se në e daça për gëzim, për gëzim nuk do ta kem; se në e daça për helm, për helm nuk do ta kem.
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
- Të jap besën zonja mëmë, se kur ta duash ti Doruntinën, qoftë për gaz, qoftë për helm, vete unë e ta sjell!.
Nxënësit evidentojnë rastet e përdorimit të apostrofit dhe ndalen në ato të trajtave të shkurtra, duke u
munduar të arsyetojnë arsyen e përdorimit.
Punojnë me shenjat e tabelës INSERT dhe analizojnë të gjitha rastet e përdorimit të apostrofit te trajtat e
shkurtra.
Njohuri që nxënësi i di
Njohuri të reja,
por që i kupton
+ - ?
Njohuri që i di
ndryshe
Njohuri që
nuk i kupton
Prezantimi i njohurive;Ushtrime.
Ushtrimi 1 faqe 219
M’i , me t’ia, me t’ua, t’u, do t’u, ma, në m’u, ta.
Ushtrimi 2
Ç’t’u desh të shkoje.....
Atëherë vendosa t’ua thosh atë gjithëve....
Nuk di si t’ua mbush mendjen....
M’u mbush zemra ...
... që t’ua përcillnin kolegëve dhe t’ua zbukuronin...
Ushtrimi 3
Do t’i telefonoj motrës.
Mendoj të ta jap dhe ty adresën e bibliotekës elektronike.
Ju lutem, na shkruani emrat si në kartën e identitetit.
Duhet t’i korrigjoni.
Do të shkojmë nesër për ta parë shfaqen e re teatrore?
Përpiqu t’u gjesh bileta të gjithëve.
Pse nuk duhet t’u themi të gjithëve.
Duhet t’i sqarojmë më parë mes nesh.
Ushtrimi 4
....se do t’u thoshte atyre që ta shtynin pak orarin...
.....ia kishte ndryshuar ngjyrat natyrës.
Po të na kishte njoftuar... s’do të na e kishin kaluar...
...se do ta kishin zgjatur aq shumë...
...t’ua punoje të tjerëve
...për t’ia dalë të mësonte...
Ushtrimi 5 bazohet në rregullat e dhëna më sipër.
Vlerësimi: vlerësim me notë sipas gjykimit të mësuesit për pjesëmarrjen gjatë orës së mësimit dhe për
saktësinë e përgjigjeve.
Detyra: Bëni një shkrim të shkurtër me temë “Autori im i preferuar”, ku të rrëfeni duke përdorur sa më shumë
trajta të shkurtra me apostrof.
87
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Proza
Kompetenca: Të lexuarit
Situata e të nxënit: Punë me tekstin
Tema mësimore: Kështjella
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës
mësimore:
Nxënësi/-ja:
• flet për jetën dhe veprimtarinë e Kadaresë si shkrimtar;
• lexon fragmentin nga libri për t’u përgjigjur pyetjeve rreth të
kuptuarit;
• përshkruan me fjalët e tij gjendjen e kështjellarëve;
• përmbledh ngjarjen duke dhënë një fund të logjikshëm për të.
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja të nxënësve.
Fjalë kyç:
kështjella, Ismail Kadare, roman
historik.
Lidhja me fushat e tjera dhe temat
ndërkurrikulare:
• Histori
Metodologjitë dhe veprimtaritë e nxënësve: stuhi mendimi, DRTA, diskutim, lexim dhe analizë teksti.
Organizimi i orës së mësimit
• Lidhja e temës me njohuritë e nxënësve; stuhi mendimi
Nxënësit njohin jetën dhe veprimtarinë letrare të Kadaresë. Nxënësve u është dhënë më parë detyrë të
hulumtojnë për jetën dhe aktivitetin letrar të Kadaresë, kështu që ata kanë sjellë informacione rreth tij për:
jetën, vendlindjen, aktivitetit letrar, veprat më të njohura dhe marrëdhënien e tij me Shqipërinë dhe Europën.
• Ndërtimi i njohurive; DRTA
Nxënësve u kërkohet të ndjekin në lexim fillimisht mësuesin dhe më pas nxënësit e tjerë dhe të përgjigjen
për pyetjet duke parashikuar vijueshmërinë e ngjarjeve.
Ndalesa 1... të lumit.
• Kur zhvillohen ku dhe janë vendosur ngjarjet?
• Cilët janë protagonistët kryesorë të ngjarjes?
• Çfarë roli luan kali, nisur nga fragmenti?
Ndalesa 2.... dhe rënkimit.
• Cilët janë personazhet në dialog?
• Për se shërben kali në ngjarje?
• Cili është misioni i tij?
• Çfarë ndodh me të?
Ndalesa 3... Thirri Tursun Pashai.
• Çfarë ndodhi me kalin?
• A e gjen ujin e kështjellarëve ai?
• Çdo të ndodhë me burimin e ujit të kështjellës?
• A do të bjerë kështjella pas ndërprerjes së burimit?
• Cili do të ishte shpëtimtari i saj?
Pas përgjigjeve të pyetjeve, bëhet dhe një shpjegim i fjalëve dhe shprehjeve që nuk u dihet kuptimi.
88
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
• Prezantimi i njohurive; Diskutim, pyetje-përgjigje.
Ushtrimi 1
Ushtarët dynden rreth gardhit pikërisht për të parë këtë gardh të sapongritur ndërmjet kështjellës dhe kampit
të ushtrisë turke. Fillimisht ata nuk e kuptojnë arsyen e ndërtimit të tij, por, më pas, me ardhjen e komandantit
dhe të vetë Pashait, e kuptojnë se bëhet fjalë për një ngjarje të rëndësishme. Kur dëgjojnë hingëllimat e kalit,
e kuptojnë se kali, i etur nga ngrënia e elbit dhe e kripës i ndihmuar dhe nga vapa e mesditës, është sjellë për
të gjetur ujësjellësin që furnizonte kështjellën e shqiptarëve me ujë.
Ushtrimi 2
• Hingëllimë
• U sul përtej gardhit
• Vrapoi
• Qëndroi
• Shkrofëtiu
• Goditi tokën
• Ngriti kokën
• Shkrofëtiu
• Vrapoi drejt lumit
Ushtrimi 3
Ushtarëve u dhimbset kali i etur dhe komentojnë të prekur vuajtjet e tij, pavarësisht se ai po përdorej si
strategji lufte për t’u dhënë mundësi pushtuesve turq të merrnin kështjellën nëpërmjet ndalimit të ujit të
pijshëm.
Ushtrimi 4
Rrëfimi bëhet nga dy nxënës duke pasuar njëri-tjetrin dhe duke perifrazuar ligjëratën e drejtë.
Vlerësimi: vlerësim me notë, sipas gjykimit të mësuesit, për: aktivizimin e nxënësve, angazhimin në nxjerrjen
e njohurive të reja, saktësinë, logjikën, shprehitë dhe leksikun e pasur. Vlerësimi me notë mund të bëhet orën
e dytë.
Detyrë shtëpie: Ushtrimi 5 sipas kërkesës.
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Proza
Rubrika: Të lexuarit
Situata e të nxënit: Punë me tekstin
Tema mësimore: Kështjella.(ora II)
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/-ja:
• gjykon mbi veprimet e personazheve;
• komenton fragmente nga teksti me ditarët e të nxënit;
• identifikon kohën historike dhe kohën e brendshme;
• analizon raportin e rrëfimit me dialogët;
• shpjegon kuptimin e shprehjeve dhe figurave letrare në tekst;
• dallon personazhet reale nga ato të trilluara.
Fjalë kyç:
kështjella, Kadare, ushtria, kampi
armik, personazhe, figura letrare,
koment.
89
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja të nxënësve.
Lidhja me fushat e tjera dhe temat
ndërkurrikulare:
Histori
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: me hapa, diskutim, ditarët e të nxënit.
Organizimi i orës së mësimit
Hapi I
Nëse kemi orë 90-minutëshe, vazhdojmë normalisht me analizën e pjesës, ndërsa për orët 45-minutëshe,
bëhet një ritregim i bukur, duke kërkuar interpretim të pjesës.
Hapi I
Ushtrimi 6
Gjetja e ujësjellësit për Tursun Pashën do të thoshte nënshtrim i kështjellarëve, gjë që deri tani me luftë dhe
mënyra të tjera kishte qenë e pamundur. Për kështjellarët, ndërprerja e ujit, i burimit të jetës, do të thoshte
rrezik për humbjen e luftës, pavarësisht se ata vazhdojnë të bëjnë qëndresë dhe të mos i dorëzohen armikut.
Ushtrimi 7
Nxënësit duhet të përdorin sa më shumë emra abstraktë për të përshkruar ndjesitë e tyre.
Ushtrimi 8
Punohet me ditarët e të nxënit.
Në çdo vështirësi, në çdo moment që kështjellarët ishin të pashpresë, figura e Skënderbeut ishte
shpresëdhënëse. Pavarësisht se ngjarjet paraqiten nga këndvështrimi i kampit armik, figura e Skënderbeut,
Heroit Kombëtar, është e pranishme në të gjithë veprën, si nëpërmjet shpresës që u jep kështjellarëve, ashtu
edhe nëpërmjet frikës që u kall armiqve.
Hapi III
Ushtrimi 9.
Shpjegohet koncepti i kohës së brendshme e të jashtme në romanin historik.
Koha e jashtme – Periudha e Skënderbeut, lufta kundër pushtimit osman
Koha e brendshme – koha në të cilën veprojnë personazhet.
Rrëfimi bëhet nga dy këndvështrime:
1. Në pjesën e parë në vetën e tretë shumës, ku rrëfen rrëfimtari i gjithëdijshëm dhe përshkruan si një
vëzhgues i gjithçkaje, i veprimeve, i ndjesive, i anktheve të ushtarëve.
2. Në pjesën e dytë në vetën e parë shumës, ku rrëfehet ngjarja nga këndvështrimi i kështjellarëve. Në
pjesën e dytë rrëfimi i ngjan më tepër një kronike lufte.
Ushtrimi 10.
Në pjesën e parë dialogët ndërtohen si ndërmjet personazheve të panjohura nga turma, si dhe nga personazhe
realë historikë, siç ishte Pashai dhe funksionari i lartë. Në pjesën e dytë mungon dialogu dhe rrëfimi është më
shumë në trajtën e përshkrimit.
Ushtrimi 11
Në këndvështrimin e parë, ku rrëfehen ngjarjet sipas kampit armik, personazhet përqendrohen m shumë te
vuajtja e kalit, ndërsa në këndvështrimin e dytë vëmendja përqendrohet më shumë në ankthin e kështjellarëve,
pa u përqendruar te vuajtjet e kështjellarëve.
Ushtrimi 12
Shkrofëtiu, gulçoi, goditi, u rrotullua, uli turirin, zhgërreu baltën, goditi, u rrëzua.
Ushtrimi13
si një mallkim....- krahasim i zgjeruar (similitudë)
Gjak të ngrirë, - epitet
90
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Mbyllnim sytë me tmerr, - metaforë
Si hienat - krahasim
Kampi përpëlitet e gulçon, - metaforë
Si furi e papërmbajtshme – krahasim + epitet
Përmes tyre jepet gjendja e kështjellarëve, të dëshpëruar, të mbushur me urrejtje ndaj kampit armik, por me
shpresë për mbijetesë.
Ushtrimi 14
Epiteti kalë i bardhë përmendet disa herë për të treguar “pafajësinë” e tij, si një kafshë që po shfrytëzohet për
një qëllim të lig, por që vetë është i pafajshëm.
Ushtrimi 15
Gjergj Kastrioti Skënderbeu
Tursun Pasha.
Vlerësimi: vlerësim me notë, sipas gjykimit të mësuesit, për: aktivizimin e nxënësve, angazhimin në nxjerrjen
e njohurive të reja, saktësinë, logjikën, shprehitë dhe leksikun e pasur.
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Teksti letrar - Proza
Kompetenca: Të lexuarit
Situata e të nxënit: Punë me tekstin
Tema mësimore: Kumbulla përtej murit
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• lexon tregimin duke respektuar gjuhën e përdorur nga autori;
• ritregon me fjalët e tij ngjarjen;
• analizon elementet e përshkrimit të kopshtit;
• përcakton rolin e shqisave që marrin pjesë në përshkrim;
• të krahasojë dy kopshtet me kalimin e viteve;
• të komentojë gjykime e mendime të autorit në tregim.
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja të nxënësve,
materiale të ndryshme në ndihmë të temës mësimore.
Fjalë kyç:
Lec Gurrmolla, kumbulla, kopshti,
muri.
Lidhja me fushat e tjera ose me
temat ndërkurrikulare:
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: diskutim, DRTA, ditarët e të nxënit.
Organizimi i orës së mësimit
Hapi I. Mësuesi/ja shkruan në dërrasë titullin e fragmentit: “Kumbulla përtej murit”. U drejton nxënësve pyetjen:
Si mendoni, çfarë tregon ky titull?
Nxënësit japin disa mendime, të cilat mësuesi nuk i kundërshton, por kërkon prej tyre të arsyetojnë për
opinionet e dhëna. Iu tërhiqet vëmendja nxënësve te tabloja e Idromenos “Kopsht shtëpie në Shkodër”, me
qëllim që nxënësi më pas të bëjë përqasjen ndërmjet saj dhe përshkrimit të Koliqit.
91
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Hapi II. Mësuesi/ja informon nxënësit se ky fragment është marrë nga tregimi me të njëjtin titull. Shkruan
në tabelë:
Autori përshkruan ndjesitë e personazhit nëpërmjet kujtimeve të së shkruarës, të fëmijërisë.
Nxënësit lexojnë informacionin për autorin dhe librin. I drejtojnë pyetje mësuesit, nëse u lindin gjatë leximit
të informacionit.
Mësuesi/ja e lexon fragmentin me qëllim që nxënësit të shijojnë përshkrimin në dialektin geg. Gjatë leximit
nxënësit mund të kërkojnë shpjegim për ndonjë fjalë që nuk e kuptojnë, të cilën e shpjegon mësuesi/ja.
Hapi III. Rilexohet fragmenti i ndarë në paragrafë, për të cilët nxënësit do t’u përgjigjen pyetjeve.
Paragrafi 1: Kjo i ndodhi ... deri te ... fminisë së largët.
-Si fillon tregimi? (A është një fillim skematik?)
-Cila pyetje lind menjëherë në mendjen tuaj?
-Cili është personazhi?
-Sa kohë kishte larg vendlindjes?
-Në ç’moshë është?
-Përse qe larguar?
-Në ç’stinë zhvillohet ngjarja?
-Çfarë veprimesh bëri?
-Me fjalën skutë, kuptoni skutat e kopshtit apo ato të nënvetëdijes së personazhit?
Paragrafi 2: Kopshti ... deri te ... përtej murit.
-Si përshkruhet kopshti?
-Çfarë insektesh ka aty?
-Ç’ngjyra zotërojnë në kopsht?
-Çfarë muzike dëgjohet në kopsht? Cilët janë tingujt? (onomatopetë)
-Çfarë shijesh e aromash të kujton leximi i paragrafit? Komento.
-Si do ta interpretonit dëshirën e Lecit: “i tërhequn prej nji fuqie shortare kërkuen nji kumbull përtej murit”.
Muri simbolizon:
botën e ndaluar?
frenimin individual të njeriut të përgjegjshëm?
konservatorizmin e shoqërisë së kohës përkundër idesë së lirisë së individit?
Nxënësit interpretojnë mendimin e tyre. Mësuesi/ja nuk bën vlerësime për mendimin e drejtë apo jo.
Përgjigjen nxënësit do ta marrin në komentet dhe argumentet e ushtrimeve të mëposhtme.
Paragrafi 3: Ishin 10 vjet ... deri te ... e shije të harrueme.
-Çfarë ndryshimesh vë re?
-Si përshkruhet muri, me çfarë ngjyrash?
-A ndihet në sytë e Lecit muri i vjetër dhe i plakur? Ilustro.
Në këtë fragment autori përdor antitezën:
jasemin...me lule të bardha të çeluna / pleqësia e murit.
- Çfarë interpretimi mund t’i bëni?
Përgjigje: jaseminë e bardhë – harmoni e pafajësisë, me tërheqjen, kureshtjen e vet ngushëllonte
pleqësinë...(vazhdimësi e jetës).
-Përse në sytë e Lecit ka adhurim për kumbullën që zgjatej përtej murit?
Nxënësi: Kumbulla e ka më të lehtë të kapërcyejë murin e vjetër.
Muri i vjetër: norma prangosëse që duhen kapërcyer.
-Për çfarë ëndërronte Leci?
Nxënësi: Sikur të kthehej përsëri fëmijëria e pastër.
92
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Paragrafi 4: Përmbante kopshti ... deri te ... këthente?
-Çfarë të dhënash mësojmë në këtë paragraf?
-Cila është dëshira që i flakoi në shpirt Lec Gurrmollës?
-Cili është shkaku që nji dëshir e falisur i flakoi në shpirt. Ilustroje me fjali nga teksti.
Nxënësi: Ndjeu dëshirën, nevojën e çuditshme për të kërkuar ato kokrra të vogla, të verdha me ngjyrën e
dyllit, të kumbullës përtej murit.
- Në grupin e fjalëve: ato kokrra të vogla, të verdha me ngjyrën e dyllit (pse jo e verdha e diellit). Është
simbol, metaforë apo alegori?
Nxënësi: metaforë.
Hapi IV. Kalohet te rubrika “Reflektimi kuptimor”.
Ushtrimi 6. Do të punohet me teknikën “Ditari trepjesësh”.
Komenti i nxënësit
Komenti i mësuesit
Detyrë shtëpie. Përshkruani imazhin, ngjyrat që përftoni në vetëdijen tuaj, kur përfytyroni një kopsht që ka
kohë që nuk është punuar, me bimësi të dendur, të rritur spontanisht, me pak dritë, si vendi i princeshave të
zhdukura, nën këmbët e të cilave gjendet një tokë e virgjër, hali përrallash shpalisë nën kâmbët...
Në fund të orës së mësimit bëhet vlerësimi i orës së mësimit.
-Çfarë shije ju la kjo orë mësimi?
Nxënësit sjellin shembuj frutash apo nga ushqimi i preferuar. Mësuesi/ja vlerëson nxënësit pjesëmarrës,
nxit dhe ata që ishin më pak pjesëmarrës.
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Drejtshkrim
Tema mësimore: Drejtshkrimi i pjesëzave dhe i parafjalëve
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës
sipas temës mësimore:
Nxënësi/-ja:
• dallon pjesëzat e parafjalët në tekst;
• përcakton rregullat e drejtshkrimit të tyre;
• jep përjashtimet për drejtshkrimin e pjesëzave e
parafjalëve;
• përdor si duhet në shkrime pjesëzat e parafjalët.
Burimet: libri “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, Drejtshkrimi i
gjuhës shqipe, përvoja të nxënësve.
Situata e të nxënit:
Punë me tekstin
Fjalët kyç:
Drejtshkrim, pjesëza, parafjalë.
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: stuhi mendimi, punë e pavarur, dua të di, mësova,
diskutim, punë e drejtuar.
93
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Organizimi i orës së mësimit
• Lidhja e temës me njohuritë e nxënësve; stuhi mendimi.
Nxënësit u përgjigjen pyetjeve në lidhje me klasat e fjalëve pjesëza e parafjalë.
• Ç’janë pjesëzat?
• Ç’janë parafjalët?
• Si klasifikohen për nga ndërtimi?
• Si shkruhen këto klasa fjalësh, kur janë të përngjitura?
Ndërtimi i njohurive; analizë teksti, punë e drejtuar, DI, DUA TË DI, MËSOVA, diskutim.
Ndalemi në poezinë e Naim Frashërit dhe nxënësit gjejnë pjesëzat e formave të ndryshme foljore dhe
parafjalët.
Ndalen në përcaktimin e përdorimit të tyre në gjymtyrët homogjene, duke dhënë mendimin e tyre në
lidhje me përsëritjen e tyre.
Kalojnë në tekst me teknikën DI, DUA TË DI, MËSOVA, për njohuritë mbi përdorimin e pjesëzave e
parafjalëve para gjymtyrëve homogjene.
Shtojmë si informacion se mospërdorimi i parafjalëve para gjymtyrëve homogjene mund të mos bëhet
për arsye stilistike.
Shembull: Ne duhet të ndihemi krenarë për kombin e atdheun.
• Prezantimi i njohurive; punë e pavarur, ushtrime
Ushtrimi 1
Të matesha - pjesëz e lidhores
T’i (Të) ç’ngjitja- pjesëz e lidhores
Do të shënonte - formë foljore e së ardhmes së shkuar.
Nuk kishte - pjesëz mohuese
Të prishej - pjesëz e lidhores
Do të pasonte, do të ndodhte - formë foljore e së ardhmes së shkuar.
Për t’u përmbajtur - formë e pashtjelluar foljore
Do të ishte zhdukur - formë foljore e së ardhmes së shkuar.
Ushtrimi2
Parafjala në e përsëritur sipas drejtshkrimit para gjymtyrëve homogjene.
Ushtrimi 3
A të ta përgatitë motra........ – duhet të vendoset të-ja e lidhores
...nuk do të linte pa shkaktuar.......- pjesëza do të shkruhet e plotë para formave foljore.
... pa u vënë re ose pa nxitur ... – pjesëza pa duhet vënë para gjymtyrëve homogjene.
....më të vegjlit të përfshiheshim në atë atmosferë...
.... perëndonte pa shpresë, pa synime të reja, kuptohej .... pjesëza pa duhet vënë para gjymtyrëve homogjene.
Ushtrimi 5 sipas kërkesës.
Vlerësimi: vlerësim me notë sipas gjykimit të mësuesit për pjesëmarrjen gjatë orës së mësimit dhe
për saktësinë e përgjigjeve.
Detyra: Ushtrimi 6. Mbahen parasysh rastet përjashtimore më lart.
Ushtrimi 4 mund të jepet si detyrë e pavarur me shembuj nga media e shkruar ose tekste të
ndryshme publicistike.
94
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Teksti letrar - Proza
Kompetenca: Të lexuarit
Situata e të nxënit: Punë me tekstin
Tema mësimore: Jesminë
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• lexon për të identifikuar llojin e novelës sociale;
• lexon për të dalluar përshkrimin e vendlindjes, brengën e
Jesminës dhe të mësuesit;
• jep gjykimet e tij rreth sjelljes së personazheve;
• diskuton rreth rolit të njeriut në qytetërimin e një vendi.
Fjalë kyç:
Jesminë, bletë, qytet, qytetërim, insekt
i shenjtë
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, fletore, lapsa, tabela, shkumësa.
Lidhja me fushat e tjera ose me
temat ndërkurrikulare:
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: bisedë, lexim zinxhir, punë me grupe,
tabela e personazheve, ditari dypjesësh
Organizimi i orës së mësimit
Hapi I. Kjo orë mësimi do të nisë me leximin e detyrës së shtëpisë, me temë: “Cili është kontributi juaj për
të luftuar dukurinë e gjakmarrjes?”. Dëgjohen dy nxënës, të cilët i përzgjedh mësuesi, por mund të aktivizohen
edhe ata, që kanë dëshirë të lexojnë detyrën. Nxënësit vlerësojnë punën e shokëve. Mësuesi/ja shkruan në
tabelë mesazhin e detyrës.
Hapi II. Mësuesi/ja i njeh nxënësit me temën e re të mësimit. Informon nxënësit për autorin duke zgjedhur
ndonjë detaj interesant për jetën dhe veprën e tij.
Nxënësit që kanë dëshirë ose të përzgjedhur nga mësuesi lexojnë fragmentin “Jesminë”, ndërsa nxënësit
e tjerë të ndarë në grupe do të nënvizojnë.
Grupi I - Nënvizoni të dhënat dhe detajet që përdor autori për përshkrimin e vendlindjes së mësuesit.
Grupi II - Nënvizoni detajet që përshkruajnë brengën e Jesminës.
Grupi III - Nënvizoni detajet që përshkruajnë brengën e mësuesit.
Përfaqësuesit e grupeve lexojnë paragrafin.
Hapi III. Mësuesi/ja shënon në tabelë.
Tema: “Jesminë”
Vendi ku zhvillohet ngjarja.
Personazhet dhe kë përfaqësojnë.
Nxënësit përgjigjen dhe mësuesi/ja shkruan në tabelë.
Hapi IV. Mësuesi/jo do të punojë së bashku me nxënësit me tabelën të cilën e vizaton në dërrasën e zezë.
Për efekt kohe nxënësit punojnë në 3 grupe në çifte. Me përgjigjet e përfaqësuesve të grupeve, mësuesi
plotëson në tabelë, ndërsa nxënësit plotësojnë në fletoret e tyre.
95
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Personazhi Çfarë thotë Çfarë mendon Si ndihet
Mësuesi Rrëfen për vendlindjen Nëse kthehem një ditë
atje.. çka do të mbesë
Ndihet i trishtuar,
pesimist
prej atij dheu...
Jesmina
Babai
Hapi V. Kalohet te rubrika “Reflektime kuptimore”.
Ushtrimi 2. Nxënësit do të shprehin gjykimin e tyre rreth sjelljes së personazheve. Për këtë do t’i ndihmojë
tabela, e cila u punua në hapin e katërt.
Ushtrimi 3. Nxënësit lexojnë fragmentin. Do të përdoret teknika “Ditari dypjesësh”.
Ushtrimi 4. Bisedë: Duke u përqendruar në thënien: “Ai s’është qytet, por katund”, cili është roli i njeriut në
qytetërimin e një vendi?
Fragmenti
Komenti
Dëgjohen disa mendime bazuar në fragment.
Detyrë shtëpie. Përshkruani mësuesin/en, duke u mbështetur në përshkrimin objektiv dhe subjektiv.
Në fund të orës së mësimit, mësuesi/ja bën vlerësimin e orës së mësimit.
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Drejtshkrim
Tema mësimore: Drejtshkrimi i fjalëve që kanë grupet
e zanoreve ua, ue, ye
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës
sipas temës mësimore:
• liston dallimet fonetike mes dialekteve;
• përcakton rregullat e përdorimit të grupeve të zanoreve ua,
ue, ye;
• shkruan saktë grupet e zanoreve ua, ue, ye në fjalë të
parme e të prejardhura prej tyre;
• dallon përdorimin e grupeve në tekste të ndryshme në
dialekt.
Situata e të nxënit:
Punë me tekstin
Fjalët kyç:
dialekte, gegërisht, toskërisht, grupe
zanoresh ua, ue, ye.
Burimet: libri “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, Drejtshkrimi
i gjuhës shqipe, përvoja të nxënësve.
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: stuhi mendimi, punë e pavarur, INSERT, diskutim, punë
e drejtuar.
96
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Organizimi i orës së mësimit
• Lidhja e temës me njohuritë e nxënësve; stuhi mendimi.
Nxënësit kanë njohuri për dialektet, ndaj u kërkojmë të listojnë dallimet fonetike kryesore mes tyre:
à-ja hundore në gegërisht ‒ ë-ja e theksuar në toskërisht;
n-ja në gegërisht ‒ r-ja në toskërisht (rana- rëra, rotacizmi);
grupi ue në gegërisht ‒ grupi ua në toskërisht (krue-krua).
Ndërtimi i njohurive; analizë teksti, punë e drejtuar, INSERT, diskutim.
U japim nxënësve këtë material përmes librit digjital, video-projektorit ose në fletë format dhe rastet e dhëna
në libër i studiojnë në grupe ose në çift. Evidentojnë dhe përcaktojnë sipas cilit rast janë përdorur grupet e
zanoreve në shembujt e dhënë.
Në përfundim të punës së pavarur në grup a në çift, nxënësit diskutojnë dhe krahasojnë përfundimet me ato të
rregullave në tekst, duke plotësuar me njohuritë nga shpjegimi tabelën e INSERT-it.
Grupi i zanoreve YE
• shkruhen me ye fjalët e parme arsye, pyes, fyej, lyej, shkëlqej, kryeneç, dhe fjalët e prejardhura prej tyre: i
arsyeshëm, pyetje, fyerje, i lyer, i shkëlqyeshëm etj.
Grupi i zanoreve UA
• shkruhen me ua: dragua, duaj, huazim, i huaj, muaj (por mujor-e,
- emrat dhe mbiemrat, si: tremujor-i), i përmuajshëm, thua etj.;
- foljet me temë më -ua, si: dua - duam, duam, duaje, duajeni etj.; druaj - druan, (jam) druajtur etj.;
kruaj, quaj, ruaj, rruaj, shkruaj, shuaj etj.,
- shumësi i së kryerës së thjeshtë: quajtëm, ruajtëm ...,
- habitorja dhe pjesorja e foljeve me temë më -o: mësuakam, punuakam; mësuar, punuar, sulmuar, treguar etj.
Grupi i zanoreve UE
• shkruhen me ue:
- emrat dhe mbiemrat foljorë të formuar me prapashtesat -s dhe -shëm nga folje me temë më -o / -ua, si edhe
fjalët e formuara prej tyre: botues-e, dëgjues-e etj.; i afrueshëm, i dëgjueshëm, i gëzueshëm, i paharrueshëm
etj, (mëso/ mësuar; puno/punuar; gëzo/gëzuar)
Kujdes! Trajtat foljeve të tipit kryej, bluaj etj., duhen shkruar me togjet ye, ua, ndonëse në trajtat joveprore nuk
kanë grup zanoresh: kryhet, bluhet etj.
U plotësojmë nxënësve njohuritë në lidhje me përdorimin e grupeve të zanoreve dhe kalojmë te ushtrimet.
• Prezantimi i njohurive; punë e pavarur, ushtrime
Ushtrimi 1
i rrëmbyeshëm; kryekëput; gjuhet; pajtuake; i pazëvendësueshëm; vijueshmëri; kryelartë; treguan; i
përmuajshëm; përpunues; fyenin; plotësuese
Ushtrimi 2
Këtu vërejmë që gegërishtja është përdorur në shtypin e shkruar deri në fillim të shekullit XX.
Në fragmentin e dhënë
Ushtrimi 3
pabesueshmet; filluaka; pyeturi; shquanin; dragua; mrekullueshme kuptueshmëri; përkryer; pëlqyeshme;
pazbërthyeshme; shfrytëzuar; besueshmërinë; cenuar
97
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Ushtrimi 4
caktuakan; kuptueshme; kapërcyell; zhgënjyese; pikëpyetje; drithëruan; zgjoheshin; bashkëvuajtëse;
quajtura; shuhej; mësuan
Ushtrimi 6. Kujtojmë që bazë për të formuar habitoren është pjesorja e foljes dhe në zgjedhimin e parë
zanorja-o- zbërthehet në grupin- ua-. Vëmë në dukje se bashkëtingëllorja -h- e së tashmes joveprore nuk ka
lidhje me grupin e zanoreve, por me mbaresën e joveprores për zgjedhimin e parë.
folja
Koha e tashme,
mënyra habitore
Mbiemër foljor me
prapashtesën- shëm
Koha e tashme
folja joveprore
arsyetoj arsyetuakam i arsyetueshëm arsyetohem
pëlqej pëlqyekam i pëlqyeshëm pëlqehem
dëgjoj dëgjuakam i dëgjueshëm dëgjohem
lexoj lexuakam i lexueshëm lexohem
huazoj huazuakam i huazueshëm huazohem
Vlerësimi: vlerësim me notë, sipas gjykimit të mësuesit, për pjesëmarrjen gjatë orës së mësimit dhe për
saktësinë e përgjigjeve.
Detyrë: Ushtrimi 5 mund të jepet si detyrë e pavarur kërkimore.
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Drejtshkrim
Tema mësimore: Takimi i dy zanoreve të njëjta
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës
sipas temës mësimore:
Nxënësi/-ja:
• jep rregullat e drejtshkrimit për zanore të njëjta në të
njëjtën fjalë;
• shkruan saktë fjalët me takim zanoresh të njëjta;
• shkruan saktë fjalë që kanë takim të zanores -ë- dhe të
një zanoreje tjetër.
Situata e të nxënit:
Punë me tekstin
Fjalët kyç:
• drejtshkrim, pjesëza, parafjalë.
Burimet: libri “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, Drejtshkrimi
i gjuhës shqipe, përvoja të nxënësve.
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: stuhi mendimi, punë e pavarur, INSERT, konkurs,
diskutim, punë e drejtuar.
Organizimi i orës së mësimit
• Lidhja e temës me njohuritë e nxënësve; stuhi mendimi.
Nxënësit kujtojnë rregullat e drejtshkrimit të përemrave dhe ndajfoljet që formohen nga fjala gjithë. Gjithkush,
gjithkujt, gjithkund, gjithandej, gjithmonë, i përgjithshëm etj.
U kërkojmë nxënësve të kujtojnë rregullat e drejtshkrimit të fjalëve ku takohen dy zanore.
98
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
• Ndërtimi i njohurive; konkurs, INSERT, punë e drejtuar, diskutim.
U paraqesim nxënësve me video-projektor ose librin digjital tabelën e germave në ushtrimin 4 dhe u
kërkojmë të gjejnë sa më shumë fjalë që formohen dhe kanë dy zanore të njëjta njëra pas tjetrës.
Ushtrimi zhvillohet në formë konkursi dhe nxirren rregullat nga nxënësit për drejtshkrimin e fjalëve që kanë
takim të njëpasnjëshëm të zanoreve të njëjta.
Kur në formim fjalësh takohen dy zanore të njëjta, ato shkruhen të dyja: i paaftë, i paafrueshëm, i
paanshëm, paanësi, i paapelueshëm, i paarmatosur, i paarrirë, deetimologjizim, kryeengjëll, antiimperialist,
autoofiçinë, joobjektiv, joorganik, jooksidues, joorigjinal, mikroorganizëm etj.
Nxënësit i rikthehen tekstit me shenjat e tabelës INSERT dhe punojnë me njohuritë e tjera për
drejtshkrimin e takimit të dy zanoreve te fjalët e përbëra.
• Prezantimi i njohurive; punë e pavarur, ushtrime
Ushtrimi 1
kinooperator, zoologjik, i porsaardhur, koordinator, kinooperator, mirë se erdhe, joorganik, alkool, kooperativë
Ushtrimi 3
të paarsimuar e paanalizueshme porsaardhur
Ushtrimi 5
Koordinojë, ndërkufitar, zoologut, paraardhës, i pakoordinuar, i pakontrolluar, të paarritshme, cunguar, të
paaftë,
Vlerësimi: vlerësim me notë, sipas gjykimit të mësuesit, për pjesëmarrjen gjatë orës së mësimit dhe për
saktësinë e përgjigjeve.
Detyra: Ushtrimi 6 faqe 225
99
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Drejtshkrim
Tema mësimore: Disa tipa fjalësh me prejardhje të huaj dhe
emrash të përveçëm të huaj
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/-ja:
• jep rregullat e drejtshkrimit për fjalët dhe emrat e përveçëm me
prejardhje të huaj;
• shkruan saktë fjalët dhe emrat e përveçëm me prejardhje të
huaj;
• dallon rastet përjashtimore të rregullave të drejtshkrimit të
fjalëve dhe emrave të përveçëm me prejardhje të huaj.
Burimet: libri “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, Drejtshkrimi i
gjuhës shqipe, përvoja të nxënësve.
Situata e të nxënit:
Drejtshkrimi i gjuhës shqipe.
Fjalët kyç:
fjalë të huaja, grupe ie, ia, io,
Drejtshkrimi i fjalëve me ç dhe s.
Lidhja e temës me
fushat e tjera dhe temat
ndërkurrikulare:
Shkenca dhe shoqëria
Të drejtat e njeriut.
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: stuhi mendimi, punë e pavarur, grupet e ekspertëve,
diskutim, punë e drejtuar.
Organizimi i orës së mësimit
• Lidhja e temës me njohuritë e nxënësve;diskutim.
I nxitim nxënësit të diskutojnë mbi temën “Unë kam të drejtë të kem një emër” dhe u kërkojmë të japin
shkurt mendimin e tyre mbi prirjen për vendosjen e emrave të huaj të vegjëlve.
Nxënësit diskutojnë për raportin e përdorimit e emrave shqip dhe emrave të huaj.
Kërkojmë nga nxënësit të japin mendimin se si duhen shkruar emrat e huaj, kur ato ndryshojnë në shqiptim
nga shqipja. Lexojnë dhe diskutojnë edhe fjalët në tekstin ilustrues ne libër.
• Ndërtimi i njohurive; grupi i ekspertëve; punë e drejtuar, diskutim.
U japim nxënësve fjalët: Belgjikë, Korfuz, Koka-kola, Daniel, Havai dhe u kërkojmë t’i drejtshkruajnë në një
nga gjuhët ë huaja që dinë, p.sh. në anglisht, dhe diskutohet mbi ndryshimet që kanë dhe ku bazohen.
Kalohet në grupet e ekspertëve duke u dhëne nxënësve materialin e mëposhtëm:
100
Në gjuhën shqipe, gjatë shekujve por edhe deri më sot, hyjnë fjalë nga gjuhë të tjera. Ato shkruhen sipas
rregullave të drejtshkrimit të shqipes.
1. Fjalët me prejardhje të huaj dhe emrat e përveçëm, që kanë grupet e zanoreve -ia-, -ie-, -io-, -iu-, i ruajnë
këto grupe, kur ato janë në trup të fjalës: ia - dialekt, miliard, pianist, financiar etj;
ie - ambicie, bankier, higjienë, tastierë etj;
io - komision, iluzion, injeksion, milion etj;
iu - helium, herbarium, stadium etj.
Diana, Iliada, Danieli, Violeta, Molieri etj.
Mbani mend! Ka disa fjalë që shkruhen me -ja-, -je-, -jo-, -ju-: plejadë; medalje, objekt, projekt, fjord, rajon,
pavijon, adjutant etj.
Grupet -ia-, -ie-, -io-, -iu-, shkruhen me ja-, je-, jo-, ju-, kur gjenden në fillim të fjalës: jaht, jamb, jeniçer,
jezuit, jod, jon, jug, juri, Jalta, Jerusalem, Jordan, Jupiter etj.
Fjalët e huaja dhe emrat e përveçëm, që kanë -aj-, -ej-, -oj-, -uj-, shkruhen:
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
- me j kur janë në trup të fjalës: lajtmotiv, volejboll, bojkotoj, Hajne; Rio-de-Zhanejro, Troja.
- me i kur këto janë në fund: Uruguai, Shangai, Sidnei, Sergei, Tolstoi.
- Fjalët dhe emrat e përveçëm me burim nga latinishtja a nga gjuhët romane, si edhe nga greqishtja, të cilat
në gjuhën shqipe kanë një c të ndjekur nga zanorja e ose i, shkruhen me c dhe jo me ç a me s.
certifikatë, celebrim, kancelar, proces etj.; bilance, elektricist, klasicizëm, konciz, publicistikë, agjenci etj.
Mbani mend! Shkruhen me ç dhe jo me c: biçikletë, çiklist, çiklizëm, çimento etj. Shkruhen me s fjalët:
dispensë, mensë.
- Fjalët dhe emrat e përveçëm, me burim kryesisht nga greqishtja, latinishtja e nga gjuhët romane, që kanë
një g të ndjekur nga një e ose i, shkruhen me gj e jo me g. gjenetik, gjenezë, gjeni, higjienë Egjipti, Eugjen,
Gjeorgjia; gjirafë, Algjer-i, Belgjikë, Gjenevë etj.
Kujdes! Shkruhen me xh dhe jo me gj fjalët: inxhinier, xhandar, xhandarmëri, xhenier, xhenio, xhirim,
xhiro, xhiroj, inxhinieri, xhirues, xhaketë, xhelatinë, xhol.
- Shkruhen me h- fjalët që në greqishten e vjetër fillonin me zanore të aspiruar dhe në latinishten me h: himn,
hiperbolë, hipizëm, rehabilitoj etj.; Hagë, Hamburg, Hanoi, Hanover, Helsinki etj.
- Fjalët e huaja që burojnë nga nga greqishtja e vjetër, latinishtja ose nga gjuhët romane dhe që në këto
gjuhë kanë një l të thjeshtë ose dyfishe, shkruhen me l dhe jo me ll: kolonë, luks,analogji, atlas, kolos,
komplot, logjikë, lotari, lustër, lustroj, mitologji etj. Apolon-i, Atlantiku, Babiloni-a etj
Mbani mend!
a. Ndër fjalët me burim nga anglishtja shkruhen me l: gol, golf, kloun, klub, etj. dhe me ll: basketboll,
futboll, hendboll, penallti, volejboll etj.
b. Ndër fjalët e reja të burimit sllav shkruhen me l: polak, polka, etj. dhe me ll: bjellorus, sllav, sllovak,
slloven etj.; po kështu Bjellorusi.
- Fjalët me prejardhje kryesisht nga gjuhët romane dhe që në këto gjuhë kanë rr, shkruhen me rr dhe jo me
r. arrestim, arrivist, arrogancë, karrierë, irracional, korridor, korrigjoj, surrealizëm, tarracë, territor, terror etj.
- Shkrimi i emrave të përveçëm të huaj mbështet përgjithësisht në shqiptimin e tyre në gjuhët përkatëse,
duke iu përshtatur sistemit grafik të shqipes. Aligieri, Atila, Bethoven, Gëte, Moxart, Vagner, Vilhelm Tel, Zhan-
Zhak Ruso etj.; Bolonjë, Havai, Këln, Lajpcig, Mançester, Nju-Jork, Rio-de-Zhanejro etj.
Mbani mend!
Disa emra të përveçëm me prejardhje të huaj shkruhen sipas traditës së ngulitur prej kohësh në
gjuhën shqipe: Bruksel, Korfuz, Moskë, Paris, Selanik, Stamboll, Suedi, Vjenë, Zvicër etj.
Nxënësit ndahen në grupe të vogla dhe u jepet materiali i mësipërm në fisha më ngarkesë afërsisht të njëjtë,
që t’i studiojnë dhe të risjellin informacionin të ilustruar me shembuj.
• Prezantimi i njohurive; punë e pavarur, ushtrime.
Ushtrimi 1
Studjue, leksikologjik, frazeologjik, konstruktevet.
Sipas Aleksandër Xhuvanit, është shumë e rëndësishme që gjuhëtarët të punojnë për studimin dhe
zëvendësimin e fjalëve të huaja të panevojshme me materialin leksikologjik dhe frazeologjik të shqipes.
Ushtrimi 2
Media, italiane, dimension, studiuesit, studionin, kamerier, materiale, rajon, devijonin.
Ushtrimi 3
Zhongler, certifikatë, anulim, dezintegrim, gjenocid, dezinfekton, atelie, diversion, të impenjuar, korrekt,
mazhorancë, vizionar.
Ushtrimi 4
Lajtmotiv, Bajkal, bojkotoj, likuidim, Molier, hokej, Vjenës, tastierat, gjenial, egjiptian, higjiena, kauboj,
brazialian, Sofie, Bombei, Sidnei.
101
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Ushtrimi 5
Gjeneral, gjenetik, gjenezë, Gjermani, Gjenevë, mitologji – fjalët me origjinë nga greqishtja ose latinishtja
shkruhen me -gj- dhe jo me -g-.
Inxhinier, xhandar, - shkruhen me -xh- dhe jo me -gj-.
Ekzakt, ekzaltoj, ekscentrik, ekskavator, eksluziv, -, Shkruhen me ks fjalët e burimit grek a latin që
përmbajnë elementin eks të ndjekur nga një bashkëtingëllore, dhe me kz fjalët e po këtij burimi që përmbajnë
elementin eks të ndjekur nga një zanore ose temat ekzo a hekza: ekscentrik, ekskavator, ekskluziv,
ekzistencializëm etj.; ekzocentrik, ekzodermë, ekzogami, ekzogjen, ekzotik etj.; hekzametër, hekzaklorant etj.
Mitologji, monolog, Apoloni- shkruhen me- l -dhe jo me –ll-.
Shkruhen me ll - hendboll, penallti.
Ushtrimi 6
• Shkruhen me -z- fjalët e huaja të formuara me parashtesën dez- (des-), kur s-ja e parashtesës gjendet në
pozicion ndërzanor:
dezinfektoj, dezinfektim, dezintegroj, dezintegrim etj.
• Fjalët me parashtesën dis- përpara një bashkëtingëlloreje dhe ato me parashtesën trans- e ruajnë
gjithmonë s-në e parashtesës në shkrim: disharmoni, diskreditoj, diskriminim, disnivel, dispeçer, disponoj,
dispozitë etj.;
Vlerësimi: vlerësim me notë, sipas gjykimit të mësuesit, për pjesëmarrjen gjatë orës së mësimit dhe për
saktësinë e përgjigjeve.
Detyra: Ushtrimi 7, sipas kërkesës.
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Teksti letrar - Proza
Kompetenca: Të lexuarit
Situata e të nxënit: Punë me tekstin
Tema mësimore: Nën qarr po rrinte vasha ( ora I)
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës
mësimore:
Nxënësi/-ja:
• lexon tekstin në mënyrë shprehëse dhe kuptimplotë;
• respekton dialektin dhe intonacionin gjatë leximit;
• shkëput nga teksti histori për të krijuar lidhje mes tyre;
• përgjigjet për pyetjet që lidhen me të kuptuarit të tekstit;
• vazhdon historinë e Dilës, sipas fantazisë së tij;
• shpjegon fjalët në dialekt, nisur nga konteksti.
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja të nxënësve.
Fjalë kyç: qarr, vashë, Dila, rrëfim,
Zanë.
Lidhja me fushat e tjera dhe temat
ndërkurrikulare:
• Identiteti kombëtar dhe njohja e
kulturave
Metoda, teknika dhe veprimtari të nxënësve: parashikim me terma paraprakë, lexim i pjesës, formulim
pyetje-përgjigje.
102
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Organizimi i orës së mësimit
• Lidhja e temës me njohuritë e nxënësve: parashikim me terma paraprakë.
Nxënësve u japim fjalët dragua, zanë, dashuri, fejuar në djep, rrëmbeu, që të krijojnë ose ritregojnë një tregim.
Pasi shkruajnë rrëfimet e shkurtra, i tregojnë ato dhe bëhet një krahasim mes tyre dhe krijimeve popullore që
njohin me këto personazhe.
• Ndërtimi i njohurive: lexim teksti, shpjegim fjalori.
Nxënësve u jepet për të lexuar pjesa dhe u kërkohet që leximi të jetë shprehës dhe me intonacionin që kërkon
një rrëfenjë.
Ndalen në fjalët dhe në shprehjet që nuk kuptojnë dhe bëhet shpjegimi i tyre përmes kontekstit.
U kërkojmë nxënësve të nxjerrin rrëfenjat popullore nga rrëfimi i autorit, duke treguar rolin e saj brenda rrëfimit.
• Prezantimi i njohurive: pyetje-përgjigje.
Nxënësit hartojnë pyetje në lidhje me tekstin, rreth të kuptuarit dhe u përgjigjen atyre.
Disa nga pyetjet që mund të bëjnë nxënësit, janë:
• Kush është Dila?
• Çfarë i ka ndodhur asaj?
• Ku ndodhet dhe pse?
• Çfarë ëndërron dhe me çfarë lidhen ëndrrat e saj?
• Çfarë i ndodh Dilës? A është në ëndërr a në zhgjëndërr gjatë rrëmbimit të saj?
Punohet Ushtrimi 1, që lidhet me çështjen e mësipërme.
Dila ëndërron që të rrëmbehet prej dashurisë, ashtu si Zana prej Dragoit. Dila ndodhet mes ëndrrës dhe
zhgjëndrrës dhe përjetimet e saj janë mes realitetit dhe kllapisë (gjendjes të së fikëtit, që i shkakton infeksioni
në këmbë, plaga e këmbës ther, sikurse plaga e saj e zemrës).
Ushtrimi 2 mund të jepet si punë hulumtuese për në dosje ose detyrë shtëpie.
Vlerësimi: vlerësim me notë, sipas gjykimit të mësuesit, për: aktivizimin e nxënësve, angazhimin në nxjerrjen
e njohurive të reja, saktësinë, logjikën, shprehitë dhe leksikun e pasur.
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Teksti letrar - Proza
Kompetenca: Të lexuarit
Situata e të nxënit: Punë me tekstin
Tema mësimore: Nën qarr po rrinte vasha (ora II)
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/-ja:
• dallon elementet reale nga ato fantastike në tekst;
• komenton me ditarët e të nxënit shprehje e thënie nga
teksti;
• harton një fjalor me fjalë e shprehje dialektore;
• diskuton mbi analogjinë e emrave dhe të historisë;
• shpjegon përdorimin e figurave tingullore.
Fjalë kyç:
qarr, vashë, Dila
103
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja të
nxënësve.
Lidhja me fushat e tjera dhe temat
ndërkurrikulare:
• Identiteti kombëtar dhe njohja e
kulturave
Metoda, teknika dhe veprimtari të nxënësve: me hapa, pyetje-përgjigje, diskutim.
Organizimi i orës së mësimit
Hapi I.
Ushtrimi 3
Shprehja është e lidhur me rrëfimin e gjyshes e të nanës së Dilës për Dragoin e Zanën, që u dashuruan dhe
i dhanë fjalën njëri-tjetrit te ai qarr. Nëna dhe gjyshja druheshin se historia e Zanës do të përsëritej te Dila, e
qarri ishte vendi i magjisë së dashurisë, ku vasha mund të rrëmbehej nga trimi.
Hapi II
Ushtrimi 4
Ndërthurja e elementeve reale me ato fantastike bëhet në disa aspekte:
– personazhet;
– koha;
– hapësira.
Kështu, personazhet e Zanës e Dragoit paralelizohen me Dilën dhe Delinë.
Koha reale është ajo në të cilën autori vendos ngjarjet e personazheve, ndërsa koha joreale, ajo e Zanës dhe
e Dragoit, është e motmotit. Hapësira është bjeshka, qarri nën të cilin pushonte Dila dhe që identifikohet me
vendin ku lidhën besën Zana dhe Dragoi.
Ushtrimi 6
Autori i rimerr emrat disa herë gjatë rrëfimit, sikurse rimerr historinë e Zanës. Këto elemente e ndihmojnë
në krijimin e një spiraleje rrëfimi, e cila, nëpërmjet gjërave që përsëriten, ndërthur historinë e legjendës me
historinë e rrëfimit. Mësuesi/ja u shpjegon nxënësve se rimarrja e krijimeve folklorike nuk është e panjohur në
letërsinë shqipe, mjafton të kujtojmë Rinë-Katertinzën dhe tregime të tjera të Kutelit.
Ushtrimi 7
Mënyra e strukturimit të historisë është ndryshe nga ajo tradicionale. Nuk ka një rrëfim klasik, me hyrje, zhvillim
e mbyllje. Po ashtu, shikojmë që paragrafët ndryshojnë dhe nga madhësia. Ka nënndarje që përbëhen me
vetëm një fjalë, që është zgjedhje e qëllimshme e autorit dhe bëhet për qëllime stilistikore. Ky fragmentarizim, i
ndarë ashtu siç ndahen kapitujt e një romani, shërben për të ndarë ngjarjet që zhvillohen në kohë të ndryshme,
pra ndan historinë e Zanës dhe të Dragoit me historinë e Dilës dhe të Delisë; gjithashtu ndan dhe ngjarjet që
i përkasin së njëjtës kohë, por që zhvillohen në vende të ndryshme, siç janë rrëfimi për Dilën që qëndron nën
qarr, me ngjarjet që ndodhin në kafenenë e vogël të katundit.
Detyra Ditarët e të nxënit (trepjesësh)
Figurat Formimi Roli
Shushurimë
Murmurima
therra në
thembër e therrte
aliteracion (përsëritja e bashkëtingëlloreve
brenda fjalës e fjalisë) (tingullimitim)
aliteracion (përsëritja e bashkëtingëlloreve
brenda fjalës e fjalisë) (tingullimitim)
Aliteracion e asonancë (përsëritja e
bashkëtingëlloreve dhe zanoreve brenda
fjalës e fjalisë )
sjell një imazh të qartë të zhurmës dhe
jetës së natyrës
sjell një imazh të qartë të zhurmës dhe
jetës së natyrës
sjell përfytyrimin e dhimbjes
104
Dredha-dredha
Tojë e zjarrtë,
tojë rrufeje u rrek
Aliteracion e asonancë (përsëritja e
bashkëtingëlloreve dhe zanoreve brenda
fjalës)
Aliteracion e asonancë (përsëritja e
bashkëtingëlloreve dhe zanoreve brenda
fjalës)
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
sjell përfytyrimin e rrugës ku kalonte
vasha
sjell një imazh të qartë të zhurmës dhe
jetës së natyrës
Vlerësimi: vlerësim me notë, sipas gjykimit të mësuesit, për: aktivizimin e nxënësve, angazhimin në nxjerrjen
e njohurive të reja, saktësinë, logjikën, shprehitë dhe leksikun e pasur.
Detyrë shtëpie:
Ushtrimi 5 jepet si detyrë shtëpie sipas kërkesës.
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Teksti letrar - Proza
Kompetenca: Të lexuarit
Tema mësimore: Ngjarje pa lëvizje (ora e I)
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës
mësimore:
Nxënësi/-ja:
• dëgjon një dokumentar për Migjenin për të diskutuar mbi
jetën dhe veprën e tij;
• lexon pjesën për të kuptuar ekzistencializmin;
• përshkruan gjendjen dyfish të mjerueshme, duke identifikuar
fjalët kyç;
• krahason shpjegimet e titullit para dhe pas leximit të pjesës;
• komenton përmes ditarëve të të nxënit fragmente nga teksti
për ta shpjeguar atë.
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja të nxënësve.
https://www.youtube.com/watch?v=9i7BYsHRAJI
Situata e të nxënit: Punë me tekstin
https://www.youtube.com/
watch?v=9i7BYsHRAJI
Fjalë kyç:
kalë, ngjarje pa lëvizje, luftë për
ekzistencë
Metoda, teknika dhe veprimtari të nxënësve: imagjinatë e drejtuar, dëgjim i materialeve në librin
digjital, diskutim rreth tyre, lexim, pyetje-përgjigje, analizë teksti, ditarët e të nxënit.
Organizimi i orës së mësimit
• Lidhja e temës me njohuritë e nxënësve; imagjinatë e drejtuar.
U japim nxënësve termin “ngjarje pa lëvizje”, dhe u kërkojmë që të mund të shprehin idetë e tyre se çdo të
thotë një ngjarje pa lëvizje. Pasi dëgjohen disa nga fantazitë e nxënësve, kalohet në ndërtimin e njohurive.
• Ndërtimi i njohurive; dëgjim i materialeve, lexim i pjesës.
Nxënësve u vendosim një dokumentar të shkurtër për Migjenin, duke u ndalur në momentet kyç të jetës dhe
105
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
veprës së tij. Lexohet teksti nga nxënësit dhe nxirren fjalë që nuk u njihet kuptimi për t’i shpjeguar sipas
kontekstit. Nxënësit bëjnë dallimin mes konceptit që kishin në fillim për titullin dhe të atij që sugjeron pjesa.
Përmblidhet shkurtimisht kuptimi dhe nënteksti i pjesës, duke u përqendruar në temën ekzistenciale.
• Prezantimi i njohurive; pyetje-përgjigje, diskutim.
Ushtrimi 2. Gjendja e mundimit dhe e dhembjes jepet në paragrafin: “fshikullonte kamxhiku nëpër ajr”....
deri.... “se barra ishte tepër e randë”.
Mjetet artistike, përmes së cilave përçohet mundimi dhe dhimbja, janë:
- retiçenca - por më kot....Kali s’ec;
- epiteti - trupi i djersitun;
- krahasimi - si lamsh dejesh;
- kontrasti (veprim – mosreagim) - kali s’ec...kamxhiku fshikullonte n’ajr;
- enumeracionit shkallëzues - fshikullonte, binte dhe u njitte pa pra.
Ushtrimi 3. Punohet me ditarët e të nxënit.
Kontrasti mes lëvizjes së kamxhikut që fishkullon dhe kalit që nuk lëviz, na krijon imazhin e së keqes vepruese
dhe mbizotëruese, kundrejt një mjerimi të pafuqishëm për të lëvizur. Po ashtu, kjo mungesë lëvizjeje krijon
paralelizëm dhe me titullin e tregimit, “Ngjarje pa lëvizje”, duke lënë të kuptohet që ngjarjen në këtë tregim e
përbën vetë mjerimi. Disa nga figurat letrare me të cilat jepet kontrasti fshikullim/moslëvizje, janë:
retiçenca: por më kot....;
litota: ...përgjysmë ma i vogël;
Metafora: u njihte për trup të kalit;
Enumeracioni: fshikullonte, binte dhe u njitte pa pra
Vlerësimi: vlerësim me notë, sipas gjykimit të mësuesit, për: aktivizimin e nxënësve, angazhimin në nxjerrjen
e njohurive të reja, saktësinë, logjikën, shprehitë dhe leksikun e pasur.
Detyrë shtëpie: Jepet detyrë ushtrimi 10, sipas kërkesës.
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Teksti letrar - Proza
Kompetenca: Të lexuarit
Situata e të nxënit: Punë me tekstin
Tema mësimore: Ngjarje pa lëvizje (ora e II)
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• komenton shprehje nga teksti për të dhënë nëntekstin e
pjesës;
• interpreton në mënyrë të kuptimshme dhe shprehëse tekstin;
• analizon tekstin nga ana stilistikore;
• ndërton një fjalor me fjalë dialektore.
Fjalë kyç:
kalë, ngjarje, lëvizje, ekzistencë
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja të nxënësve.
Metoda, teknika dhe veprimtari të nxënësve: me hapa, ditarët e të nxënit, punë në grupe.
106
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Organizimi i orës së mësimit
Hapi I - Ditarët e të nxënit
Ushtrimi 4
“Fragment rruge” do të thotë që kjo është jeta e njeriut, e dukshmja me të cilën përplaset çdo ditë, ajo që
përfaqëson jo një individ, po një shoqëri. Kjo është jeta e zakonshme për shumicën e shoqërisë, e cila vuan
prej mjerimit. Fjala “fragment” po ashtu të lë të kuptosh që kjo është vetëm një pjesë e tablosë së përgjithshme
të mjerimit të shoqërisë shqiptare, kështu që kjo rrugë është e mbushur me ngjarje të kësaj natyre.
Ushtrimi 5
Momenti kur njeriu nga fajtor kthehet në i ndëshkuar jepet me pjesën: ... edhe ky njeri ka kamxhikun e
vet që fishkllon dhe e rreh ndër ndjenja, asht kamxhiku i pamëshirë i jetës; ti harron se ky njeri mundet me pasë
te shpija katër-pesë palë duer të vogla që nuk dijnë asgja tjetër, veç bukë me lypë. Nga ky fragment kuptojmë
që i dhunuari dhunon, pra njeriu, dhunën psikike dhe shpirtërore që i sillte mjerimi, e përçonte si dhunë fizike
te kafsha e punës. Pra, njeriu, edhe pse qenie me ndërgjegje, nuk i shpëton dot reagimeve të pavetëdijshme.
Hapi II - Punë në grupe
Ushtrimi 6
Ndiqet kërkesa për leximin e pjesës.
Grupi I
Ritmi i brendshëm në tekst krijohet përmes:
- përsëritjes së pasthirrmave: hyjo, hyjo,
- përsëritjes së parafjalëve, foljeve: pa ngjyrë, pa lëvizje, pa jetë; flitshin..., flitshin
- pyetjes retorike: ...a meriton t’i hidhen në shpinë të gjithë ata gurë, që janë barra e kalit të mjerë?
Grupi II
Në paragrafin e parë, përshkrimi me epitete e krahasime i kalit: trupi i djersitun; u ba si lamsh dejesh; kryet në
vuajtje; i shtrimun përpara etj.
Paragrafi i tretë: një kufomë e gjallë; që si fantomë i rri kundruall; kali, bota e mjerueme; e fundit kufomë etj.
Paragrafi i fundit, gjendje mundimi e dhimbjeje të jashtëzakonshme.
Përmes këtyre imazheve pasqyrohet bota, shoqëria njerëzore, vuajtja, kamxhiku dhe njeriu, lufta e njeriut për
mbijetesë në një shoqëri të vuajtur e të pashpresë.
Grupi III
Fillimisht kujtojmë tiparet e prozës poetike: formë poetike e shkruar në prozë që del jashtë rregullave që lidhen
me ecurinë e një proze, kryesisht në lidhje me gjuhën e imazheve dhe me ndikimin emocional dhe që nga
ana tjetër nuk respekton rigorozisht tiparet klasike (kërkesat strukturore) të poezisë tradicionale (rima, ritmi,
metrika, asonancat, aliteracionet etj).
Kështu, tiparet e prozës poetike i gjemë në përshkrimin e imazheve të rrugës, të gjendjes së kalit, të gjendjes
së shpërfytyruar të njeriut, në ritmin e brendshëm (veçori e poezisë, që u përmend më lart), të krijuar përmes
përsëritjeve e pyetjeve retorike.
Hapi III
Ushtrimi 7
Shprehjet popullore, si pasthirrmat “Hyjo”, mallkimi “Të marroftë Zoti!” apo urimi “Ta pasha hajrin!” shprehin
gjendjen shpirtërore të njeriut, i cili, i pazoti për të vënë në punë kalin, “kërkon ndihmë” prej urimeve dhe
mallkimeve. Mjete të tjera, me të cilat autori shpreh gjendjen e mjerueshme, trishtimin dhe melankolinë, janë
imazhet e forta poetike që krijohen përmes përshkrimeve të detajuara, dialogu i zhdërvjellët mes personazhit
që rrëfen dhe mikut të tij.
107
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Ushtrimi 8
Gjendje - ngjante, dridheshin vrimat e hundës, ishte bamë përgjysëm, s’pikoshin, barra ishte e randë, ngjajnë,
një kufomë i rri kundruall, zu të qelbet, dhimbsej, ndiente si unë, meriton, flitshin, e rreh ndër ndjenja, harron,
me pasë, shikojshe njerin, nuk dijshe.
Lëvizje - ngasi kalin, fshikullonte, binte, rraheshin, përkuleshin, dridheshin.
Mbizotërojnë foljet e gjendjes, kjo lidhet dhe me veçoritë e prozës poetike që u thanë, dhe që autori nuk ka
qëllim të rrëfejë një ngjarje, por të pasqyrojë një gjendje të shoqërisë.
Vlerësimi
Vlerësim me notë, sipas gjykimit të mësuesit, për: aktivizimin e nxënësve, angazhimin në nxjerrjen e
njohurive të reja, saktësinë, logjikën, shprehitë dhe leksikun e pasur.
Detyrë shtëpie Jepet detyrë shtëpie ushtrimi 9, sipas kërkesës.
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Drejtshkrim
Tema mësimore: Diktim
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/-ja:
• shkruan saktë tekste me fjalë të përngjitura ë të përbëra;
• ndjek rregullat e drejtshkrimit për fjalë me origjinë të huaj;
• përdor si duhet grupet e zanoreve në fjalët që e kanë.
Burimet: libri “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, Drejtshkrimi i gjuhës
shqipe, përvoja të nxënësve.
Situata e të nxënit:
Diktimet
Fjalët kyç:
Drejtshkrim i apostrofit,
fjalëve me takime zanoresh
të njëjta, pjesëza parafjale,
fjalë me origjinë të huaj, grupe
zanoresh.
Lidhja e temës me
fushat e tjera dhe tema
ndërkurrikulare;
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: diktim, ushtrime me plotësim.
Organizimi i orës së mësimit
Fillimisht diktojmë tekstin e mëposhtëm dhe më pas nxënësit plotësojnë ushtrimet e dhëna.
3 pikë (mësuesi ul një pikë për përsëritje gabimesh)
Historia e arsimit shqip është sa e lashtë, po aq edhe krenare, me gjithë vështirësitë dhe sakrificat e zhvillimit
të saj. Themi e lashtë për faktin se shqiptarët nuk pushuan së punuari për të zhvilluar arsimin shqip në trojet
etnike shqiptare. Kështu, historia e arsimit shqip është e mbushur me ngjarje lavdie, krenarie, deri në sakrifica
sublime që bënë mësuesit e popullit. Ata duke ditur thënien e njohur se “arsimi është arma kryesore e çdo
populli” dhanë çdo gjë për çështjen e arsimit shqip. Në marrëveshjen e arritur në Vjenë, më 21-22 prill 1941,
ndërmjet Berlinit dhe Romës, të përfaqësuar nga ministri i Jashtëm gjerman dhe ministrit i Jashtëm i Italisë
108
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
ishte përcaktuar harta e re politike e Ballkanit. Harta mbështetej në parimet e ndarjes së zonave të influencës
midis Gjermanisë, Italisë dhe Bullgarisë. Pushtuesi njohu të drejtën e përdorimit të gjuhës shqipe dhe të
zhvillimit të arsimit e të shkollave shqipe. Këto masa do të ndikonin në forcimin e lidhjeve, të unitetit e të
vetëdijes kombëtare të shqiptarëve.. Gjatë viteve 1941-1944 arsimi në Kosovë punonte në bazë të ligjeve dhe
rregullave arsimore të Ministrisë së Arsimit të Shqipërisë, të cilën e udhëheq fillimisht Ernest Koliqi. Kjo ministri
përcaktoi detyrat e Drejtorisë së Arsimit, të inspektorëve të arsimit dhe komisioneve shkollore. Po ashtu kjo
ministri merrej edhe me studimin e programeve mësimore, teksteve shkollore, si dhe me nevojat e tjera që
mund të dilnin gjatë punës. Komisionet shkollore krijoheshin pranë çdo komune dhe përbëheshin nga kryetari
i komunës, drejtori apo kryesuesi i shkollës, si dhe nga mësues e përfaqësues të prindërve.
Ushtrime plotësuese
Ushtrimi 1
Gjeni format e gabuara të përdorimit të apostrofit dhe jepni formën e saktë.
do t’i them
do tu thuash;
të mia numërosh një nga një;
ma dha librin
do t’ia njoftoj
duam tju nderojmë
të mos mua prishni qejfin
su pëlqen
t’ua kujtojmë
5 pikë
Ushtrimi 2
Gjeni fjalët e shkruara gabim.
6 pikë
braziljan, financiar, antibiotik, ambicjoz, violinë, digjital, Vjenë, akuarjum, Diana, koordinatë, alkol, censurë,
çertifikatë, proçedurë, motoçikletë,
Ushtrimi 3.
Plotësoni fjalët.
10 pikë
K_ _perativë, leu_emi, publi_istikë, akuar_um, ob_ektiv, kolon_al, kolon_alizëm, bank_er, mil_on, in_inieri.
Nota 4 5 6 7 8 9 10
Pikët 0- 6 7-8 9-10 11-15 16-20 21-22 23-24
Vlerësimi: vlerësim me notë.
Çelësi i përgjigjeve
Ushtrimi 1 Gjeni format e gabuara të përdorimit të apostrofit dhe jepni formën e saktë.
do t’i them, do tu thuash; do t’u thuash
të mia numërosh një nga një;
të m’ia numërosh
ma dha librin
do t’ia njoftoj
5 pikë
109
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
duam tju nderojmë
të mos mua prishni qejfin
su pëlqen
t’ua kujtojmë
duam t’ju nderojmë
të mos m’ua prishni qefin
s’u pëlqen
Ushtrimi 2. Gjeni fjalët e shkruara gabim.
6 pikë
brazilian, financiar, antibiotik, ambicioz, violinë, digjital, Vjenë, akuarium, Diana, koordinatë, alkool,
censurë, certifikatë, procedurë, motoçikletë,
Ushtrimi 3. Plotësoni fjalët.
Kooperativë, leucemi, publicistikë, akuarium, objektiv, kolonial, kolonializëm, bankier, milion, inxhinieri.
10 pikë
Fusha: Gjuhë dhe komunikim Lënda: Gjuha shqipe Shkalla: lV Klasa: XI
Tema mësimore: Gjymtyrët e dyta. Rendi i tyre
Rezultatet e të nxënit e të kompetencave të lëndës
sipas temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• përzgjedh leksikun sipas fushës leksikore të situatës;
• shfrytëzon leksikun e kësaj fushe në funksion të
gjymtyrëve të dyta;
• zbaton njohuritë gjuhësore, për gjymtyrët e dyta në
situatë.
Burimet: teksti mësimor, ushtrime gjuhësore.
Situata e të nxënit: Ndodheni në një qendër
tregtare, ku po vizitoni disa shitore të saj.
Doni të ndryshoni pamjen e dhomës suaj
(ndriçuesit, perdet etj.).
Fjalë kyç:
gjymtyrët e dyta, rend i gjymtyrës së dytë,
përcaktor
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare:
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: imagjinatë e drejtuar, mbajtja e strukturuar e shënimeve,
punë e pavarur.
Organizimi i orës së mësimit
HAPI I (Imagjinatë e drejtuar) Parashtrimi i situatës. Nxënësit orientohen për këtë situatë. Ndërtojnë një
paragraf me 5‒ 6 fjali, ku të përdoren sa më shumë gjymtyrë të dyta.
HAPI II Prezantimi i punës nga nxënësit. Përzgjidhen gjymtyrë të dyta që janë përdorur.
HAPI III Veçimi dhe analiza e grupeve emërore, sipas kësaj skeme, p.sh.:
GE STRUKTURA ME SE SHPREHEN RENDI I PËRCAKTORËVE
Perde të bardha
mëndafshi
Fjala bërthamë (Fb)+P
+P (P=përcaktor)
Emër + mbiemër +
mbiemër
Mbiemër i nyjshëm
Emër në rrjedhore
110
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
HAPI IV: (Mbajtja e strukturuar e shënimeve) Nxënësit orientohen drejt tekstit. Lexojnë informacionin e
dhënë në Rendi i përcaktorëve dhe plotësojnë organizuesin grafik me rastet e rendit të përcaktorëve.
Nr. Rendi i përcaktorëve (nga informacioni) Rastet e përdorura nga unë në situatën e dhënë
1 Mbiemër i nyjshëm + mbiemër i panyjshëm
2 Mbiemër i nyjshëm + mbiemër i nyjshëm
3 Përemër + mbiemër
4 Mbiemër + emër
5 Përemër + emër
6 *Emër në gjinore +emër me parafjalë (kur Fb
është emër prejfoljor)
*Emër me parafjalë+emër në gjinore (kur Fb
nuk është emër prejfoljor)
*Zbatimi në praktikë i njohurive.
HAPI V: (Punë e pavarur) Punimi i ushtrimeve 1‒ 4
Detyrë shtëpie: Ushtrimi 5. Kërkoni nga nxënësit që çdo GE të zgjerohet me jo më pak se 2 përcaktorë të
shprehur me mbiemër të nyjshëm dhe të panyjshëm, përemër pronor, emër në rasën gjinore.
Shënim: Një punim i kujdesshëm i kësaj detyre do t’i ndihmojë nxënësit për temën e ardhshme për shkrimin
e nyjës së përparme.
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Teksti letrar
Kompetenca: Të lexuarit
Tema mësimore: Lamtumirë universi plak (Ora I)
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore
Nxënësi/ja:
• lexon për të identifikuar letërsinë fantastiko-shkencore;
• dallon në tregim elemente të mjedisit fantastikoshkencor;
• zbërthen nga ana kuptimore fjalët e gjykatësit;
• përshkruan personazhet e tregimit.
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja të nxënësve,
materiale të ndryshme në ndihmë të temës mësimore.
Situata e të nxënit: Punë me tekstin.
https://www.youtube.com/
watch?v=IjStTS4J7Ag
Fjalët kyç:
tregim fantastiko-shkencor, mjedisi,
Lidhja me fushta e tjera dhe temat
ndërkurrikulare:
• Mjedisi
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: lexim, parashikim me terma paraprakë, diskutim, pema e
mendimit.
111
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Organizimi i orës së mësimit
Hapi I. Mësuesi/ja u paraqet nxënësve pamje të Tokës të marra nga sateliti. Nxënësve nuk u kërkohet
mendim për pamjet që po shikojnë.
Hapi II. Parashikim me terma paraprakë. Mësuesi/ja shkruan në tabelë termat: universi plak, një hekurishte,
Gjykatësi i Apelit, duhej të zhdukej, përtej kohës e hapësirës sonë, universe të tjera.
Nxënësit shkruajnë një tregim, të cilit i vendosin një titull. Kjo veprimtari zgjat deri në 7 minuta. Edhe për
këtë veprimtari nuk bëhet nga mësuesi asnjë vlerësim.
Hapi III. Mësuesi/ja ka shkruar në tabelë titullin e temës së re: “Lamtumirë, universi plak”.
Nxënësit lexojnë informacionin për autorin dhe librin dhe fragmentin e lexojnë zinxhir. Gjatë leximit atyre u
jepet si detyrë të nënvizojnë ato detaje që dallojnë mjedisin fantastiko-shkencor.
Mësuesi/ja tërheq vëmendjen e nxënësve se ky tregim është fantastiko-shkencor. Nxënësit lexojnë
informacionin mbi termin fantastiko-shkencor dhe plotësojnë në tabelë me mësuesin organizuesin grafik:
i shkurtër rrëfen një ngjarje
ka mesazh tregimi fantastiko-shkencor veprojnë personazhe
detaje fantastike
detaje shkencore
reale
joreale
112
(gjithçkangrirësi)
(universi, kozmosi, dielli,
hëna, hapësira, koha)
Hapi IV. Kalohet te rubrika “Reflektimi kuptimor”.
Ushtrimi 1. - Cilat janë karakteristikat e universeve “model i fundit”?
Përgjigjja:
- funksionon më thjesht
- tërësisht i kompjuterizuar
- të plotësuar me aksesorë modernë
- mundësitë janë të pafundme.
Ushtrimi 2. - Cilat janë ato sjellje të papajtueshme në këndvështrimin e Gjykatësit?
Përgjigjja:
- protestuan për formën e tavolinës
- secili qahej për fqinjin
- vendosën të “ngriheshin në protesta”.
Dalloni notat e ironisë së Gjykatësit.
Përgjigjja: “Jeni të sigurt se nuk keni bërë ndonjë gabim duke e klasifikuar si inteligjente këtë formë jetese
të quajtur qenie njerëzore?”
Ushtrimi 3. - Cili është morali i fshehur në këtë fragment?
Përgjigjja: Qenia njerëzore e këtij universi është përgjegjëse për shkatërrimin e kushteve natyrore,
përgjegjëse për mosangazhimin e mbrojtjes së universit plak, vlerave që janë krijuar me kohë.
- Cili është mesazhi që jep shkrimtari?
Përgjigjja: Ta duam universin, të ndihmojmë në mbrojtjen e tij nga shkatërrimi.
Mesazhin dhe moralin mësuesi/ja e shkruan në tabelë.
Ushtrimi 4. Nxënësit plotësojnë skemën e ushtrimit duke ilustruar me pjesë nga teksti:
a) Fredi është Shefi Shfarosës, pra merret me shfarosjen e universeve.
b) Gjykatësi i Apelit është gjykatës dhe detyra e tij është të hynte në lidhje me universin, të intervistonte dhe
të shpallte vendimin.
c) Sekretar i Përgjithshëm i Kombeve të Bashkuara është kryetari i Organizatës të të gjitha shteteve.
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Hapi V. Mësuesi/ja kërkon prej nxënësve të ndajnë personazhet në grupe: në reale dhe fantastike. Mësuesi/
ja paraqet në tabelë organizuesin grafik.
Personazhet reale Çfarë thonë? Si ndihen?
- Sekretar i Përgjithshëm i - protestuan - të indinjuar
Kombeve të Bashkuara - kërkuan të bënin një - të dëshpëruar
- kryetarë shtetesh konferencë mbi konferencë
- njerëz, të rinj - larg duart nga Bumbledori
- protestues - shfajësime
- propozime të rastit
Personazhe fantastike Çfarë thonë? Si ndihen?
- Fredi
- Gjykatësi i Apelit
Kjo detyrë përfundon në shtëpi.
Në fund të orës së mësimit bëhet vlerësimi për nxënësit dhe për pjesëmarrjen e tyre.
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Teksti letrar
Kompetenca: Të lexuarit
Situata e të nxënit: Punë me tekstin
Tema mësimore: Lamtumirë universi plak (ora II)
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
• dallon fjalët kyç që vendosin raportin tokë-hapësirë;
• bën dallimin mes së vërtetës shkencore dhe
elementeve fantastike;
• analizon ironinë dhe figuracionin në përgjithësi në
funksion të mesazhi;
• jep në forma të ndryshme: me vizatim, shkrim, maket
idetë e tij për kozmosin.
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja të nxënësve,
materiale të ndryshme në ndihmë të temës mësimore.
Fjalët kyç:
universi, hapësira, kozmosi
Lidhja me fushta e tjera dhe temat
ndërkurrikulare:
• Mjedisi
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: pema e mendimit, diskutim, vështrim krahasues, punë në grupe.
Organizimi i orës së mësimit
Hapi I. Mësuesi/ja e nis këtë orë mësimi me leximin e detyrës së shtëpisë. Përshkrimi i personazheve,
karakterizimi i tyre nga fjalët që thonë dhe ndjeshmëria e tyre. Si ndihen?
Hapi II. Mësuesi/ja krijon organizuesin grafik në tabelë për të përforcuar njohuritë e marra për tregimin fantastikoshkencor.
“Lamtumirë universi plak”
tregimi fantastiko-shkencor.
113
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Plotëson në tabelë të gjitha veçoritë e tregimit fantastiko-shkencor.
Hapi III. Kalohet te rubrika “Reflektimi stilistik-gjuhësor”.
Ushtrimi 5. Dy dimensionet që rregullojnë jetën tonë:
a) hapësira
b) koha
Shkruani në fletore sa më shumë fjalë, që u referohen këtyre dy dimensioneve (fusha leksikore).
Ushtrimi 6. Ky ushtrim shkathtëson nxënësit të zgjidhin termin e saktë në një kohë të shkurtër. Mësuesi/
ja i udhëzon nxënësit të bëjnë një zgjedhje pa iu rikthyer leximit. Zgjedhja e fjalës në çiftet e dhëna përcakton
dhe nivelin e të kuptuarit.
Hapi IV. Nxënësit lexojnë individualisht informacionin e librit në faqen 73, “Fantastiko-shkencorja në art”.
Nxënësit në këtë veprimtari duhet të gjejnë ngjashmëritë dhe lidhjen ndërmjet faktit shkencor dhe fantazisë
në fragmentin “Lamtumirë, universi plak”.
Në faktet shkencore kemi të dhënat mbi universin dhe ekzistencën e universeve. Në fakte të imagjinuara
në fantazinë e njeriut:
-pjesëmarrja e personazheve
-konflikti që zhvillohet ndërmjet qenies njerëzore dhe të dërguarit
-Federata e Universeve
-rregullat
-procedura e apelimit etj.
Hapi V. Për këtë ushtrim do të punohet me Integrim ndërlëndor.
Grupi I – grupi i biologjisë
Grupi II – i historisë
Grupi III – i pikturës
Çdo grup do të punojë me materialet e nevojshme, duke sjellë komentin e tyre në postera. Do të krijohet
turi i galerisë. Nxënësit komentojnë idetë e paraqitura me poster. Në fund të orës së mësimit mësuesi vlerëson
disa nxënës për njohuritë e përvetësuara dhe për pjesëmarrjen aktive. Mësuesi/ja nxit dhe nxënësit e tjerë.
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Njohuri gjuhësore
Tema mësimore: Shkrimi i nyjës së përparme
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës
sipas temës mësimore:
Nxënësi/-ja:
• zbaton në praktikë përdorimin e nyjës së përparme;
• ndërton GE sinonime me secilin rregull drejtshkrimor
të dhënë;
• argumenton përdorimin e nyjës së përparme në çdo
rast të përdorimit të saj.
Situata e të nxënit: Të nxënit bashkëpunues.
Të gjithëve na ka rënë rasti të marrim pjesë në
kërkim të një “thesari”. Gjeni shenjat në tekst
të cilat të udhëheqin drejt vendit të duhur.
Fjalët kyç:
nyjë, gjinore, grupe emërore, e përparme,
mbiemër i nyjshëm, emër.
Burimet: Libri “Gjuha shqipe 9”, Libri digjital, përvoja të
nxënësve, skeda.
114
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve:
Udhëzues i të lexuarit ndërveprues.
Punë e pavarur.
Organizimi i orës së mësimit
• Prezantohet tema mësimore si dhe situata e të nxënit “Udhëzuesi i të lexuarit ndërveprues”
Të gjithëve na ka rënë rasti të marrim pjesë në kërkim të “thesarit”.
Na janë dhënë udhëzime apo shenja për të na udhëhequr drejt vendit të duhur.
Pikërisht këtë do të bëjmë edhe ne sot.
Do të ndërtojmë një udhëzues të të lexuarit ndërveprues.
Pyetjet e shkruara apo të drejtuara do të jenë pikat udhëzuese që do t’i ndihmojnë nxënësit të zbulojnë
informacion në çdo paragraf të lexuar.
Hapi I
*Një model i këtij udhëzuesi mund të jetë:
shkruhet në tabelë GE
takimi i autorit të librit të ri me nxënësit
• Sa GE dalloni?
• Cilat nyja të përparme janë përdorur?
• Në cilën rasë është secili prej emrave në këto GE?
• Në ç’përfundim arrini për përdorimin e nyjës?
Mbështetur në përgjigjet e dhëna nxënësit shkruajnë rregullin drejtshkrimor.
Kujdes duhet të tregohet te rregulli 1/b ku në shembujt e dhënë fjala e përcaktuar është në rasën dhanore.
*Pas çdo rregulli të zbuluar është mirë që nxënësit të ushtrohen duke ndërtuar GE të reja.
P. sh.: Shkruhet GE vendimi i mësueses së gjuhës
emri bërthamë – vendimi + emër në gjinore + emër në gjinore.
a. Vendimi + emër në gjinore + emër në gjinore
b. Shkruhet një grup tjetër emëror:
c. Emri bërthamë mënyra + emër në gjinore
zgjidhja + emër në gjinore problem
mënyra – zgjidhja – problem
Në këtë mënyrë të veprohet për tri rregullat e drejtshkrimit të nyjës së përparme.
Hapi II
Tërhiqet vëmendja e nxënësve në vendosjen e nyjës te GE të zgjeruara, ku përcaktori i një emri bërthamë
mund të kthehet në emër bërthamë të një përcaktori tjetër. P.sh.:
hartimi i skemës së zgjidhjes së problemit.
Udhëzohen nxënësit:
• të veçojnë GE
115
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
• të përcaktojnë emrin bërthamë (EB) dhe përcaktorët e tij;
• të shpjegojnë përdorimin e nyjës.
P.sh.: hartimi i skemës PC
E(b) i skemës së zgjidhjes Pc
E(b) së zgjidhjes së problemit PC
Në GE: Veshjet e krahinës së Mirditës dhe të Matit.
U kërkoni nxënësve të veprojnë si në rastin e mëparshëm.
- Çfarë ndryshimi vunë re në përdorimin e nyjes? Argumentoni.
Përgjigja e nxënësit është:
• veshjet e krahinës
• e krahinës së Mirditës
• e krahinës të Matit
Argumenti i nxënësit mbështetet se cilën fjalë bërthamë përcaktojnë
Të dyja përcaktojnë të njëjtën E(b)
Hapi III
Rregullat drejtshkrimore shkruhen në skeda, të cilat mund t’i mbajnë gjatë punimit të ushtrimeve.
Hapi IV
Punë e pavarur
Punohen ushtrimet 1 – 4 sipas kërkesave të dhëna.
Ushtrimi 5 të kontrollohet si diktim.
Ushtrimin 6 mund ta shfrytëzoni si punë për portofol.
Vlerësimi: Nxënësit vlerësohen për zbatimin në praktikë dhe argumentet e përdorura të përdorimit të secilit
rregull drejtshkrimor.
Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Teksti letrar - Proza
Kompetenca: Të shkruarit (2 orë)
Tema mësimore: Udhëtim – lojë mes shkencores e fantastikoshkencores
Situata e të nxënit:
Bisedë rreth universit
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• diskuton rreth universit, trupave qiellorë, anijeve kozmike,
stacioneve hapësinore etj.;
• shkruan një mesazh për ta nisur në hapësirë;
• përdor fjalor që i përket fushës së shkencës dhe fantastikes;
• shkruan një tregim fantastiko-shkencor mbështetur mbi
sugjerimet e dhëna;
• zbaton rregullat drejtshkrimore në krijimin e tij;
• vlerëson punën e shokëve për këtë tregim.
Fjalë kyç:
univers, anije kozmike, stacion hapësinor,
trupa qiellorë, shkrim fantastiko-shkencor
116
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, njohuritë e nxënësit, informacione
nga interneti.
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare:
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: bisedë, diskutim, hulumtim, punë e drejtuar, shkrim i lirë, turi
i galerisë.
Organizimi i orës së mësimit
1. Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme (hulumtim, bisedë)
(Mësuesi\ja i ka porositur nxënësit një orë më parë që të hulumtojnë dhe të sjellin informacione rreth universit,
trupave qiellorë, anijeve kozmike, stacioneve hapësinore etj.)
Mësimi nis me një bisedë me nxënësit:
➢
➢
➢
A ju pëlqejnë tregimet ose romanet fantastiko-shkencore? Pse?
Cilët libra fantastiko-shkencorë keni lexuar kohët e fundit?
Çfarë informacionesh keni marrë prej tyre?
2. Ndërtimi i njohurive të reja (diskutim, punë e drejtuar)
Udhëzohen nxënësit të hapin librat dhe të shikojnë me kujdes çështjet mbi të cilat mund të diskutojnë.
Në pikën A, nxënësit njihen me imazhin që përmban tabela e vendosur në Hënë nga “Apolo 11”, një mesazh
paqeje.
➢
Po ju, ç’mesazh do të donit të dërgonit në hapësirë, nëse do të kishit mundësi ta dërgoni një të tillë?
Lihen nxënësit të punojnë në qetësi për 5 minuta. Lexohen disa prej tyre. Nxënësit vetë zgjedhin mesazhin që
u pëlqen.
Në pikën B, paraqitet puna e dy astronautëve në Hënë.
➢ Mbështetur mbi njohuritë tuaja dhe në informacionet e sjella, a mund ta përshkruani aktivitetin e tyre dhe
të krijoni disa emra për mjetet që shihni në figurë?
Nxënësit mund të punojnë në çift për këtë detyrë.
Në pikën C, nxënësit shohin një stacion hapësinor. Ata shpjegojnë se:
➢ Ç’është një stacion hapësinor?
➢ Përse shërben?
➢ Si mund të ndërtohet ai? Sa të tillë ka në hapësirë?
Nxënësit diskutojnë lirshëm. Ata që nuk kanë mundur të sjellin material, përpiqen të dëgjojnë me kujdes shokët
e tyre ose të mbajnë shënime.
Mësuesi\ja shton: A ju ka tërhequr ndonjëherë ideja e udhëtimit në hapësirë? Nëse po, me çfarë do të dëshironit
të udhëtonit? (Nxënësit janë të lirë në zgjedhjen e udhëtimit sipas fantazisë së tyre)
3. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura (shkrim i lirë, turi i galerisë)
Më pas mësuesi\ja kërkon nga nxënësit të shkruajnë një tregim fantastiko-shkencor mbështetur në skemën e
dhënë në libër, faqe 83. Struktura e tekstit që nxënësit duhet të shkruajnë, duhet të përfshijë:
• prezantimin e protagonistit (ushtar Toni) dhe të situatës fillestare (viti 7552, Toka është vetëm një bazë
ushtarake, një anije kozmike ulet);
• prezantimin e disa prapaskenave (ekziston një aleancë ndërgalaktike, ekzistojnë dy perandori);
• vazhdimin e ngjarjes;
• zhvillimet negative (ushtar Tonin e burgosin);
• ecurinë pozitive (Toni arratiset dhe kthehet në Tokë)
117
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
• zgjidhjen (Toni udhëheq rimarrjen e Tokës).
Sigurisht, nëse ndonjë nga nxënësit do të shkruajë diçka tjetër që s’ka lidhje me skemën e dhënë, është i
lirë ta shkruajë. Mësuesi\ja sqaron se këto sugjerime janë vetëm ndihmëse dhe jo të detyrueshme të ndiqen.
Nxënësit nuk duhet të harrojnë t’i vendosin një titull krijimit të tyre.
Mësuesi\ja sqaron se në përfundim të detyrës secili nga nxënësit mund të vlerësojë punën e tij, duke u
ndihmuar nga tabela e vetëvlerësimit në fund të faqes 83.
Nxënësit punojnë në mënyrë të pavarur për realizimin e kësaj detyre. Mësuesja kalon bankë më bankë dhe i
ndihmon kur ata kanë nevojë.
Kjo detyrë vazhdon edhe orën e dytë, pasi puna me shkrim do të zhvillohet në dy orë.
Në përfundim të detyrës, nxënësit lexojnë disa nga shkrimet e tyre dhe diskutojnë se cili u pëlqen më shumë
dhe pse.
Vlerësimi: Bëhet vlerësimi për idenë, respektimin e strukturës së një tregimi fantastiko-shkencor, për
origjinalitetin, si dhe respektimin e rregullave drejtshkrimore në shkrimin e tyre imagjinar. Shkrimet më të mira
mund të vlerësohen me notë sipas planifikimit të mësuesit.
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Njohuri gjuhësore
Tema mësimore: Përcaktori kallëzuesor
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/-ja:
• identifikon në situatën e të nxënit përcaktorin
kallëzuesor.
• ndërton fjali, situate me përcaktor kallëzuesor.
Situata e të nxënit: Janë zgjedhjet për
senator të klasës. Ti ke vendosur të
kandidosh. Bëj prezantimin të profilit dhe të
programit tënd.
Fjalët kyç:
përcaktor kallëzuesor, kryefjalë, kundrinor,
lidhje të dyfishtë
Burimet: Libri “Gjuha shqipe 9”, Libri digjital, përvoja të
nxënësve, skeda.
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: punë e pavarur, të nxënët në bashkëpunim, mbajtja e
strukturuar e shënimeve.
118
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Organizimi i orës së mësimit
Hapi I
Mësuesi shtron situatën për të cilën do të punojnë nxënësit.
Ndërtohet një paragraf ligjërimi (5 – 6) fjali.
Hapi II
Prezantimi i punës nga nxënësit mund të bëhet para klasës duke krijuar atmosferën e kërkuar nga situata e
ligjëruesit – dëgjuesit
• Orientohen nxënësit të jenë të vëmendshëm si dëgjues për të shkëputur fjali ku të jenë përdorur
përcaktorë.
• Veçohen grupet emërore që kanë përcaktorë të thjeshtë si dhe përcaktorë kallëzuesorë. Shkruajini në
tabelë. P.sh.:
Unë quhem Sidrit
aftësi organizuese
ndihem i respektuar
dëgjues i mirë
E quaj këtë vendim të rëndësishëm.
- Ndihmojini nxënësit të arrijnë vetë në zbulimin e informacionit të ri përmes pyetjeve.
Shembulli 1: aftësi organizuese.
• Ç’lidhje krijon fjala përcaktuese me fjalën bërthamë?
(lidhje të drejtpërdrejt)
• Po të ndryshojmë rendin e përcaktorit a qëndron kuptimisht ky GE?
(jo)
Shembulli 2: Unë ndihem i respektuar.
• Cilat janë dy gjymtyrët kryesorë të fjalisë?
unë
ndihem
• Me cilat gjymtyrë kryesorë të fjalisë krijon lidhje fjala i respektuar.
- krijon lidhje me KR (unë) dhe
kallëzuesin (ndihem)
• Paraqiteni në mënyrë skematike
Unë
ndihem
i respektuar si?
• A qëndron kuptimi i fjalisë nëse ndryshojmë rendin e fjalës i respektuar?
• Karakteristikë të cilës gjymtyrë tregon?
KR
Mbështetur në analizën e dy shembujve, në ç’përfundim arrijmë?
Shembulli 1
• përcaktor i thjeshtë
• ka lidhje të drejtpërdrejtë
• ka emër bërthamë
• rendi i zakonshëm është i përcaktuar
• vetëm për arsye statistikore ndryshon dhe ndërton zhvendosje artistike
Shembulli 2
• Fjala përcaktuese përcakton emrin bërthamë KR dhe kallëzuesin.
• Krijon lidhje të dyanshme përmes kallëzuesit, dhe ngjason me rrethanorin e mënyrës.
• Rendi i fjalës përcaktuese mund të ndryshojnë.
Mbështetur në këto veçori i respektuar është përcaktor kallëzuesor i kryefjalës.
119
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Hapi III
Mbajtja e strukturuar e shënimeve.
Nxënësit orientohen në tekst.
Lexojmë informacionin: llojet dhe me se shprehen.
Ndërtojmë skedën dhe e plotësojmë me shënimet e mbajtur si:
Llojet shembuj me se shprehen
• PC/kall KR
• PC/kall KD/KZHD
Hapi III
Zbatimi në praktikë i njohurive të marra.
Punohen ushtrimet 1 – 6 sipas kërkesës së dhënë
Vlerësimi: Nxënësit vlerësohen për zbatimin në praktikë të njohurive. Analizën sintaksore të fjalive.
Jepet detyrë shtëpie një nga ushtrimet e tekstit ose një detyrë krijuese.
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Teksti letrar - Proza
Kompetenca: Të lexuarit
Tema mësimore: Drita është si uji ( ora I)
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës
mësimore:
Nxënësi/-ja:
• diskuton për marrëdhëniet e tij me prindërit;
• lexon tekstin për t’u përgjigjur rreth pyetjeve të të kuptuarit;
• parashikon ngjarjet nisur nga situata e dhënë;
• identifikon elementet reale dhe të trilluara në tekst.
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja të nxënësve.
Situata e të nxënit: Punë me
tekstin
Fjalë kyç: dritë, ujë, elemente reale
dhe jorelae.
Metoda teknika dhe veprimtari të nxënësve: imagjinatë e drejtuar, analizë teksti, punë e drejtuar, punë
e pavarur, diskutim, punë e pavarur me shkrim.
Organizimi i orës së mësimit
• Lidhja e temës me njohuritë e nxënësve; imagjinatë e drejtuar
Nxënësve u kërkohet të shkruajnë disa minuta një tekst në lidhje me ndonjë ëndërr të cilën e kanë përjetuar
edhe si realitet. Këtu nxënësit japin përshtypjet e tyre në lidhje me këtë fakt, si e kanë përjetuar në realitet dhe
si në ëndërr.
Nxënësit japin shembuj se ç’qëndrim mbajnë prindërit për dëshirat dhe fantazitë e tyre, duke treguar sa
mbështetje gjejnë tek ta për përmbushjen e tyre.
120
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
• Ndërtimi i njohurive, Analizë teksti, pyetje-përgjigje.
Lexohet pjesa nga një nxënës dhe, nëse ka fjalë e shprehje të paqarta, shpjegohen përmes kontekstit ose
përmes fjalorit.
Në fund të leximit u kërkojmë nxënësve të japin thelbin e ngjarjes, duke identifikuar personazhet, ngjarjen dhe
vendin ku zhvillohet ngjarja.
Nxënësit dallojnë cila pjesë i përket realitetit në tekst dhe cila ëndrrës.
Prezantimi i njohurive; diskutim
Bëhet identifikimi i ngjarjeve sipas pyetjeve në tekst.
Ushtrimi 1. Në këtë tregim bëhet fjalë për imagjinatën e shfrenuar të fëmijëve.
Ilustrimet... të mërkurën që erdhi.....deri.....në fund.
Ushtrimi 2. Madridi për familjen është një vend ku nuk mund të bëheshin aktivitete detare, sepse nga Vertagena
de India, ku e kishin shtëpinë në mol, në Madrid jetonin në një apartament në kat të pestë.
Ushtrimi 3. Këto detaje tregojnë se fantazia e fëmijëve dhe pritshmëria e prindërve ishin larg njëra-tjetrës.
Megjithatë, prindërit pak nga dëshira që t’u japin fëmijëve gjithçka, pak nga fakti që kishin marrë një çmim ua
realizuan ëndrrën e tyre për një barkë, duke vënë në punë fantazinë e fëmijëve.
Marrëdhënia ideale mes tyre do të ishte që të merrnin pjesë dhe prindërit në festimet, ëndrrat, realitetin e tyre
fëmijëror, në mënyrë që të njihnin më mirë botën e tyre.
Nxënësit mund të japin interpretime të ndryshme.
Vlerësimi: vlerësim me notë, sipas gjykimit të mësuesit, për: aktivizimin e nxënësve, angazhimin në nxjerrjen
e njohurive të reja, saktësinë, logjikën, shprehitë dhe leksikun e pasur.
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Teksti letrar - Proza
Kompetenca: Të lexuarit
Situata e të nxënit: Punë me
tekstin
Tema mësimore: Drita është si uji ( ora II)
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës
mësimore:
Nxënësi/-ja:
• përcakton rolin e ndërthurjes së elementeve reale me ato
fantastike;
• analizon anën gjuhësore në tekst në funksion të stilit;
• komenton thënie e shprehje nga teksti;
• jep përmbledhje ne pjesës bazuar në fjalët kyç.
Fjalë kyç:
dritë, ujë, personazh, fantazi
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja të nxënësve.
Metoda teknika dhe veprimtari të nxënësve: me hapa, diskutim, ditarët e të nxënit.
Organizimi i orës së mësimit
Hapi I
Nxënësit vazhdojnë me aparatin pedagogjik për të nxjerrë në pah mjeshtërinë e Markezit në ndërthurjen e
realitetit me fantazinë. Kështu, gjatë tregimit vetëm elementi i lundrimit në dritë ndan realitetin nga fantazia dhe
kjo shkrirje është mjeshtëri që fut dhe lexuesin në botën tregimit magjik për ta përjetuar si të tillë.
121
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Hapi II
Nxënësit punojnë për nxjerrjen e pikave të tregimit sipas planit të pavarur dhe, në bazë të tyre, rishkruajnë
përmbledhjen e pjesës, pasi kanë nxjerrë dhe fjalët kyç të tekstit.
Hapi III.
Nxënësit rikthen në tekst dhe dallojnë në të pjesët rrëfyese, përshkruese dhe dialogët, duke treguar raportin e
përdorimit mes tyre, por edhe rëndësinë që ka ndërthurja e tyre në ndërtimin tregimit.
Pjesa më e madhe e rrëfimeve përshkruese i përket fantazisë dhe një pjesë e tyre i përket përshkrimit të qytetit
ose të jetës së prindërve larg fëmijëve.
Hapi IV
Nxënësit me ditarët e të nxënit komentojnë domethënien e paragrafit të fundit, për të arritur në konkluzionin se
fantazia e tyre prej gjenish të vegjël vazhdonte.
Vlerësimi: vlerësim me notë, sipas gjykimit të mësuesit, për: aktivizimin e nxënësve, angazhimin në
nxjerrjen e njohurive të reja, saktësinë, logjikën, shprehitë dhe leksikun e pasur.
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Njohuri gjuhësore
Tema mësimore: Gjymtyrët homogjene
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës
sipas temës mësimore:
Nxënësi/-ja:
• dallon gjymtyrët homogjenë në situatë;
• ndërton GE dhe GF me gjymtyrë homogjenë;
• argumenton kur gjymtyrët janë homogjene.
Situata e të nxënit:
Risill në imagjinatë ekskursionin e fundit
me shokët e klasës në lëndën e biologjisë.
Përqendrohu te:
- ndjesitë e përjetuara para, gjatë ose pas
- udhëtimit,objektet që vëzhguat
- ngjyrat e stinës që perceptuat
Fjalët kyç:
gjymtyrë, homogjene, fjalë përgjithësuese
raporte barazie, punë në grup
122
Burimet: Libri “Gjuha shqipe 9”, Libri digjital, përvoja të
nxënësve, skeda.
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: imagjinatë e drejtuar, udhëzues i të lexuarit ndërveprues.
Organizimi i orës së mësimit
Hapi I
Përzgjidhen nxënësit që do të lexojnë situatën e shtruar që në hyrje të mësimit.
Hapi II
Identifikohen gjymtyrët kryesore dhe të dyta.
Veçohen gjymtyrët që listohen njëra pas tjetrës e kryejnë të njëjtin funksion në fjali, p.sh.:
sytë u mahnitën nga ngjyrat e shumta të pranverës; e kuqja, e bardha, jeshilja dhe e verdha e zambakut
vallëzonin në lëndinë.
• Ç’raporte vendosen mes këtyre gjymtyrëve?
• Cilat mjete lidhjeje i vendosin këto raporte?
• Ç’figurë letrare ndërtohet?
Përmes këtyre pyetjeve nxënësit arrijnë në zbulimin e informacionit të ri.
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Hapi III
Gjatë leximit të informacionit në tekst nxënësit udhëzohen të identifikojnë katër kushtet që duhen plotësuar
për të pasur gjymtyrë homogjene. Paraqiten të përmbledhura.
Kushtet
shembull
• Çifte fjalësh → varg gjymtyrësh
• Vendos raporte
barazie (lidhëza, intonacioni)
• Kanë të njëjtën funksion sintaksor
• Lidhen më të njëjtën gjymtyrë
P. sh.: Deti nuk dukej as i kaltër, as i pafund si ditëve të tjera.
DETI
i kaltër, i pafund → çift fjalësh
i kaltër i pafund - as…as
raporte barazie
dukej
- përcaktor kallëzuesor i kryefjalë
- ka lidhje të dyfishtë
Shpjegohen veçoritë e vargjeve homogjene:
a. të mbyllura: pas gjymtyreës së fundit, nuk shtohen gjymtyrë të tjera
b. të hapura: shtohen gjymtyrë
c. përdorimi i fjalëve përgjithësuese
ç. shenjat e pikësimit pranë tyre
Për këtë informacion vëmendja të përqendrohet tek analiza e shembujve në tekst.
Hapi V
Zbatimi në praktikë i njohurive.
Për të arritur realizimin e plotë të kompetencave të të nxënit, klasa ndahet në disa grupe, të cilët punojnë
ushtrimet 1 – 6.
Argumentimi shoqëron çdo veprim.
Vlerësimi: Nxënësit vlerësohen për:
ndërtimin e situatës të të nxënit
argumentimet që sjellin për gjymtyrët homogjene.
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Njohuri gjuhësore
Tema mësimore: Ushtrime për gjymtyrët homogjene
Situata e të nxënit:
Prindërit gjithmonë më tërheqin vëmendjen
për rrëmujën që krijoj në dhomën time dhe
sidomos për mosrespektimin e orarit të
veprimeve të mia.
123
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
• zbaton në praktikë përdorimin e gjymtyrëve homogjene.
• dallon gjymtyrët homogjene.
• përcakton funksionin e tyre.
• ndërton situate të të nxënit me këto gjymtyrë.
Fjalët kyç:
gjymtyrë homogjene, funksion, raporte,
mjete lidhjeje
Burimet: Libri “Gjuha shqipe 9”, Libri digjital, përvoja të
nxënësve, skeda.
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: harta e konceptit, punë me grupe.
Organizimi i orës së mësimit
Hapi I
Nxënësit plotësojnë grafikun “Harta e konceptit”.
Ç’funksione kryejnë?
Çfarë janë?
Cilës klasë i përket fjala
përgjithësuese
gjymtyrët homogjene
Ç’raporte vendosin?
Ç’shenja pikësimi vendosen?
Cilat janë llojet e vargjeve homogjene?
Ç’figurë letrare ndërtojnë?
Hapi II
Situata e të nxënit prezantohet në këtë hap për të ballafaquar qëndrueshmërinë e njohurive të marra.
Hapi III
Zbatimi në praktikë i njohurive.
Klasa ndahet në 5 grupe. Secilit grup i kërkohet të bëjë punë me kërkesa të veçanta.
Grupi 1 – Ushtrimi 1 Kërkesa e ushtrimit
- dallon gjymtyrët e dyta homogjene; - përcakton funksionin; - me se shprehen; - mjetet e lidhjes
Grupi 2 Kërkesa e ushtrimit 4
u kërkohet: me se shprehet dhe mjeti lidhës
Grupi 3 Punohet siç është kërkesa
u kërkohet edhe pikësimi
Grupi 4 Punohet ushtrimi 7 u kërkohet: funksioni dhe mjetet e lidhjes
Grupi 5 Nxënësit grupojnë kallëzuesit në bashkësi sipas kërkesës së tekstit
Ushtrimi 10 mund të shfrytëzohet për punë për portofol.
• realizimi i shkrimit
• nënvizimi i gjymtyrëve homogjene
• emërtimi i funksionit të tyre
• shenjat e pikësimit
124
Vlerësimi: Nxënësit vlerësohen për:
ndërtimin e situatës
argumentet mbështetëse
përkushtimi në situatën e të nxënit
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Teksti letrar - Proza
Kompetenca: Të lexuarit
Tema mësimore: Plaku dhe deti (ora I)
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/-ja:
• sjell informacion për Ernest Heminguejn dhe veprën e
tij letrare;
• lexon pjesën për t’u përgjigjur pyetjeve rreth të
kuptuarit;
• interpreton temën e trajtuar nga autori për të dhënë
kontekstin e ngjarjeve.
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja të nxënësve.
https://www.youtube.com/watch?v=HJpGizLfN3k
Situata e të nxënit: Punë me tekstin
https://www.youtube.com/
watch?v=HJpGizLfN3k
Fjalë kyç:
plaku, deti, mbijetesë, luftë, peshkaqen.
Lidhja me fushat e tjera dhe temat
ndërkurrikulare:
Arte
Metoda, teknika dhe veprimtari të nxënësve: stuhi mendimi, vëzhgim i materialeve në video-projektor,
punë e drejtuar, lexim i pjesës, pyetje-përgjigje, diskutim.
Organizimi i orës së mësimit
• Lidhja e temës me njohuritë e nxënësve, stuhi mendimi
Nxënësit që nga viti i kaluar njohin “shkrimtarët e brezit të humbur”, prandaj diskutojnë në klasë rreth autorëve
më përfaqësues dhe tematikës që ata trajtuan, duke përcaktuar dhe se pse u quajtën të tillë.
Brezi i humbur
Emërtimi “brez i humbur” iu dha fillimisht brezit të shkrimtarëve të rinj amerikanë, që u takoi të burrëroheshin
në vitet e Luftës I Botërore dhe të bënin emër në letërsi gjatë viteve njëzet. I tillë qe rasti i Heminguejt.
Problemi me këtashkrimtarë ishte se panë tëshembeshin në fushëne betejës tërë idealet etyretë mëdha dhe për
këtë shkak orientoheshin me vështirësi në botën e pasluftës. Heminguej, për shembull, në momentin kur u
kthye nga fronti, ku i shpëtoi vdekjes për një fije, ndihej tepër i ndryshuar dhe e pati mjaft të vështirë të
përshtatej me jetën që bënte përpara apo të riintegrohej në familje e në shoqëri. Ngaqë prindërit nuk e kuptonin
dot, ai qe prishur me ta dhe në dhjetor 1920 qe shpërngulur bashkë me të shoqen të jetonte në Paris. Këtu ai
ra nën ndikimin dobiprurës të poetit Ezra Paund dhe të shkrimtares Gertrudë Shtajn, që e nxitën të shkruante
për përvojën e jashtëzakonshme të jetës e të vdekjes të përjetuar në llogoret e luftës. Madje emërtimi “brez
i humbur” e ka zanafillën nga një vërejtje e kësaj shkrimtareje drejtuar djaloshit Heminguej: I tillë qe Erih Maria
Remark, që fitoi famë të përbotshme me romanet “Asgjë e re nga fronti i Perëndimit” dhe “Tre shokët”, në të cilët
tregohet sesi një brez i tërë të rinjsh u sakrifikua si mish për top në famëkeqen “luftë të transheve”. Në kuptim më
të gjerë, jo veç shkrimtarët, po tërë ata që përjetuan tmerrin e dy luftërave, mund të quhen një “brez i humbur”.
Përpjekja e parë e popujve me fashizmin ndodhi më 1936 në Spanjë, ku brigadat ndërkombëtare luftuan për
mbrojtjen e Republikës. Mirëpo Lufta e Spanjës ishte vetëm preludi i Luftës II Botërore të viteve 1939-1945,
ku u përfshi sërish mbarë Europa. U deshën shkatërrimi dhe dhuna e tmerrshme prej bombës atomike,
që fashizmi të gjunjëzohej e lufta të merrte fund. Të këtillë realitet, as njerëzit më pesimistë nuk e kishin
imagjinuar. Heminguej jetoi në një realitet të tillë dhe andej nxori forcën e vet krijuese.
Nxënësve u jepen fakte nga materiali i mësipërm për të zgjeruar njohuritë e tyre.
125
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
• Ndërtimi i njohurive;vëzhgim i materialit në video-projektor, lexim i pjesës, diskutim.
U vendosim nxënësve një dokumentar të shkurtër, ku jepen faktet kryesore nga jeta dhe vepra e Heminguejt.
Nxënësit diskutojnë materialin dhe ato që dinë për Heminguejn.
Kalohet në leximin e pjesës dhe diskutimin e fjalorit, nëse ka paqartësi apo fjalë që nuk i njohin, duke i
shpjeguar përmes tekstit.
Lexohet shënimi rreth autorit dhe romanit pas pjesës së dhënë dhe vazhdohet me shtjellimin e çështjeve.
• Prezantimi i njohurive. pyetje-përgjigje
Ushtrimi 1
Dhe vetë vepra “Plaku dhe deti” ka në qendër luftën e vazhdueshme të njeriut për mbijetesë.
Plaku është në fund të jetës së tij dhe, megjithatë, lufton me jetën (detin plot dallgë e të pafund) dhe me të
papriturat e saj (peshkaqenin). Dhe, ndonëse i ka mbetur pak fuqi në këtë agoni të jetës, plaku Santiago fiton.
Ushtrimi 2
Plaku dhe peshkaqenët janë dy kampet e kundërta në luftën për ekzistencë, ndërkohë peshku është trofeu
i mbijetesës, ndërsa peshkaqeni armiku i pashmangshëm, kundrejt të cilit duhet luftuar për të mbijetuar dhe
ruajtur trofeun e mbijetesës.
Vlerësimi. Vlerësim me notë, sipas gjykimit të mësuesit, për: aktivizimin e nxënësve, angazhimin në nxjerrjen
e njohurive të reja, saktësinë, logjikën, shprehitë dhe leksikun e pasur.
Detyrë shtëpie: Kërkim në internet për realizimin e filmit.
Përgatitni një skedë me të dhënat kryesore mbi filmin.
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Të lexuarit
Tema mësimore: Plaku dhe deti (ora II)
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës
mësimore:
Nxënësi/-ja:
• komenton monologët e plakut me ditarët e të nxënit;
• analizon veçori të stilit të autorit, si për shembull, teknikën “ajsberg”;
• krahason pjesë të realizimit kinematografik me ato të librit.
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja e nxënësve.
https://www.youtube.com/ëatch?v=gGsBn7rTeZg
Situata e të nxënit: Punë
me tekstin
https://www.youtube.com/
watch?v=gGsBn7rTeZg
Fjalë kyç:
plaku, deti, film, personazh,
mesazh.
Lidhja me fushat e tjera
dhe temat ndërkurrikulare:
Arte
Metoda, teknika dhe veprimtari të nxënësve: me hapa, ditarët e të nxënit, tabela e krahasimit, diskutim.
126
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Organizimi i orës së mësimit
Hapi I.
U vendosim nxënësve minutat e fundit të filmit “Plaku dhe deti”, në të cilin roli i plakut Santiago realizohet nga
aktori Antoni Kuin.
Pasi shohin me vëmendje momentet e fundit të filmit, nxënësit lexojnë pjesën dhe diskutojnë mbi të përbashkëtat
dhe ndryshimet mes tyre.
Këtu nxënësit mund të pyeten nëse i tërheq realizimi i filmit dhe nxiten të bëjnë krahasimin midis përfytyrimit që
u lind nga leximi dhe mes ekranizimit që ka bërë regjisori dhe stafi që ka realizuar filmin. Kështu, në tekst dialogu i
Santiagos me veten ka shumë forcë e domethënie krahasuar me filmin. Regjisori është bazuar në veprën letrare
për ndërtimin e kësaj skene, por nga mesazhi dhe bota e Santiagos mbetet gjithmonë diçka e padeshifruar.
Hapi II
Ushtrimi 3
Trajta e shkurtër “na” tregon se plaku dhe peshku qenë bërë një. Ai është simbol i triumfit të tij mbi detin, është
“shoku” i tij në këtë udhëtim dhe tashmë janë bashkë e të pandarë në rrugën e kthimit për në shtëpi. Ishte era
e gjakut të peshkut të vrarë, që i ndolli peshkaqenët dhe tashmë plakut Santiago i duhet të luftojë për të dy.
Pikë 4
Santiago tashmë në këtë fazë të jetës nuk është më një peshkatar i çfarëdoshëm, ai mund të quhet mjeshtër
i peshkimit dhe, së fundmi, forca e tij nuk mjafton për ta mposhtur detin, ai me domosdo duhet të përdorë
eksperiencën, hiletë, mjeshtërinë që ka fituar, por, mbi të gjitha, arsyeja e fitores është guximi që e ka shoqëruar
gjithmonë, që është dhe çelësi i mbijetesës së tij.
Hapi III
Ushtrimi 5 - Ditarët e të nxënit.
Të dyja justifikimet janë pjesë e luftës dhe të dialogut të brendshëm të Santiagos, e pavetëdijshmja, që
shprehet përmes vrasjes së peshkut për ta përdorur si ushqim për të mbijetuar dhe vetëdijshmja, që e bën të
ndihet mëkatar për vrasjen e peshkut, sepse, siç mendon Santiago, ai nuk e ka vrarë vetëm nga nevoja për
mbijetesë, por dhe nga kryelartësia. Të dyja arsyetimet janë të vërteta dhe qëndrojnë.
Ushtrimi 6
Plaku dhe viktima tashmë janë një, ai nuk mund të kthehet i mundur nga deti, sepse ai është trofeu i punës së tij.
Ushtrimi 7
Fjali që mund t’i drejtohen një dialoguesi: Unë e vrava për t’u mbrojtur, - tha plaku me zë të lartë. - Dhe e vrava
me zotësi të madhe.
Fjali që një dialogues mund t’ia drejtonte plakut: “T’i s’e vrave peshkun për t’ua shitur të tjerëve..”
Ushtrimi 8
Teknika “ajsberg” nënkupton që me pak fjalë të thuhen shumë gjëra, çka e bën interpretimin e veprës akoma
më të shumëfishtë.
E gjithë thënia mund të ketë një sërë interpretimesh e përkthimesh. Sillen interpretimet e nxënësve, si: shpresa
për një kthim të lavdishëm në breg, shpresa për mbijetesë etj. Nxënësit lihen të lirë në interpretime.
Vlerësimi: vlerësim me notë, sipas gjykimit të mësuesit, për: aktivizimin e nxënësve, angazhimin në nxjerrjen
e njohurive të reja, saktësinë, logjikën, shprehitë dhe leksikun e pasur.
127
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Njohuri gjuhësore
Tema mësimore: Tipat e fjalive sipas kumtimit
Fjalia dëftore dhe pyetëse
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës
sipas temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• dallon në tekste të ndryshme këto dy lloj tipa fjalish;
• zbaton në praktikë përdorimin e 2 tipave të fjalisë;
• argumenton veçoritë e përdorimit të këtyre 2 tipave.
Situata e të nxënit:
Në klasën tuaj ka ardhur për të marrë
mendimin tuaj një përfaqësues i organizatës
së mbrojtjes së kafshëve në terren. Ju doni të
njihni veprimtarinë e kësaj organizate si dhe
idetë bashkëpunuese me shkollat.
Fjalët kyç:
fjali pyetëse, dëftore, veçori, shenja pikësimi
Burimet: Libri “Gjuha shqipe 9”, Libri digjital, përvoja të
nxënësve, skedë
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Leximi i koduar, Diagrami i Venit, marrëdhëniet pyetjepërgjigje,
punë në grup.
Organizimi i orës së mësimit
Hapi I
Fillimisht prezantohet situata e të nxënit.
Udhëzohen nxënësit të përqendrohen te struktura e ndërtimit të fjalisë dëftore, fjalisë pyetëse si dhe të shenjat
e pikësimit të përdorura në situatë.
Hapi II
Lexim i koduar. Nxënësit orientohen:
- të lexojnë me kujdes informacionin mbi fjalinë dëftore dhe pyetëse në tekst;
- të bëjnë shënime në tekst për karakteristikat e secilit tip fjalie.
Pyetjet e mëposhtme shënohen në tabelë
Ç’kumton fjali dëftore?
Si paraqitet veprimi?
Ç’mënyrë e foljes përdoret?
Cili është rendi i zakonshëm i gjymtyrëve?
Ç’lloj informacioni ka?
Cili është ndryshimi mes fjalisë dëftore dhe dëftore – thirrmore.
Informacioni i zbuluar në tekst përmblidhet në skedën “Fjalia dëftore” dhe mbahet si ndihmëse për ushtrimet
dhe vështrimin krahasues
Zbatim praktik
Përzgjidhen 2 – 3 fjali të përdorura në situatë dhe analizohen tiparet e nxjerra nga teksti.
Hapi III
Mësimi vazhdon po me të njëjtin ritëm.
Pyetjet për fjalinë pyetëse:
1. Cilat janë tiparet dalluese të qarta të fjalive pyetëse?
128
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
2. Si është informacioni në këtë tip fjalie?
3. Me çfarë nis zakonisht fjalia pyetëse?
4. Cili është rendi i fjalive pyetëse?
5. Kur një fjali pyetëse është e drejtë dhe e zhdrejtë?
6. Cilës gjymtyre të fjalisë i drejtohet kërkimi i informacionit?
7. Ç’lloj fjali pyetëse ndërtojmë?
Ndërtohet skeda “Fjalia pyetëse” me informacionet e zbuluara. Me dy skedat e përgatitura bëhet vështrimi
krahasues.
Diagrami i Venit
Fjalia dëftore
-
-
-
-
-
të përbashkët
Fjalia pyetëse
-
-
-
-
-
Hapi IV
Zbatimi në praktikë i njohurive
Punë në grup
Grupi I – Punohen ushtrimet 2 – 3 të grupuara sipas kërkesës.
Grupi II – Punohet ushtrimi 4. Nxënësit grupojnë në 2 bashkësi përgjigjet e fjalive pyetëse tërësore e të
pjesshme.
Grupi III – Punohet ushtrimi 5 sipas kërkesës.
Detyrë shtëpie: Ushtrimi 6
Vlerësimi: Nxënësi vlerësohen për: ndërtimin e situatës dhe argumentimin e njohurive të marra gjatë punës
me tekstin dhe zbatimin në praktikë të njohurive.
129
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Teksti letrar - Proza
Kompetenca: Të lexuarit
Situata e të nxënit: Punë me tekstin
Tema mësimore: Odin Mondvalsen (ora I)
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/-ja:
• sjell informacion për konceptin “liri fjale”, në periudhën
e diktaturës.
• lexon pjesën për të dhënë kuptimin e saj të parë dhe
kontekstin.
• lidh personazhin me jetën e autorit.
• evidenton fakte lidhur jetën e personazhit.
Burimet: “Gjuha shqipe
nxënësve.
9”, libri digjital, përvoja të
Liri e fjalës
Fjalë kyç:
Odin Mondvalsen, Kasem Trebeshina,
personazhi.
Lidhja me fushat e tjera dhe temat
ndërkurrikulare:
• Identiteti kombëtar dhe njohja e
kulturave
• Shkenca dhe shoqëria
Metoda, teknika dhe veprimtari të nxënësve: diskutim, rrjeti i diskutimit, lexim i pjesës, ditarët e të
nxënit, pyetje-përgjigje.
Organizimi i orës së mësimit
• Lidhja e temës me njohuritë e nxënësve; stuhi mendimi, diskutim.
Çdo të thotë “Liri e fjalës”?
Nxënësve u është kërkuar të gjejnë informacione nga lëndët e tjera mësimore, nga prindërit dhe nga burime
të tjera, si libra e dokumentarë, për konceptin “liri fjale”.
Fillon tema me përkufizimin e konceptit nga vetë nxënësit dhe me mënyrën si trajtohej “liria e fjalës” në diktaturë.
Nxënësit mund të sjellin shembuj realë, historikë apo nga veprat e lexuara në lidhje me këtë koncept.
• Ndërtimi i njohurive, lexim teksti, diskutim
Nxënësit lexojnë me kujdes pjesën, duke u ndalur dhe në fjalë e shprehje që nuk janë të njohura dhe i
shpjegojnë ato përmes kontekstit ose fjalorit.
Nxënësit japin kuptimin e parë që deshifrojnë nga teksti dhe më pas duke u ndalur në interpretimin e dhënë,
japin kontekstin e saj.
• Prezantimi i njohurive; pyetje-përgjigje, diskutim,ditarët e të nxënit.
Ushtrimi 1
a. Më parë kisha një emër...., i kishte humbur gomari,..., mblodhëm domate, kunguj...;
Nga këta shembuj dhe nga mënyra e sjelljes së personazhit, kujtimet dhe mënyra se si ai i rikujton ato kuptojmë
se shpërfytyrimi i personazhit është i tejskajshëm.
130
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
b. Shkruaj!- urdhëroi Hetuesi sekretarin e tij. – Erdha në Botën e Re për qëllime spiunimi.
Strukturat e shtetit, përveçse shpërfytyrojnë të tjerët me dhunën psikologjike që ushtrojnë, paraqiten dhe vetë
të shpërfytyruar prej ideologjisë, dhe shohin armiq dhe aty ku nuk ka.
Ushtrimi 2
Kjo shprehje do të thotë se të presekutuarit në kampet e përqendrimit trajtoheshin aq keq, sa ishte më mirë të
jetoje në çmendinë. Nxënësit mund të japin disa shpjegime dhe lihen të lirë në interpretimin e tyre.
Vlerësimi: vlerësim me notë, sipas gjykimit të mësuesit, për: aktivizimin e nxënësve, angazhimin në nxjerrjen
e njohurive të reja, saktësinë, logjikën, shprehitë dhe leksikun e pasur.
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Teksti letrar - Proza
Kompetenca: Të lexuarit
Tema mësimore: Odin Mondvalsen (ora II)
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/-ja:
• identifikon të dhëna të së shkuarës së personazhit në
tekst;
• diskuton për lidhjen mes kohës dhe të vendit të zhvillimit të
ngjarjeve;
• evidenton elementet e romanit modern përmes fragmentit;
• vendos paralele mes dy jetëve të personazhit, në të
tashmen e në të shkuarën;
• dallon elemente stilistike të ironisë dhe të satirës në tekst;
• shpreh në një ese mendimin e tij mbi konceptin e “lirisë së
fjalës” sot e në të shkuarën.
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja të nxënësve.
https://www.youtube.com/watch?v=QHfmHBPaa8s
Situata e të nxënit: Punë me tekstin
https://www.youtube.com/
watch?v=QHfmHBPaa8s
Fjalë kyç:
Odin Mondvalsen, Kasem Trebeshina,
diktaturë, spital psikiatrik, personazhe
Lidhja me fushat e tjera dhe temat
ndërkurrikulare:
Shkenca dhe shoqëria.
Metoda, teknika dhe veprimtari të nxënësve: me hapa, vëzhgimi i materialeve në video, diskutim, punë
e pavarur, punë e drejtuar, shkrim i lirë.
Organizimi i orës së mësimit
HAPI I
Ushtrimi 3
U vendosim nxënësve në video materialin për Kasem Trebeshinën dhe u kërkojmë të regjistrojnë momentet
kyç të jetës së tij.
Rikthehen në tekst për të lexuar pjesën dhe për të nxjerrë momentet kyç të jetës së personazhit në:
• në të shkuarën (mblodhëm kunguj, domate, dhe qiqra, pesë vetë në një gomar, ne ishim të pestë komisarë,
ata të katër vdiqën në hënë);
• në të tashmen (njerëz me bluza të bardha vijnë vërdallë, erdha në botën e re për qëllime spiunimi, të më
shtrojnë në dru).
131
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
HAPI II
Ushtrimi 4
Vërehet një çekuilibrim i vetëdijes së personazhit, në një pikë të atillë sa mendja e tij rrok hapësira joreale dhe
trillon ngjarje të paqena.
Ushtrimi 5
Kjo mënyrë e shkrimit të titullit e nëntitullit nuk është karakteristik për romanin tradicional, por për romanin
modern. (shprehje të mendimeve pa censurë, shmangie të logjikës në mënyrën e të shprehurit). Ndryshimi i
rendit të kapitujve, titujt dhe nëntitujt e çuditshëm krijojnë një paralelizëm artistik me gjendjen e personazhit.
Ushtrimi 6.
Dialogu ndërmjet Odinit dhe hetuesit, për vetë gjendjen psikike të Odinit, zhvillohet jashtë modelit të marrjes
nën hetim të të pandehurit nga hetuesit. Odini thotë atë që i vjen më parë ndër mend, pa marrë parasysh se
çfarë kërkon hetuesi, ndërsa hetuesi pavarësisht se kë ka përpara dhe çfarë thotë ai, kërkon përgjigjen që do
të dëgjojë.
Ushtrimi 7
Ironia dhe sarkazma janë një hap larg njëri-tjetrit, sepse autorit nuk i mjafton të konstatojë dukuri jonormale
nëpërmjet ironizimit të sistemit, por kërkon të godasë përmes sarkazmës pikërisht këtë realitet e sistem.
Ushtrimi 8
Pamje realiste janë: njerëz me bluza të bardha vijnë vërdallë; i pandehur, vetëm përgjigju!;dhe i urdhëroi rojet
ta shtrojnë në dru etj.
Pamje të mendjes së sëmurë janë: ishte një gjë e trishtuar të shikoje Tokën nga Hëna; u nisëm për në Mars
që ta gjenim etj.
Vlerësimi: vlerësim me notë, sipas gjykimit të mësuesit, për: aktivizimin e nxënësve, angazhimin në nxjerrjen
e njohurive të reja, saktësinë, logjikën, shprehitë dhe leksikun e pasur.
Detyrë shtëpie: Bëni një shkrim të lirë, ese shpjeguese, ku të shpjegoni konceptin tuaj për lirinë e fjalës.
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Teksti letrar - Proza
Kompetenca: Të lexuarit
Tema mësimore: Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo (ora I)
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës
mësimore
Nxënësi/ja:
• lexon tekstin për t’u përgjigjur rreth të kuptuarit të pjesës;
• përcakton personazhet, kohën dhe hapësirën e ngjarjeve;
• ndërton organizuesin grafik të personazheve referuar pjesës;
• shkruan një ese lidhur me temën e trajtuar në fragment.
Situata e të nxënit: punë me
tekstin
Fjalët kyç:
Zylo, sukses, Demkë, burokraci,
satirë
132
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja të nxënësve, materiale
të ndryshme në ndihmë të temës mësimore.
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Lidhja me fushta e tjera dhe
temat ndërkurrikulare:
• Vendimmarrja morale
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: stuhi mendimi, lexim në role, diskutim, organizues grafik, ese.
Organizimi i orës së mësimit
Hapi I. Mësuesi/ja zhvillon një diskutim me nxënësit rreth pyetjeve:
-Ç’është burokracia?
-A mendoni se mendimi i lirë dhe i emancipuar duhet kundërshtuar apo luftuar?
Nxënësit shprehin opinionet e tyre, të cilat i diskutojnë me njëri-tjetrin. Për termin “burokraci”, nëse kuptimi
nuk del i plotë, ndërhyn mësuesi duke e shkruar:
Për mësuesin
Burokracia: sistem qeverisjeje, me shumë nëpunës, që janë të shkëputur nga
populli dhe veprojnë në kundërshtim me interesat jetësore të
njerëzve, që mbivlerësojnë shkresat, zvarritin punët dhe pengojnë zgjidhjen e çështjeve.
Hapi II. Mësuesi/ja shkruan në tabelë temën e re: “Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo”.
Stuhi mendimesh.
-Çfarë dimë për shkrimtarin Dritëro Agolli?
Dritëro Agolli
Nxënësit i shtojnë njohuritë duke lexuar informacionin mbi autorin dhe veprën. Mësuesi/ja i njeh nxënësit
me llojin e romanit satirik dhe veçoritë e tij dalluese.
Nxënësit plotësojnë skedën me veçoritë e romanit satirik.
Skeda:
- Shkallëzimi rritës i humorit dhe talljes bën që ironia të arrijë në sarkazëm duke përfaqësuar një
opinion shoqëror.
- Rrëfimi vihet në shtratin e prozës me tiparet e komedisë së karaktereve.
- Plani komik krijohet nga pranëvënia e të kundërtave.
Hapi III. Lexim në role. Në këtë etapë lexohet pjesa në role. Nxënësit gjatë leximit do të nënvizojnë fjalë,
shprehje që kanë nota humori.
Mësuesi/ja ka shkruar në dërrasë ose në një tabak letre pyetjet:
-Ku dhe kur zhvillohet ngjarja në këtë fragment?
-Cilat janë personazhet pjesëmarrëse?
-Çfarë teme trajtohet?
-A ka nota ironie?
-Pse autori ka zgjedhur këtë mënyrë?
-Cili është konflikti që zhvillohet?
Nxënësi: Konflikti midis aftësisë dhe paaftësisë, midis punës dhe shpërblimit.
Nxënësit përgjigjen, diskutojnë me njëri-tjetrin dhe plotësojnë përgjigjen e duhur.
133
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Hapi IV. Kalohet te rubrika “Reflektimi kuptimor”.
Nxënësit lexojnë ushtrimin 2. Njohja me kontekstin e një vepre.
Mësuesi/ja shkruan në tabelë fjalën:
Monizëm: 1. doktrinë filozofike, sipas së cilës bota dhe të gjitha dukuritë kanë
vetëm një fillesë a bazë, materien ose idenë, e kundërta dualizmi,
2. sistem politik e shoqëror që pranon udhëheqjen e shtetit dhe
përbërjen e qeverisë vetëm nga një parti e kundërta pluralizmi.
Nxënësit sjellin informacion që kanë marrë nga lëndët shoqërore për monizmin dhe burokracinë, si një
plagë e sistemit monist, që lufton mendimin e lirë dhe të emancipuar.
Në këtë kontekst ata diskutojnë edhe për personazhet: Zylon dhe Demkën, duke vënë në dukje tipare që
lidhen me kohën.
Ushtrimi 1. Ku zhvillohet ngjarja?
Koha
në fragment
në roman.
Nxënësi:
a) Në këtë fragment njihemi me shkëlqimin e shokut Zylo. Është koha kur ai shkëlqen me raportet e
Demkës në mbledhje. Ngjarja në fragment zhvillohet në konferencë.
b) Në roman ngjarjet zhvillohen në kohën e monizmit.
Hapi V. Mësuesi/ja do të realizojë objektivin e parë në këtë etapë. Nxënësi të identifikojë veçoritë e romanit
satirik. Shkruan në qendër të tabelës:
Hapi III. Në këtë hap do të punohet për karakterizimin e personazheve.
Romani Lloji Veçoritë
“Shkëlqimi dhe roman satirik - ka në qendër tipin e burokratit, individit, që identifikon veten me
rënia e shokut Zylo”
shtetin,
- ka nota humori dhe ironie, që shkojnë deri në sarkazëm,
- tema e luftës mes aftësisë dhe paaftësisë, mediokritetit dhe talentit,
- e hipokrizisë dhe intrigës që dalin shpesh fituese mbi të vërtetën,
- titulli i fragmentit dhe i romanit kanë nëntekst ironik,
- rrëfimi ka karakteristikat e prozës satirike, por edhe me tiparet e
komedisë së karaktereve.
Ushtrimi 3. Nxënësit do të rilexojnë fragmentin për të gjetur fjalë, shprehje që karakterizojnë personazhet.
Do të punohet me organizuesin grafik të personazheve.
Fjalët, shprehjet
- Zyloja lexonte
1. qetë, qartë, bukur.
Zyloja u vrenjt. Ai më hodhi një
vështrim të rreptë dhe pastaj me
një buzëqeshje të shtirë:
- Shoku Zylo
2. fshiu djersët dhe priti sa të
pushonin duartrokitjet.
Si përshkruhet personazhi?
Si ndihet?
- i ngurtë, i vetëkënaqur,
triumfues.
- Ka marrë forcë pas
konferencës, vërejtja tregon
epërsinë ndaj Demkës.
- Si një figurë komike, ndihet i
suksesshëm, fshin djersën që
nuk tregojnë lodhjen e tij.
Ç’mendime ju lindin?
1) Zyloja shkëlqen në sajë të raporteve
të shkruara nga ndihmësi i tij, Demka.
Është thithës i energjisë të të tjerëve.
2) Demka është një vëzhgues i
kujdesshëm; në ato djersë, shihet
djersa që ka fshirë ndihmësi kur e ka
shkruar raportin.
134
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Hapi IV. Do të punohet me teknikën “Punë me shkrim”. Nxënësve u kërkohet të bëjnë një ese që lidhet me
një nga figurat e fragmentit. P.sh., për Demkën ata mund të shkruajnë esenë me titull “Guximin ke humbur, ke
humbur vetveten”.
Nxënësit duke u mbështetur në disa veçori karakterizuese të Demkës do të punojnë me esenë, si: Demka
karakterizohet nga frika, përulja. Ai hesht, nuk rebelohet, por përfundon e vuan tjetërsimin e tij.
Nxënësit shkruajnë deri në 15 minuta. Lexohen 3-4 punime dhe së bashku me nxënësit e tjerë, bëhet
vlerësimi për esenë më të mirë.
Nxënësit që s’e kanë përfunduar në klasë e vazhdojnë esenë si detyrë shtëpie.
Mësuesi vlerëson nxënësit pjesëmarrës.
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Teksti letrar - Proza
Kompetenca: Të lexuarit
Tema mësimore: Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo (ora II)
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës
mësimore
Nxënësi/ja:
• identifikon fjalët kyç që i japin karakterin satirik veprës;
• dallon veçoritë e romanit satirik dhe ilustron përmes veprës;
• analizon shprehjet e figurshme në tekst;
• argumenton mendimin e tij për personazhet.
Situata e të nxënit: punë me
tekstin
Fjalët kyç:
satirë, personazh, Demkë, shoku
Zylo
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja të nxënësve,
materiale të ndryshme në ndihmë të temës mësimore.
Lidhja me fushta e tjera dhe
temat ndërkurrikulare:
• Vendimmarrja morale
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: stuhi mendimi, lexim në role, diskutim, organizues grafik, ese.
Organizimi i orës së mësimit
Hapi I. Mësuesi/ja e nis këtë temë mësimi me punimin e detyrës së shtëpisë. Nxënësit dhe mësuesi/ja
vlerësojnë detyrat.
Hapi II. Kalohet te rubrika “Reflektimi stilistik – gjuhësor”. Nxënësit do të gjejnë fjalë kyç që shkaktojnë humor.
• Në fjalët e Adilës:
-Dy javë të tëra u sfilit Zyloja
-Sa punë të vështirë ka Zyloja! Lodhet shumë!
-Atë pasdite që mbaroi raporti, ne bëmë festë. U shkarkua nga një barrë e rëndë.
-Si do të pritet raporti i Zylos?
-... po sa lezet i pati. Unë nuk e dija se Demka qenka shakaxhi!
135
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
• Në fjalët e Demkës kemi një ironi qesëndisëse:
-E kam lexuar më përpara se shoku Zylo!
-E detyroi suksesi!
• Në reagimin e shokut Zylo autori e rrit shkallën e ironisë në sarkazëm:
Shoku Zylo fshiu djersët dhe priti sa të pushonin duartrokitjet.
-Ai ishte ende i skuqur, i skuqur e i djersitur nga lodhja. Por në qenien e tij ndiheshin një kënaqësi e madhe
dhe një lumturi e hapur.
Shoku Zylo u vrenjt. Ai më hodhi një vështrim të rreptë dhe pastaj me një buzëqeshje të shtirë:
- Demka rrallë bën shaka, po kur bën, bën!
Mësuesi/ja do të zhvillojë një veprimtari së bashku me nxënësit për të interpretuar rolin e personazheve,
duke hyrë në natyrën dhe karakteret e tyre.
Do të punohet me tabelë.
Fragmenti Lloji i figurës letrare Efekti stilistik
1. Fjala iu dha shokut Zylo. 1) metonimi 1. Raporti përbëhet nga fjalë.
2. Unë dëgjoja frazat e mia. 2) metonimi 2. Shkëlqimi i shokut Zylo mbetet në fushën
3. Ai i dha fund fjalës së tij. 3) metaforë e fjalëve, jo të veprave, që i ka bërë dikush
4. Tok me sallën ndjeva dhe unë 4) metaforë tjetër.
emocion, unë i panjohur, unë 5) shpreh. 3. Jep meritat e vërteta të këtij tipi shoqëror.
që rrija diku në një karrige në frazeologjike 4. Gjendja emocionale e Demkës është për të
auditorin e madh. 6) ironi ardhur keq. Ai vuan, ndihet i shfrytëzuar keq,
5. Mua më hipi në kokë një 7) shpreh. ndihet i zvogëluar në auditorin e madh, ka
marrëzi. frazeologjike frikë nga shefat.
6. Shoku Zylo fshiu djersët. 8) shpreh. 5. E quan marrëzi të thotë të vërtetën, të fyejë,
7. U përpoqa ta hedh mendjen frazeologjike të dalë nga natyra e tij e duruar, frikacake dhe
jashtë sallës. 9) metaforë/ironi e nënshtruar.
8. Unë e humba durimin. 6. Djersët e shokut Zylo i kujtojnë djersët e tij.
9. Shoku Zylo u vrenjt. Një 7. Adila i ka ndërprerë ëndrrën.
buzëqeshje e shtirë.
Hapi V. Roli që u është dhënë personazheve.
8. Maksimumi i së vërtetës së tij.
9. Rezistenca e Demkës ka marrë fund, ai e di
që nuk ka shpëtim nga raportet.
Shoku Zylo: është i paaftë, karrierist, mjeshtër i hipokrizisë, servilizmit, përvetësues i djersës së të tjerëve,
gëzon privilegje që nuk i meriton. Zylo është pjesë e mekanizmit që mban gjallë mentalitetin e zyrtarit.
Demka:
Adila:
Hapi VI. Në këtë etapë do të punohet me teknikën Balona.
Nxënësit, pasi kanë analizuar natyrën, karakterin dhe rolin e personazheve janë të gatshëm të zhvillojnë
veprimtarinë Balona. Hapat e veprimtarisë:
1. Do të ndahet klasa në tri grupe.
2. Nxënësit duhet të sjellin një argument, që personazhi i zgjedhur prej tyre është më i mirë se dy të tjerët.
Të sjellin argumente që (ndoshta) personazhi i tyre, edhe pse nuk është i tillë, është sistemi i tillë, mentaliteti i
zyrtarit, që po edukohej te njeriu.
3. U tregoni grupeve se cilët janë konkurrentët e personit që po studiojmë, në mënyrë që secili grup të
136
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
mendojë cilësitë e tij, përkundrejt personazheve të tjera në balonë.
4. Grupet zgjedhin nxënësin që do të luajë rolin e personazhit dhe argumentet që do të përdorë për ta
mbrojtur atë para klasës. Secili aktor duhet të përfaqësojë sa më mirë personazhin e tij, sepse balona nuk
mund të mbajë shumë personazhe.
5. Në kohën që personazhet brenda balonës aktrojnë dhe argumentojnë, nxënësit e tjerë mbajnë shënime
dhe vendosin se cili do të hidhet nga balona.
6. Nxënësit deri në 4 minuta diskutojnë për vendimin që do të marrin, duke përdorur argumente bindëse.
7. Mësuesi/ja vlerëson nxënësit për këtë punë, veprimtari sa zbavitëse aq dhe e vështirë.
Detyrë shtëpie. Ushtrimi 6 i tekstit.
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Njohuri gjuhësore
Tema mësimore: Fjalia nxitëse e dëshirore
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës
sipas temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• dallon në tekste të ndryshme këto 2 tipa fjalish.
• zbaton në praktikë përdorimin e 2 tipave fjalish.
• ndërton situate të ndryshme të nxëni me përdorimin e
këtyre2 tipave fjalish.
Situata e të nxënit:
Skuadra e futbollit (volejboll, basketboll, grup
kërcimi etj.) e shkollës suaj ka mbërritur në
finale. Euforia juaj ka arritur pikën kulmore,
pasi që në minutat e para, një nga lojtarët
e skuadrës suaj ka shënuar gol (kosh, pikë,
perfomancë).
Fjalët kyç:
nxitëse, dëshirore, veçori, shenja pikësimi,
dëshirë sugjerim
Burimet: Libri “Gjuha shqipe 9”, Libri digjital, përvoja të
nxënësve, skeda, tabela.
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: marrëdhëniet pyetje – përgjigje, Diagrami i Venit, punë në
grup
Organizimi i orës së mësimit
Hapi I
Prezantohet situata e të nxënit. Vëmendja përqendrohet te pasuria e fjalive nxitëse dhe dëshirore që nxënësi
lexon për të shprehur emocionet dhe dëshirat e tij.
U shpërndahen fletë A 4
ose tabakë letre (më parë janë porositur që të sjellin fletë A 4
ose tabakë letre), ku
nxënësit të ndarë në grupe shkruajnë si pankartë urimet, nxitjet më të arrira.
Hapi II
Marrëdhënie pyetje – përgjigje
Klasa ndahet në dy grupe. Secili grup punon njërin tip fjalie. p.sh.:
Grupi 1 Fjalia nxitëse. Grupi 2 Fjalia dëshirore
Shkruhen më parë fjalitë në tabelë.
137
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fjalia nxitëse
• Çfarë shpreh fjalia nxitëse?
• Ç’intonacion përdoret në këtë tip fjalie?
• Në cilën mënyrë përdoret folja në këtë tip fjalie?
• Cilat fjalë e shprehje mund të shoqërojnë fjalinë nxitëse?
• Si shprehet urdhri në fjalinë nxitëse të mirëfilltë?
• Kur fjalia nxitëse jo e mirëfilltë është e drejtpërdrejtë dhe e zhdrejtë?
• Kur fjalia nxitëse kthehet në fjali nxitëse – thirrmore?
• Ç’shenja pikësimi përdoret te fjalia nxitëse dhe te nxitëse – thirrmore?
Përgjigjet e pyetjeve shënohen në skedë ose në fletore. Ilustrohen me shembuj nga situatat e ndërtuara.
Hapi III
Po me këtë teknikë studimi punohet edhe me fjalinë dëshirore.
Fjalia dëshirore
• Çfarë shpreh folësi nëpërmjet fjalisë dëshirore?
• Në ç’mënyrë është folja në këtë tip fjalie?
• Kur folja është në mënyrën lidhore me cilën përafrohet ky tip fjalie?
• Ç’raporte ka me pjesët e tjera në fjalinë e përbërë?
• Kur fjalia dëshirore del si dëshirore – thirrmore?
Përgjigjet përmblidhen në skedën e vizatuar në fletore.
Hapi IV
Diagrami i Venit
Fjalia nxitëse
-
-
-
-
-
të përbashkët
Fjalia dëshirore
-
-
-
-
-
Më pas kalohet në zbatimin në praktikë të njohurive.
Klasa ndahet në 3 grupe.
Qëllimi: Të punohen të gjitha ushtrimet.
Grupi I Punohen ushtrimet 2, 3. Bashkohen kërkesat
Grupi II Punohet ushtrimi 4. Nxënësit argumentojnë përdorimin e pikësimit në këta tipa fjalish.
Grupi III Punohet sipas kërkesës së dhënë në tekst.
Detyrë shtëpie: Ushtrimi 6
Vlerësimi: Nxënësit vlerësohen për: ndërtimin e situatës, zbatimin në praktikë të njohurive, argumentimin e
përdorimit të shenjave të pikësimit
138
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Teksti letrar - Proza
Kompetenca: Të lexuarit
Situata e të nxënit: punë me tekstin
Tema mësimore: Kthimi i Ululës
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore
Nxënësi/ja:
• lexon tekstin për t’u përgjigjur rreth të kuptuarit të pjesës;
• përcakton personazhet, kohën dhe hapësirën e ngjarjeve;
• ndërton organizuesin grafik të personazheve referuar
pjesës;
• shkruan një ese lidhur me temën e trajtuar në fragment.
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja të nxënësve,
materiale të ndryshme në ndihmë të temës mësimore.
Fjalët kyç:
Ulula, adoleshente,
drejtoresha,mësuesi
Lidhja me fushta e tjera dhe temat
ndërkurrikulare:
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: stuhi mendimi, lexim në role, diskutim, organizues grafik, ese.
Organizimi i orës së mësimit
Hapi I. Ora e mësimit nis me vlerësimin e detyrës së shtëpisë. Mësuesi/ja ka vizatuar në tabelë dy portrete.
Tipari që bie në sy te portreti i parë është një gojë e madhe, ndërsa te i dyti janë veshët e mëdhenj.
Mësuesi/ja kërkon që nxënësit të gjejnë diçiturën.
Nxënësi: Portreti i parë është një njeri që flet shumë dhe që dëgjon pak.
Portreti i dytë është një njeri që flet pak dhe dëgjon shumë.
Hapi II. Mësuesi/ja i njeh nxënësit me temën e re të mësimit, të cilën e ka shkruar në tabelë, me llojin e
tregimit dhe me autorin.
Shkruan në tabelë:
Tregim social - tregim që rrëfen ngjarje nga jeta sociale.
Mësuesi/ja ritregon një pjesë të subjektit të tregimit. Rikujtohet ai nga klasa e shtatë: Letër babait. Ritregon
hyrjen, situatën fillestare dhe pikën e lidhjes, çastin kur vajza pas shëtitjes në bregun e detit, është kthyer në
lice. Më pas nxënësit lexojnë në heshtje se çfarë ndodh me vajzën në zyrën e drejtoreshës.
Hapi III. Kalohet te rubrika “Reflektimi kuptimor”.
Ushtrimet 1 dhe 2. Nxënësit ilustrojnë përgjigjet e tyre me pjesë nga teksti.
Ushtrimi 3. Nxënësit argumentojnë alternativat që zgjedhin.
Ushtrimi 3/b. Mësuesi/ja do të njihet me qëndrimin, mendimin kritik të nxënësve në raport me marrëdhëniet
e tyre me mësuesit.
Si do të veproni?
Ky diskutim do të orientohet nga mësuesi/ja drejt logjikës duke shmangur përgjigjet me emocion dhe duke
nxitur arsyetimin logjik.
Mësuesi/ja shtron para nxënësve disa alternativa për të orientuar diskutimin:
-Mendoni se shqetësimi i drejtoreshës:
a) ishte i drejtë
b) nuk ishte i drejtë
c) nuk duhej shfaqur në atë mënyrë?
Ushtrimi 6. Cili është bashkëbisedimi që u zhvillua ndërmjet vajzës dhe mësuesit? Përse vajza kërkoi që
në fillim të bisedonte me mësuesin? Nxënësit zgjedhin alternativën.
Për këtë ushtrim do të përdoret organizuesi grafik:
139
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fragmenti Si ndihet personazhi? Ç’mendime e ndjenja ju lindin?
- Ke bërë ndonjë udhëtim? - Pak e shqetësuar Midis tyre është krijuar një marrëdhënie
Po...
dhe e hutuar.
besimi reciprok, bashkëbisedim i
- Dhe...kalove mirë?
natyrshëm, që nuk njeh kufirin e moshës.
Hapi IV. Në këtë hap do të punohet me organizuesin grafik dhe Harta e personazhit.
Pas përfundimit të hartës së personazhit, mësuesi/ja vlerëson nxënësit pjesëmarrës.
Ulula
- e vetëdijshme
- nuk e njeh frikën
Fragmenti
Mbërriti para portës së liceut, hyri
brenda, u ul në një stol në fund të
oborrit.
- nuk gënjen
Detyrë shtëpie. Përshkruani vajzën duke cilësuar ato tipare të karakterit të saj që spikasin në marrëdhënie
me drejtoreshën dhe z. Filip.
140
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Teksti letrar - Proza
Kompetenca: Të lexuarit
Tema mësimore: Manual i djaloshit ambientalist
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës
mësimore
Nxënësi/ja:
• dallon si lloj tregimin social me temë ekologjike;
• risjell subjektin në paralelizëm me jetën e përditshme;
• ndërton një fjalor me terma nga fusha e mjedisit;
• përcjell mesazhe në lidhje me dëmin ekologjik që ekziston sot.
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja të nxënësve, materiale
të ndryshme në ndihmë të temës mësimore.
Situata e të nxënit: Unë
kujdesem për mjedisin që më
rrethon
Fjalët kyç:
mjedis, ambientalist
Lidhja me fushat e tjera dhe
temat ndërkurrikulare:
• Mjedisi
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: diskutim, turi i galerisë, ditarët e të nxënit, pyetje-përgjigje.
Organizimi i orës së mësimit
Hapi I. Mësuesi/ja në bashkëpunim me disa nxënës ka krijuar një montazh me pamje nga natyra shqiptare,
flora dhe fauna. Këtë montazh e paraqet me videoprojektor të shoqëruar në sfond me muzikë. Në vazhdimësi
të filmit ka dhe pamje ku mjedisi paraqitet i ndotur.
Mesazhi i këtij filmi është: “Të njohësh natyrën do të thotë ta duash atë, ta duash natyrën do të thotë ta
mbrosh atë, të kujdesesh për të”.
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Mësuesi/ja i ka porositur nxënësit më parë që të përgatisin objekte me materiale të riciklueshme, të cilat
nxënësit i kanë vendosur në tavolinë para klasës.
Mesazhi që japin nxënësit është i qartë. Pas filmit, diskutojnë për mendimet që u lindin.
-A ka ndonjë prej jush që ndihet i shqetësuar për mjedisin?
-Cili është mesazhi që do të jepnit?
Mësuesi/ja shkruan në tabelë mesazhet më mbresëlënëse. Pastaj paraqit një tabak letre ku ka shkruar
thënien: “Të mendojmë globalisht, të veprojmë lokalisht” ose e shkruan në dërrasë me shkumës me ngjyrë.
Hapi II. Mësuesi/ja i njeh nxënësit me titullin e temës së orës së mësimit. Nxënësit lexojnë informacionin
për autorin dhe veprën. Dy deri në tre nxënës lexojnë zinxhir fragmentin.
Hapi III. Kalohet te rubrika “Reflektimi kuptimor”.
Mësuesi/ja cakton nxënësit që do të lexojnë pyetjet, po këta nxënës do të zgjedhin nxënësit që do t’u
përgjigjen pyetjeve.
Ushtrimi 1. - Për ç’arsye Nikola e këshillon shokun e tij Leonardon?
Punohen edhe ushtrimet 2, 3 dhe 4.
Hapi IV. Në këtë etapë zhvillohet një diskutim.
Ushtrimi 5. Mësuesi/ja shkruan në tabelë se çfarë na del si detyrë:
1.Të marrim informacion,
2. Të japim informacion,
3. Të veprojmë për mbrojtjen e mjedisit nga ndotja.
Është veprimi, ai që jep më së miri mesazhin për mbrojtjen e mjedisit.
Ushtrimi 6. Mësuesi punon në tabelë. Nxënësit do të plotësojnë dy rubrikat “Këshillat që dija” dhe “Këshillat
që mësova”.
Hapi V. Kalohet te rubrika “Reflektimi stilistik – gjuhësor”.
Në këtë rubrikë nxënësit do të lexojnë informacionin për ndikimin mjedisor.
Mësuesi/ja kërkon shembuj të shkatërrimit mjedisor nga dora e njeriut. Nxënësit sjellin shembuj:
-gërryerja e shtratit të lumenjve
-prerja e pemëve pa kriter etj.
Ushtrimi 7. Për zhvillimin e këtij ushtrimi nxënësit do të gjejnë ilustrime nga teksti. Mësuesi/ja plotëson në
tabelë organizuesin grafik me përgjigjet e nxënësve.
Ndikimi mjedisor Detaje nga tregimi Detaje që i referohen ekologjisë
a) nëpërmjet të dhënave
të etiketës
b) me dialog
c) nëpërmjet shkrimit
këshillues
a) produkt ngjyrues
Ushtrimi 8. Punë në çift.
Për këtë ushtrim do të punojnë në çifte. Do të rendisin terma që i referohen ekologjisë dhe fushës së mjedisit.
a) Terma që i referohen ekologjisë: ambientalist, dekompozim, toksik.
b) Terma që i referohen fushës së mjedisit, si: erë e keqe, tym i zi, shkumë e ndotjeve.
141
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Hapi VI. Kalohet te rubrika Detyrë.
Nxënësit do të vërejnë që do të përzgjedhin diçiturën më të saktë, që shpreh mesazhin. Kjo veprimtari do
të zgjasë deri në 7 minuta.
Hapi VII. Organizues grafik
Mesazhi Manual i djaloshit tregimi social me temë ekologjike
ambientalist
terma ekologjike terma të mjedisit
Detyrë shtëpie: 1. Nxënësve u lihet për detyrë të krijojnë postera me temë: “Të duam natyrën!”. Këta
postera do të ngjiten në mur orën e ardhshme duke krijuar një ekspozitë në klasë. Nxënësit do të shkruajnë
mendimet dhe vlerësimet e njëri-tjetrit në çdo poster.
2. Të sjellin informacione mbi ndikimin negativ që kanë lëndët toksike në natyrë, çekuilibrimi natyror, rreziku
që i kanoset njeriut dhe universit.
Në fund të orës së mësimit bëhet vlerësimi i nxënësve.
Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Teksti letrar - Proza
Kompetenca: Të folurit
Tema mësimore: Mjedisi në kinema (media)
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• diskuton për problemet e mjedisit në medien e shkruar dhe
atë elektronike;
• bën një reklamë, poster, letër të hapur në lidhje me
problemet e mjedisit dhe parqet kombëtare të rrezikuara;
• ndërmerr veprimtari praktike për pastrimin, ruajtjen dhe
gjelbërimin e mjedisit.
Situata e të nxënit:
Konkurs me filma që prekin temën e mjedisit.
Fragmente nga filmi “Erik Brockovich”
Fjalë kyç:
media elektronike, media e shkruar, mjedis,
ndotje, ruajtje
142
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, DVD e filmit “Erik Brockovich”,
njohuritë e nxënësit, informacione nga interneti.
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare:
Gjeografi
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: minikonkurs, lexim në heshtje, diskutim, punë me grupe.
Organizimi i orës së mësimit
1. Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme (minikonkurs)
Mësuesi\ja u bën të njohur nxënësve se në atë orë mësimore ata do të diskutojnë për temën e mjedisit në media.
U thuhet nxënësve se çështja e mjedisit sot është nga më të diskutuarat jo vetëm në medien e shkruar, por
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
dhe në atë elektronike. Le të mendohen për disa minuta dhe të listojnë disa nga titujt e filmave që ata kanë
parë dhe që trajtojnë këtë çështje. Fitues i këtij minikonkursi shpallet nxënësi që sjell më shumë tituj filmash.
Në përgjigjet e nxënësve mund të jetë edhe titulli i filmit “Erik Brockovich”. Nëse jo, atëherë ai shtohet nga
mësuesi\ja. Me anë të një video-projektori u shfaqen nxënësve disa fragmente nga ky film.
2. Ndërtimi i njohurive të reja (lexim në heshtje, diskutim)
Pasi panë disa fragmente nga filmi, nxënësit njihen me subjektin e plotë në librin e tyre në faqen 76. Bëhet një
lexim i kujdesshëm në heshtje i materialit të dhënë.
Mësimi vazhdon me diskutimin e këtij filmi ose edhe të filmave të tjerë që trajtojnë këtë temë.
3. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura. (punë me grupe)
Ndahen nxënësit në 5 grupe. Jepet detyra për secilin grup.
Grupi I Ndikimi i mjedisit në shëndetin e të gjithëve.
Grupi II Shkaktarët kryesorë të ndotjes së mjedisit.
Grupi III Si mund të ndihmojë secili prej nesh në komunitetin ku jeton për të pasur një mjedis sa më të pastër.
Grupi IV Shkruani një letër të hapur në lidhje me problematikën e mjedisit, ku të përfshihet edhe kujdesi që
duhet të tregojmë ne për parqet kombëtare dhe zonat e mbrojtura.
Grupi V Përgatitni një poster ose reklamë, ku të jepni mesazhin: “Për një mjedis të pastër”.
Në përfundim të detyrës, çdo grup zgjedh një përfaqësues për të prezantuar materialin.
Në fund, nxënësit mund të marrin edhe një angazhim që përkon me daljen në një ditë të zakonshme për
pastrimin e mjedisit përreth shkollës, ose për mbjelljen e pemëve apo luleve në oborrin e shkollës.
Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për diskutimin, fjalorin e përdorur, argumentimin e mendimeve për të gjitha
çështjet e shtruara, si edhe për respektimin e rregullave gjatë punës në grupe.
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Njohuri gjuhësore
Tema mësimore: Fjalia pohore dhe mohore
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• dallon këto tipa fjalish në tekste të ndryshme;
• zbaton në praktikë përdorimin e dy tipave të fjalisë;
• ndërton situate të ndryshme të nxëni me përdorimin e
këtyre tipave fjalish.
Burimet: Libri “Gjuha shqipe 9”, Libri digjital, përvoja të
nxënësve, skeda, fletore.
Situata e të nxënit:
Midis teje dhe dy shokëve/shoqeve të klasës
sapo ka nisur një hatërmbetje për shkak të një
keqkuptimi, Uleni për të biseduar e sqaruar
këtë situatë emocionale.
Fjalët kyç:
pohore, mohore, e sigurt, e pasigurt, mohimi i
plotë, i pjesshëm të njohurive
143
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve:
-Marrëdhënia pyetje – përgjigje
-Punë në grup
Organizimi i orës së mësimit
Hapi I
Prezantohet situata. Vëmendja përqendrohet te këta dy tipa fjalish gjatë leximit të tekstit.
Veçohen e shkruhen në tabelë disa nga fjalitë më interesante që mund t’i ndihmojnë për ilustrimin e njohurive
që do t’i plotësojnë gjatë leximit të tekstit.
Hapi II
Marrëdhënia pyetje – përgjigje .
Klasa ndahet në grupe çift, brenda bankës njëri nxënës punon për fjalinë pohore, kurse tjetri për mohoren.
Shkruhen pyetjet në tabelë.
• Cili është roli i fjalisë pohore?
• Cilës klase i përket fjala që e bën pohimin të sigurt?
• Po të pasigurt?
Informacioni vilet nga teksti dhe shkruhen përmbledhtazi në skedën e ndërtuar në fletore. Ballafaqohen këto
karakteristika me shembujt e përdorur në situatën e të nxënit.
Kurse pyetjet e grupit të dytë janë:
• Ç’mjete gjuhësore e bëjnë fjalinë mohore?
• Kur mohimi është
• i plotë
• i pjesshëm
• i thjeshtë
• i përforcuar
• Në një fjali të përbërë pjesët e saj janë: të gjitha pohore
mohore
të gërshetuara
Nxënësit e plotësojnë skedën dhe ballafaqohen me ilustrimet e përdorura në situatën e të nxënit.
Hapi III
Zbatimi me përpikëri i njohurive
Klasa ndahet në 4 grupe
Qëllimi: Punimi i të gjitha modeleve të dhëna në tekst.
Secili grup punon në tekst një nga ushtrimet 2 – 5.
Detyrë shtëpie: Ushtrimi 6
Vlerësimi: Nxënësit vlerësohen për :
- zotërimin e njohurive të fjalisë pohore, mohore;
- ndërtimin e situatave me këto lloj fjalish.
144
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Njohuri gjuhësore
Tema mësimore: Ushtrime për tipat e fjalive
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
• zotëron njohuri rreth tipave të fjalisë;
• ndërton situate me këto tipa fjalish.
Burimet: Libri “Gjuha shqipe 9”, Libri digjital, përvoja të
nxënësve, skeda, fletore.
Situata e të nxënit: Mund të përdoren
këto situata, si: hulumtimi dhe ndërtimi i
dialogëve me 4-5 replika si në:
• biletarinë e një teatri
• një shitore veshjeje
• një kartolinë urimi
• një intervistë të shkurtër me një
historian etj.
Fjalët kyç:
tipa fjalish, dëftore, nxitëse pyetëse,
dëshirore
pohore, mohore
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: udhëzues i të lexuarit ndërveprues, punë e pavarur.
Organizimi i orës së mësimit
Hapi I
Prezantohet situata e të nxënit. U shpërndahen tekste të ndryshme të përzgjedhura po nga libri ku nxënësit
hulumtojnë për njohuritë e marra.
Ndërtojnë dialogë me disa replika ku njeri nxënës hyn në rolin e gazetarit, kurse tjetri të specialistit të fushës.
P.sh.: Roma, ëndrra ime! Musine Kokalari
Hapi II
Mbështetur në hulumtimin dhe ndërtimin e situatave plotësohet “Harta e konceptit”
Mohore -
- -
-
-
Pohore
-
-
- dëshirore
-
-
-
Tipat e
fjalive
dëftore
-
-
-
nxitëse
-
-
-
-
-
pyetëse
145
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Sugjerim: Kjo detyrë punohet me kujdes, pasi mund t’u shërbejë nxënësve si pjesë e punës me portofol.
Nxënësit e pasurojnë me një nga situatat e të nxënit.
Hapi III
Zbatimi në praktikë i njohurive.
Punohen ushtrimet 1 – 9
Shënim. për të plotësuar mozaikun e njohurive për tipat e fjalive, sugjerojmë:
Përzgjidhni në secilin ushtrim 2 – 3 fjali që përmbushin kërkesën e shtruar në tekst,
p.sh.: Ushtrimi 1
fjalia: Hej, kush është këtu? – pyetëse
Eja këtu! – nxitëse thirrmore
Ushtrimi 2
fjalia: Narusi i bukur vështroi përqark i habitur - pohore
Nuk duket asnjeri. - mohore
Ushtrimi 3
fjalia: Ç’bën këtu ti ?! – pyetëse-thirrmore
Ushtrimi 4
fjalia: - Çfarë duhet të bëj unë?
- Ti duhet të regjistrohesh në bibliotekë. – fjali pyetëse të pjesshme
Ushtrimi 5
fjalia: Këtë nuk e di me siguri… - pohore e pasigurt
Kjo sigurisht ndodhi. – pohore e sigurt
Ushtrimi 6
Fjalia: Vendose këmbën tek ajo kllapa e shkëmbit.
Mos e vendos këmbën…
trajta e shkurtër del para foljes
Ushtrimi 7
fjalia: Mos e vendos kurrë këmbën …
Ushtrimet 8, 9 punohen sipas shembujve ilustrues në tekst.
Vlerësimi: Nxënësit vlerësohen për:
zotërimin e njohurive të të gjitha tipave të fjalisë
ndërtimin e situatave të ndryshme të nxëni në këto tipa fjalish
146
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Teksti letrar - Proza
Kompetenca: Të shkruarit (2 orë)
Tema mësimore: Teksti rrëfimtar (tregimtar)
Situata e të nxënit:
Punë me tekstin
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës
sipas temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• diskuton për veçoritë e tekstit rrëfimtar;
• shkruan një tekst rrëfimtar duke zgjedhur strukturat e
duhura gjuhësore, fjalorin e përshtatshëm dhe duke
respektuar rregullat drejtshkrimore të shqipes;
• vlerëson tregimin me shkrim të shokëve.
Burimet:“Gjuha shqipe 9”, njohuritë e nxënësit,
informacione nga interneti.
Fjalë kyç:
tekst rrëfimtar, rrëfyesi, rrëfim objektiv, rrëfim
subjektiv, parashtrimi, pika e lidhjes, ndodhitë
qendrore, zgjidhja e konfliktit, përfundimi
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare:
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: diskutim, punë e drejtuar, shkrim i lirë, turi i galerisë.
Organizimi i orës së mësimit
1. Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme (diskutim)
Rikujtohen me nxënësit veçoritë kryesore të tekstit rrëfimtar (tregimtar):
• Rrëfen, tregon përmes ngjarjeve që lidhen me një ose disa personazhe, një histori të vërtetë ose të sajuar.
• Tema
• Mesazhi
• Vendi
• Koha
• Konteksti
• Personazhi/et (kryesor, dytësorë, protagonist, antagonist)
• Rrëfyesi (në vetën e parë ose të tretë)
• Gjuha dhe stili i shkrimtarit
Ndërtimi i tekstit rrëfimtar
Kulmi
zhvillimi
Hyrja Pika e lidhjes
zgjidhja
2. Ndërtimi i njohurive të reja (punë e drejtuar, diskutim)
Njihen nxënësit me temën e mësimit, si të shkruajnë një tekst rrëfimtar. Por, para kësaj, mësuesi\ja sqaron
nxënësit se do të njihen me disa këshilla, që do t’i ndihmojë ata në shkrimin e një tregimi. Udhëzohen nxënësit
të hapin librat në faqen 84.
Së bashku me mësuesin\en lexojnë dhe diskutojnë të gjitha udhëzimet e dhëna se çfarë duhet të kenë
parasysh kur të shkruajnë një tregim:
• të zgjedhin cili do të jetë rrëfyesi;
• të zgjedhin ngjarjen;
• të përcaktojnë skemën e rrëfimit;
• të vendosin shkallën e objektivitetit të rrëfimit;
• të vendosin rendin e ngjarjeve;
147
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
• të zbatojnë rregullat drejtshkrimore.
Diskutohen dhe sqarohen paqartësitë që nxënësit mund të kenë.
3. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura (shkrim i lirë, turi i galerisë)
Nxënësit shkruajnë një tregim duke pasur parasysh udhëzimet që jepen në librin e tyre.
Kjo punë me shkrim do të zhvillohet në dy orë, kështu që nxënësit mund të punojnë edhe orën e dytë.
Në përfundim të detyrës, punimet e nxënësve vendosen në Turin e Galerisë, ose lexohen me zë. Nxënësit
bëjnë vlerësimin e njëri-tjetrit.
Vlerësimi: Bëhet vlerësim me notë i disa fletoreve sipas planifikimit të mësuesit.
Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Poezia
Kompetenca: Të dëgjuarit
Tema mësimore: Koment krahasues
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• gjen emrin e poetit mbështetur në disa të dhëna rreth
jetës dhe veprës së tij;
• dallon llojet e poezisë (poema epike, odeja, poema
didaktike, idili) mbështetur në veçoritë e tyre;
• konkretizon me shembuj veçoritë e secilit lloj;
• bën dallimin midis llojeve të ndryshme të poezisë.
Situata e të nxënit:
Minikonkurs
Fjalë kyç:
poema epike, odeja, poema didaktike, idili
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, njohuritë e nxënësit, informacione
nga interneti.
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare:
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: minikonkurs, punë në çift, diskutim, Diagrami i Venit, hulumtim.
Punë parapërgatitore
Përgatiten katër skeda. Secila prej tyre përmban pyetje mbi jetën dhe veprën e katër autorëve të njohur.
148
Skeda I
Poet epik legjendar i Greqisë së Lashtë.
Ka jetuar rreth shek. IX p.K.
Supozohet se ka qenë i verbër.
Autor i poemave “Iliada” dhe “Odiseja”.
(Homeri)
Skeda III
Ateist, poet dhe filozof.
Ka jetuar rreth viteve 98-95 p.e.s.
Nxënës i Epikurit.
Mendohet se i ka dhënë vetë fund jetës, pas
një humbjeje dashurie.
(Lukreci)
Skeda II
Mendohet se ka lindur në Mitilena\Lesbos.
Ka jetuar në shek VII-VI p. K (në vitet 630).
Hodhi bazat e lirikës.
U pagëzua si poetesha e dashurisë.
(Safo)
Skeda IV
Lindi në 25 maj 1846 dhe vdiq në 20 tetor 1900, në
Frashër të Përmetit.
Poeti më i madh i Rilindjes Kombëtare.
Ka hartuar shumë tekste për shkollën shqipe. Është
autor i poemës “Bagëti e bujqësia” (Naim Frashëri)
(Naim Frashëri)
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Në një tabak të bardhë mësuesi\ja do të shkruajë veçoritë e:
a) poemës epike
b) odes
c) poemës didaktike
d) idilit
Për këtë shfrytëzohen veçoritë e dhëna në faqen 89.
Organizimi i orës së mësimit.
1. Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësve (minikonkurs)
Mësimi nis me një minikonkurs. Mësuesi\ja ka përgatitur 4 skeda me pyetje enigmë për 4 autorë që u
përkasin periudhave të ndryshme dhe që njihen nga nxënësit.
Pyetjet zbulohen njëra pas tjetrës. Secila prej tyre shërben si një çelës drejt zbulimit të emrit të autorit.
Nëse autori nuk zbulohet nga vetë nxënësit pas pyetjes së fundit, bëhet i njohur nga mësuesi.
Katër emrat e autorëve të zbuluar shkruhen në tabelë.
2. Ndërtimi i njohurive të reja (punë e drejtuar, punë në çift, diskutim)
Ndërkohë që të gjithë librat e nxënësve janë të mbyllura, mësuesi\ja ngre katër nxënës, që recitojnë\lexojnë
më bukur, për të lexuar/recituar:
• fragmentin e shkëputur nga poema “Iliada” e Homerit;
• poezinë “Lulja e Afërditës” nga Safo;
• poezinë “Mbi natyrën e sendeve” nga Lukreci;
• fragment nga poema “Bagëti e bujqësi” nga N. Frashëri.
U tërhiqet vëmendja nxënësve që të dëgjojnë me kujdes çdo fragment, pasi, mbështetur në aftësinë e tyre si
dëgjues të kujdesshëm, do t’u duhet të realizojnë një detyrë.
Mësuesi\ja ngjit në tabelë tabakun që ka përgatitur më parë me veçoritë e llojeve të poemës epike, odes,
idilit, poemës didaktike, duke i orientuar nxënësit që t’i lexojnë me kujdes këto veçori e më pas të lidhin
tekstet letrare që dëgjuan të recituara nga shokët\shoqet e tyre me veçoritë që i karakterizojnë, duke
përcaktuar në këtë mënyrë se cilit lloj i përket “Iliada” e Homerit, poezia e Safos dhe e Lukrecit, apo poema
“Bagëti e bujqësia” e N. Frashërit.
Dëgjohen me kujdes përgjigjet e tyre dhe ato që janë të sakta shkruhen në tabelë.
“Iliada” e Homerit → Poemë epike
“Lutja e Afërditës” e Safos → Odja
“Mbi natyrën e sendeve” e Lukrecit → Poemë didaktike
“Bagëti e bujqësia” e N. Frashërit → Idili
Jo vetëm kaq, por mësuesja kërkon nga nxënësit edhe ilustrimin e veçorive me shembuj konkretë për secilin
lloj poezie, duke plotësuar edhe ushtrimin 1 në faqen 89.
Nxënësit punojnë qetësisht, duke shkëmbyer ide e mendime me shokun e bankës.
Mësuesi\ja i këshillon nxënësit që të jenë të kujdesshëm në përcaktimin e karakteristikave për secilën lloj
poezie.
3. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura (Diagram i Venit, punë në çift, diskutim)
Pasi nxënësit përcaktuan:
• notat e theksuara rrëfyese, intonacionin deklarativ dhe heroik në poemën epike;
• notat e theksuara didaktike, filozofike, medituese, fjalorin shkencor dhe përshkrimin lirik në poemën didaktike;
149
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
• notat e theksuara lirike, të adhurimit të perëndisë, epitetet, ndjeshmërinë e hollë, notat e lutjes te odja;
• notat e theksuara idiliko-baritore, himnizimin e natyrës dhe jetës së barinjve, përdorimin e apostrofave te
idili;
përpiqen me ndihmën e mësuesit të realizojnë një Diagram Veni për të katra llojet e poezisë, duke theksuar të
përbashkëtat dhe ndryshimet e tyre. Nxënësit mund të vazhdojnë të punojnë në çift, ashtu si edhe te ushtrimi 1.
P.sh.:
Lexohen e diskutohen përgjigjet e nxënësve.
Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për bashkëpunimin në çift, dallimin e veçorive të llojeve të tekstit poetik dhe
ilustrimin e tyre në tekst.
Detyrat dhe puna e pavarur:
Nxënësit japin shembuj të tjerë të llojeve të tekstit poetik të mësuara më parë, të lexuara prej atyre vetë ose të
ndihmuara nga hulumtimet në internet.
P. sh., lloji epik: “Këngët e Mujit e të Halilit”, “Kënga e Ymer Agës”, “Kënga e Gjergj Elez Alisë”, “Kënga e
Dhoqinës” etj.
• lloji didaktik: poezia didaktike e Josif Bagerit
• lloji idilik: “Fshati im”, Sejfulla Malëshova (Lame Kodra)
• lloji lirik: elegjia “Vaje” e Çajupit, himni “Himn Nilit”, soneti “Fytyra e saj” e Zef Serembes.
150
Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Poezia
Kompetenca: Të folurit
Tema mësimore: Strofa, rima dhe vargjet
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• dallon llojet e poezisë lirike;
• dallon llojet e strofave, rimave dhe vargjeve në poezitë e
dhëna;
• komenton veçoritë e himnit, elegjisë dhe sonetit në poezitë
e tekstit;
• analizon formën metrike të poezive;
• komenton detajet me të cilat shprehen notat pikëlluese në
elegjinë e Fishtës.
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, njohuritë e nxënësit, materiale
nga interneti.
Situata e të nxënit:
Fjalë kyç:
strofa, rima, vargu, ritmi, himn, elegji,
sonet
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare:
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: diskutim, INSERT, kllaster,punë e drejtuar, diskutim.
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Organizimi i orës së mësimit
1. Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësve (diskutim)
Mësuesi\ja zhvillon me nxënësit një diskutim rreth tekstit poetik, qëllimit të tij për të komunikuar gjendjen
shpirtërore dhe emocionale të poetit, si dhe ndërtimin e tij. Ai\ajo drejton pyetjen: Si ndërtohet një tekst poetik?
Përgjigjet e nxënësve shkruhen në tabelë. Disa nga përgjigjet e mundshme mund të jenë:
• duke përdorur vargjet;
• i lidh vargjet nëpërmjet rimave;
• i jep çdo vargu një ritëm të veçantë;
• zgjedh një leksik të veçantë;
• përdor një gjuhë figurative të pasur.
Mësuesi\ja sqaron se që të komentosh një poezi, duhet të njohësh mirë llojet e vargjeve, rimave, strofave etj
2. Ndërtimi i njohurive të reja ( INSERT, diskutim)
Njihen nxënësit me temën e rubrikës “Të flasim”: Strofat, rimat, vargjet.
Udhëzohen nxënësit që të marrin informacion në tekst dhe të vendosin shenjat e INSER-it
√ ( e di) + (e mësova) - (e dija ndryshe) ? ( dua të di)
Diskutohen së bashku llojet e strofave, vargjeve dhe rimave. Shpjegohen paqartësitë.
3. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura (kllaster, punë e drejtuar, diskutim)
Për ilustrimin e koncepteve të marra për strofat, vargjet dhe rimat do të analizohen:
- poezia himn “Himni i flamurit” e Fan Nolit
- elegjia “Mbi vorr t’Anton Xaxonit” e Gjergj Fishtës
- soneti “Lirija” e Ndre Mjedës
Nxënësit zbulojnë veçoritë e secilit lloj të poezisë lirike.
Pasi lexojnë me kujdes duke respektuar gjuhën dialektore çdo poezi, nxënësit punojnë ushtrimet 1 dhe 2.
Në poezinë e Nolit kemi të përdorura strofat 4-vargëshe dhe rimën AAAB. Noli e sheh flamurin si dëshmi
historike, kulturore dhe politike. Ai zgjedh që të përdorë shumë folje kalimtare, në mënyrë që t’i shtojë muzikalitet
dhe ritëm vargut. Noli, për të ruajtur ritmin, bën një shmangie të rregullave drejtshkrimore:
- shmang gjymtyrën kryesore, kallëzuesin (përdor varg eliptik)
- përdor lidhëzat, (polisindetin). Këto veçori i japin poezisë muzikalitet dhe ritëm marcial.
Poezia e Fishtës është e shkruar në kolonë, nuk ka vargje të rimuara, nuk ka numër të barabartë të rrokjeve.
Autori përpiqet jo aq shumë për formën, muzikalitetin, sesa për brendinë. Poezinë e tij elegjiake Fishta e nis
me disa pyetje retorike, si për të treguar se e ka të vështirë ta besojë një lajm të tillë, të vdekjes së mikut të
tij, Anton Xanonit, një ndër figurat e shquara të arsimit katolik gjatë periudhës së Rilindjes. Autori duket sikur
rrëfen ngjarjen që ka ndodhur. Poezia është ndërtuar si një bisedë midis autorit dhe heroit (sikur ta kishte atë
pranë), që herë e qorton pse iku kaq shpejt e herë e lavdëron për veprën e tij, aq sa do të jetë e vështirë që
emri i tij të harrohet. Në këtë mënyrë, Fishta përpiqet të përcjellë te lexuesi ndjenjat që përjeton subjekti lirik.
Fjalitë pyetëse thirrore kanë efekt tingullor për t’iu dhënë nota elegjiake vargjeve. Përmes tyre poeti e bën
më të dukshme dhimbjen, duke i dhënë poezisë muzikalitetin karakteristik të vajit, tonin pikëllues, ritmin e
nevojshëm.
Mendimi nuk mbaron në fund të vargut, por në fillim të vargut tjetër. Ky vargëzim përcjell notat e unit lirik të
autorit, duke iu drejtuar mikut të vdekur, veprës që ai la pas. Ndihet uni lirik dhe notat e pikëllimit dhe ato
optimiste.
151
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Në sonetin e Mjedës kemi përdorimin e strofave 4 dhe 3-vargëshe. Dy strofat katërshe kanë rimën e përmbyllur
ABBA, dy strofat treshe (tercinat) kanë rimën CDD. Kjo poezi përshkohet tërësisht nga ndjenja të tendosura
dhe thirrje të forta. Poezia “Lirija” është shkruar në vitet 1910-1911, pra në prag të shpalljes së pavarësisë dhe
është ndofta vepra e Mjedës me ide më të fuqishme. Ai shpresonte se çlirimi kombëtar do të sillte përmirësimin
e gjendjes së masave, prandaj në poezinë e tij ai bën thirrje për liri. Vihet re përdorimi i pyetjeve retorike dhe
apostrofave. Mjeda përpiqet t’u mbushë mendjen shqiptarëve që të luftojnë për liri, për këtë ndjenjë kaq të
madhërishme, sa duket sikur vetëm zogjtë e maleve mund ta zotërojnë. Fundi i poezisë karakterizohet nga
optimizmi që frymëzon edhe besimin për një të ardhme më të mirë të Shqipërisë.
Autori përdor vargun 11-rrokësh. Risia që solli Mjeda në poezinë e tij, është përdorimi i të njëjtit metër. Lloji i
zgjedhur i organizimit të vargut 11-rrokësh në tingëllima i disiplinon shpërthimet lirike.
Vlerësimi: Sipas gjykimit të mësuesit.
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Njohuri gjuhësore
Tema mësimore: Fjalia dykryegjymtyrëshe dhe njëkryegjymtyrëshe
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës
mësimore:
Nxënësi/ja:
• dallon në tekste të ndryshme fjalitë dy dhe njëkryegjymtyrëshe;
• zbaton në praktikë njohuritë e marra;
• ndërton situata të ndryshme të të nxëni me këto dy lloj fjalish.
Situata e të nxënit:
Hulumtim në tekste letrare, joletrare
të karakteristikave gjuhësore
(sintaksore)
Fjalët kyç:
fjalia dykryegjymtyrëshe, fjalia
njëkryegjymtyrëshe, fjali foljore,
emërore, e zgjeruar, e pazgjeruar,
stil
Burimet: Libri “Gjuha shqipe 9”, Libri digjital, përvoja të nxënësve,
skeda.
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: diskutim, tabela e konceptit, punë e pavarur e në grup.
Organizimi i orës së mësimit
Hapi I
Mësimi nis me diskutim, ku shfrytëzohen njohuritë e marra rreth fjalisë së thjeshtë.
Rikujtimi i njohurive ilustrohet me shembujt e hulumtuar në tekste të ndryshme.
•
• Cila është struktura dhe rendi i zakonshëm në një fjali të thjeshtë?
• A janë të pranishëm gjithmonë dy gjymtyrët kryesore?
• Si emërtohet fjalia së cilës i mungon njëra prej gjymtyrëve kryesore?
152
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Hapi II
Nxënësit orientohen në tekst ku zbatojnë në praktikë njohuritë që zotëronin për fjalinë dykryegjymtyrëshe dhe
njëkryegjymtyrëshe.
Punohet paragrafi në krye të temës mësimore.
Hapi III
Bëhet ballafaqimi i njohurive që nxënësi zotëronte me njohuritë që i paraqiten në tekst. Njohuritë e reja, të
marra përmes leximit individual në tekst, i liston në tabelë.
Njohuritë që dolën përmes diskutimit
-Fjalitë janë:
dykryegjymtyrëshe
njëkryegjymtyrëshe
Njohuritë e reja që dolën përmes leximit
- Fjalitë njëkryegjymtyrëshe janë:
a. foljore
b. emërore
Hapi IV
Zbatimi në praktikë i njohurive.
Punohen ushtrimet 2, 3, 4.
Gjatë punimit të këtyre ushtrimeve nxënësve u kërkohet të argumentojnë përzgjedhjen dhe emërtimin e fjalisë.
Ushtrimi 3, 4. Nxënësi i emërton fjalitë në:
emërore
njëkryegjymtyrëshe
përveç
foljore
kërkesës së dhënë në tekst.
Këto ushtrime punohen në grupe me të njëjtën kërkesë.
Detyrë shtëpie: Ushtrimi 5
Vlerësimi: Nxënësit vlerësohen për:
- dallimin dhe emërtimin e fjalive dykryegjymtyrëshe dhe njëkryegjymtyrëshe
- zbatimin në praktikë të njohurive të marra.
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Njohuri gjuhësore
Tema mësimore: Fjalia njëkryegjymtyrëshe foljore
Situata e të nxënit:
Në orën e qytetarisë mësuesi/ja u shtroi një
problem shqetësues: humbja e kujtesës. Truri
elektronik po dëmton kujtesën dhe po ju largon
nga libri. Listoni disa këshilla të cilat ia drejtoni
vetes, shokut, klasës, se si të mbajmë gjallë
kujtesën e ta shpëtojmë atë nga sëmundja e
harresës.
153
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• dallon fjalitë njëkryegjymtyrëshe vetore me vetë të
përcaktuar, të papërcaktuar e të përgjithësuar;
• zbaton në praktikë njohuritë e marra;
• ndërton situata të ndryshme të të nxënit me këtë lloj
fjalie.
Burimet: Libri “Gjuha shqipe 9”, Libri digjital, përvoja të
nxënësve, skeda.
Fjalët kyç:
vetore, e përcaktuar,
përgjithësuar.
e papërcaktuar, e
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: veprimtari me mendim të drejtuar, punë e pavarur.
Organizimi i orës së mësimit
Hapi I
Prezantohet situata e të nxënit.
Kushtojuni vëmendje këshillave të përdorura në veta të ndryshme.
Veçohen këto përdorime dhe shkruhen në tabelë.
• Nënvizoni kallëzuesin.
• Përcaktoni vetën e kallëzuesit.
Hapi II
Veprimtaria mendim i drejtuar.
Orientohen nxënësit të lexojnë tekstin për të kërkuar informacionin për pyetjet e shtruara.
Si ndahen fjalitë njëkryegjymtyrëshe foljore?
Po fjalitë vetore si i klasifikoni?
Cilat janë tri karakteristikat tipike të fjalisë me vetë të përcaktuar?
Çfarë shpreh fjalia me vetë të përcaktuar?
Ç’tip fjalie përdoren për foljen me vetë të përcaktuar?
Në ç’mënyrë është folja?
Në ç’lloje tekstesh gjen përdorim?
Plotësohet skeda Fjalia me vetë të përcaktuar
- Ilustrime nga situata e të nxënit
-
-
-
-
-
154
Hapi III
Pyetjet e shtruara me vetë të përcaktuar.
• Në ç’vetë, mënyrë, kohë është folja në këtë fjali?
• Ku përqendrohet vëmendja e folësit?
• Në ç’lloj tekstesh gjen përdorim?
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Plotësohet skeda Fjalia me vetë të papërcaktuar.
- Ilustrime nga situata e të nxënit
-
-
-
-
-
Hapi IV
Për fjalitë me vetë të përgjithësuar.
• Nga cili mund të kryhet veprimi në fjalinë me vetë të përgjithësuar?
• Në ç’lloj tekstesh gjen përdorim?
Plotësohet skeda Fjalia me vetë të përgjithësuar.
- Ilustrime nga situata e të nxënit
-
-
-
-
-
Hapi V
Zbatimi në praktikë i njohurive.
Punohen ushtrimet 2, 3, 4, 5
Nxënësit i punojnë ushtrimet sipas kërkesave të dhëna.
Detyrë shtëpie: Ushtrimi 6
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Njohuri gjuhësore
Tema mësimore: Fjalitë njëkryegjymtyrshe foljore vetore
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës
sipas temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• dallon fjalitë njëkryegjymtyrëshe foljore pavetore.
• zbaton në praktikë njohuritë e marra.
• ndërton situate të ndryshme të të nxënit me këtë lloj
fjalie.
Burimet: Libri “Gjuha shqipe 9”, Libri digjital, përvoja të
nxënësve, skeda.
Situata e të nxënit:
Përshkruaj një ditë vjeshte në pyll duke dhënë
imazhe të gjalla të natyrës, zhurmat e dukurive
natyrore, të shpendëve, aroma e tokës etj.
Fjalët kyç:
fjalitë njëkryegjymtyrëshe, vetore, pavetore,
kryefjalë, mungesë
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve:harta e konceptit, marrëdhënia pyetje – përgjigje, punë e
pavarur.
155
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Organizimi i orës së mësimit
Hapi I
Prezantohet situata e të nxënit.
Kushtojuni vëmendje fjalive që përmbajnë folje pavetore.
Veçohen kallëzuesit.
Emërtoni llojin e fjalisë.
Përgjigjet e pyetjeve e gjejmë gjatë studimit të tekstit mësimor.
Hapi II
Mësimi nis me plotësimin e “Hartës së konceptit”. Listojmë karakteristikat e fjalisë vetore foljore
Fjalia
Njëkryegj.
foljore
vetore
pavetore
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Për plotësimin e pjesës së mbetur të hartës nxënësit shfrytëzojnë informacionin e dhënë në tekst. Ndihmohen
nga pyetjet e dhëna.
• Ç’lloj fjalie është fjalia pavetore?
• A e ruan kuptimin e vetës folja?
• Ku përqendrohet vëmendja te kjo fjali, te veprimi a te vepruesi?
• A e pranon kryefjalën?
• Listo 5 llojet e foljeve që përdoren për këtë fjali.
Nga përgjigjet e marra nga informacioni i dhënë në tekst plotësohet harta e konceptit. Ilustrohen me shembuj
nga situate.
Hapi III
Zbatimi në praktikë i njohurive.
Punohen ushtrimet 1 - 5 sipas kërkesave në libër.
Detyrë shtëpie: Ushtrimi 6
156
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Poezia
Kompetenca: Të lexuarit
Situata e të nxënit: Punë me tekstin
Fëmijëria ime.
Tema mësimore: Bregu i mollës
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• sjell kujtime të vendlindjes e të fëmijërisë;
• lexon në mënyrë të kuptimshme dhe me intonacionin e
duhur poezinë;
• bën interpretimin e parë dhe atë të figurshëm për
poezinë;
• analizon metrikën dhe figuracionin e poezisë;
• kthen poezinë në prozë poetike.
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja të nxënësve.
Fjalë kyç:
breg, mollë, të kuqe, të verdha, fëmijëri.
Lidhja me fushat e tjera dhe temat
ndërkurrikulare:
• Identiteti kombëtar dhe njohja e
kulturave
Metoda, teknika dhe veprimtari të nxënësve: shkrim i lirë, lexim i poezisë, diskutim, ditarët e të nxënit.
Organizimi i orës së mësimit
• Lidhja e temës me njohuritë e nxënësve: shkrim i lirë.
Për disa minuta nxënësve u kërkojmë të shkruajnë për kujtimet që kanë nga vendi i origjinës dhe ndjesitë që
provojnë kur rikthehen, duke treguar dhe ndryshimet dhe perceptimet e ndryshme në kohë për të njëjtin vend.
• Ndërtimi i njohurive: lexim i poezisë, diskutim.
Lexohet poezia nga nxënësit në mënyrë shprehëse. Ndalemi në shpjegimin e fjalëve e të shprehjeve të reja
sipas kontekstit. U kërkohet nxënësve të interpretojnë poezinë, duke u ndalur te dy elemente kyç:
- vendi, pra vendlindja; - koha, pra fëmijëria.
Ushtrimi 1
• Toponimet- Lugu i Helmit, Bregu i Mollës, Shpella e Bli Hunit? Gurra e Magjupit),
• Epitete- Ujëhollë, (ujëmirë, toka e vjetër, verën e lume, degëbigë)
• Lojërat e fëmijërisë - zjarri i madh, pushkët e vogla.
Prezantimi i njohurive;diskutim, ditarët e të nxënit.
Ushtrimi 2
Mollët e kuqe nënkuptojnë fillimet e adoleshencës së poetit, ku çdo gjë i dukej e bukur, entuziaste dhe
shpresëdhënëse. Kur kthehet poeti, vendlindja i duket si “motiv i verdhë”, që përafrohet me ngjyrat e vjeshtës,
pra që tregon në mënyrë metaforike vetëdijen e poetit për fundin e jetës.
Ushtrimi 3
Po ikim nga gjaku im motive të verdha
Po ikim nga gjaku ose një herë tjetër
po lindim mes bimëve të tjera...
Nëpërmjet këtyre vargjeve poeti sugjeron se rilindja dhe ripërtëritja vjen nëpërmjet gjakut, pra trashëgimisë.
Ripërtëritja që sjell cikli i natyrës me “bimët e reja”, sugjeron se kujtimi i vendlindjes dhe i vetë poetit do të
përcillet te trashëgimtarët.
157
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Ushtrimi 4
Përsëritja e vargut “Kurrgjë s’qenka kurrgjë...”, përveçse i jep ritëm poezisë nga ana formës, po ashtu dhe në
përmbajtje tregon dhe një të vërtetë të njohur nga njerëzimi që prej antikitetit: çdo gjë ndryshon me kohën. Prandaj
poetit i duket vendlindja ndryshe nga si e mban mend në fëmijëri. Dhe ky ndryshim më shumë vjen sepse te poeti
ka ndryshuar mënyra e perceptimit të realitetit me kalimin e moshës, se sa sepse vërtetë vendlindja ka ndryshuar
kaq shumë, gjë që e dëshmon dhe vargu në fund të poezisë: Të gjitha këtu janë të gjitha janë pos fëminisë...
Ushtrimi 5
Disa nga përsëritjet në poezi janë:
Që ra shi mbarë, Që ra shi i mirë; Po kush i paska prekur, Po kush i paska prishur; Gurra e Magjupit Ujëhollë,
Gurra e Magjupit ujëmirë; Veç toka e vjetër dhe era, Veç toka e vjetër dhe retë etj. Përveç përsëritjes së fjalëve
të njëjta, që krijojnë figurën letrare të anaforës, kemi dhe bashkëtingëllore që përsëriten, duke krijuar figurën e
aliteracionit, ose përsëritje zanoresh, që krijojnë figurën e asonancës. Gjithashtu ato i japin ritëm e muzikalitet
poezisë, duke kompensuar mungesën e rimës dhe të vargut të rregullt.
Ushtrimi 6 Identifikojnë fjalët në poezi, sipas kërkesës së ushtrimit.
Ushtrimi 7
Mungesa e shenjave të pikësimit i jep lirinë poetit për t’u shprehur pa barriera, ashtu si e ndien, pa theksa të
veçantë, pa ndërprerje, ashtu siç ai e kujton fëmijërinë dhe vendlindjen e tij. Ajo nga ana emocionale i jep dhe
lexuesit liri në përjetimin e poezisë.
Vlerësimi: vlerësim me notë, sipas gjykimit të mësuesit, për: aktivizimin e nxënësve, angazhimin në nxjerrjen
e njohurive të reja, saktësinë, logjikën, shprehitë dhe leksikun e pasur.
Detyrë shtëpie: Detyra, faqe 95.
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Poezia
Kompetenca: Të lexuarit
Situata e të nxënit: Punë me tekstin
Tema mësimore: Gjeniu i anijes
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore
Nxënësi/ja:
• jep veçoritë e lirikës, bazuar në poezinë e “Gjeniu i anijes”;
• lexon për të zbërthyer nga ana kuptimore dhe filozofike
poezinë;
• identifikon kuptimin e parë dhe nëntekstin e poezisë;
• zbulon idenë qendrore dhe mesazhin që përcillet përmes
poezisë;
• përcakton pozicionin e unit të poetit në poezi;
• analizon strukturën poetike të poezisë.
Fjalët kyç:
gjeniu i anijes, poeti, poezi meditativefilozofike.
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja të nxënësve,
materiale të ndryshme në ndihmë të temës mësimore.
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: punë me grupe, ditarët e të nxënit, pyetje-përgjigje, diskutim.
158
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Organizimi i orës së mësimit
Hapi I. Mësuesi/ja e nis këtë orë me një rikujtim të njohurive mbi lirikën e veçoritë e saj, me teknikën Pema
e mendimit.
shoqërore e dashurisë atdhetare
meditative-filozofike
poezi të shkurtra
lloji
lirika
e peizazhit
nuk rrëfen ngjarje
shpreh ndjenjat e mendimet e poetit
është në vetën I
Mësuesi/ja shkruan në tabelë veçoritë që nxjerrin nxënësit, të cilët i shkruajnë edhe në fletoret e tyre.
Hapi II. Mësuesi/ja i njeh nxënësit me temën e re të mësimit dhe autorin e përmbledhjet e Lasgush Poradecit
(informacione të marra nga viti i kaluar).
Mësuesi/ja informon nxënësit për vlerësimet që ka për këtë poet, si poeti i parë modern shqiptar që zhvilloi
në poezinë shqipe traditën e simbolistëve francezë.
Mësuesi/ja paraqit një tabelë ku është pema e mendimit: Lirika moderne dhe veçoritë e saj.
Lirika moderne
mbështetet në lirikën tradicionale
zotërojnë përjetimet dhe mbresat e poetit
gjuha e re poetike (figuracioni)
struktura të reja stilistike
vargu i matur lidhet me vargun e lirë
përmbledhjet poetike nuk ndërtohen sipas tematikës
Mësuesi/ja udhëzon nxënësit të lexojnë në heshtje poezinë “Gjeniu i anijes”, duke vendosur në sfond CD
me tinguj nga valët e detit, ndërsa në tabelë shkruan pyetjet të cilave do t’u përgjigjen nxënësit:
- Si e kuptoni titullin e poezisë?
- Ç’lloj lirike është: poezi peizazhi apo filozofike?
- Çfarë imazhesh përftuat gjatë leximit të shoqëruar me muzikë?
Nxënësit punojnë rreth 5 minuta në fletoret e tyre dhe mësuesi/ja dëgjon mendimet dhe përftimet e tyre për
këtë poezi. Mësuesi/ja dëgjon me vëmendje pa bërë ndërhyrje.
Hapi III. Kalohet te rubrika “Reflektimi kuptimor”.
Ushtrimi 1. Heroi lirik, që flet me zërin e poetit, është Gjeniu i anijes, rrëfimi është në vetën e parë.
Ushtrimi 2. Strofa III e IV tregojnë luftën e pandërprerë të gjeniut të anijes. Nxënësit evidentojnë vargjet:
“prej zallit sot po largohem,/ fillova mërgimin e ri/hepohem..., po sulmin s’e ndal...
Dh’ ato më gremisin në fund/ mi kulmin e valës malore/ un’ heq të shpëtoj sa mund”.
Interpretimi: Autori në këto vargje nuk rrëfen për ndodhinë, por për pasojën që vjen prej saj.
Ushtrimi 3. Heroi lirik nuk tërhiqet. Kjo jepet në vargjet:
Hepohem.....anohem.....humbohem
Po sulmin s’e ndal kurrsesi.
Ku përpjekjet e tij me dallgët e detit arrijnë pikën kulmore. Kërkuesi, gjeniu, nuk është në mbrojtje, në
tërheqje, por në sulm. Ai përballon njëlloj me guxim valët e gjeratores.
Ushtrimi 4. A nuk i frikësohet prekjes së vdekjes dhe tmerrit të fundosjes, sepse:
Se prapë le vazhdën e ndritur
Q’ e hapa me shpirtin fatos.
Puna që ka lënë mbrapa është e ndritur, gjithçka e ka bërë me forcën e përkushtim.
Nxënësit do të punojnë në fletoret e tyre me teknikën Ditari dypjesësh.
159
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Vargjet
Valimi i anijes së letë
Qetohet, ndalohet, mbaron
Njeriu i anijes përjetë,
Hepohet...anohet..valon
Komenti im
Pas dallgëve dhe zhurmës përftohet një imazh i
qetë. Lëvizja nuk është më me zhurmë, por e qetë.
Anija shfaqet mbi valë duke treguar triumfin. Pas
stuhisë vjen qetësia, që është përjetësi.
Dëgjohen komentet e nxënësve, diskutohen dhe, nëse është e nevojshme, ndërhyn mësuesi/ja me
mendimet e veta.
Hapi IV. Kalohet te rubrika “Reflektimi stilistik- gjuhësor”.
Nxënësit lexojnë informacionin mbi kuptimet e fshehura. Mësuesi/ja informon nxënësit se poezia “Gjeniu i
anijes”, është në ciklin e poezive mbi vdekjen, të krijuara mbi bazën e simbolit. Vdekja është akt që shpaguhet
me të mirat që bëhen në jetë, siç shpaguhet flijimi për hir të idealit.
Në lirikën filozofike, Poradeci mediton se mundja e vdekjes nuk arrihet duke ikur, por duke u përballur me
të. Kjo poezi ngrihet mbi simbolin (anija, gjeniu).
Gjeniu është simbol i krijuesit të humbur dhe të flijuar pa dhembje për idealin, është fati i krijuesit të kuptuar.
Interpretimi i raportit të këtyre fjalëve në këtë poezi provohet nga ndeshja e shpirtit krijues me vdekjen, në
udhën e idealit të vetëflijimit, i cili është i dashur, i bukur, sepse synon përjetësinë.
Mësuesi/ja do të pranojë interpretime të tjera të nxënësve, ata do të plotësojnë interpretimin nëpërmjet vargjeve.
Ushtrimi 5. Nxënësit japin disa mesazhe, më të pranueshmet, mund t’i shkruajnë vetë në tabelë.
Mesazhi: Mundja e vdekjes nuk arrihet duke ikur, por duke u ballafaquar me të, ndërsa në aktin sublim
poetik realizohet nëpërmjet krijimit, i cili sjell pavdekësinë. Vetëm kur të jetë përmbushur ky ideal, vdekja bëhet
e pavuajtur “Po nis e përmbysem me gas”.
Ushtrimi 6. Klasa ndahet në pesë grupe, për secilin ligjërim do të gjejnë strofën përkatëse.
Strofa I
rrëfim (tregon një situatë).
Strofa II, III, IV, V ligjërim poetik i unit lirik (gjeniut).
Strofa VI
sugjerim, jep mesazhin.
Strofa VII heshtja e poetit, i lihet hapësirë imagjinatës së lexuesit .
Strofa VIII meditimi i poetit për përfundimin e ndodhisë, si triumf i idealit
mbi realitetin, i cili është nënteksti i përjetësisë.
Pasi shkëmbejnë mendimet në çift, japin përgjigjet përfaqësuesit e grupeve, të cilat mësuesi i plotëson në
tabelë ose përfaqësuesit e çdo grupi plotësojnë në tabelë (për efekt kohe).
Analiza ritmike, muzikaliteti i poezisë
Klasa ndahet në shtatë grupe, secili grup do të punojë me një strofë:
1. Struktura e rimës (ABAB).
2. Përsëritja e tingujve brenda vargut (përfitimet tingullore).
3. Përdorimi i retiçencës (meditimi i poetit dhe lexuesit).
4. Strofa e heshtur e krijuar me pika: mungesa e tekstit fjalësor i lë hapësirë imagjinatës së lexuesit.
Analiza e strukturës poetike
Ky poet lirik punon me fjalën ku mungon e ëmbla, e buta melodi. Më shpesh vjershat e tij janë drama ku
shquan prologun (aktin e parë të dramës), kulmin e dramës, pastaj si vala e detit bie pasi pat luftuar shpirti i
munduar (Eqerem Çabej “Mbi poezinë e Lasgush Poradecit”).
160
Detyrë shtëpie: Shkruani një ese argumentuese: “Vdekja është akt që shpaguhet me të mirat që bëhen në
jetë, siç shpaguhet flijimi për hir të idealit”. Ose nxënësit të zgjedhin strofën që u la më tepër mbresa, u lindi
mendime, përfytyrime dhe të shkruajnë rreth tyre.
Në fund të orës së mësimit mësuesi/ja vlerëson nxënësit pjesëmarrës.
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Njohuri gjuhësore
Tema mësimore: Fjalitë njëkryegjymtyrëshe foljore
pavetore
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• dallon në fjali e në situate të ndryshme fjalitë
njëkryegjymtyrëshe emërore;
• zbaton në praktikë njohuritë e marra;
• ndërton situata të ndryshme me këtë lloj fjalie.
Situata e të nxënit:
Këto ditë në shkollën tuaj u hap ekspozita
e pikturës me temë: “Aroma e alpeve dhe e
bregdetit Na prezanto emocionet e tua për
pikturën më mbresëlënëse duke përdorur fjali
njëkrye-gjymtyrëshe ku të mbizotërojnë fjali
emërore.
Fjalët kyç:
fjalitë njëkryegjymtyrëshe, fjali emërore,
e zgjeruar, e pazgjeruar, përshkruese,
treguese, emërtuese
Burimet: Libri “Gjuha shqipe 9”, Libri digjital, përvoja të
nxënësve, skeda.
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve:
Veprimtaria e mendimit të drejtuar, Punë e pavarur
Organizimi i orës së mësimit
Hapi I
Prezantohet situata e të nxënit.
Përqendroni vëmendjen te situatat që plotësojnë qëllimin e kërkuar.
Nxënësit nënvizojnë në situatën e dhënë fjalitë njëkryegjymtyrëshe emërore.
Organizojeni mësimin vetëm mbi situatat e krijuara nga nxënësit.
Po ju sugjerojmë një model se si punohet mbi një situatë.
• Cila është gjymtyra kryesore?
• Me se është shprehur dhe në ç’rasë është ajo?
• Ku përqendrohet vëmendja në këto fjali?
• A janë fjali këto GE? Pse mendoni kështu?
• Ktheni fjalinë emërore pohore në mohore. Çfarë vure re?
• Ç’lloj paragrafi ndërtuat përmes këtyre fjalive? (paragraf përshkrues)
• Në një ose dy fjalitë emërore që ndërtuat ju paravendosni pjesëzën jo. Ç’vlerë fitoi fjalia juaj? (tërheq
vëmendjen, e bën më të afërt imazhin)
• Për të plotësuar njohuritë për fjalinë emërore emërtuese shfrytëzo titullin e ekspozitës “Aroma e alpeve
dh e bregdetit”.
Hapi III
Zbatimi në praktikë i njohurive.
Punohen ushtrimet 1, 2, 3, 4.
Ushtrimi 2. Klasa ndahet në 2 grupe.
Grupi 1 – dallon fjalitë njëkryegjymtyrëshe foljore.
Grupi 2 – dallon fjalitë njëkryegjymtyrëshe emërore
Secilit grup i kërkohet të argumentojë zgjedhjen, të japën të gjitha veçoritë e mësuara.
161
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Ushtrimi 3. Nxënësit grupojnë sipas tipave
a. fjalitë vetore
b. argumentojnë veçoritë
p.sh.: shtëpia ime e fëmijërisë!
- fjali emërore përshkruese
- vëmendja përqendrohet tek objekti shtëpi
- këtë tip fjalie e gjejmë në letërsinë artistike
- është fjali dëftore – thirrmore
- është pohuese
Detyrë shtëpie: Ndërtoni një situate personale ku të përqendroheni te mbresat, emocionet, shijet nga:
dëgjimi i një kënge
ndjekja e një aktiviteti sportiv
një sfilate mode e stinës
Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për:
- dallimin e fjalive 1 KR emërore
- argumentimin e veçorive të secilës
- ndërtimin e situatave të ndryshme
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Njohuri gjuhësore
Tema mësimore: Ushtrime për fjalitë dykryegjymtyrëshe
dhe njëkryegjymtyrëshe
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës
sipas temës mësimore:
• dallon fjalitë dykryegjymtyrëshe dhe
njëkryegjymtyrëshe;
• zbaton në praktikë njohuritë e marra;
• ndërton situata me këto lloj fjalie.
Situata e të nxënit: Shfrytëzohet si situatë
detyra e shtëpisë.
Fjalët kyç:
fjali dykryegjymtyrëshe, fjali
njëkryegjymtyrëshe, veçori
Burimet: Libri “Gjuha shqipe 9”, Libri digjital, përvoja të
nxënësve, skeda, tabela, fletorja.
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: organizimi grafik i analogjisë, Punë në grup
162
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Organizimi i orës së mësimit
Hapi I
Mësimi nis me riorganizimin e njohurive për fjalitë dykryegjymtyrëshe dhe njëkryegjymtyrëshe.
Klasa ndahet në grupe. Secili grup në një fletë formati A 4
plotëson organizuesen e dhënë.
Qëllimi i veprimtarisë është të vëzhgohet qëndrueshmëria e njohurive.
Modeli i organizuesit është:
Fjalia
Dykryegj.
Njëkryegj
ngjashmëritë
dallimet
Ilustrime nga situata
•
•
•
•
Hapi II
Zbatimi në praktikë i njohurive.
Punohen ushtrimet 1, 2.
Ushtrimi 1, 2. Klasa ndahet në 2 grupe.
Grupi 1 – nënvizon në tekst fjalitë dykryegjymtyrëshe.
Grupi 2 – nënvizon në tekst fjalitë njëkryegjymtyrëshe.
Prezantimi i punës shoqërohet me argumente.
Ushtrimet 3 – 9 të shfrytëzohen për t’u përzgjedhur nga vetë nxënësit si shembuj ilustrues të informacionit
teorik “Organizuesi grafik”.
• Në përfundim të plotësimit të organizuesit secili përfaqësues grupi, prezanton punën.
• Ballafaqohen punimet e grupeve.
Nëse është e nevojshme, bëhet qartësimi i informacionit, argumenteve të sjella nga vetë nxënësit.
Vlerësohen nxënësit për:
qëndrueshmërinë e informacioneve
argumentet e sjella për secilën zgjedhje
ndërtimin e situatave të të nxënit.
163
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Të lexuarit
Tema mësimore: Diej që perëndojnë
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• jep përshtypjet dhe mendimet e tij në një perëndim dielli;
• lexon në mënyrë të kuptimshme dhe me intonacionin e
duhur poezinë;
• jep mendimin e tij për ndjesitë e autorit në poezi;
• krahason poezi me të njëjtën tematikë nga autorë të
ndryshëm;
• analizon, leksikun dhe metrikën e poezisë;
• shpjegon figuracionin letrar në poezi të ndryshme.
Situata e të nxënit: https://www.
youtube.com/watch?v=iarqIF3mtTI
Fjalët kyç:
perëndim, ëndërr, melankoli.
Burimet: libri “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, https://www.
youtube.com/watch?v=iarqIF3mtTI, përvoja të nxënësve.
Metoda, teknika dhe veprimtari të nxënësve: shkrim i lirë, lexim i poezisë, diskutim, ditarët e të nxënit.
Organizimi i orës së mësimit
Lidhja e temës me njohuritë e nxënësve; shkrim i lirë.
U vendosim nxënësve videon e përzgjedhur në projektor, e cila paraqet një perëndim dielli dhe u kërkojmë të
flasin për ndjesitë që u ngjallin imazhet,ose u kërkojmë të flasin për emocionet që kanë përjetuar kur kanë parë
një perëndim dielli në breg të detit. U kërkojmë të flasin nëse imazhe të tilla u krijojnë ndjesi qetësie, melankolie
apo i bëjnë të ëndërrojnë. Nxënësit lexojnë shkrimet e tyre dhe nuk gjykojnë shkrimet njëri-tjetrit.
Ndërtimi i njohurive; lexim i poezisë, diskutim
Lexohet poezia nga nxënësit në mënyrë shprehëse dhe kuptimplotë. Nëse ka fjalë dhe shprehje të reja,
ndalemi në shpjegimin e tyre, sipas kontekstit ose me fjalor.
Nxënësit japin kuptimin e poezisë “Diej që perëndojnë” dhe nëntekstin e saj, duke folur për ndjesitë që
përjetojnë.
Pika 1
imazhet reale janë: dielli që perëndon, fushat, plazhe.
imazhe imagjinare janë: ag i ligështuar, melankoli, këngë, ëndrra, fantazma të kuqe.
Prezantimi i njohurive; diskutim, ditarët e të nxënit.
Pika 2
Ag i ligështuar, diell i perënduar, melankoli, trishtisht nëpër plazhe, - simbolizojnë trishtimin, ëndrrat e humbura
të poetit, dëshirat e parealizuara.
Pika 3
Fjala diell është fjalë që gjendet vetëm në numrin njëjës (singularia tantum), por poeti na e jep në numër
shumës për të na dhënë idenë e një ndjesie që përsëritet në mënyrë ciklike, sa herë që perëndon dielli.
Pika 4
Vendosim video të perëndimit të diellit, nëse nuk e kemi bërë në hyrje të mësimit dhe nxënësit paraqesin me
shkrim ndjesitë e tyre. Lexohen punimet e nxënësve në lidhje me imazhet dhe ndjesitë që u krijohen kur shohin
një perëndim dielli.
164
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Pika 5
Poezia përçon gjendjen melankolike të poetit, por kjo gjendje krijohet përmes imazheve lëvizëse që ka
natyra në momentin e perëndimit të diellit, ndryshimit të pozicionit të diellit, apo dhe ndryshimeve të tjera që
shoqërojnë këtë dukuri, si p.sh. ndryshimi i ngjyrës së qiellit.
Pika 6
Kjo detyrë mund të jepet paraprakisht ose mund të jepet si një detyrë dosjeje në vazhdim. Mund të sugjerohet
Lasgush Poradeci, por dhe poetë të tjerë.
Pika 7
Evidentojmë fjalën ¨melankoli¨ dhe ¨fantazma të kuqe¨, të cilat bëjnë thyerjet e vargut.
Në këto vargje duket sikur poeti ndalon dhe krijon një jehonë të ëndrrës së tij.
Pika 8
Duket se nuk është i identifikueshëm vendi që përshkruan autori në poezi. Herë të jep përshtypjen e një
perëndimi në bregdet, herë të një vendi të papërcaktuar në një moment të caktuar, kur poeti ndalon dhe
mediton, sepse ajo që ai përcjell, simbolika e vargjeve, nuk ka rëndësi për vendin, por për atë që përjeton
poeti.
Pika 9
Fjalët i ligështuar dhe trishtisht janë të prejardhura dhe rruzull-mëdhenj është e përbërë. Dy të parat vërejmë
që ekzistojnë si fjalë në fjalor dhe shpjegimi për to në fjalor është i njëjtë me ndjesinë që përcjell poezia.
Ndërsa fjala e përbërë nuk gjendet në fjalor dhe duket së është neologjizëm e autorit/përkthyesit.
Pika 10
Këtu nxënësit punojnë me ditarët e të nxënit duke evidentuar figurat letrare dhe shpjeguar funksionin e tyre.
Poezinë lirike moderne, sidomos atë simboliste, e zotëron metafora.
• Epitete: i ligështuar, i perënduar, të ëmbla, të çuditshme, të kuqe, rruzull-mëdhenj.
• Metafora: Nëpër fusha… i shtrin melankolinë, melankolia… e përkund, këngë …i këndon, zemrës… që
shkund, ëndrra… bëjnë të kalojnë, ngjasojnë… me diejt.
Përmes tyre jepet imazhi dhe ndjesia e qetësisë së poetit, por me shumë jepet ndjesia e trishtimit dhe e
melankolisë së tij.
Pika 11.
Pothuajse në të gjithë poezinë vjen një lloj qetësie melankolike dhe e trishtuar e poetit, që i përcillet lexuesit
përmes imazheve të natyrës dhe në veçanti përcillet dhimbja dhe trishtimi.
Vlerësimi: vlerësim me notë, sipas gjykimit të mësuesit, për aktivizimin e nxënësve, angazhimin në nxjerrjen
e njohurive të reja, saktësinë , logjikën, shprehitë dhe leksikun e pasur.
Detyrë shtëpie: Pjesa e dytë pika 11.
Pika 12 jepet si detyrë plotësuese ose dosjeje.
165
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Të folurit
Tema mësimore: Misteret e natyrës
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• identifikon imazhe të fshehura në një pikturë a vizatim;
• përshkruan imazhet e identifikuara;
• jep nëntekstin e tyre sipas mënyrës së tij;
• diskuton variante të ndryshme përgjigjesh.
Burimet: libri “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja të
nxënësve.
https://goo.gl/images/DETifq , https://goo.gl/images/gU3qJN
https://goo.gl/images/KcNZcT, https://goo.gl/images/tkDpgW
https://goo.gl/images/PGtGZq, https://goo.gl/images/9XdkGx
Situata e të nxënit: https://goo.gl/
images/DETifq
https://goo.gl/images/gU3qJN
https://goo.gl/images/KcNZcT
https://goo.gl/images/tkDpgW
https://goo.gl/images/PGtGZq
https://goo.gl/images/9XdkGx
Fjalët kyç: mister, natyrë, poet, art,
imazhe.
Lidhja me fushat e tjera dhe temat
ndërkurrikulare:
Arte
Metoda, teknika dhe veprimtari të nxënësve: punë me grupe, stuhi mendimi, shkrim i lirë, diskutim.
Organizimi i orës së mësimit
Hapi I Stuhi mendimi, diskutim.
Nxënësit diskutojnë rreth saj që kuptojnë me fjalën ¨mister¨ dhe si e kanë perceptuar atë në arte: filma, libra
e piktura. Nxënësit janë informuar më parë për të lexuar e vëzhguar dhe japin idetë e tyre rreth pranisë së
misterit të natyrës në art.
Hapi II Punë e pavarur me shkrim
Ndajmë klasën në grupe të vogla dhe u japim një nga imazhet e tekstit dhe imazhet e marra nga interneti.
Në mungesë të imazheve nga interneti, kërkojmë të sjellin vetë foto pikturash të famshme, që kanë
në qendër misterin e natyrës. Ndahen fotot dhe u kërkojmë nxënësve të fiksojnë dhe të përshkruajnë
shkurtimisht atë që shohin e atë që kuptojnë prej imazhit të dhënë.
Hapi III Diskutim.
Nxënësit diskutojnë për interpretimet e imazheve. Pranohen interpretime të ndryshme, sipas
këndvështrimeve.
Vlerësimi: vlerësim me notë sipas gjykimit të mësuesit për aktivizimin e nxënësve, angazhimin në nxjerrjen
e njohurive të reja, saktësinë , logjikën, shprehitë dhe leksikun e pasur.
Detyrë e pavarur: Përpiquni të pasqyroni në mënyrë simbolike në një pikturë, grafikë apo në poezi, një
imazh të parapëlqyer që ju ka mbetur në mendje.
166
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fusha: Gjuhë dhe komunikim Lënda: Gjuha shqipe Shkalla: lV Klasa: XI
Tema mësimore: Fjalia e përbërë me më shumë se dy pjesë
Rezultatet e të nxënit e të kompetencave të lëndës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• shpjegon karakteristikat dalluese të secilit lloj të fjalisë së
përbërë;
• zbaton njohuritë e marra për fjalitë e përbëra në praktikë.
Burimet: teksti mësimor, ushtrime gjuhësore.
Situata e të nxënit: punë me tekstin
Fjalë kyç:
marrëdhënie varësie, marrëdhënie
barazie, asidentike.
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare:
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: marrëdhënie pyetje-përgjigje, punë e pavarur/në grup.
HAPI I (pyetje – përgjigje) Gjatë punimit të ushtrimeve të mëposhtme, vëmendja e nxënësve do të
përqendrohet në përcaktimin e fjalive të përbëra.
*Nxënësit duhet të ndjekin këto hapa, para se të plotësojnë tabelën e dhënë:
• Nënvizojnë kryefjalën e kallëzuesin;
• Ndajnë pjesët e fjalisë.
a) Një fluger mbi çatinë e një shtëpie të
lartë kishte formën e një zogu metalik.
E thjeshtë
Ka një kallëzues
FJALIA LLOJI I FJALISË ARGUMENTIMI
b) Fëmijët arbëreshë flasin, lexojnë e
shkruajnë shqip.
E thjeshtë
Ka kallëzues homogjenë
c) Koha erdhi dhe u nxi si pus. E thjeshtë Ka një kallëzues (nisi të nxihej)
d) Frynte era dhe flugeri vërtitej majtas e
djathtas.
e) Pa mbaruar fjalën plaku, djali u ngrit në
këmbë.
E përbërë
E përbërë
Ka dy kallëzues
Ka dy kallëzues (forma e pashtjelluar, kur i
përgjigjet kryefjala në fjali)
f) Nata ra për të dalë i ligu nga ferra. E përbërë Ka dy kallëzues (forma e pashtjelluar, kur i
përgjigjet kryefjala në fjali)
g) Duke mos i ndenjur në krye ju, s’ka si
të ecë puna mirë.
E përbërë
Ka dy kallëzues (forma e pashtjelluar, kur i
përgjigjet kryefjala në fjali)
Mbështetur në punën e bërë nxënësit të formulojnë vetë përkufizimin për fjalinë e përbërë.
Fjalia e përbërë është………………………../ Fjali e përbërë nuk është………………………..
HAPI II: Nxënësit, për t’i dhënë përgjigje pyetjes: ç’raporte ndërtojnë pjesët e fjalisë së përbërë mes njëratjetrës,
punojnë fjalitë 2, 4 dhe 5 në paragrafin në krye të tekstit.( Ata ndihmohen me hapat që do ndjekin:
nënvizo kallëzuesin;qarko mjetin e lidhjes;ndaj pjesët e fjalisë; mbështetur në mjetet e lidhjes përcakto raportet)
Pasi përfundojnë së punuari me fjalitë, nxënësit thonë se kur pjesët e fjalisë së përbërë ndërtojnë raporte
barazie apo varësie, si mënyrën e bashkimit, me mjet lidhës ose me bashkim asindetik.
Zbatimi në praktikë i njohurive. Punë individuale, punë në grup.
HAPI III: Punimi i ushtrimeve 2 – 5.
Për punimin e ushtrimeve 2 dhe 3, nxënësit ndjekin hapat që u dhanë më lart.
Ushtrimi 4 Nxënësit, pasi bëjnë shndërrimin, le të shpjegojnë raportet që vendosen mes pjesëve.
Ushtrimi 5 Të punohet në grupe, ku secili grup të ketë një detyrë të përcaktuar.
Detyrë shtëpie: Ushtrimi 6
167
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fusha: Gjuhë dhe komunikim Lënda: Gjuha shqipe Shkalla: lV Klasa: XI
Tematika: Njohuri gjuhësore
Tema mësimore: Skema e fjalive të përbëra me më shumë se
dy pjesë
Rezultatet e të nxënit e të kompetencave të lëndës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• dallon pjesët e fjalisë së përbërë me më shumë se dy pjesë;
• ndërton skemën për fjalinë e përbërë me më shumë se dy
pjesë;
• argumenton varësinë midis pjesëve në fjalinë e përbërë.
Burimet: teksti mësimor, ushtrime gjuhësore.
Situata e të nxënit: punë me tekstin.
Fjalë kyç:
fjalia e përbërë, skema e fjalisë, varësi,
mjet lidhje.
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare:
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: paraqitja grafike e fjalisë, punë e drejtuar/e pavarur.
Organizimi i orës së mësimit
HAPI I: Mësimi nis me punimin e detyrës së shtëpisë, ku tri grupet sipas llojit të fjalisë së përbërë bëjnë
argumentimin për fjalitë e veçuara, p.sh.:
Grupi I: Fjalitë e përbëra me raporte barazie të bashkuara me mjet lidhës, ku secila pjesë mund të qëndrojë
si fjali e thjeshtë.
Grupi II: Fjalitë e përbëra me raporte varësie.
Grupi III: Fjalitë e përbëra asidentike me raporte bashkërenditje /nënrenditje (të përziera).
HAPI II: Nxënësit punojnë në tekst. Vëmendja përqendrohet te pikat 3‒ 5.
Në pikat 3, 4 nxënësit kalojnë hapat tashmë të mësuar për punën me fjalinë e përbërë dhe më pas
konkretizojnë skemat dhëna.
Në pikën 5 mendojmë se duhet treguar kujdes në skemën e fjalisë. Skema është kjo:
shkalla II
shkalla II
shkalla IV
shkalla V
Zbatimi në praktikë i njohurive. Punë individuale. Punë në grup.
HAPI I: Punimi i ushrimeve1-5. (Mund të punohen sipas nivelit të nxënësve)
168
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Ushtrimi 1: Nxënësve u rikujtohen hapat që duhet të ndjekin para se të realizojnë kërkesën e zbatimin
sipas shembullit të dhënë.
Ushtrimet 2, 3: Çdo nxënës u përgjigjet kërkesave të këtyre ushtrimeve për një nga fjalitë.
Ushtrimet 4, 5: Punohen si ushtrimet 2 dhe 3 me nga një fjali, por nxënësit bëjnë dhe skemën e fjalisë.
Detyrë shtëpie. Ushtrimi 6
Sqarim: Që detyra të jetë sa më gjithëpërfshirëse, nxënësve t’u kërkohet të zgjedhin nga dy fjali të përbëra
me më shumë se dy pjesë dhe, duke ndjekur hapat tashmë të mësuar, të bëjnë skemën e tyre.
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Poezia
Kompetenca: Të lexuarit
Tema mësimore: Kadenca e Violës
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore
Nxënësi/ja:
• lexon për të zbërthyer kuptimin e parë dhe nëntekstin e
poezisë;
• përcakton efektet muzikore që përcillen në poezi;
• përshkruan imazhet që përcjell autori në poezi;
• dallon kuptimin e metaforës që rrëmben gjithçka me
vete;
• analizon poezinë nga ana metrike;
• shpjegon lidhjen e poezisë me muzikën.
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja të nxënësve,
materiale të ndryshme në ndihmë të temës mësimore.
Situata e të nxënit: Punë me tekstin
https://www.youtube.com/
watch?v=oIgcGwPnb5M
https://www.youtube.com/
watch?v=t2pkxvkF8w4
Fjalët kyç:
violë, natyrë, stuhia, muzikë
Lidhja me fushat e tjera dhe temat
ndërkurrikulare:
• Arte (muzika)
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: lexim, diskutim, ditarët e të nxënit, shkrim i lirë, punë me
grupe, organizues grafik.
Organizimi i orës së mësimit
Hapi I. Mësuesi/ja i njeh nxënësit me temën që do të punojë dhe autorin. Para se të lexohet poezia do të
kalohet te rubrika “Reflektimi kuptimor”:
1. lexohet dhe, nëse është e nevojshme, sqarohet informacioni;
2. lexohen fjalët e shpjeguara (fjalori).
Hapi II. Mësuesi\ja zgjedh një nxënës që reciton bukur për të lexuar poezinë.
Pyetje: - Ç’lidhje mund të vendosni midis titullit dhe përmbajtjes së poezisë.
- Nga ç’nota përshkohet poezia?
Përgjigjet mund edhe të shkruhen në dërrasë:
Poezia flet për elemente të natyrës, për vjeshtën e cila mbizotëron kudo. Ajo përshkohet nga nota të trishtuara.
169
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Hapi III. Punohen ushtrimet e rubrikës Reflektimi kuptimor. Ushtrimi 1. Do të punohet me grupe:
Grupi I. Strofa I.
Të krijohet përshtypja e një koncerti në natyrë që nga bregorja e deri te jehona e kashturinave. Kjo muzikë
largon pikëllimet.
Grupi II. Strofa II.
Në këto net, plot kureshtje e kënaqësi, zhbirojnë saktësinë e këngës polifonike, duket sikur harmonizohet
kënga me zhvendosjet e yjeve, një harmonizim i bukur, i saktë, midis botës së universit me botën e shpirtit
njerëzor.
Grupi III. Strofa III.
Imazhet vijnë nga një mjedis dhe kohë reale: shkollarë, vajza dhe djem, rrëzë mureve, në një stinë vjeshte,
mbase në vitin e fundit që mund të jetë kufiri ndërmjet adoleshencës dhe pjekurisë.
himni
lirika tradicionale
elegjia
lirika filozofike
.................
.................
.................
Poezia lirike
përcillet te
lexuesi përmes
organizimit të të
gjitha niveleve:
përjetimeve,
emocioneve të
poetit përmes
fjalëve të tij.
trajta
tinguj
fjala
rend sintaksor
Ushtrimi 2. Nxënësit nënvizojnë në poezi ato fjalë poetike që sjellin nota trishtimi e nostalgjie. Mësuesi\
ja do t’i shkruajë në dërrasë dhe me to nxënësit do të shkruajnë duke imagjinuar kohën e fëmijërisë së poetit.
Përgjigje: ... më parë se ti të zhdukeshe kometë, edhe yni iku.
lotët rridhnin përzierë me shi
e djemve zemra u mori cegëm.
Ushtrimi 3. Koha – shtrëngatë e madhe atë ditë.
Mësuesi\ja do të fokusohet për të zbuluar kuptimet e fshehura nëpërmjet kuptimit fillestar. Përzgjidhen fjalët
poetike:
ujëra të amullt - mijëra fyej që të kujtojnë kohën e bukur të fëmijërisë;
zhbironim – mendja e një fëmije përpiqet të kuptojë, kjo shoqërohet me rritjen e njeriut;
edhe i yni iku – është koha e rinisë që iku pa e kuptuar, koha e rinisë që zgjat sa çel bohçja e karafilit.
Kur kupton se kjo kohë ka zgjatur për pak kohë kupton se në jetën tënde s’do të ketë më gëzime, por edhe
shqetësime, rënkime deri në klithma. Është shtrëngata e jetës që do të vendosë përpara vështirësi.
Mësuesi\ja do të kërkojë të bëhet analiza e fjalëformimit.
Ushtrimi 4. kushdiku
– kush: përemër pyetës që përdoret për të pyetur për të panjohur; diku – ndajfolje vendi që tregon mënyrë
të papërcaktuar.
Interpretimi: Jeta, çastet e gëzuara të rinisë u shkëputën nga e panjohura në një çast të papërcaktuar,
lumturia ngeli diku.
170
Hapi IV. Kalohet te rubrika Reflektimi stilistik gjuhësor.
Praktikë e udhëhequr nga mësuesi.
Ushtrimi 5. Diskutohet mbi përshkrimin e natyrës:
Kashturinat jehojnë; shtrëngatë e madhe rrugën e përmbyt shiu, rrëke përçojnë...
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Ushtrimi 6. Nxënësve u drejtohet pyetja:
- A ka lidhje muzika me natyrën? Si duhet kuptuar kjo lidhje:
a. Si një imitim i tingujve të natyrës?
b. Si një përqasje shpirtërore e botës së unit lirik me kompozimin hyjnor të natyrës?
Nxënësve u lihet hapësirë për të interpretuar tingujt.
Ushtrimi 6. c. Shpjegoni titullin “Kadenca e violës” (pjesa e koncertit që instrumentisti e luan me fantazi pa
u shoqëruar nga orkestra).
Pra, imagjinoni veten në një sallë koncerti, kur pas heshtjes së orkestrës, interpreton solisti në violinë.
Kështu ndodh edhe në natyrë, pas verës vjen vjeshta me melankoli e trishtim.
Ushtrimi 7. Nxënësit do të punojnë të ndarë në dy grupe:
Grupi 1. Epitete imazhi mbresëlënës
ujëra të amullt
zhvendosje të sakta
faqet e skuqura
rrugë e përmbytur
rrëke e murrme
Grupi 2. Metafora imazhi mbresëlënës
ujërat moçalore harbohen
kashturinat jehojnë
bohçe karafili
Hapi V. Punohet me teknikën pema e mendimit (Organizues grafik):
Mësuesi bën një përmbledhje të njohurive që kanë marrë nxënësit për lirikën.
Fusha: Gjuhë dhe komunikim Lënda: Gjuha shqipe Shkalla: lV Klasa: XI
Tema mësimore: Ushtrime për përbërjen dhe skemat e
fjalive të përbëra
Rezultatet e të nxënit e të kompetencave të lëndës
sipas temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• dallon pjesët e fjalive të përbëra;
• emërton pjesët e fjalisë së përbërë;
• ndërton fjali të përbërë me më shumë se dy pjesë sipas
modelit të dhënë;
• ndërton fjali të përbërë me më shumë se dy pjesë sipas
skemës së dhënë.
Burimet: teksti mësimor, ushtrime gjuhësore.
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: punë e pavarur, diskutim.
Situata e të nxënit: punë me tekstin
Fjalë kyç:
raporte barazie, raporte varësie, skemë,
shkalla e parë.
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare:
171
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Organizimi i orës së mësimit
Sugjerim:Mendojmë se duhen përzgjedhur ushtrime,fjali brenda ushtrimeve për t’u punuar gjatë orës me
qëllim që të realizohen të plota rezultatet e të nxënit për temën.
Zbatimi në praktikë e njohurive. Punë në grup.
HAPI I: Punohen ushtrimet 2 dhe 4 në dy grupe, ku secili nxënës përzgjedh dy fjali për të përmbushur kërkesën.
Grupi I: Ushtrimi 2 Grupi II: Ushtrimi 4
Ushtrimi 5: Nxënësit punojnë me grupe të ndarë në
Grupi I - fjalitë a+b;
Grupi III - fjalitë c+ç;
Grupi III - fjalitë d+dh. Nxënësit ndjekin të gjithë hapat deri te skema.
Ushtrimi 8, 9: Për kërkesat e këtyre ushtrimeve nxënësit punojnë në 4 grupe (A, B, C, Ç). Formojnë fjali të
përbërë me pjesët e grupit, të cilit i përkasin. Bëjnë ndarjen, emërtimin, skemën, sipas hapave të mësuar.
Detyrë shtëpie: Ushtrimi 10
(Duke pasur parasysh shkallën e vështirësisë së këtij ushtrimi, le t’u jepet dhe një detyrë alternative: Përzgjidhni
nga një tekst letrar ose joletrar 2 fjali të përbëra me më shumë se dy pjesë dhe bëni skemën e tyre.)
172
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Poezia
Kompetenca: Të lexuarit
Tema mësimore: Kitara
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• lexon poezinë dhe flet për botën poetike të poetit;
• përkufizon romancën si lloj i letërsisë artistike;
• interpreton pjesën për të deshifruar dhimbjen e poetit;
• analizon gjuhën dhe stilin e autorit.
Burimet: “Gjuha shqipe
nxënësve.
9”, libri digjital, përvoja të
Situata e të nxënit: Punë me tekstin
https://www.youtube.com/
watch?v=CRKInwLq5FE
Fjalë kyç: kitara, dhimbje, romancë
Lidhja me fushat e tjera dhe temat
ndërkurrikulare:
• Identiteti kombëtar dhe njohja e
kulturave
• Arte
Metoda, teknika e veprimtari të nxënësve: leximi poezisë, stuhi mendimi, koment, diskutim, ditarët e të
nxënit.
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Organizimi i orës së mësimit
• Lidhja e temës me njohuritë e nxënësve; stuhi mendimi
Nxënësve u kërkohet të flasin për kitarën si instrument, çfarë dinë dhe si e përjetojnë melodinë e saj.
• Ndërtimi i njohurive; lexim i poezisë, analizë e saj.
Lexojmë poezinë dhe u kërkojmë nxënësve të japin përshtypjet e tyre pas leximit të poezisë.
U japim informacion në lidhje me romancën dhe u kërkojmë të argumentojnë pse ajo është një romancë.
Rrëfimi ku mbizotëron lirizmi, dhembja dhe fundi i trishtë i japin poezisë tipare të romancës.
• Prezantimi i njohurive; pyetje-përgjigje, diskutim.
Ushtrimi 1
Malli shprehet përmes vargjeve: Vajton për gjërat e largëta... Majë degës së lartë.
Ushtrimi 2
Dhimbja më e madhe e poetit shfaqet në dy vargjet e fundit.
Ushtrimi 3
Krisjen e kupave të agimit në kuptim të parë e bën vaji i kitarës nëpërmjet tingujve të telave të saj, por është
pikërisht kjo kitarë që përcjell dhe dhimbjen e vajin e shpirtit.
Ushtrimi 4
Kitara vajton për të shprehur dhimbjen dhe mallin për gjërat e largëta që nuk janë më, madje dhe për ato që
poeti nuk i ka njohur kurrë.
Ushtrimi 5
Fjalët perëndim/mëngjes dhe nishan/shigjetë, janë çifte fjalësh të varura nga njëra-tjetra. Po nuk pati mëngjes,
nuk mund të ketë as perëndim; po nuk pati nishan, shigjeta nuk ka vlerë. Shembull tjetër mund të jetë kamelia
me rërën e shkretëtirës.
Ushtrimi 6
Në varësi të këndvështrimit dhe të mënyrës së interpretimit, kitara mund të shihet, si:
• instrument i heroit lirik, sepse me këtë element luan muzikë cigani.
• instrument i poetit, sepse me përcjell botën poetike të poetit.
• metaforë e shpirtit njerëzor, sepse metaforikisht vaji i kitarës simbolizon një shpirt që vuan.
Ushtrimi 7
Nëpërmjet vargut: Fillon kitara // të vajtojë. // Kupat e qiellit // bëhen copë tregon në mënyrë metaforike gjëmën
e vajit të kitarës, por gjithashtu krijon dhe një imazh poetik me analogjinë mes kupës së qiellit dhe kupës prej
druri të kitarës.
Ushtrimi 8 dhe 9
Fjalët i nxehtë dhe i bardhë e ndihmojnë autorin të krijojë imazhin e shkretëtirës. Ndërsa uji që vajton dhe era
që fryn mbi dëborë, ashtu siç qan kitara, krijojnë një paralelizëm figurativ me vajin e kitarës, duke dhënë idenë
se “vuajtja dhe vaji” gjenden kudo.
Ushtrimi 10
Metafora është: O kitarë! / Zemër e plagosur për vdekje / Nga pesë shpata. Kjo metaforë krijon imazhin e
diçkaje të prerë në mes, të një gjendjeje të dhimbshme dhe melankolike.
Ushtrimi 11
Nga ana metrike poezia është monokolorë, me varg dhe rimë të lirë.
Vlerësimi: vlerësim me notë, sipas gjykimit të mësuesit, për: aktivizimin e nxënësve, angazhimin në nxjerrjen
e njohurive të reja, saktësinë, logjikën, shprehitë dhe leksikun e pasur.
Detyrë shtëpie: Detyra faqe 103.
173
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Teksti letrar - Drama
Rubrika: Të lexuarit
Tema mësimore: Romeo dhe Zhuljeta (ora I)
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës
mësimore:
Nxënësi/ja:
• sjell informacione mbi jetën dhe veprën e Shekspirit;
• lexon fragmentet në mënyrë të kuptimshme dhe me intonacion;
• përgjigjet për pyetje rreth të kuptuarit të fragmentit;
• komenton thënie e vargje nga vepra;
• analizon veçoritë e gjinisë dramatike përmes fragmentit.
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja të nxënësve.
Situata e të nxënit: Punë me
tekstin
Fjalë kyç: tragjedi, Shekspir
Lidhja me fushat e tjera dhe
temat ndërkurrikulare:
• Arte
Metoda, teknika dhe veprimtari të nxënësve: lexim në role, punë në grupe, diskutim, punë e drejtuar,
ditarët e të nxënit.
Organizimi i orës së mësimit
• Lidhja e temës me njohuritë e nxënësve; diskutim.
Nxënësit janë porositur të hulumtojnë mbi jetën dhe veprën e Shekspirit dhe diskutojnë mbi veprën e tij, duke
u ndalur veçanërisht te tragjedia “Romeo dhe Zhuljeta”.
Nëse dëshirojnë dhe kanë mundësi, mund të shohin dhe një fragment nga realizimet në teatër të veprës, gjë
që do t’i ndihmonte për t’u integruar më tepër me veprën.
• Ndërtimi i njohurive; lexim i pjesës, ditarët e të nxënit, komente.
Klasa ndahet në grupe, afërsisht me nga 7-8 anëtarë dhe secili grup lexon njërin fragment në heshtje.
Secili grup bën analizën e fragmentit, sipas aparatit pedagogjik në të.
Orën e parë do të ndalemi në analizën kuptimore të tragjedisë, ose analizojmë të plota dy nga pesë fragmentet
(aktet dhe skenat) e dhëna. Kjo lihet në dëshirën e mësuesit. Nëse punojmë me anën kuptimore orën e parë,
ana gjuhësore e fragmenteve do të analizohet në orën e dytë.
Prezantimi i njohurive;
Pyetjet që duhet të marrin përgjigje në orën e parë për çdo fragment janë:
Koha, vendi, personazhet e ngjarjes së çdo skene.
Ngjarja që jepet në të.
Akti I skena III
Ngjarjet zhvillohen në shtëpinë e Kapulet dhe dialogët tregojë se Zhuljeta është në moshën e adoleshencës,
pikërisht kur mund të njohë dashurinë. Vaja (shoqëruesja, dadoja dhe nëna e Zhuljetës dialogojnë, duke
përcaktuar pikërisht këtë ndryshim në gjendjen e saj dhe kalimin në një fazë të re të jetës.
Vaja kujton tërmetin që ra kur Zhuljeta ishte vetëm tri vjeçe, ndërsa tani ajo është një vajzë e rritur, zonjushë
që ka filluar të ndryshojë fizionomi dhe konceptin ndaj botës e ndaj njerëzve.
174
Akti I. Në mbarim të ballos.
Këtu duken shkëndijat e para të asaj që pritet të ndodhë, shkëndija e dashurisë mes Romeos dhe Zhuljetës.
Fjalët e fundit të Zhuljetës janë shenjat paralajmëruese të dashurisë që do të përfundojë në tragjedi: “...Kjo
dashuri me këtë armik të ndyrë”.
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Akti II, skena II
Në këtë fragment monologu i Romeos shpreh gjithë përjetimet, perceptimet dhe ndjesitë që ka ndaj Zhulietës,
që qëndron në ballkon. E parë me sytë e dashurisë, Zhulieta portretizohet me tipare hyjnore.
B
Në shprehjen e tyre të dashurisë duket se Zhuljeta është më e arsyeshme dhe Romeo më emocional. Kjo
duket në hyrje, ku Zhuljetës i duket e gënjeshtër çdo element i natyrës, për të cilin përbetohet Romeo.
Akti V, skena III
Princi kumton lajmin dhe informacionet për vdekjen e të rinjve. Ai shfaqet i penduar që nuk ka përdorur
autoritetin e tij për të ndërhyrë në armiqësinë ndërmjet familjeve Montag dhe Kapulet, armiqësi që u bë shkak
i kësaj tragjedie. Me fjalët e tij “Kështu pra që të gjithë u dënuam” nënkupton se, kur ndodh një fatkeqësi, të
gjithë kanë përgjegjësinë e tyre. Tashmë dashuria mes Romeos dhe Zhulietës është bërë model i dashurisë
pasiononte, por të papërmbushur në të gjithë letërsinë botërore dhe jo vetëm. Kështu ajo mbetet model i
dashurisë në të gjitha kohërat.
Vlerësimi: vlerësim me notë në orën e dytë, sipas gjykimit të mësuesit, për: aktivizimin e nxënësve, angazhimin
në nxjerrjen e njohurive të reja, saktësinë, logjikën, shprehitë dhe leksikun e pasur.
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Të lexuarit
Situata e të nxënit: Punë me tekstin
Tema mësimore: Romeo dhe Zhuljeta (Ora II)
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• komenton fragmente nga vepra;
• analizon anën stilistikore të pjesëve;
• nxjerr veçoritë e tragjedisë përmes fragmenteve.
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja të
nxënësve.
Fjalë kyç:
tragjedi, analiza stilistikore, Romeo dhe
Zhuljeta
Lidhja me fushat e tjera dhe temat
ndërkurrikulare:
• Arte
Metoda, teknika dhe veprimtari të nxënësve: me hapa, diskutim, ditarët e të nxënit, punë në grupe, lojë në role.
Organizimi i orës së mësimit
Hapi I
Në çdo grup nxënësit analizojnë fragmentet për të nxjerrë veçoritë e tragjedisë shekspiriane.
Evidentohen elementet dramatike në tekst, duke u ndalur në çdo fragment dhe veçoritë e dramës si tragjedi.
(Fundi i trishtë i veprës është element i tragjedisë).
175
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Hapi II
Secili grup, në varësi të pjesës, përshkruan Romeon dhe Zhuljetën, duke u ndalur në vetë fjalët e personazheve.
(Monologët e dialogët përcaktojnë veçoritë e tyre fizike dhe të karakterit.)
Kështu, në pjesën e parë dhe të dytë mësohet se Zhuljeta është 14 vjeç dhe sapo ka rënë në dashuri me
Romeon.
Në fragmentin e tretë dhe të katërt jepet shpirti i ndjeshëm e i dashuruar i Romeos. Përmes mënyrës se si
përshkuan Zhuljetën, mësojmë që personazhi i tij është romantik, shpirtbutë dhe ëndërrimtar, ndryshe nga
Zhuljeta që është më e përmbajtur.
Në fragmentin e fundit kuptojmë se personazhet ishin bërë një në dashurinë për njëri-tjetrin dhe do të mbeteshin
simbol i dashurisë së përjetshme në historinë e letërsisë, duke u kthyer dhe në simbol të dashurisë së vërtetë
njerëzore.
Hapi III
Bëhet analiza stilistikore, duke u ndalur në figurat më të përdorura, të cilat komentohen me ditarët e të nxënit.
• Figura e inversionit është mbizotëruese: i vetmi bir i hasmit, e vetmja dashuri etj.
• Metaforat - diell është Zhuljeta, ajo hënën e venit, dy yjtë më të ndritshëm që ka qielli, dy sytë e saj ndrinin atje lart.
Vlerësimi: vlerësim me notë, sipas gjykimit të mësuesit, për: aktivizimin e nxënësve, angazhimin e nxjerrjen
e njohurive të reja, saktësinë, logjikën, shprehitë dhe leksikun e pasur.
Detyrë shtëpie: Sipas dëshirës së nxënësve, përzgjidhen fragmente për lojë në role.
Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Poezia
Kompetenca: Të shkruarit
Tema mësimore: Shkruajmë poezi (2 orë)
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• përcakton strukturën e poezisë;
• përcakton rregulla për shkrimin e poezisë;
• krijon poezi për të shprehur emocionet dhe ndjenjat e tij për
natyrën e për vetveten;
• vlerëson poezinë e tij dhe të shokëve.
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, njohuritë e nxënësit, materiale
nga interneti.
Situata e të nxënit:
Shkruajmë poezi
Fjalë kyç:
poezi, vargje, rime, ndjenjë, natyrë, portret,
imazhe
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare:
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: pyetje-përgjigje, punë e drejtuar, punë e pavarur me shkrim,
diskutim, turi i galerisë.
Organizimi i orës së mësimit
176
1. Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme (pyetje-përgjigje)
Prezantohet nga mësuesi\ja tema e re e mësimit “Shkruajmë poezi”.
Gjatë kapitullit të poezisë, nxënësit kanë marrë njohuri të mjaftueshme për poezinë dhe strukturën e saj.
Pyeten nxënësit rreth njohurive që kanë për poezinë, për metrikën dhe për stilistikën.
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
‒Ç’është poezia?
‒Çfarë transmeton ajo?
‒Përse shkruajmë poezi?
‒Si ndërtohet një poezi?
‒Sa lloje strofash kemi?
‒Cilat janë rimat më të përdorura?
‒Ç’lloj figurash letrare përdoren më shumë në poezi?
‒A keni shkruar ndonjëherë poezi? Cilat tematika ju tërheqin më shumë?
Për përgjigjet e këtyre pyetjeve, shfrytëzohen njohuritë e nxënësve dhe informacionet e dhëna në libër në
faqen 86.
2. Ndërtimi i njohurive të reja (punë e drejtuar,diskutim, punë e pavarur më shkrim)
U thuhet nxënësve se gjatë dy orëve ata do të shkruajnë poezi që u kushtohen stinëve të vitit dhe vetes.
Sigurisht, nëse nxënësit kanë preference për tema të tjera, janë të lirë të zgjedhin.
Udhëzohen nxënësit të lexojnë me kujdes materialin e dhënë në tekstin e tyre dhe të plotësojnë dy skedat (për
stinët dhe veten), të cilat do t’i ndihmojnë për të realizuar poezitë e tyre. Mësuesi\ja këmbëngul në leximin me
kujdes të sugjerimeve të dhëna për të pasur elementet e nevojshme në krijimin e poezive.
U lihen nxënësve disa minuta për t’i plotësuar të dyja skedat. Në përfundim të detyrës lexohen e diskutohen
me të gjithë nxënësit përgjigjet e dhëna.
Në këtë hap nxënësit lihen të punojnë qetësisht për të krijuar një poezi. Ata punojnë të pavarur për të shkruar
një poezi të shkurtër mbështetur në tematikat e ofruara nga teksti i tyre ose, nëse kanë dëshirë, zgjedhin
tematika të tjera. Mësuesi\ja u kujton që të mos harrojnë t’i vendosin një titull poezisë.
Ndërkohë që nxënësit punojnë, mësuesi\ja i shpërndan nga një fletë çdo nxënësi (ose materialin e fletës e
shkruan në tabelë), me qëllim që ai të kenë mundësi të kontrollojë punën e tij\saj dhe vlerësojë veten.
Kompetenca e të shkruarit Dobët Mjaftueshëm Mirë Shumë mirë
Titulli i poezisë lidhet me përmbajtjen e tekstit poetik.
Kam shprehur ndjesitë e mia mbi temën e poezisë.
Kam respektuar formën e jashtme të shkrimit të poezisë:
në vargje dhe strofa.
Kam përdorur gjuhë të figurshme.
Kam zgjedhur dhe i kam vendosur fjalët për të arritur
efekte të veçanta zanore.
Vargjet janë në unitet logjik me njëri-tjetrin.
Kam luajtur me rendin sintaksor të fjalës për të krijuar
imazhe më të bukura artistike.
Kam përdorur si duhet shenjat e pikësimit brenda dhe në
fund të vargut.
Kam respektuar shkrimin e fjalëve në standardin e
shqipes.
3. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura (diskutim, turi i galerisë)
Pasi kanë përfunduar poezitë e tyre, nxënësit i lexojnë dhe tregojnë përse zgjodhën atë tematikë, diskutojnë
rreth strukturës së poezisë, llojit të rimës, llojit të strofës, vargjeve të përdorura, figurave letrare etj. Nxënësit
zgjedhin poezitë që u pëlqejnë më shumë dhe i vendosin në Turin e Galerisë.
Vlerësimi: Vlerësimi i nxënësve nga mësuesi\ja bëhet mbështetur edhe mbi vetëvlerësimin që ata bënë për
poezitë e tyre.
177
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fusha: Gjuhë dhe komunikim Lënda: Gjuha shqipe Shkalla: lV Klasa: XI
Kompetenca: Njohuri për gjuhën
Tema mësimore: Përdorimi i shenjave të pikësimit.(dy
pikat, pikëpresja, presja)
Rezultatet e të nxënit e të kompetencave të lëndës
sipas temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• njeh rastet e përdorimit të shenjave të pikësimit (dy
pikat, pikëpresja, presja);
• korrigjon duke argumentuar përdorimet e gabuara të
këtyre shenjave në një tekst të dhënë;
• zbaton rregullat e përdorimit të shenjave të pikësimit
gjatë të shkruarit të një teksti.
Burimet: teksti mësimor, ushtrime gjuhësore.
Situata e të nxënit: Diktim.
Fjalë kyç:
dy pikat, pikëpresja, presja.
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare:
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: shpjegim i përparuar, tabelë koncepti, punë e pavarur.
Organizimi i orës së mësimit
HAPI I Diktim.
Mësuesja dikton 2-3 fjali të përzgjedhura, ku përfshihen disa nga rastet e përdorimit të shenjave të pikësimit
(në përputhje me temën). Nxënësit, pasi e shkruajnë, shpjegojnë rastet e përdorimit të tyre.
HAPI II Shpjegimi i përparuar.
a) Përmes kësaj metode nxënësit u rikthehen njohurive të mëparshme dhe u japin përgjigje pyetjeve të shtuara.
(Ndihmohen nga rastet e identifikuara gjatë diktimit)
P.sh., përcaktojnë ku përdoren:
Shenjat e pikësimit. Rastet që njeh nxënësi Përdorimet që mëson nga informacioni
Dy pikat ... ...
Pikëpresja
Pika
b) Lexojnë informacionin në tekst dhe plotësojnë tabelën me informacionin shtesë.
c) Nxënësit krahasojnë renditjen me rastet e njohura prej tyre në raport me atë që mësuan nga informacioni.
ç) Nxënësit reflektojnë rreth informacionit të paraqitur dhe plotësojnë tabelën e konceptit.
d) “Tabela e konceptit”- Nxënësit plotësojnë nga një koncept. Dyshet në bankë të plotësojnë secili nga një
koncept të caktuar. Kjo do t’i ndihmojë ata gjatë punimit të ushtrimeve.
Shenja e pikësimit Përdorimet Ilustrim
HAPI III
Zbatimi në praktikë i njohurive.
Punimi i ushtrimeve 1-4.
Ushtrimet 1,2 punohen me përzgjedhje shembujsh për rastet e përdorimit të shenjave te pikësimit. Nxënësit
punojnë në grupe ose me kërkesë të përcaktuar.
178
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Ushtrimet 3,4 punohen në formë vetëdiktimi. Dyshet në bankë punojnë njëri ushtrimin 3, ndërsa tjetri ushtrimin
4. Pas përfundimit të punës, nxënësit bëjnë korrigjimin e punës së njëri-tjetrit. Lexohen 2 ushtrimet nga 2
nxënës të përzgjedhur nga mësuesi/ja e nën kontrollin e tij/saj bëhen korrigjimet e nevojshme e gjithë klasa.
Detyrë shtëpie: Ushtrimi 5
Punimi i kësaj detyre do të ishte më i efektshëm, nëse do të punohej në këtë formë:
FJALIA
M’u duk se në largësi po tingëllonte si një za i
marrun, por depërtues.
SHENJA E PIKËSIMIT QË MUNGON
*presja para lidhëzës kundërshtuese
Fusha: Gjuhë dhe komunikim Lënda: Gjuha shqipe Shkalla: lV Klasa: XI
Kompetenca: Njohuri për gjuhën
Tema mësimore: Shkrimi i ligjëratës së drejtë dhe i ligjëratës së
zhdrejtë
Rezultatet e të nxënit e të kompetencave të lëndës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• dallon ligjëratën e drejtë dhe të zhdrejtë;
• njeh shenjat e pikësimit në ligjëratën e drejtë;
• shndërron ligjëratën e drejtë në të zhdrejtë dhe anasjelltas.
Burimet: teksti mësimor, ushtrime gjuhësore.
Situata e të nxënit: fisha me ligjëratë të
drejtë dhe të zhdrejtë.
Fjalë kyç:
ligjëratë e drejtë, ligjëratë e zhdrejtë,
shenjat e pikësimit, shndërrim
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare:
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: shpjegim i përparuar, tabela e konceptit, punë e pavarur, diskutim.
Organizimi i orës së mësimit
Shpjegim i përparuar.
Nxënësit, duke shfrytëzuar njohuritë që kanë, u japin përgjigje pyetjeve të shtruara. Më pas plotësojnë
tabelën për informacionin që morën.
LIGJËRATA PYETJET
*E drejtë Çfarë është (kur kemi) ligjërata e drejtë?
Nga sa pjesë përbëhet ?
Cili është rendi i fjalëve të autorit (pjesës lajmëruese)?
Çfarë shenjash pikësimi përdoren për secilin rast?
NXËNËSI DI MËSON
*E zhdrejtë Çfarë është (kur kemi) ligjërata e zhdrejtë?
Çfarë ndryshimesh ndodhin kur ligjërata e drejtë kthehet
në ligjëratë të zhdrejtë?
A mund të kthehet çdo ligjëratë e drejtë në të zhdrejtë?
179
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Nxënësit:
a) lexojnë informacionin në tekst dhe plotësojnë tabelën me informacionin shtesë;
b) reflektojnë rreth informacionit tashmë të plotësuar dhe e paraqesin në tabelën e konceptit, e cila do t’i
ndihmojë gjatë të ushtruarit.
LIGJËRATA
E drejtë
VEÇORITË
E zhdrejtë
Zbatimi në praktikë i njohurive. Punë individuale.
Nxënësit punojnë Ushtrimet 1‒ 4
Ushtrimet 1,2: Nxënësit, pas shndërrimit (1) dhe identifikimit të përgjigjes së saktë (2), të argumentojnë
veprimet e bëra.
Ushtrimi 3: Përgjigja e nxënësit të jetë në tri alternativat. p.sh.
a) “Të mos ndërtohet ura! ‒ tha plaku. ‒ Te ne nuk ka burra!”
b) Plaku tha: “Të mos ndërtohet ura!(ose, se te ne…) Te ne nuk ka burra!”
c) “Të mos ndërtohet ura! (ose,se te ne…) Te ne nuk ka burra!”‒ tha plaku.
Ushtrimi 4: Nxënësit punojnë në dy grupe. Pas shndërrimeve, shpjegojnë ndryshimet që ndodhin.
Grupi I: Shndërron ligjëratën e drejtë në të zhdrejtë.
Grupi II: Shndërron ligjëratën e zhdrejtë në të drejtë.
Detyrë shtëpie: Ushtrimi 5
Detyrë alternativë: Nga një tekst dramatik shkëputni 2- 3 pjesë të dialogut. Ndërtoni me to një ligjëratë të
drejtë më pas shndërrojeni në ligjëratë të zhdrejtë.
Shpjegoni shenjat e pikësimit te ligjërata e drejtë dhe ndryshimet te ligjërata e zhdrejtë.
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Teksti letrar - Drama
Rubrika: Të lexuarit
Tema mësimore: Pas vdekjes (ora I)
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës
mësimore
Nxënësi/ja:
• lexon komedinë për të dalluar komedinë si lloj i dramës;
• flet për kontekstin historik-shoqëror, në të cilin janë vendosur
ngjarjet;
• evidenton elementet e satirës, ironisë dhe humorit në fragment;
• analizon rolin e këtyre elementeve në dramë.
Situata e të nxënit:
https:/www.youtube.com/
watch?v=RLxN9G_HNxc
Fjalët kyç:
tekst dramatik, veçori, komedi
180
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja të nxënësve,
materiale të ndryshme në ndihmë të temës mësimore.
Lidhja me fushat e tjera dhe
temat ndërkurrikulare:
• Arte (teatri)
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: lojë në role, punë në grupe, diskutim, tabela e koncepteve,
dramatizim.
Punë përgatitore:
Organizimi i orës së mësimit
Mësuesi/ja ka përzgjedhur tre nxënës, që kanë përgatitur fragmentin ta luajnë me role (dramatizim) duke
përgatitur me kujdes veshjen e personazheve ose shfaq nga komedia “Pas vdekjes” pjesën e fragmentit që do
të lexojnë nxënësit në tekst.
Hapi I. Mësuesi/ja i njeh nxënësit me temën e re të mësimit, titullin e komedisë dhe autorin. Nxënësit bëjnë
një diskutim të shkurtër rreth temës që trajton Çajupi në komedinë e tij: shqetësimi i autorit për zhvillimin e
shoqërisë shqiptare dhe mentalitetin shoqëror të shqiptarëve. Këtë informacion nxënësit e kanë marrë vitin e
kaluar me komedinë “Katërmbëdhjetë vjeç dhëndër”.
Mësuesi/ja në bashkëpunim me nxënësit shkruan në dërrasë veçoritë e gjinisë dramatike (komedisë),
njohuri që nxënësit i kanë nga viti i kaluar.
Hapi II. Mësuesi/ja përzgjedh disa nxënës që të lexojnë me role fragmentin e dhënë, nxënësit do të jenë
të vëmendshëm për leximin e rrjedhshëm, me intonacion, respektimin e të folurit me dialektizma krahinore.
Nxënësit vlerësojnë shokët për leximin dhe lexuesin më të mirë.
Hapi III. Punë me grupe do të punohet me tabelën e koncepteve.
Grupi I. Nxënësit do të përcaktojnë kontekstin historik-shoqëror.
- Kur është shkruar komedia?
- Çfarë e shqetësonte autorin? (Informacionin e lexojnë në tekst).
• “Pas vdekjes” është një komedi karakteresh. Kjo komedi shquhet për krijimin e dy personazheve, karakteri
i të cilave zbulohet përmes konfliktit politik-social.
Grpui II. Konflikti dramatik që shfaqet në fragment.
- Ku qëndron komizmi?
Grupi III. Personazhet pjesëmarrëse në komedi.
- Ç’përfaqësojnë në shoqëri?
Grupi IV. - Cila është ngjarja që zbulohet?
Grupi V. - Në cilat raste kemi përdorimin e komizmit?
Tabela:
Fragmenti
Konteksti
historikshoqëror
Tema që
trajtohet
Personazhet
Ngjarjet që
zhvillohen
Komizmi
Kur Adhamudhi mëson nga shkrimi i qëllimshëm i Vurkos e nga goja e znj. Lulushe gjithçka të zezë që
mendohet për të, Adhamudhi tregon faqen e vërtetë të karakterit të tij prej sharlatani e pseudopatrioti; Mallkon
shqiptarët dhe gjuhën shqipe!
Ushtrimi 4. Nxënësit interpretojnë komiken përmes teknikës “Ditari dypjesësh”. Ky ushtrim punohet deri
në 7 minuta.
181
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fjalët e personazhit
Komizmi (komenti im)
Ushtrimi 4. Për këtë ushtrim nxënësit do të shkruajnë fjalitë komike dhe sarkazmin
që përdor autori në përshkrimin e personazheve.
Fragmenti
Të lëvdohet një grua dhe një
shëronjës si unë të shahet pas
vdekjes.
Prandaj, kur u hap kjo lajm’ e
zezë ndë qytet...lot rrëke.
Karakterizimi i personazhit
Vlerësimi i doktorit si shëronjës i dhimbjeve fizike të popullit, po dhe si
shëronjës i problemit të kohës, plagës, dhimbjes shqiptare. Shkrimi i
gjuhës shqipe dhe leximi i saj.
Komizmi për vlerësimin e kësaj zonjusheje, vlerësim për bukurinë, butësinë,
dashurinë dhe miqësinë. Jepet vuajtja e znj. Lulushe dhe mendjelehtësia
e saj. Çfarë ndihme kishte sjellë kjo mësuese për plagën e shoqërisë
shqiptare të asaj kohe? Ku ishte përqendruar vëmendja e saj? (Pas këtyre
pyetjeve fshihet përshkrimi i plotë i figurës së znj. Lulushe).
Përmes ndryshimit të toneve përshkruese, autori paraqet me tone të buta humori znj. Lulushe dhe fshikullon
me sarkazëm doktor Adhamudh-Utin.
Te figura e Lulushes, Çajupi paraqet një femër sa të bukur, aq dhe mendjelehtë. Autori e paraqet atë me
nota lirizmi dhe kërkon të japë mesazhin se vajza të tilla që kanë marrë detyrën e vështirë dhe fisnike të
mësuesisë, duhet të përshtaten ku jetojnë dhe të jenë më të sigurta për veprimet e tyre. Adhamudhin, Çajupi e
vizaton si mjekun sharlatan, të paaftë nga ana profesionale dhe të pabesë në pikëpamjen politike. Në çdo fjalë
duke qenë kontradiktor me veten, zbulon dobësitë e tij dhe të grupit shoqëror që përfaqëson.
Detyrë shtëpie: Ushtrimi 5. Nxënësit do të shkruajnë fjalë që i përkasin dialektit të toskërishtes dhe do t’i
shkruajnë në gjuhë standarde. Do të bëjnë një argumentim të përdorimit të këtyre fjalëve në karakterizimin e
personazheve dhe notave komike që përftohen.
Në fund të orës së mësimit mësuesi/ja vlerëson nxënësit pjesëmarrës, idetë, komentet dhe argumentet e tyre.
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Teksti letrar - Drama
Rubrika: Të lexuarit
Tema mësimore: Pas vdekjes (ora e II)
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës
mësimore
Nxënësi/ja:
• diskuton rreth veçorive në të folurën dialektore të personazheve;
• zbulon veçoritë e komedisë;
• perifrazon mesazhin që përcillet përmes humorit;
• analizon figurat e personazheve nisur nga dialogët në fragment.
Situata e të nxënit: Punë me
tekstin
Fjalët kyç:
komedi, satirë, personazhe, komike
182
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja të nxënësve,
materiale të ndryshme në ndihmë të temës mësimore.
Lidhja me fushat e tjera dhe
temat ndërkurrikulare:
• Teatri
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: diskutim, pema e mendimit, punë në grupe.
Organizimi i orës së mësimit
Hapi I. Mësuesi/ja do të nisë këtë orë mësimi me leximin e detyrës së shtëpisë.
Çajupi e ka thurur komedinë mbi bazën e një të folmeje dialektore për të karakterizuar personazhet. Kjo
duket në trajtën e fjalëve. Mësuesi/ja shkruan në tabelë disa prej tyre.
thumbon, fshikullon
dukuri, të meta të
shoqërisë;
dukuritë dhe
karakteret vihen në
lojë me anë të të
qeshurës;
s’ka heronj, po njerëz
të zakonshëm me
dobësi njerëzore.
K
O
M
E
D
I
A
mesazh
stil i ulët
komizmi
lloji i gjinisë dramatike
dënimi i veseve dhe dobësive
njerëzore
gjuha e njerëzve të thjeshtë
shprehje popullore
ironia, satira, sarkazmi
Hapi II. Nxënësit do të zbulojnë veçoritë e komedisë. Do të punojnë me teknikën “Pema e mendimit”.
Pas plotësimit në tabelë të veçorive të komedisë, mësuesi/ja e ndan klasën në grupe për t’i zbuluar këto
veçori në fragmentin e dhënë.
Grupi I: - Karakterizimi i personazheve: Gjetja e komikes në fjalët e tyre, arsyetime që shtojnë notat e
humorit.
Grupi II: - Gjetja e fjalëve që deformohen në gojën e personazheve për të realizuar të qeshurën.
Grupi III: - Të gjejnë fjalët që tregojnë mospërputhje midis fjalëve dhe veprimeve të personazheve.
Përfaqësuesi i çdo grupi do të plotësojë (ose mësuesi/ja) në tabelë pemën e mendimit për veçoritë e
komedisë, mjetet që përdor autori për të realizuar të qeshurën.
Detyrë shtëpie: Nxënësit do të ndahen në grupe për të dramatizuar fragmentin.
Fusha: Gjuhë dhe komunikim Lënda: Gjuha shqipe Shkalla: lV Klasa: XI
Kompetenca: Njohuri për gjuhën
Situata e të nxënit: punë me tekstin.
Tema mësimore: Ushtrime për ligjëratën e drejtë e të zhdrejtë
Rezultatet e të nxënit e të kompetencave të lëndës
sipas temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• dallon dy llojet e ligjëratave;
• zbaton rregullat e pikësimit në ligjëratën e drejtë;
• ndërton situatë me llojet e ligjëratave.
Fjalë kyç:
ligjëratë e drejtë, ligjëratë e zhdrejtë, pjesë
lajmëruese, pjesë përmendësh, shndërrim,
shenjë pikësimi.
183
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Burimet: teksti mësimor, ushtrime gjuhësore.
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare:
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: organizuesi grafik analogjik, punë e pavarur, punë në grup, diskutim.
Organizimi i orës së mësimit
Organizuesi grafik analogjik.
Ushtrimi I. Nxënësit punojnë sipas kërkesës, por brenda dyshes në bankë njëri punon fjalitë e para (1) te të
dyja ligjëratat, ndërsa tjetri të dytat (2). Në përfundim të punimit plotësojnë organizuesin:
LIGJËRATA
E drejtë
E zhdrejtë
NDRYSHIMET NË:
Strukturë Koha e foljes Përemri pronor Përemri vetor
Fjalët Pjesa 1. e tashme 1. jonë 1. ti
lajmëruese përmendëse 2. e ardhme FV 2. tënd 2. unë
Pjesë Pjesë e 1. e pakryer 1. e tyre 1. ai
kryesore nënrenditur 2. e ardhme FJV 2. të tij 2. ai
Ushtrimi 2 dhe 3: Nxënësit punojnë si në ushtrimin 1, por në tri grupe (emërtoni nxënësit:1,2,3), ku 1-shi
punon fjalinë e parë, 2-shi të dytën e kështu me radhë.
Ushtrimi 4: Nxënësit përzgjedhin 1-2 nga ligjëratat e zhdrejta të dhëna, të cilat duhet të jenë të ndryshme
brenda dysheve të bankës. Po ashtu, nxënësit shkruajnë shenjat e pikësimit sipas ligjëratave dhe
shpjegojnë ndryshimet që ndodhin.
Detyrë shtëpie:
Ushtrimi 5
Detyrë alternative, si p.sh.:
1) “Takim me një shkrimtar/sportist”, ku të përdorin gjatë shkrimit e më pas të shpjegojnë pikësimin te një
ligjëratë e drejtë dhe ndryshimet te e zhdrejta.
2) Mendoni të organizoni një ekskursion mësimor e argëtues. Në klasë diskutohet për vendin ku do të
shkoni. Shkëputni një moment nga ky diskutim. Replikat shkruajini në të dyja format e ligjëratës.
*Këto detyra mund të bëhen pjesë e portofolit të nxënësit.
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Teksti letrar - Drama
Rubrika: Të lexuarit
Tema mësimore: Arturo Ui (ora I)
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës
mësimore:
Nxënësi/ja:
• përcakton kontekstin historik në të cilin zhvillohen ngjarjet e
dramës;
• lexon në role fragmentin në mënyrë shprehëse e intonative;
• shpjegon fjalë dhe shprehje të reja nga teksti duke iu referuar
kontekstit.
Situata e të nxënit: Punë me tekstin
https://www.youtube.com/
watch?v=qëTWxRUEh6I
Fjalë kyç:
Arturo Ui, konteksti historik, dramë,
personazhe
184
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja të nxënësve.
https://www.youtube.com/watch?v=qwTWxRUEh6I
Në një kohë prej 2-3 minutash jepen fragmente nga vënia në skenë
e dramës “Arturo Ui”
Lidhja me fushat e tjera dhe temat
ndërkurrikulare:
• Shkenca dhe shoqëria.
• Arte
Metoda, teknika dhe veprimtari të nxënësve: stuhi mendimi, diskutim, punë e pavarur, vëzhgim i
materialeve në video-projektor.
Organizimi i orës së mësimit
• Lidhja e temës me njohuritë e nxënësve; stuhi mendimi
Nxënësit, me njohuritë që kanë nga lëndët e tjera mbi ardhjen në pushtet të Adolf Hitlerit, japin informacione
shtesë mbi regjimin e tij diktatorial, dhe sidomos për oratorinë e tij, që arriti të bindte një popull të tërë të
shkonte drejt luftës.
• Ndërtimi i njohurive; vëzhgim i materialeve në video, diskutim rreth tyre,
U vendosim nxënësve fragmente nga drama “Arturo Ui”, të luajtur nga aktorët e Teatrit Kombëtar. Përzgjidhen
fragmente që lidhen më tepër me kontekstin historik të veprës.
Kalohet në leximin e fragmentit nga nxënësit, duke kërkuar interpretim shprehës dhe kuptimplotë, sidomos
në fjalët e Uisë. Nxënësit diskutojnë rreth dramës, duke pasur gjithmonë parasysh kontekstin social të cilit i
referohet Brehti në mënyrë alegorike në dramë.
• Prezantimi i njohurive; diskutim, pyetje-përgjigje
Nxënësit lidhin fragmentin me momentin historik dhe me informacionet që dinë për veprën në fjalë, duke
specifikuar çfarë përfaqëson Uija në këtë fragment.
Vlerësimi: vlerësim me notë, sipas gjykimit të mësuesit, për: aktivizimin e nxënësve, angazhimin në nxjerrjen
e njohurive të reja, saktësinë, logjikën, shprehitë dhe leksikun e pasur.
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Teksti letrar - Drama
Rubrika: Të lexuarit
Situata e të nxënit: Punë me
tekstin
Tema mësimore: Arturo Ui (ora II)
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës
mësimore:
Nxënësi/ja:
• identifikon cilësitë e personazheve përmes fjalëve dhe
veprimeve të tyre në tekst;
• komenton shprehje nga teksti duke e lidhur me figurën përmes
së cilës vijnë shprehjet;
• analizon personazhet bashkë me teknikat e përdorura nga autori.
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja të nxënësve.
Fjalë kyç:
Arturo UI, Hitler, personazhe, ironi,
teknikë teatrore.
Lidhja me fushat e tjera dhe temat
ndërkurrikulare:
• Shkenca dhe shoqëria
Metoda, teknika dhe veprimtari të nxënësve: me hapa, diskutim, ditarët e të nxënit, shkrim i lirë.
185
186
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Organizimi i orës së mësimit
HAPI I
Fillimisht nxënësit bëjnë zbërthimin kuptimor të figurës së Arturo Uisë dhe të asaj që ai përfaqëson.
Ushtrimi 1
Uija si gjakatar dhe cinik del në pjesët: “Unë s’dua të dëgjoj fjalën “dakord”.... zorrët e barkut..”; “Ai që s’është
pro meje, është kundër meje.”.
Fakti që Arturo Uija ka shumë “shokë” del në fjalinë e fundit të epilogut: “Por kurrsesi s’duhet harruar se barku
nga ai doli, ende s’është shterpëzuar!”.
Ushtrimi 2
Deliri i madhështisë së Uisë duket në pjesën: “Çdo qytet ka tregti zarzavatesh... deri te...në favor të Hitlerit”.
Ushtrimi 3
Brehti njihet si krijuesi i “teatrit epik” me skena madhështore e masive, ku luhet fati i mbarë kombit ose i mbarë
shoqërisë njerëzore. Brehti risolli në skenë frymën e titanizmit. Në dramat e tij historia e aktualiteti ndriçojnë
njëri-tjetrin, individualja shpreh kolektiven dhe anasjelltas, e veçanta i jep kuptim së përgjithshmes dhe e merr
kuptimin prej saj. Ai përdor alegorinë për të bërë lidhjen mes personazheve dhe ngjarjeve që ndodhin në
dramë dhe personave dhe ngjarjeve reale.
Ushtrimi 4
Për Uinë është e rëndësishme fasada e një demokrati që pranon mendimin kritik, por në të vërtetë do të njohë
dhe kundërshtarët e tij, që të mund t’i eliminojë më lehtë e të sigurojë sundim diktatorial.
Ushtrimi 5
Fjalia e fundit e epilogut u tërheq vëmendjen njerëzve se reagimi i tyre duhet të bëhet gjithmonë në kohë, pa
e lënë situatën të marrë të tatëpjetën, siç ndodhi në rastin e Hitlerit. Është shumë e rëndësishme që njerëzit të
mësojnë nga historia dhe të tregohen vigjilentë, sepse individë të tillë ka dhe do të ketë gjithmonë dhe është
shumë e rëndësishme që vrulli i tyre të frenohet në kohë.
HAPI II Ushtrimi 6
Një nga komentet është se Uija e sheh veten jo si një person të thjeshtë, por si një personalitet, emri i të cilit
mund të bëhet emër përgjithësues për shumë të tjerë.
Ushtrimi 7
Ju është populli, e vetmja forcë që mund të frenojë një diktaturë, sepse ata janë dëshmitarë të tmerreve që
kanë ndodhur para syve të tyre. Fjala dëshmitar është fjalë kyç, sepse është e rëndësishme që njerëzit t’i
tregojnë dëshmitë e tyre, në mënyrë që të zbulohet e vërteta dhe të mos përsëriten të njëjtat gabime.
Ushtrimi 8
Ajo dëshmon që, nëse kjo dukuri do të mbartet mbi kurriz dhe do të durohet, fundi është i sigurt, sepse
nënshtrimi është vdekje e ngadaltë, por e sigurt për një popull.
Ushtrimi 9
Informacionet e dhëna nga didaskalitë plotësojnë kontekstin ku zhvillohen ngjarjet, përfundojnë veprimet e
nisura dhe japin me imtësi për gjestikulacionin e personazheve.
Ushtrimi 10
Epilogu, siç kuptohet nga vetë termi, ndodh në fund të dramës dhe përmban mesazhe të mëdha për njerëzimin,
i cili nuk duhet të rrijë duke bërë sehir e duke u marrë me llafe, por duhet të veprojë.
Ushtrimi 11
Përdorimi i fjalës kolerë është metaforik, duke lënë të kuptohet se nazizmi dhe të gjitha llojet e diktaturave jo
vetëm që kanë fuqi shkatërruese, por kanë veti të përhapen si epidemi, prandaj duhen frenuar.
Vlerësimi: vlerësim me notë, sipas gjykimit të mësuesit, për: aktivizimin e nxënësve, angazhimin në nxjerrjen
e njohurive të reja, saktësinë, logjikën, shprehitë dhe leksikun e pasur.
Detyrë shtëpie: Detyra faqe 120
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
MODEL
Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Të dëgjuarit
Tema mësimore: Arturo Ui (2 orë)
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• diskuton për fuqinë e fjalës dhe aftësinë e saj për të
ndryshuar botën;
• dëgjon dhe mban shënime;
• flet për përshtypjet që i lë personazhi i Uisë;
• zbërthen nëntekstin e fjalimit të Uisë;
• shpjegon përdorimin e vetës së tretë nga personazhi;
• shpjegon rolin e didaskalive;
• nxjerr mesazhin e dramës;
• diskuton rreth këtij mesazhi.
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, njohuritë e nxënësit, materiale
nga interneti, DVD e shfaqjes “Arturo Ui” ose përdoret You
Tube, ku jepet shfaqja e plotë në adresën:
https://www.youtube.com/watch?v=qwTWxRUEh6I
Fjalimi i Martin Luther King.
Situata e të nxënit:
Diskutim me nxënësit për fuqinë e fjalës
dhe aftësinë e saj për të ndryshuar botën.
Fjalë kyç:
monolog, fjalim politik, didaskali, epilog,
personazh, mesazh, diktator, mendim
opozitar, pushtet
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare.
Historia
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Stuhi mendimi, minileksion, pyetje-përgjigje, rrjeti i
diskutimit, punë në çift, ditari dypjesësh.
Organizimi i orës së mësimit
1. Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme. (Stuhi mendimi)
Mësimi nis me një stuhi mendimi:
➢ A janë vallë fjalët në gjendje të ndryshojnë botën?
Për të nxitur diskutimin midis nxënësve, mësuesi\ja mund të përdorë edhe thëniet e mëposhtme:
1. Gjithçka që më duhet është një copë letër e bardhë dhe diçka për të shkruar mbi të dhe pas kësaj mund
ta kthej botën përmbys. (Fridrih Niçe)
2. Kurrë mos e zvogëlo fuqinë e fjalës. Fjalët lëvizin zemra dhe zemrat lëvizin gjymtyrë. (Hamza Jusuf)
Nxënësit diskutojnë se ç’janë në gjendje të bëjnë fjalët dhe si duhet të përdoren ato.
Mësuesi\ja vazhdon më tej:
➢ A e përdorin liderët fjalën për të joshur masat?
Ai/ Ajo u rikujton nxënësve fjalime të famshme historike që kanë ndryshuar fatin e botës. Kujtojmë fjalimin e
famshëm të Martin Luter Kingut “Unë ju them sot, miqtë e mi, edhe pse ne përballemi me vështirësitë e së
sotmes dhe të së nesërmes, unë ende e kam një ëndërr. Kjo është një ëndërr e rrënjosur thellë në ëndrrën
Amerikane.
Unë e kam një ëndërr, se një ditë ky komb do të ngrihet dhe të jetojë kuptimin e vërtetë të kredos së tij,
se: “Ne i mbajmë këto të vërteta si të vetëkuptueshme: Se të gjithë njerëzit janë krijuar të barabartë.”
Unë kam një ëndërr, se një ditë në kodrat e kuqërremta të Xhorxhias, bijtë e ish-skllevërve dhe bijtë e ishpronarëve
të skllevërve do të mund të ulen së bashku në tryezën e vëllazërisë.”
Apo fjalimi i parë i Hitlerit në publik, në Munih, në vitin 1919, menjëherë pasi ai ishte bërë anëtar i Partisë
Gjermane të Punëtorëve, dhe frymëzimin që ata kanë përcjellë te ndjekësit e tyre. Edhe pse emri i tij ngjall
tmerr dhe frikë, kjo gjë nuk hedh poshtë faktin që ai ishte një mjeshtër i lindur në oratori. Asgjë nuk ka kontribuar
187
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
më shumë në ngritjen e tij në pushtet, sesa aftësitë e tij oratorike. Fjalët që nxirrte nga goja gjatë fjalimeve
ngjanin më shumë si kallëpe dinamiti, ato bindnin miliona vetë të ecnin pas tij dhe kauzës së tij. Si rezultat, ai
konsiderohet nga shumë studiues si një prej folësve më të mëdhenj në publik të shekullit XX.
Dëgjohen me kujdes mendimet që japin nxënësit.
2. Ndërtimi i njohurive të reja (minileksion, dëgjim)
Njihen nxënësit me temën e re: drama “Arturo Ui” e dramaturgut Bertolt Breht.
Autori e shkroi dramën brenda tri javësh, ndërkohë që ishte në Finlandë duke pritur të merrte vizën për në SHBA.
Kjo pjesa dramatike është alegori satirike, e shkruar me një stil të përzier, vargje dhe prozë dhe vë në qendër
figurën më të urryer të shekullit Adolf Hitlerin. Titulli i plotë në origjinal është “Arturo Ui: historia e një karriere
që mund të frenohej”, çka shpreh idenë se ardhja në pushtet e Hitlerit, Uisë, nuk ishte e papërballueshme,
nëse njerëzit do të kishin pasur më shumë guxim dhe shpirt kritik për të kuptuar se ku po i çonin ngjarjet,
gjithçka do të ishte përballuar në kohë dhe bota do të merrte një tjetër rrjedhë. Teknika që përdori Brehti në
shkrimin e kësaj drame, ishte ajo e teatrit epik, një lloj teatri politik që trajton çështje bashkëkohore. Pikëpamjet
e Brehtit ishin marksiste dhe binin ndesh me ato naziste. Kjo ishte dhe arsyeja që pas djegies së librave në
sheshin e madh para operës së Berlinit, ai u detyrua të largohej nga Gjermania. Veprat më të rëndësishme ai i
ka shkruar në mërgim. Edhe pse drama “Arturo Ui” u shkrua më 1941, u vu në skenë në vitin 1958, në anglisht.
Alegoria e personazheve: (Çdo karakter përfaqëson një persona real)
Hinsboru - Presidenti i Gjermanisë, Hindesburg.
Arturo Ui – Hitleri
Gori – Herman Goring (njeriu më i besuar i Hitlerit, që hartoi edhe planin e shfarosjes së çifutëve)
Gobola – Joseph Goebels (ministri i Propagandës në qeverinë naziste)
Dëllfiti – Emgelbert Dalifub (Kancelari i vrarë i Austrisë)
Chicago – Gjermania
Cicero – Austria
Brehti parapëlqen të mos i paraqesë ngjarjet dhe personat historikë në mënyrë të drejtpërdrejtë, por e vendos
dekorin në Çikago, qendër e gangsterizmit amerikan të viteve 30 shek XX, kurse lufta për pushtet merr formën
e luftës së egër klanore mes trusteve të zarzavateve.
Shfaqen sekuenca nga drama “Arturo Ui”. Jepet i plotë fjalimi i Arturo Uisë në fund të dramës. https://www.
youtube.com/watch?v=qwTWxRUEh6I
Udhëzohen nxënësit të dëgjojnë me vëmendje për të dhënë përshtypjet e tyre rreth personazhit të Uisë.
(Nëse nuk është e mundur të shihet drama në klasë, mësuesi\ja ndan fragmentin në role dhe lexohet prej
disa nxënësve)
188
3. Prezantimi dhe demonstrimi rezultateve të arritura. (pyetje - përgjigje, ditari dypjesësh, punë në çift, rrjeti
i diskutimit)
Pas dëgjimit të këtij materiali, punohet me tekstin në formën e pyetjeve dhe përgjigjeve.
➢ Cilat janë karakteristikat e Arturo Uisë?
➢ A është Uija një person e dukuri e izoluar apo ka shumë shokë që kanë të njëjtin mendim?
➢ A janë të lirë të votojnë banorët e Ciceronit?
➢ Si është futur në politikë Arturo Uija?
➢ A ekziston mendimi opozitar?
➢ Të gjithë diktatorët vuajnë nga mania e madhështisë. Ku shprehet kjo gjë në tekst?
➢ Me cilin nga figurat politike ju ngjason Arturo Uija?
Vlerësohen me shprehje përgjigjet e nxënësve.
Vazhdohet me rubrikën “Interpretimi dhe vlerësimi”, si dhe “Gjuha dhe stili”.
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Ushtrimi 4. Uija ende nuk ka ardhur në pushtet dhe njerëzit nuk i dinë rreziqet që vijnë prej tij. Ai e di se duhet
shumë pak që turma të ndërrojë mendje dhe nga opozitarë të bëhen bashkëpunëtorë dhe këtë përpiqet ta bëjë
nëpërmjet fjalimit të tij.
Ushtrimi 5. Nxënësit nxjerrin mesazhin që bart fjalia e fundit e epilogut. Mesazhet e tyre shkruhen në tabelë.
P.sh.: Historia mund të përsëritet. Koha mund të sjellë përsëri diktatorë të tillë, por, nëse populli do të ketë
guxim dhe shpirt kritik, fundi i tyre do të jetë i shmangshëm. Diktatorët nuk lindin, i krijon shoqëria duke i
toleruar si të tillë. Nxënësit mund të sjellin shembuj edhe nga historia e Shqipërisë
Fjalinë e fundit mësuesi\ja mund ta përdorë si çështje për një rrjet diskutimi.
Po Diktatorët lindin të tillë? Jo
Po
Diktatorët i krijon shoqëria duke
i toleruar si të tillë?
Jo
Ushtrimi 6 Përdorimi i vetës së tretë është një teknikë e Brehtit për të përcjellë mendimin e tij nëpërmjet
personazhit te dëgjuesi\lexuesi, duke e nxitur atë të reflektojë nëse vërtet Uinë nuk e ndalon dot asnjë sharje
apo mallkim. Brehti nuk jep përgjigje, ai nxit lexuesin\dëgjuesin që t’i gjejë vetë përgjigjet dhe të ndërgjegjësohet
për rrezikun e një njeriu të tillë. Ai kërkon dëgjues aktivë, që të japë një gjykim objektiv për aspektin politik të
punës së tij.
Ushtrimi 7 dhe 8 mund të realizohen me teknikën e ditarit dypjesësh. Nxënësit punojnë në çift për të dhënë
komentet.
Ushtrimi 9 Didaskalitë luajnë një rol të rëndësishëm në dramën e Brehtit për të sqaruar situatat, veprimet e
personazheve, veshjet e tyre.
Ushtrimi 10 Epilogu vendoset pas skenës së fundit me Uinë.
Shpjegimi i fjalës epilog – kapitull i fundit ose pjesë përmbyllëse në një vepër letrare, ku jepet zgjidhja e veprës
ose përfundimi i ngjarjeve që shtjellohen në të ose flitet për fatin e mëtejshëm të personazheve.
Ushtrimi 11 Jepet shpjegimi i fjalës kolerë.
Kolerë - sëmundje bakteriologjike e rëndë dhe ngjitëse, që shkakton jashtëqitje dhe të vjella. Përhapet më
së shpeshti në vendet e pazhvilluara, ku uji i pijshëm është i ndotur dhe sistemi i kanalizimit nuk ekziston.
Shkakton edhe vdekje masive të popullsisë.
Në dramë ka kuptim e një gjëje të keqe dhe vdekjeprurëse, e cila po përhapet shumë shpejt, duke sjellë u
dëme në masë popujve, madje edhe vdekjen e tyre.
Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për pjesëmarrjen e tyre në të gjitha veprimtaritë mësimore, saktësinë në
dhënien e përgjigjeve, bashkëpunimin me njëri-tjetrin.
189
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Teksti letrar
Rubrika: Të shkruarit
Tema mësimore: Figura të shquara politike
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• liston emra të udhëheqësve dhe politikanëve me kontribute
të shënueshme historike;
• hulumton dhe sjell materiale rreth tyre;
• plotëson skedat e librit me të dhëna të tjera mbështetur në
materialet e sjella;
• diskuton për kontributet e dhëna nga këto figura të
rëndësishme të politikës botërore.
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, njohuritë e nxënësit, materiale
nga interneti.
Situata e të nxënit:
Minikonkurs me 10 emra udhëheqësish e
politikanësh, që kanë ndikuar në zhvillimet
demokratike të shteteve të tyre.
Fjalë kyç:
politikan, udhëheqës, kontribut, paqe,
skedë
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare: Histori
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: minikonkurs, hulumtim, punë e drejtuar, diskutim
Organizimi i orës së mësimit
1. Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme (minikonkurs)
Mësuesi\ja u kërkon nxënësve që për 5 minuta të shkruajnë në një fletë 10 emra udhëheqësish e politikanësh
në mbarë botën, që kanë ndikuar në zhvillimet demokratike të shteteve të tyre, që kanë punuar me të gjitha
forcat në respektimin e të drejtave të njeriut dhe sigurimin e paqes mes kombeve, duke krijuar modelin e liderit
paqësor.
Në përfundim të detyrës nxënësit lexojnë përgjigjet e tyre. Disa nga emrat e këtyre udhëheqësve e politikanëve
mësuesi\ja i shkruan në tabelë.
(Nëse është e mundur, mësuesi\ja mund ta nisë mësimin edhe me prezantimin në video-projektor të portreteve
të disa udhëheqësve e politikanëve të shquar në mbarë botën dhe u kërkon nxënësve të identifikojnë
personalitetin në fjalë.)
2. Ndërtimi i njohurive të reja (hulumtim, punë e drejtuar)
Mësuesi\ja nënvizon nga emrat e shkruara në tabelë emrat e:
• Martin Luter King
• Nelson Mandela
• Medllin Ollbrajt
• Bill Klinton
• Barak Obama
190
Udhëzohen nxënësit të plotësojnë në tekst në faqen 121 skedat e këtyre politikanëve mbështetur në njohuritë
që kanë dhe te materialet që kamë sjellë. Nxënësit janë porositur një orë më parë që të sjellin materiale për
politikanët e mësipërm.
Nxënësit mund të punojnë në çift për realizimin e kësaj detyre, nën drejtimin dhe ndihmën e mësuesit\es.
Mësuesi/ja mund të shfrytëzojë burime të sigurta në internet për të informacione në lidhje me jetën dhe veprën
e Martin Luter Kingut, Nelson Mandelës, Bill Klintonit (Uilliam Xheferson Klinton), Medllin Ollbrajtit dhe Barak
Obamës.
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
3. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura. (diskutim)
Nxënësit lexojnë dhe diskutojnë rreth plotësimit të skedave.
Vlerësimi: Vlerësimi i nxënësve mbështetet në prezantimin e materialeve rreth temës, diskutimet, informacionet
që ata kanë sjellë për figurat e njohura të politikës botërore, plotësimet e skedave etj.
Detyrë dhe punë e pavarur: Zgjidhni një fragment tregimi ose romani që të ketë veprim të ngjeshur dhe
dialogë. Dalloni fjalët e autorit dhe dialogët.
Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Teksti letrar
Rubrika: Të shkruarit (2 orë)
Tema mësimore: Dramatizim për teatrin e shkollës
Situata e të nxënit:
Krahasimi i një teksti rrëfimtar në prozë
me një tekst dramatik
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/ja:
Fjalë kyç:
tekst dramatik, tekst rrëfimtar, skedë,
dramatizim, didaskali, strukturë, dialog,
• krahason një tekst rrëfimtar me një tekst dramatik;
skenë
• analizon hapat që duhen ndjekur për të kthyer një tekst
rrëfimtar në tekst teatror;
• zgjedh një tregim ose një fragment romani për ta kthyer në
një pjesë për teatër;
• kthen një tekst rrëfimtar në tekst dramatik;
• ndan detyrat brenda grupit për të vënë në skenë një dramë;
• punon në grup duke respektuar detyrën e secilit pjesëtar të
grupit.
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, njohuritë e nxënësit, materiale
nga interneti.
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare: Art pamor , muzika,
teatri.
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: punë në çift, diskutim, punë me shkrim, punë me grupe, lojë
me role.
Organizimi i orës së mësimit
1. Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit. (punë në çift, diskutim)
Paraqiten në tabelë dy tabakë letre ose, nëse është e mundur, paraqiten me video-projektor, dy tekste të
shkruara që më parë, një tekst rrëfimtar në prozë (tregim ose fragment romani), si dhe një tekst dramatik (nga
dramat e dhëna në tekstin e nxënësit).
Udhëzohen nxënësit të punojnë në çift për të listuar veçoritë e tyre nëpërmjet një vështrimi krahasues.
Mendimet e tyre shkruhen në tabelë.
Mësuesi\ja sqaron nxënësit se për të vënë në skenë një shfaqje teatrale, mund të zgjidhet një tekst dramatik,
por edhe një tekst rrëfimtar. Rasti i dytë kërkon një punë paraprake, pasi duhet kthyer në një tekst dramatik.
191
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
2. Ndërtimi i njohurive të reja (diskutim, punë me shkrim, lojë me role)
Nxënësit janë udhëzuar një orë më parë që të përzgjedhin një tregim ose fragment romani me veprim të
ngjeshur dhe dialogë. Ata kanë dalluar fjalët e autorit dhe dialogët.
Duke u mbështetur në informacionin e dhënë në faqet 122-123, nxënësit analizojnë hap pas hapi rregullat për
kthimin e një tregimi në një tekst për teatrin e shkollës dhe përgatitjet për vënien e tij në skenë. Kështu, përcaktohen:
•skeda e tekstit rrëfimtar, ku dallohet tema, personazhet, vendi, koha, konflikti, toni i tregimit dhe mesazhi;
•struktura , pra përcaktohet hyrja, zhvillimi, mbyllja, ndarja në akte e skena;
•didaskalitë, pra shmangen nga teksti përshkrimet, vendet, veprimet, duke i përmbledhur ato në një ose disa
fjali, të cilat futen në kllapa;
•dialogët, duhet t’u përmbahen dialogëve të tekstit rrëfimtar. por duhet të shtohen edhe dialogë të rinj;
•vënia në skenë, veprim i cili parashikon një sërë veprimesh, siç janë: zgjedhjen e regjisorit, të aktorëve, të
skenografit, të kompozitorit, kostumografit, ndriçimit etj.
Nxënësit punojnë individualisht mbi tregimin që kanë zgjedhur për ta kthyer në një tekst për teatrin e shkollës.
Këmbejnë mendime me njëri-tjetrin me zë të ulët, pa shqetësuar shokët që punojnë.
Kjo temë është dyorëshe, kështu që mund të punojnë qetësisht pa u nxituar.
3. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura (diskutim, punë me grupe)
Diskutohen punimet e realizuara nga nxënësit. Përzgjidhen punimet më të mira nga vetë ata për t’u vënë në
skenë në teatrin e shkollës ose të klasës.
Ndahen nxënësit në grupe sipas preferencave që kanë, duke u ndihmuar edhe nga mësuesi\ja. Brenda grupit
zgjedhin regjisorin, aktorët, në përshtatje me karakterin e personazhit, personat që do të rregullojnë skenën,
që do të merren me ndriçimin, që do të zgjedhin muzikën etj.
Është mirë që nxënësve, pasi bëhet ndarja e detyrave brenda grupit, t’u lihet një afat kohor, p.sh. një ose dy
javë, për ta vënë në skenë. Kjo kohë do t’u japë mundësinë atyre të prezantohen sa më mirë para shokëve.
Mund të bashkëpunohet me mësuesin\en e teatrit, të muzikës apo të artit pamor.
Vlerësimi: Pas interpretimit, bëhet vlerësimi i nxënësve që interpretuan bukur, që ndihmuan në rregullimin
e skenës, zgjedhjen e muzikës, ndriçimin, realizimin e kostumeve dhe që, mbi të gjitha, treguan një shpirt
bashkëpunues dhe krijues.
Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Teksti letrar
Rubrika: Të shkruarit (2 orë)
Tema mësimore: Dramatizim për teatrin e shkollës
Situata e të nxënit:
Krahasimi i një teksti rrëfimtar në
prozë me një tekst dramatik
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës
mësimore:
Nxënësi/ja:
• krahason një tekst rrëfimtar me një tekst dramatik;
• analizon hapat që duhen ndjekur për të kthyer një tekst rrëfimtar në
tekst teatror;
• zgjedh një tregim ose një fragment romani për ta kthyer në një pjesë
për teatër;
• kthen një tekst rrëfimtar në tekst dramatik;
• ndan detyrat brenda grupit për të vënë në skenë një dramë;
• punon në grup duke respektuar detyrën e secilit pjesëtar të grupit.
Fjalë kyç:
tekst dramatik, tekst rrëfimtar,
skedë, dramatizim, didaskali,
strukturë, dialog, skenë
192
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, njohuritë e nxënësit, materiale nga
interneti.
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Lidhja me fushat e tjera ose
me temat ndërkurrikulare: Art
pamor, muzika, teatri.
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: punë në çift, diskutim, punë me shkrim, punë me grupe, lojë
me role.
Organizimi i orës së mësimit
1. Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit. (punë në çift, diskutim)
Paraqiten në tabelë dy tabakë letre ose, nëse është e mundur, paraqiten me video-projektor, dy tekste të
shkruara që më parë, një tekst rrëfimtar në prozë (tregim ose fragment romani), si dhe një tekst dramatik (nga
dramat e dhëna në tekstin e nxënësit).
Udhëzohen nxënësit të punojnë në çift për të listuar veçoritë e tyre nëpërmjet një vështrimi krahasues.
Mendimet e tyre shkruhen në tabelë.
Mësuesi\ja sqaron nxënësit se për të vënë në skenë një shfaqje teatrale, mund të zgjidhet një tekst dramatik,
por edhe një tekst rrëfimtar. Rasti i dytë kërkon një punë paraprake, pasi duhet kthyer në një tekst dramatik.
2. Ndërtimi i njohurive të reja (diskutim, punë me shkrim, lojë me role)
Nxënësit janë udhëzuar një orë më parë që të përzgjedhin një tregim ose fragment romani me veprim të
ngjeshur dhe dialogë. Ata kanë dalluar fjalët e autorit dhe dialogët.
Duke u mbështetur në informacionin e dhënë në faqet 122-123, nxënësit analizojnë hap pas hapi rregullat
për kthimin e një tregimi në një tekst për teatrin e shkollës dhe përgatitjet për vënien e tij në skenë. Kështu,
përcaktohen:
•skeda e tekstit rrëfimtar, ku dallohet tema, personazhet, vendi, koha, konflikti, toni i tregimit dhe mesazhi;
•struktura , pra përcaktohet hyrja, zhvillimi, mbyllja, ndarja në akte e skena;
•didaskalitë, pra shmangen nga teksti përshkrimet, vendet, veprimet, duke i përmbledhur ato në një ose disa
fjali, të cilat futen në kllapa;
•dialogët, duhet t’u përmbahen dialogëve të tekstit rrëfimtar. por duhet të shtohen edhe dialogë të rinj;
•vënia në skenë, veprim i cili parashikon një sërë veprimesh, siç janë: zgjedhjen e regjisorit, të aktorëve, të
skenografit, të kompozitorit, kostumografit, ndriçimit etj.
Nxënësit punojnë individualisht mbi tregimin që kanë zgjedhur për ta kthyer në një tekst për teatrin e shkollës.
Këmbejnë mendime me njëri-tjetrin me zë të ulët, pa shqetësuar shokët që punojnë.
Kjo temë është dyorëshe, kështu që mund të punojnë qetësisht pa u nxituar.
3. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura (diskutim, punë me grupe)
Diskutohen punimet e realizuara nga nxënësit. Përzgjidhen punimet më të mira nga vetë ata për t’u vënë në
skenë në teatrin e shkollës ose të klasës.
Ndahen nxënësit në grupe sipas preferencave që kanë, duke u ndihmuar edhe nga mësuesi\ja. Brenda grupit
zgjedhin regjisorin, aktorët, në përshtatje me karakterin e personazhit, personat që do të rregullojnë skenën,
që do të merren me ndriçimin, që do të zgjedhin muzikën etj.
Është mirë që nxënësve, pasi bëhet ndarja e detyrave brenda grupit, t’u lihet një afat kohor, p.sh. një ose dy
javë, për ta vënë në skenë. Kjo kohë do t’u japë mundësinë atyre të prezantohen sa më mirë para shokëve.
Mund të bashkëpunohet me mësuesin\en e teatrit, të muzikës apo të artit pamor.
Vlerësimi: Pas interpretimit, bëhet vlerësimi i nxënësve që interpretuan bukur, që ndihmuan në rregullimin
e skenës, zgjedhjen e muzikës, ndriçimin, realizimin e kostumeve dhe që, mbi të gjitha, treguan një shpirt
bashkëpunues dhe krijues.
193
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fusha: Gjuhë dhe komunikim Lënda: Gjuha shqipe Shkalla: lV Klasa: XI
Tematika: Teksti joletrar – rrëfimtar
Kompetenca: Të mësuarit
Tema mësimore: Shqipëria nga Edit Durham
Rezultatet e të nxënit e të kompetencave të lëndës
sipas temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• lexon për të zbërthyer kuptimisht tekstin joletrar;
• dallon informacionet kryesore duke i klasifikuar ato
sipas fushës së studimit;
• përcakton karakteristikat strukturore dhe gjuhësore të
tekstit joletrar;
• ndërton situata me faktet e dhëna.
Burimet: teksti mësimor, e-libri, skeda, tabela
Situata e të nxënit: Imagjinata e drejtuar.
Jeni bashkëshoqëruesit e një grupi
ekskursionistësh nga Kosova, të cilët po
vizitojnë Muzeun Kombëtar të Arsimit në Korçë.
Fjalë kyç:
Shqipëria, shkollë shqipe, libra shqip, mësues
sundim turk, Traktati i Berlinit
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare: gjeografi, histori
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: alfabeti i njëpasnjëshëm në tryezë të rrumbullakët;
imagjinatë e drejtuar; hartë koncepti; punë e pavarur.
Organizimi i orës së mësimit
Hapi I
Prezantohet situata e të nxënit.
•I nxitni të vënë në përdorim të gjitha shqisat e tyre gjatë kohës që imagjinojnë ndjesitë fizike, aromat, emocionet.
•Kërkojuni nxënësve të ndajnë reflektimet e tyre mbi atë çfarë imagjinojnë në situatën e të nxënit.
- Çfarë vumë re në imagjinatën e tyre?
- A kanë pyetje për atë që ata përpiqen të përfytyrojnë?
Përfytyrimi përqendrohet në shtrirjen gjeografike të qytetit, klimën, arkitekturën e ndërtimit të muzeut, personelin
arsimdashës etj.
Dëgjohen disa situata dhe vlerësohen për atmosferën e sjellë.
Hapi II
Kompetenca e të lexuarit.
Shpërndani skedën: alfabeti i njëpasnjëshëm në tryezë të rrumbullakët.
Fillimisht lexojmë tekstin. Secili nxënës orientohet të zbulojë gjatë leximit terma, fakte kyç, ngjarje, personazhe
që lidhen me atmosferën e kohës. Plotësojnë skedën duke dhënë kuptimin tërësor të tekstit brenda një
periudhe të caktuar.
Modeli i vizatuar i temës 1
Alfabeti i njëpasnjëshëm në tryezë të rrumbullakët
Shqipëria në vitet ‘20
A B C Ç D DH
E Ë F G GJ H
I J K L LL M
N NJ O P Q R
RR S SH T TH U
V X XH Y Z ZH
194
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
D → djepi K → Korçë N → nacionalistë
Sh → shkollë L → libra P → Preng Doçi
shqip Lëvizje T → Traktati i Berlini
Lidhje Shqiptare
Këto terma vendosi brenda në kutinë përkatëse
Nxënësit motivohen dhe janë më të vetëdijshëm për të bërë pyetje, si dhe për t’iu përgjigjur pyetjeve të tekstit.
1. Ç’lloj teksti është fragmenti “Shqipëria”?
Përgjigjen e pyetjes nxënësi e shoqëron me argumente.
P.sh., teksti joletrar, udhëpërshkrimi:
• rrëfen ngjarje, personazhe reale, mbështetet në fakte historike a gjeografike
• leksiku është me kuptim të drejtpërdrejtë e jo të figurshëm
2. Kush rrëfen ngjarjen?
autorja, veta III, rrëfim objektiv, këndvështrim objektiv mbi realitetin
3. Ku dallon ky tekst nga teksti rrëfimtar letrar?
Teksti rrëfimtar joletrar
a. mbështet në fakte reale
b. ligjërim informues
c. këndvështrimi më objektiv
ç. funksion njohës
Teksti rrëfimtar letrar
a. mbështetet në trill artistik
b. ligjërim përshkrues
c. këndvështrim më subjektiv
ç. funksion artistik
4. Identifikoni llojet e paragrafëve:
a. informues
b. përshkrues
5. Cili mjet gjuhësor na shërben për t’i klasifikuar këto paragrafë si të tillë?
6. Veçoni në tekst frazat që përcjellin:
• këndvështrim objektiv;
• këndvështrim subjektiv.
7. A mund të ndërtoni një skicë-hartë, ku të paraqitni lëvizjet e autores në Shqipëri?
Përshkruajeni udhëtimin duke vendosur shenja, simbole, piketa në rolin e një historiani. Kujdes! Orientojini
nxënësit që gjatë përshkrimit të udhëtimit, të paraqesin çështjet që shqetësonin shqiptarët asokohe.
Hapi III
Mbështetur në informacionet e marra në klasën e kaluar, si dhe në dijet e reja që morën, ndajeni klasën në 4
grupe të mëdha. Secili grup ndërton hartën e konceptit “Udhëpërshkrimi” në një fletë A4.
Kush rrëfen në udhëpërshkrim?
Si është ndërtuar kjo fjali?
Në ç’këndvështrim rrëfen autori?
Çfarë është?
Udhëpërshkrimi
Ç’lloj leksiku përdoret në këtë rast?
Ç’tipare të tekstit joletrar ka?
Cila është fusha leksikore e kësaj fjale?
Ç’lloj paragrafësh mbizotërojnë?
Udhëzojini nxënësit të përdorin informacione ilustruese nga teksti për çdo përgjigje. Nxënësit, pasi ta kenë përfunduar
së ndërtuari hartën e konceptit, të shkruajnë përkufizimin, i cili duhet të përfshijë edhe veçoritë e këtij teksti.
Vlerësimi: Bëhet vlerësimi i punës së nxënësve në arritjen e kompetencave.
195
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Model 1
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Teksti joletrar – rrëfimtar
Kompetenca: Të lexuarit
Situata e të nxënit: Punë me tekstin
Tema mësimore: Parku Kombëtar Divjakë-Karavasta
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• lexon tekstin për të zbuluar temën dhe qëllimin e tekstit;
• analizon veçoritë e shkrimit si reportazh;
• mbështet, plotëson me njohuri të tjera faktet për florën
dhe faunën në Shqipëri;
• shkruan një reportazh për një nga problemet e mjedisit që
na shqetëson sot.
Fjalë kyç:
reportazh, Park Kombëtar
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja të nxënësve.
Lidhja me fushat e tjera dhe temat
ndërkurrikulare:
• identiteti kombëtar dhe njohja e
kulturave;
• shkenca dhe shoqëria.
Metoda, teknika dhe veprimtari të nxënësve: lexim në grupe, analizë teksti, stuhi mendimi, diskutim, punë
e drejtuar, punë e pavarur, shkrim ilirë.
Organizimi i orës së mësimit
• Lidhja e temës me njohuritë e nxënësve; stuhi mendimi.
Nxënësve u kërkohet të hulumtojnë më parë mbi ligjet dhe problemet që ekzistojnë sot për mjedisin, si: ngrohja
globale, shiu acid, shkatërrimi i florës dhe faunës nga njeriu.
Një pjesë e parqeve, florës dhe faunës janë marrë në mbrojtje nga ligji për të stabilizuar zhdukjen e specieve
të veçanta, prerjen e drurëve, ndotjen me elemente kimike e inerte të parqeve natyrore.
• Ndërtimi i njohurive; punë në grupe, analizë teksti.
Nxënësit ndahen në grupe (çdo tematikë në dy grupe), sipas tematikave që trajtohen. Çdo grup punon çështjet
në fund të aparatit pedagogjik.
Për pikën 1 nxënësit parapërgatiten për materiale të hulumtuara prej tyre.
196
• Prezantimi i njohurive; diskutim, pyetje -përgjigje.
Çdo grup përmbledh tematikën që trajton dhe përgjigjet për pyetjet e aparatit pedagogjik.
Ushtrimi 2
Autori synon të sjellë fakte mbi vlerat në çdo fushë të Parkut të Divjakës ( çdo grup specifikon për tematikën
e vet) dhe përkrah fakteve ngre në këndvështrim objektiv dhe subjektiv problematikën e Parkut. Nxënësit
nxjerrin veçoritë e tekstit përshkrues, informues, rrëfyes dhe elementet dalluese që janë marrë për bazë. Në
pjesën e parë: përshkruhet duke na dhënë informacion, kryesisht ka fakte, por dhe vlerësime subjektive të
autorit për këtë vend.
Elementet në të cilat ndalet si dalluese janë: llojet e florës dhe faunës, kufizimi, vendndodhja në lidhje me
kryeqytetin etj.
Ushtrimi 3
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Ligjërimi është kryesisht libror, meqë kemi të bëjmë me një reportazh për t’u botuar në medien e shkruar dhe
gjuha përdoret sipas standardit. Gjithashtu përmban të dhëna shkencore në fushat e gjeografisë dhe të biologjisë.
Ushtrimi 4
Reportazhi u drejtohet instancave shtetërore, që kanë detyrë mbrojtjen e pushuesve që e vizitojnë, specialistëve
të mjedisit, ambientalistëve etj.
Ushtrimi 5
Të dhënat faktike janë kryesisht të dhëna shkencore në fushën e gjeografisë e biologjisë.
Vlerësimi: vlerësim me notë, sipas gjykimit të mësuesit, për: aktivizimin e nxënësve, angazhimin në nxjerrjen
e njohurive të reja, saktësinë, logjikën, shprehitë dhe leksikun e pasur.
Detyrë shtëpie: Ushtrimi 6 bëhet në trajtën e një shkrimi përshkrues bindës për një agjenci turistike ( një guidë
e thjeshtë). Detyra në faqen 132 mund të jepet si detyrë dosjeje ose si projekt.
Model 2
Fusha: Gjuhë dhe komunikim Lënda: Gjuha shqipe Shkalla: lV Klasa: XI
Tematika: Teksti joletrar – rrëfimtar
Kompetenca: Të lexuarit
Tema mësimore: Parku kombëtar Divjakë-Karavasta
Rezultatet e të nxënit e të kompetencave të lëndës
sipas temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• lexon për të zbërthyer nga ana kuptimore tekstin joletrar;
• dallon informacionet kryesore, duke i klasifikuar ato
sipas fushës së studimit;
• përcakton karakteristikat strukturore dhe gjuhësore të
tekstit joletrar;
• ndërton situata mbi problemet e shtruara.
Situata e të nxënit:
Ndërtoni një reklamë, ku të bëni të njohura pikat
më të rëndësishme natyrore të vendbanimit tuaj.
Fjalë kyç:
Park Kombëtar, sipërfaqe, muze natyror, flora,
fauna, Divjakë-Karavasta
Burimet: teksti mësimor, foto me pamje nga zona e Divjakës,
skeda, fletë format A4.
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare:
gjeografi
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: mbajtje e strukturuar e shënimeve, punë në grupe, hartë koncepti.
Organizimi i orës së mësimit
HAPI I
Parashtrohet situata e të nxënit.
Nxënësit punojnë në grupe 4-she.
Secili nxënës e zgjedh një fushë kulturore, të cilën do të reklamojë, p.sh.: muze, park, arkitekturë, traditë
popullore, teatër, muzikë, kuzhinë, kushte klimatike, florë, faunë.
Ndërtojnë reklamën me jo më shumë se dy paragrafë, me nga 4-5 fjali secili.
Lexohen reklamat e secilit grup.
197
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Bëhet lidhja me temën mësimore.
Shkruani në tabelë titullin e mësimit. U drejtoni këto pyetje:
1. Me ç’lloj fjalie është ndërtuar titulli? Po nëntitulli? (fjali njëkryegjymtyrëshe emërore përshkruese)
2. Çfarë informacioni zbuloni nga titulli dhe nëntitulli?
3. Në cilën fushë informimi përfshihen?
4. Cili është referenti mbi të cilin ndërtohet shkrimi?
HAPI II
Mbajtja e strukturuar e shënimeve. Kompetenca e të lexuarit.
U shpjegoni nxënësve se me informacionet që do të zbulojmë në tekst, do të ndërtojmë mozaikun natyror të
këtij parku.
Klasa ndahet në 5 grupe. Secili grup punon për një fragment të caktuar. Informacioni hidhet në fletë A4 me
ngjyra të ndryshme, që të jepet imazhi i mozaikut.
Grupi 1 Gjatë leximit të tekstit, përqendrohet vëmendja te shtrirja dhe sipërfaqja e parkut. Nënvizojnë
informacionet mbi:
• vendndodhjen e parkut;
• qytetet e lumenjtë që e kufizojnë;
• florën dhe faunën e këtij muzeu natyror.
Grupi 2 përqendrohet te kushtet natyrore dhe nënvizojnë fjalitë që tregojnë për përparësitë natyrore që e
kthejnë parkun vend të preferuar për adhuruesit e natyrës.
Grupi 3 përqendrohet te klima dhe nënvizojnë informacionet më të rëndësishme mbi kushtet e favorshme
klimatike të kësaj zone.
Grupi 4 përqendrohet te bota bimore dhe nënvizojnë informacionet mbi pasurinë bimore të këtij vendi.
Grupi 5 përqendrohet te bota shtazore dhe te kuzhina tipike dhe nënvizojnë informacionet për pasurinë
shtazore, duke i klasifikuar në tri grupe: qiell, tokë, ujë, si dhe informacionet për artin e të gatuarit.
Çdo grup, pasi mbaron punën, e ngjit në tabelë fletën A4 të plotësuar.
HAPI III
Me informacionet e mbajtura me kujdes, nxënësit e secilit grup ndërtojnë reklamën për Parkun Kombëtar
Divjakë-Karavasta.
Nxënësit shpalosin idetë se si mund të shfrytëzohet ky mjedis për zhvillimin e turizmit ekologjik.
HAPI IV
Nxënësit plotësojnë hartën e konceptit: Reportazhi – karakteristikat e këtij lloji shkrimi.
- Prezantohet informacioni i grumbulluar në hartën e konceptit
karakteristikat
gjuhësore: leksiku, koha e foljeve, lloji
i fjalive, lloji i ligjërimit, toponimet
lloji i tekstit
Reportazhi
tiparet e reportazhit
synimi
këndvështrimi
qëndrimi i gazetarit
198
Detyrë shtëpie: Kjo detyrë mund të shërbejë si punë me portofol.
Shtohen disa situata, nxënësi e zgjedh për të ndërtuar një tekst joletrar.
a. Ndërtoni një buletin meteorologjik me veçantitë kryesore të klimës, nëpërmjet së cilës ju shpjegoni arsyet
pse flora dhe fauna janë kaq të pasura.
b. Ndërtoni një poster, ku të nxisni ndërgjegjësimin qytetar të bashkëqytetarëve tuaj që për arsye të ndryshme
fitimi abuzues, po presin drurë dhe po prishin ekuilibrin natyror.
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Njohuri gjuhësore
Tema mësimore: Leksiku i gjuhës shqipe dhe pasuria e tij
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/-ja:
• dallon shtresat kryesore të leksikut të gjuhës shqipe;
• vlerëson pasurinë leksikore të gjuhës shqipe;
• përdor pasurinë leksikore duke ruajtur pastërtinë e
gjuhës shqipe.
Burimet: Libri “Gjuha shqipe 9”, njohuritë e nxënësit,
materiale nga interneti.
Situata e të nxënit:
Punë me tekstin.
Fjalë kyç:
leksik, burim, shtresë, vendase, e huazuar,
historizmat, neologjizmat
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare:
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Diskutim, lexim i detajuar me kodim teksti, punë në çift
Organizimi i orës së mësimit
1. Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme (diskutim)
Njihen nxënësit me temën e re mësimore: “Leksiku i gjuhës shqipe dhe pasuria e tij”
Udhëzohen të lexojnë me kujdes fragmentin e dhënë në krye të faqes 285, të ndalen te fjalët me të kuqe dhe
të shpjegojnë se cilat prej këtyre fjalëve i njohin, por nuk i përdorin dhe cilat nuk i njohin. Dëgjohen me kujdes
komentet e nxënësve. Le të lihen të lirë të shprehin mendimet e tyre.
2. Ndërtimi i njohurive të reja (lexim i detajuar me kodim teksti, punë në çift)
Shkruhen në tabelë pyetjet e mëposhtme.
1. Ç’quajmë leksik?
2. Si grupohen shtresat e fjalëve që dallohen në leksikun e gjuhës shqipe?
3. Sa shtresa dallohen në leksik sipas burimit dhe përdorimit?
4. Nga cilat gjuhë kryesisht janë huazuar fjalë në leksikun e shqipes?
5. Si grupohen fjalët e vjetruara në gjuhën shqipe?
6. Ç’janë neologjizmat?
7. Cilat janë rrugët e pasurimit të gjuhës shqipe?
Përgjigjet e këtyre pyetjeve nxënësit do t’i gjejnë në tekst. Krijojnë një simbol të thjeshtë për secilën pyetje.
Nxënësit lexojnë tekstin dhe vënë shenjën e caktuar (lehtë me laps) për përgjigjen që i jepet pyetjes përkatëse,
duke vendosur në vend të numrave brenda kllapave simbolet që kanë përdorur gjatë leximit.
U kërkohet nxënësve që të plotësojnë një tabelë të tillë.
(1) (2) (3) (4) (5) (6) (7) (8) Shënime
Nxënësit mund të punojnë edhe në çift për të plotësuar tabelën. Çdo dyshe shkruan informacionin që gjen
për secilin simbol.
P.sh.: Te kolona e parë me simbol numrin 1 shkruajnë përgjigjen e pyetjes 1: “Tërësia e fjalëve të një gjuhe
përbën leksikun e saj”. Kështu vazhdohet edhe me kolonat e tjera. Ndërsa në kolonën “shënime’, nxënësit
mund të shkruajnë pyetje, paqartësi ose ndonjë informacion shtesë që ai kërkon për këtë temë mësimore.
Pas plotësimit të tabelës, nxënësit diskutojnë përgjigjet e tyre. Ata mund të plotësojnë njëri-tjetrin. Mësuesi\ja
ndërhyn vetëm në ato raste kur është e nevojshme me shpjegimin e tij\saj për çdo paqartësi e informacion shtesë.
3. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: (punë e drejtuar, punë e pavarur)
Punohen ushtrimet 1-7 në faqen 287.
Vlerësimi: Vlerësimi i nxënësit do të kryhet për pjesëmarrjen aktive gjatë zhvillimit të orës mësimore.
Detyrat dhe puna e pavarur: Ushtrimi 8, faqe 287 (me qenë se ka nevojë për literaturë, ky ushtrim jepet
detyre shtëpie)
199
200
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fusha: Gjuhë dhe komunikim Lënda: Gjuha shqipe Shkalla: lV Klasa: XI
Tematika: Teksti joletrar – rrëfimtar
Kompetenca: Të dëgjuarit
Tema mësimore: Bisedë me Nolin
Rezultatet e të nxënit e të kompetencave të lëndës
sipas temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• lexon për të dalluar informacionet mbi jetën e Nolit;
• përcakton karakteristikat strukturore dhe gjuhësore të
tekstit joletrar;
• ndërton situata mbi tema të shtruara.
Burimet: teksti mësimor, fletë A4
Situata e të nxënit:
Situata e të nxënit: Jeni duke lexuar librin
tuaj të preferuar. Ngjarjet ju kanë përfshirë të
tërin, saqë nuk po ndani dot kufijtë. Papritur në
kujtesën tuaj gjendet përballë personazhi që ju
e doni shumë. Çfarë do t’i këshillonit e çfarë do
të bisedonit me të?
Fjalë kyç:
bisedë, pyetje, studio, muzikë, përkthim, libër
gjuhë e huaj, Shekspir
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare:
muzikologji, teatër, biografi
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: imagjinatë e drejtuar; diagramë piramidale FAN NOLI;
pyetje për autorin; punë e pavarur.
Organizimi i orës së mësimit
Hapi I
Parashtrohet situata e të nxënit
Nxënësit punojnë individualisht, ndërtojnë një situatë jo me më shumë se 4-5 pyetje-përgjigje.
Lexohen disa prej situatave.
Hapi II
Bëhet lidhja me temën mësimore. Kompetenca e të lexuarit.
- Prezantoni metodologjinë e të lexuarit të kësaj bisede me Nolin.
“Diagrami piramidal”, të cilin e paraqitni si skicë në tabelë.
- Sqaroni nxënësit se kjo teknikë do t’i ndihmojë në veprimtarinë e të lexuarit.
- U jepni nxënësve pyetjet e mëposhtme, të cilat do t’i ndihmojnë të përzgjedhin informacionin e duhur, p.sh.:
- Kush ka ndikuar në formimin e tij muzikor?
- Cilat ishin arritjet e tij në fushën e përkthimit dhe në atë të teatrit?
- Vizatoni në tabelë dy drejtkëndësha që përfaqësojnë dy shkallët e majës së piramidës. Kërkojuni që të
përcaktojnë një titull të përshtatshëm për piramidën. Titulli duhet të përfaqësojë temën kryesore të bisedës. Më
pas, duke përdorur titullin, emërtimit e kategorive dhe detaje nga leximi, kërkoni nga çdo nxënës të shkruajë
një fjali pohore, që përmbledh informacionin e paraqitur nga Noli gjatë bisedës.
Pamja e diagramit do të jetë:
DIAGRAMA PIRAMIDALE - FAN NOLI
Arritjet e Nolit si muzikolog, si përkthyes, si poliglot (njohës i shumë gjuhëve), si dramaturg e si poet
tregojnë se ai ishte njeri me shumë prirje dhe interesa të shumta.
Muzikolog Përkthyes Poliglot Dramaturg Poet
- Bethoveni dhe - Don Kishoti - anglisht - -
Revolucioni Francez - Armiku i popullit - spanjisht - -
- - Rubairat - danisht - -
- - - - -
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Hapi III
Pyetje për Nolin.
Përmes kësaj teknike nxënësit mësohen të jenë të vetëdijshëm e të vëmendshëm, lexues që në mënyrë të
vazhdueshme vëzhgojnë dhe mendojnë për të kuptuarin e tyre gjatë leximit.
Pasi rilexohen paragrafët e bisedës së dhënë, ndaloni ku e shihni të arsyeshme e bëni pyetje për Nolin, p.sh.:
- Çfarë po përpiqet të thotë Noli?
- Noli bën një klasifikim të studentëve. Pse mendoni se e dha këtë informacion?
- Si lidhet kjo me përvojën e tij personale?
- A është i thjeshtë e i qartë në komunikim Noli?
- Cili është, sipas jush, mjeti me anë të të cilit ai përfshin audiencën dhe ju si lexues në bisedën e tij?
Hapi IV
Orientoni nxënësit të ndërtojnë portretin e Nolit, të ndihmuar nga dy veprimtaritë mësimore, por pa u përqendruar
te prirjet e tij artistike. Shmangni informacionet e dhëna në diagram.
Zhvillimi i ushtrimit 3 do t’i ndihmojë.
flet thjesht
shumë i kulturuar
miqësor
N O L I
bën humor
Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Teksti joletrar – rrëfimtar
Kompetenca: Të dëgjuarit
Tema mësimore: Bisedë me Nolin
Situata e të nxënit:
Jeta dhe krijimtaria e Fan Nolit
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• hulumton rreth jetës dhe krijimtarisë së Fan Nolit;
• dëgjon me vëmendje bisedën me Nolin dhe mban shënim
informacionet më të rëndësishme në lidhje me të;
• përcakton tiparet e një bisede dhe e dallon atë nga intervista;
• veçon të dhënat që mësoi nga biseda për punën e Nolit në
fushën e muzikës, përkthimit, teatrit;
• jep përfytyrimin e tij për natyrën e Nolit pas dëgjimit të bisedës;
• diskuton për mesazhet që ka marrë pas dëgjimit të kësaj
bisede.
Fjalë kyç:
bisedë, intervistë, karakteri i pyetjeve,
të dhëna, mesazh, natyra e Nolit,
muzikë, përkthim, teatër
201
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, njohuritë e nxënësit, materiale nga
interneti. Regjistrimi i bisedës së Nolit.
https://www.zeriamerikes.com/a/fan-noli-shkrimtarregjistrim/2678901.
html
Lidhja me fushat e tjera ose me
temat ndërkurrikulare.
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: hulumtim, pemë mendimi, dëgjim, lexim, punë e drejtuar, diskutim.
Organizimi i orës së mësimit
1. Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësve (Hulumtim, pemë mendimi, diskutim)
Mësimi nis me një diskutim për Fan Nolin. U drejtohet nxënësve pyetja:
• Çfarë dini për Fan Nolin?
Fan Noli
(6 janar 1882-13 mars 1965)
Figurë poliedrike Veprat e shkruara: Përkthime:
poet /prozator/dramaturg Vëllimi poetik “ Album” “Rubairat” e Omar
përkthyes, gjuhëtar, muzikant, teolog, drama “Izraelitë dhe Ffilistinë” Khajamit; “Makbethi”,
Politikan, kryeministër i Shqipërisë romani “Historia e “Jul Qezari”, “Hamleti”,
(16 qershor 1924-23 dhjetor 1924), Skënderbeut” “Otello” nga
ministër i Punëve të Jashtme “Bethoveni dhe Revolucioni Shekspiri; “Don Kishoti” i
(24 dhjetor 1921-11 shtator 1922) Francez” Servantesit
Mendimet e nxënësve organizohen në një pemë mendimi.
202
2. Ndërtimi i njohurive të reja (Dëgjim)
Dëgjohet përmes leximit të dy nxënësve (njëri në rolin e gazetarit dhe tjetri në atë të Nolit) biseda e Nolit e
mbajtur në anglisht, në ShBA, në vitin 1961.
Nëse është e mundur, mësuesi\ja mund t’u ofrojë nxënësve dëgjimin e bisedës në origjinal, ku ata do të kenë
mundësinë të dëgjojnë zërin e vërtetë të Nolit.
https://www.zeriamerikes.com/a/fan-noli-shkrimtar-regjistrim/2678901. html
Gjatë dëgjimit të tij, udhëzohen nxënësit që të mbajnë shënime në lidhje me informacionet dhe faktet që
paraqiten në këtë bisedë.
3. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura (punë e drejtuar, punë e pavarur, diskutim)
Diskutohet me nxënësit materiali i dëgjuar. Ata përcaktojnë veçoritë e bisedës, siç është karakteri i lirë i
pyetjeve, duke e dalluar nga intervista, në të cilën pyetjet janë të përgatitura që më parë nga gazetari.
Nxënësit dallojnë se ku përqendrohen pyetjet e dëgjuesve, duke përzgjedhur krijimtarinë artistike.
Punohet në tekst ushtrimi 2 dhe 3. Nëse është e nevojshme, lihen nxënësit disa minuta për t’i hedhur një sy
bisedës së dhënë në libër, bëhet një lexim në heshtje, pasi përgjigjet e ushtrimeve duhet të ilustrohen me pjesë
nga teksti. Nxënësit punojnë në mënyrë të pavarur disa minuta për të plotësuar përgjigjet e ushtrimeve. Në
përfundim diskutohen me gjithë klasën.
Në pjesën e fundit të orës mësimore, mësuesi\ja u kërkon nxënësve të shkruajnë disa nga mesazhet që
kanë marrë nga kjo bisedë dhe nëse ndonjë prej këtyre mesazheve përputhet me mendimet e tyre. Nxënësit
diskutojnë lirisht rreth mesazheve të marra.
Disa nga mesazhet mund të jenë, p.sh.:
1. Duhet të punosh shumë, që të arrish sukses në jetë.
2. Njohja e disa gjuhëve të huaja të jep mundësinë të lexosh shumë e të zgjerosh njohuritë tuaja. 3. Kur
ndiheni të lodhur, mbyllni librin dhe ndërprisni leximin etj.
Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për njohuritë e tyre rreth figurës së Nolit, dëgjimin e kujdesshëm të bisedës
për mbledhjen e të dhënave e informacioneve për punën e Nolit, si dhe diskutimet për çështjet e shtruara.
MODEL 1
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Teksti joletrar – rrëfimtar
Kompetenca: Të lexuarit
Tema mësimore: Intervistë me Ernesto Sabaton
Gjithnjë ëndërroja vendin e të parëve
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës
mësimore:
Nxënësi/ja:
• lexon intervistën për dhënë fakte nga jeta e Ernesto Sabatos;
• diskuton mbi mendimet e autorit për artin dhe letërsinë në intervistë;
• identifikon shprehje leksikore që lidhen me ndjesitë e autorit për
origjinën;
• komenton thëni të shkrimtarit me ditarët e të nxënit.
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja të nxënësve.
https://sq.wikipedia.org/wiki/Ernesto_Sabato
Situata e të nxënit: Punë me
tekstin
https://sq.wikipedia.org/
wiki/Ernesto_Sabato
Fjalë kyç: i
ntervistë, shkrimtar, letërsi,
arte, origjinë
Lidhja me fushat e tjera dhe
temat ndërkurrikulare: Arte
Metoda, teknika dhe veprimtari të nxënësve: stuhi mendimi, lexim i pjesës, punë e drejtuar pyetjepërgjigje,
diskutim, ditarët e të nxënit, punë e pavarur me shkrim.
Organizimi i orës së mësimit
1. Lidhja e temës me njohuritë e nxënësve; stuhi mendimi
Nxënësit japin shkurtimisht njohuritë që kanë mbi intervistën si lloj i një shkrimi në të cilin marrim informacion.
Gjithashtu shprehin mendimin e tyre për lidhjen që ekziston mes arteve dhe letërsisë.
2. Ndërtimi i njohurive; lexim i intervistës
Leximi i intervistës bëhet në role, duke e vënë theksin te fjalët e shkrimtarit.
Nxënësit ndalen në të dhënat kryesore që autori jep për jetën e tij, si origjinën, formimin dhe ndikimet si
shkrimtar etj.
Ushtrimi1 mund të jepet si detyrë parapërgatitore,ose hulumtim personal për nxënësit në një detyrë dosje,
përplotësimin e informacionit.
Sábato ka lindur në Rojas, provinca de Buenos Aires në Argjentinë më 24 qershor, 1911. Nëna e tij Juana
Maria Ferrari rridhte nga një familje arbëreshe e Italisë, ndërsa babai i tij, Franciso Sabato, po ashtu ishte nga
Italia. Ata kishin njëmbëdhjetë fëmijë, të gjithë djem. Ernesto ishte fëmija i dhjetë i familjes Sábato. Ditën që
lindi, vëllai më i madh vdiq dhe e ëma e pagëzoi Ernesto sipas vëllait të tij. [1]
Ai kreu shkollën e mesme më 1928 dhe u regjistrua në Universidad de La Plata, ku studioi fizikë dhe matematikë.
Në vitin 1935 ai kthehet në Argjentinë ku martohet me Matilden dhe vazhdon studimet në Universidad de La
Plata. Në vitin 1938 doktoron në fizikë dhe fiton bursë për të hulumtuar rrezatimin atomik në “Laboratorin Curi”
në Paris. Në vitin 1943 ai kalon një “krizë ekzistenciale” dhe vendos të lërë shkencën dhe t’i përkushtohet
krejtësisht vetëm shkrimit dhe pikturimit.
Romani i tij i parë “Tuneli” botohet më 1948. Më 1951 botohet libri tjetër “Njerëzit dhe ingranazhet”, me
refleksione për paratë, arsyen dhe kalueshmërinë e kohës. Një studim për konceptet e botës dhe jetës moderne
duke filluar nga Rilindja. Në vitin 1961 boton romanin “Mbi heronjtë dhe varret”, një studim psikologjik i njeriut
i thurur me idetë filozofike të botuara më parë në librat e tij me ese.
3. Prezantimi i njohurive: diskutim, pyetje-përgjigje.
Ushtrimi 2
Në fakt e ndihmon dhe kjo lidhet me faktin se këndvështrimet të ndryshme nga piktura surrealiste e ndihmon
203
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
autorin të bëjë interpretime të ndryshme lidhur me letërsinë.
Ushtrimi 3
Këtu mund të sillen informacione nga nxënësit në mënyrë të pavarur. Mund të përqendrohemi në:
• lidhjen e letërsisë me pikturën;
• lidhjen e letërsisë me muzikën;
• lidhjen e letërsisë me folklorin.
Ushtrimi 4
Autorët që ai pëlqen, janë: Dostojevski, Kirkegardi, Niçja, Kafka.
Ushtrimi 5
Emocione të forta, mama ime ishte hyjni, fjalë që lidhen me bukën, grua e fortë me karakter etj.
Vlerësimi: vlerësim me notë, sipas gjykimit të mësuesit, për: aktivizimin e nxënësve, angazhimin në nxjerrjen
e njohurive të reja, saktësinë, logjikën, shprehitë dhe leksikun e pasur.
Detyrë shtëpie. Ushtrimi 7, punë me shkrim, ese.
Detyrë dosjeje ose projekt; Ushtrimi 6, faqe 138.
MODEL 2
204
Fusha: Gjuhë dhe komunikim Lënda: Gjuha shqipe Shkalla: lV Klasa: XI
Tematika: Teksti joletrar – rrëfimtar
Kompetenca: Të lexuarit
Tema mësimore: Gjithnjë ëndërroja vendin e të parëve
Rezultatet e të nxënit e të kompetencave të lëndës
sipas temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• lexon për të dalluar informacionet kryesore mbi
personazhin;
• analizon intervistën nga ana strukturore dhe veçoritë
gjuhësore;
• diskuton mbi informacion, duke bërë lidhje me
përvojën personale të tij;
• ndërton intervista mbështetur në situatën e dhënë.
Burimet: teksti mësimor, libri digjital, fletore
Situata e të nxënit:
Doni të çliroheni nga pesha e rëndë e një
gabimi. Papritur, zëri juaj i brendshëm nis t’ju
pyesë. Si ju përgjigjët atij?
Fjalë kyç:
Ernesto Sabato, origjina, çmime, botime,
ekspresionizëm, piktura, shkrimtar
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare:
Letërsi, Pikturë, Histori, Filozofi, Gjuhësi
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: pyetje sokratike, lexime në role, mbajtja e shënimeve
strukturuar, punë e pavarur.
Organizimi i orës së mësimit
HAPI I
Parashtrohet situata e të nxënit.
Orientohen nxënësit të ndërtojnë intervistën “Intervista me ndërgjegjen time”, jo me më shume se 4-5 pyetje.
HAPI II
Lexohen disa nga situatat.
Nxënësve u kërkohet informacion.
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
• Me çfarë nisin zakonisht fjalitë e tua pyetëse?
• Cilës gjymtyrë fjalie i drejtohet kërkimi i informacionit?
• Ç’lloj fjalie pyetëse ke ndërtuar?
HAPI III
Bëhet lidhja me temën mësimore.
Shkruhet titulli i fragmentit.
Përcaktohet lloji i shkrimit
Teksti lexohet me role.
Fillimisht vëmendja e nxënësit drejtohet te struktura dhe te llojet e pyetjeve të ndërtuara prej një gazetari.
P.sh. Klasifikoni pyetjet në fjali dëftore pohore dhe në fjali pyetëse.
Vazhdoni klasifikimin e tyre sipas tabelës
Llojet e fjalive pyetëse
• Fjali pyetëse informuese
• Fjali pyetëse vërtetuese
• Fjali pyetëse, që kërkojnë informacion
mbi ndjenja, fakte, opinione
• Fjali pyetëse, që hetojnë
këndvështrimin, qëndrimin
• Fjali pyetëse sqaruese
Ilustrim nga teksti
Sqarojini nxënësit, nëse kanë vështirësi në dallimin e llojeve të pyetjeve.
P.sh: pyetëse informuese – pyet për diçka që nuk e di.
pyetëse vërtetuese – kërkon vërtetim të bashkëfolësit dhe jo informacion
Hapi IV
Mbajtja e strukturuar e shënimeve.
Klasa ndahet në 4 grupe, p.sh:
Grupi I - veçon përgjigjet e shkrimtarit mbi informacionet për origjinën e tij.
Grupi II - veçon përgjigjet e shkrimtarit mbi arritjet e tij në letërsi.
Grupi III - veçon përgjigjet e shkrimtarit mbi pasionet e tij dhe tregon si ndikojnë ato te njëra-tjetra.
Grupi IV - veçon përgjigjet e shkrimtarit për autorët më të parapëlqyer.
Grupi V - nxënësit ndërtojnë skedën e autorit të tyre të parapëlqyer, sipas modelit të mëposhtëm.
Autori im i preferuar Gjinia që lëvron Krijimtaria që kam lexuar Veçoritë e stilit
Hapi VI Diskutim
Kompetenca e të folurit. Nxënësit zhvillojnë diskutimin me temë:
Objektet e trashëguara nga paraardhësit përbëjnë:
pasuri kulturore të jetës
pjesë konservatore të jetës
PRO apo KUNDËR
205
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Nxënësit listojnë argumentet për njërën nga zgjedhjet.
Vlerësoni:
• forcën argumentuese;
• dëgjesën;
• respektimin e mendimit ndryshe.
Detyrë shtëpie: Zgjidhen dy tema shkrimi. Nxënësi punon njërën prej tyre.
a. Hulumtoni për rite e zakone të krahinës suaj, që kanë kaluar nga brezi në brez.
b. Ese vlerësuese: Arti dhe ëndrrat janë shumë pranë njëra-tjetrës.
MODEL 3
Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Teksti joletrar – rrëfimtar
Kompetenca: Të shkruarit
Tema mësimore: Intervista (ora e parë)
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/-ja:
• përcakton karakteristikat e një interviste;
• ushtrohet duke punuar në grup për hartimin e pyetjeve për
realizimin e një interviste;
• përcakton hapat për realizimin e një interviste;
• realizon një intervistë;
• diskuton rreth punëve të shokëve të tij.
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, fletore, njohuritë e nxënësve,
modele të ndryshme intervistash.
Situata e të nxënit: Një OJF vendore
(Organizatë jofitimprurëse) ka mbledhur
fonde për krijimin e një qendre sportive
në lagjen ku banoni, por ende nuk është
marrë vendimi se ku duhet të ngrihet
qendra sportive dhe se për ç’lloje lojërash
do të shërbejë. Ky vendim duhet të merret
nga bashkia (komuna).
Fjalë kyç:
intervistë, pyetje, përgjigje
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare:
Sport, Arti, Mjekësi
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: stuhi mendimi, punë individuale, punë e drejtuar, diskutim,
punë në çift, hulumtim
Organizimi i orës së mësimit
1. Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësve: (stuhi mendimi)
Nxiten nxënësit të rikujtojnë edhe një herë (duke iu rikthyer intervistës me Ernesto Sabaton), karakteristikat e
intervistës dhe rregullat që duhen ndjekur për të realizuar atë.
‒Ç’është intervista? Ç’lloj shkrimi është intervista?
‒Si realizohet ajo?
‒Kë intervistojmë zakonisht?
‒Për ç’qëllim intervistojmë?
‒A keni bërë ndonjëherë një intervistë?
‒Ç’duhet të kemi parasysh kur intervistojmë?
206
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
2. Ndërtimi i njohurive të reja: (punë e drejtuar)
Mësuesi/ja ndërton një situatë:
Ajo u thotë nxënësve se një OJF vendore (organizatë jofitimprurëse) ka mbledhur fonde për krijimin e një
qendre sportive në lagjen ku banoni dhe se ende nuk është marrë vendimi se ku duhet të bëhet qendra
sportive dhe se ç’lloje lojërash do të luhen në të. Ky vendim duhet të merret nga bashkia (komuna).
Ecuria: Për të filluar procedurën kërkimore, nxënësit vendosin për pyetjet që do t’u drejtojnë grupeve të
interesit.
Mësuesi\ja u drejton pyetjen nxënësve: Po të ishit ju anëtar i Këshillit Bashkiak, për çfarë informacioni do të
kishit nevojë për të planifikuar qendrën sportive?
Pyetjet e dhëna nga nxënësit mund të jenë:
‒Cilat do të jenë qëllimet e qendrës sportive?
‒Për kë do të jetë qendra sportive?
‒Çfarë lojërash do të luhen aty?
‒Çfarë veprimtarish duhen mbështetur? Cilat veprimtari nuk duhen lejuar?
‒Cilat do të jenë pjesët e qendrës? Çfarë tiparesh do të ketë secila?
‒Si do të ruhet qendra sportive?
‒Si do të mbahet pastër dhe në gjendje të mirë?
‒Ku duhet ndërtuar qendra?
‒Sa do të kushtojë mirëmbajtja e qendrës?
‒Nga do të vijnë këto fonde?
Mësuesi/ja orienton nxënësit drejt këtyre pyetjeve.
Tani nxënësit përcaktojnë individët që do të intervistojnë dhe pyetjet që do t’u drejtojnë (grupet e interesit).
P.sh., do të intervistojnë:
• një anëtar të Këshillit Bashkiak
• pronarët e dyqaneve
• prindërit
• një grup të rinjsh etj.
Disa nga pyetjet që do t’u drejtohen janë:
‒Ku mund të ndërtohet qendra sportive?
‒Si do të vendosë Këshilli Bashkiak në lidhje me vendin e ndërtimit të qendrës sportive?
‒Sipas prindërve, ku duhet të ndërtohet parku dhe pse mendojnë një zgjidhje të tillë?
‒Sipas të rinjve, ku është më mirë të ndërtohet qendra sportive dhe pse mendojnë ashtu?
‒Ku mendojnë pronarët e dyqaneve se duhet të ndërtohet qendra sportive dhe pse mendojnë ashtu?
Përveç pyetjeve, nxënësit mendojnë edhe për përgjigjet që mund të marrin për këto pyetje:
Dëgjohen me vëmendje pa i korrigjuar përgjigjet e tyre.
Fillimisht mësuesi/ja tërheq vëmendjen e intervistuesve (nxënësve), se cilat rregulla duhet të mbajnë
parasysh gjatë intervistimit.
• Kushtet e realizimit të intervistës.
• Marrja e informacionit të plotë për fushën dhe kontributin e të intervistuarit.
• Përcaktimi i vendit dhe formave të intervistimit.
• Përcaktimi i qëllimit të intervistës.
• Hartimi me kujdes i pyetjeve që nxisin mendime te i intervistuari.
• Hyrja për prezantimin e të intervistuarit.
• Duhet të ruani interesin e personit që po intervistoni.
• Të bëni pyetje në atë mënyrë që ju mundëson të merrni informacionin që doni.
• T’i regjistroni përgjigjet në mënyrë sa më besnike, ashtu siç i thotë personi.
• Të ruani etikën e komunikimit.
• Të falënderoni personin që ju dha intervistën
207
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
3. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: (punë në çift)
Tani le të praktikojmë shprehitë e intervistimit. Ndahen nxënësit në dyshe. Mësuesi\ja sqaron se në secilën
dyshe, njëri nga ju do të jetë intervistuesi dhe tjetri i intervistuari.
Udhëzohen nxënësit në rolin e intervistuesit se, nëse mendojnë se u ka shpëtuar diçka pa shënuar, mund
të thonë: “Më falni, nuk arrita ta shkruaj atë që thatë, që është informacion i rëndësishëm. Ju lutem, a mund
ta thoni përsëri?”. Kjo është një mënyrë shumë e mirë për t’i treguar personit që po intervistoni se jeni i
interesuar vërtet për ato që thotë ai.
Mos u shqetësoni për drejtshkrimin e fjalëve, me të mund të merreni më vonë. Kryesorja është të merrni
informacionin saktë. Pasi mbarojnë, nxënësit lexojnë punimet e tyre.
Vlerësimi: Mësuesi\ja vlerëson pjesëmarrjen e nxënësit në të gjitha veprimtaritë e kryera.
Detyra dhe punë e pavarur: Ndahet klasa në tri grupe.
Grupi I do të sjellë informacione për një shkrimtar.
Grupi II do të sjellë informacione për një artist nga fusha e muzikës, kërcimit, kinematografisë etj.
Grupi III do të sjellë informacione për një sportist.
Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Teksti joletrar – rrëfimtar
Kompetenca: Të shkruarit
Tema mësimore: Intervista (ora e dytë)
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• realizon një intervistë me një shkrimtar, artist , sportist;
• diskuton rreth punëve të shokëve të tij.
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, fletore, njohuritë e nxënësve,
modele të ndryshme intervistash.
Situata e të nxënit:
Detyrat e shtëpisë
Fjalë kyç:
intervistë, pyetje, përgjigje
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare:
Sport, Arte, Mjekësi
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: punë në grup, punë e drejtuar, punë individuale, diskutim, hulumtim.
Organizimi i orës së mësimit
1. Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësve (Punë në grupe, hulumtim)
Lexohen detyrat e shtëpisë sipas grupeve. Diskutohen materialet e sjella nga nxënësit për një shkrimtar, artist
apo sportist.
2. Ndërtimi i njohurive të reja. (punë individuale)
Nxënësit, siç janë të ndarë në skuadra, mbi bazën e materialeve të sjella do të realizojnë një intervistë me
pyetje dhe përgjigje, përkatësisht:
Grupi I do të realizojnë një intervistë me një shkrimtar.
Grupi II do të realizojë një intervistë me një artist të njohur nga fusha e muzikës, pikturës, kërcimit etj.
Grupi III do të realizojë një intervistë me një sportist të njohur.
Mësuesi u tërheq vëmendjen që në përfundim të detyrës ta rishikojnë edhe një herë atë dhe, nëse është e
nevojshme, të bëjnë korrigjimet drejtshkrimore dhe të shenjave të pikësimit.
3. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura. (diskutim)
Pasi nxënësit mbarojnë punimet e tyre, ngrihen disa nxënës për të lexuar intervistat.
Nxënësit diskutojnë për punën e njëri-tjetrit dhe vlerësojnë intervistat më të arrira.
Vlerësimi: Vlerësim me notë sipas gjykimit të mësuesit.
208
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fusha: Gjuhë dhe komunikim Lënda: Gjuha shqipe Shkalla: lV Klasa: XI
Tema mësimore: Huazimet në gjuhën shqipe dhe shmangia e
fjalëve të huaja të panevojshme
Kompetenca: Njohuri për gjuhën
Rezultatet e të nxënit e të kompetencave të lëndës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• njeh rrugët e pasurimit të gjuhës shqipe;
• përcakton fushën së cilës i përkasin huazimet;
• ndërton situata duke përdorur fjalët shqipe në vend të fjalëve
të huaja.
Burimet: teksti mësimor, ushtrime gjuhësore.
Situata e të nxënit:
Fjalë kyç:
leksiku i gjuhës, huazime të ngulitura,
huazime të pangulitura, shmangie.
Lidhja me fushat e tjera ose me
temat ndërkurrikulare:
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: mbajtja e strukturuar e shënimeve, punë e pavarur, diskutim.
Organizimi i orës së mësimit
HAPI I. Mbajtja e strukturuar e shënimeve.
U kërkoni nxënësve të punojnë në dyshe gjatë leximit të informacionit. Si pjesë e këtij procesi do të jenë pyetjet
e mëposhtme, të cilat do t’i ndihmojnë nxënësit në hulumtimin e tyre.
1. Çfarë janë fjalët e huaja?
2. Çfarë janë ndërkombtarizimat?
3. Si klasifikohen huazimet?
4. Cilave fusha u përkasin huazimet dhe ç’veçori kanë?
5. Kur duhet të përdoren fjalët e huaja?
6. Pse duhet të përpiqemi të shmangim fjalët e huaja e të përdorim ato shqipe?
Gjatë punës nxënësit do të plotësojnë grafikun:
Huazimet
në gjuhën shqipe dhe
shmangia e fjalëve të huaja
të panevojshme.
HAPI II: Prezantimi i informacionit bëhet një nxënës një pyetje. Çdo përgjigje ilustrohet me shembuj. Klasa
mund të plotësojë përgjigjet ose të pyesë pas çdo pyetjeje.
HAPI III: Zbatimi në praktikë i njohurive.
Punimi i ushtrimeve o ushtrime1‒ 6
209
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Ushtrimi 1, 2: Lërini nxënësit 2-3 minuta të punojnë këto ushtrime dhe më pas 5-6 prej tyre zgjedhin nga një
shok/shoqe, të cilit ia drejtojnë pyetjen. Për ushtrimin 2 jo më shumë se 3‒ 4 fjalë, që të jenë të fushave të
ndryshme.
Ushtrimi 4: Nxënësit punojnë në tri grupe. Në varësi të kohës, të përdoren në fjali disa prej tyre.
Ushtrimi 5: Fjalët që kanë më shumë se një përgjigje të veçohen.
Detyrë shtëpie. Ushtrimi 7
Tema alternative: a) Përdorimi i huazimeve në komunikim brenda familjes. b)Përdorimi i arkaizmave në letërsi,
p.sh., nga romani “Don Kishoti” , përralla të ndryshme etj.
Fusha: Gjuhë dhe komunikim Lënda: Gjuha shqipe Shkalla: lV Klasa: XI
Tema mësimore: Ushtrime për leksikun e shqipes dhe huazimet Situata e të nxënit: paragrafë nga
shtresa kryesore të leksikut të shqipes
Kompetenca: Njohuri për gjuhën
Rezultatet e të nxënit e të kompetencave të lëndës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• përcakton shtresën leksikore të fjalëve në një tekst të dhënë;
• dallon neologjizmat, arkaizmat dhe historizmat;
• ndërton një situatë duke shmangur fjalët e huaja.
Fjalë kyç:
leksiku i gjuhës, shtresë leksikore,
huazim, arkaizma, neologjizma,
gjegjëse shqipe.
Burimet: teksti mësimor, ushtrime gjuhësore.
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare:
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: tabelë koncepti-organizues grafik, punë e pavarur, diskutim.
Organizimi i orës së mësimit
HAPI I: Mësimi nis me punimin e ushtrimi 3, i cili do të shërbejë si një organizues i njohurive të marra për
shtresat e leksikut të shqipes. Ky organizues do t’i ndihmojë nxënësit gjatë punimit të ushtrimeve 1,4 dhe 8.
Punimi i ushtrimeve 1-2;4-8
Ushtrimi 1: Vëmendja e nxënësve të përqendrohet te vlerat e përdorimit të këtyre fjalëve. P.sh. atmosferë e
kohës, luftë. Fusha leksikore e funksioneve, gradave në kampin turk.
Ushtrimi 2: Realizohet me ndihmën e fjalorit. Më parë mësuesi/ja përcakton faqet, ku gjendet secila fjalë në
fjalor.
Nxënësit krahasojnë kuptimin e tyre me fjalët pantallona dhe shami koke.
Ushtrimi 4 dhe 6: Realizohet përmes tabelës së mëposhtme (4) dhe njëkohësisht japin përgjigje për kërkesën
e gjashtës.
Nr. Neologjizmat Si janë formuar? Lloji i formimit.
1 p.sh. përsydukje Për+sy+dukje (për t’u dukur në sy të të tjerëve) përngjitja
210
Ushtrimi 5:Nxënësit plotësojnë tabelën duke shfrytëzuar dhe njohuritë për figurat letrare.
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Tingullimitimi Kuptimi Figura letrare
p.sh. gurgullonin efektet e zhurmës së ujit onomatope
Ushtrimi 7. Në shembujt e dhënë prapashtesat –xhi dhe –çi emërtojnë profesione ose zanate. Shembujt e
dhënë zëvendësohen me gjegjësen në shqip, p.sh.: sahatçi‒ orëndreqës.
Ushtrimi 8. Nxënësit, pasi shpjegojnë kuptimin e fjalëve me të zeza, thonë dhe si janë formuar. Po ashtu, në
varësi të kohës, krijojnë fjali me to.
Detyrë shtëpie. Ushtrimi 9 Klasa ndahet në tri grupe për të dhënë gjegjësen shqipe. Nxënësit e secilit grup
do të krijojnë nga një paragraf mbështetur në gjegjëset shqipe për fjalët:
Grupi I: inauguroj, final, eveniment, dominoj, detaj;
Grupi II: humanitar, eksperiencë, ekstrem, direkt, destinacion;
Grupi III: identifikoj, fragment, eliminoj, ekzemplar, fiksoj.
Fusha: Gjuhë dhe komunikim Lënda: Gjuha shqipe Shkalla: lV Klasa: XI
Tematika: Teksti joletrar – rrëfimtar
Kompetenca: Të lexuarit
Tema mësimore: Pier e Mari Kyri
Rezultatet e të nxënit e të kompetencave të lëndës
sipas temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• lexon për të gjetur idetë kryesore, hollësitë, lidhjet midis
ideve dhe tekstit;
• përcakton karakteristikat dalluese mes një biografie dhe
një monografie;
• analizon kuptimin dhe funksionin e fjalëve brenda tekstit.
Burimet: teksti mësimor.
Situata e të nxënit:
Një orë krejt ndryshe në letërsi, ju dhe mësuesja
e kimisë realizoni eksperimente të thjeshta
kimie brenda orës së letërsisë. Tregoni si
komunikojnë gjuha e shkencës me atë të artit.
Fjalë kyç:
radium, Pier, Mari, burim energjie, ëndërr,
lodhje, hangar
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare: Letërsi, Kimi
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: marrëdhënia e ndërsjellë, punë e pavarur, punë në grup,
hartë koncepti.
Organizimi i orës mësimore
HAPI I
Parashtrohet tema mësimore.
Nxënësit, të ndarë në grupe dhe në bashkëpunim me mësuesen e kimisë, realizojnë eksperimente të thjeshta
kimike.
U kërkohet të flasin për emocionet e tyre para, gjatë dhe pas realizimit të eksperimentit.
Shënim: Prania e mësuesit të kimisë është e domosdoshme. Nëse nuk është e mundur kjo, eksperimenti të
bëhet përmes një pune parapërgatitore mësues kimie-nxënës.
211
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
HAPI II
Kompetenca e të lexuarit.
Marrëdhënia e ndërsjellë.
Klasa ndahet në grupe 4-she. Me radhë ata do të bëhen mësues të grupit. Mësuesi:
1. lexon paragrafin ngadalë, duke theksuar fjalët e rëndësishme;
2. përmbledh informacionet që janë thënë;
3. shpjegon veprimet, gjendjen e personazheve brenda paragrafit;
4. formuloni dhe bën pyetje për të. Po ju japim pyetjet për çdo paragraf, si p.sh.:
Paragrafi I
Paragrafi II
▪
▪
▪
▪
▪
Për cilin zakon të familjes flitet në këtë paragraf?
Si shfaqet si nënë Maria?
Në ç’fakte e mbështet përgjigjen tënde?
Cilat tipare strukturore e gjuhësore e bëjnë këtë paragraf rrëfyes?
Në ç’vetë rrëfehet?
Paragrafi III
Paragrafi IV
▪
▪
▪
▪
▪
▪
▪
▪
▪
▪
Ç’lloj fjalie pyetëse është kjo?
Ç’informacion arrin të marrësh?
Pse biografja thekson se lutja është e tepërt?
Çfarë provash sjell ajo?
Në ç’kuptim është përdorur folja digjet?
Ç’figurë të stilistikës ndërton ajo?
A mund të ndërtoni raste të ngjashme me këtë përdorim të fjalës digjet?
Cilit grup të sistemit periodik i përket radiumi?
Cilat mjete stilistikore shprehëse përdoren për të?
Sipas jush, pse e shpirtëzon radiumin rrëfimtarja?
Paragrafi V
▪
▪
▪
Cilat fjali të këtij paragrafi portretizojnë tiparet e karakterit të dy shkencëtarëve?
Për cilën fjalë kyç të këtij paragrafi lidhet parashikimi i veprimeve të tyre?
Si do t’i përshkruanit marrëdhëniet Pier-Mari, si burrë-grua dhe si shkencëtarë?
▪
▪
▪
▪
▪
▪
Çfarë e magjeps së tepërmi Pierin?
Çfarë vunë re të dy shkencëtarët kur hynë në hangar?
Gjeni fjalët të cilat lidhen me shkak-pasojën e gjendjes së tyre.
Cilin burim rrezatues zbuluan dy shkencëtarët?
Ku përdoret ai sot?
A mendoni se Maria ka të njëjtin përkushtim dhe si nënë, dhe si shkencëtare?
Argumentoni përgjigjet përmes ilustrimeve nga teksti.
Shënim: Nëse nxënësit nuk arrijnë dot të ndërtojnë pyetje të tilla informuese, vërtetuese e shpjeguese, mund
të bëheni ju pjesë e secilit grup për ta luajtur këtë rol.
212
HAPI III
Mësimi vazhdon me përcaktimin e llojit të tekstit. Nxënësit plotësojnë karakteristikat e tekstit biografik.
Këto karakteristika paraqiten në Hartë koncepti.
Harta e konceptit
D - D - M
Biografia
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
213
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
D (di) D (dua të di) M (mësojmë)
- Është lloj letrar
- Trajton tema të lidhura me
jetën, veprimtarinë
Kategoritë e informacionit që nevojiten:
1. lloji i tekstit;
2. tema, çështjet që trajtohen;
3. referenti;
4. teknika e rrëfimit.
Bëhet vlerësimi i punës së nxënësve sipas kompetencave.
Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Teksti joletrar – rrëfimtar
Kompetenca: Të shkruarit
Situata e të nxënit:
Punë me tekstin
Tema mësimore: Shkrimi biografik
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas Fjalë kyç:
temës mësimore:
Nxënësi/ja:
biografi, rregull logjik, rregull kronologjik,
detaje, të dhëna.
• përcakton veçoritë e tekstit biografik;
• shkruan biografinë e një personaliteti nga një fushë e
caktuar mbështetur në të dhënat e hulumtuara për të;
• demonstron shpirt krijues gjatë të shkruarit;
• respekton gjuhën shqipe dhe rregullat e saj drejtshkrimore,
duke shmangur përdorimin e fjalëve të huaja.
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, njohuritë e nxënësit, materiale
nga interneti.
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare:
Muzikë, sport, shkenca, politikë.
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: pema e mendimit, hulumtim, punë në grup, punë e pavarur
individuale më shkrim, diskutim.
Organizimi i orës së mësimit
1. Lidhja e temës më njohuritë e mëparshme të nxënësit (pema e mendimit)
Mbështetur edhe në fragmentin “Pier e Mari Kyri” nxënësit rikujtojnë veçoritë e tekstit biografik nëpërmjet
pemës së mendimit.
• Cilat janë veçoritë karakteristike të këtij teksti?
Pema e mendimit është mirë që të shkruhet në tabelë nga mësuesi\ja ndërkohë që nxënësit japin veçoritë e
tekstit biografik.
214
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Rrëfim i shkruar nga një person për
jetën e dikujt, në vetën e tretë.
Jep të dhëna në mënyrë të
detajuar për jetën e një njeriu
të rëndësishëm
Teksti biografik
Rrëfehen ngjarje të vërtet sipas
një rendi logjik dhe kronologjik
me vende, data dhe njerëz reale.
Tekst joletrar, i cili gërshetohete
dhe me elemente letrare
2. Ndërtimi i njohurive te reja (hulumtim, punë në grup, punë e pavarur me shkrim)
Njihen nxënësit me temën e re: “Të shkruajmë biografi”. Udhëzohen të lexojnë në heshtje, me shumë kujdes,
informacionin e dhënë në krye të faqes 141 rreth disa sqarimeve që do t’i ndihmojnë ata në shkrimin e një
biografie.
U shpjegohet nxënësve detyra që kanë për të realizuar: të shkruajnë një biografi. Për të realizuar këtë detyrë,
janë udhëzuar që një orë më parë për të hulumtuar dhe për të mbledhur materiale rreth jetës së një personaliteti
të shquar nga fusha e muzikës, sportit, shkencës dhe politikës, si:
• të dhëna për jetën e personalitetit: data, vende, veprimtari të tij etj.,
• ngjarje intime,
• foto,
• certifikata, kujtime etj.
Kjo do t’i ndihmojë nxënësit që të shkruajnë për jetën e tyre.
Ndahet klasa në grupe dhe secili nga nxënësit zgjedh të shkruajë një biografi për një personalitet të fushës
së muzikës, të sportit, të shkencës, të politikës, sipas informacioneve të grumbulluara nga interneti. (Ai që ka
sjellë materiale për një këngëtar, shkruan një biografi për të, ai nxënës që ka sjellë materiale për një politikan,
shkruan një biografi për këtë politikan e kështu me radhë.)
U tërhiqet vëmendja nxënësve të respektojnë në tekstin e tyre rregullat që lexuan dhe ato të mësuara ndër vite
për shkrimin e një teksti biografik. Lihen nxënësit të punojnë qetësisht për disa minuta.
3. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura (diskutim)
Pasi nxënësit përfundojnë detyrën, lexohen disa prej tyre. Vetë ata japin vlerësime për punën e njëri-tjetrit.
Më tej mësuesi\ja i sqaron nxënësit që, nëse kanë mundësi, materialin e punuar në klasë ta rishikojnë edhe
një herë në shtëpi dhe ta hedhin në kompjuter, duke nxjerrë një material të përpunuar rreth 2-3 faqe, që të
ngjajnë si faqe reviste.
Mësuesi\ja nuk harron të lërë një afat kohor për plotësimin e detyrës, p.sh., një javë. Më pas nxënësit mund të
krahasojnë punën me njëri-tjetrin dhe të zgjedhin 3 punimet më të mira.
Vlerësimi: Mësuesi\ja vlerëson punën e nxënësve duke pasur parasysh hulumtimin e bërë për të sjellë në
klasë materialet e duhura, shkrimin e tekstit biografik, renditjen kronologjike, strukturën, shprehjen e qartë të
mendimeve, gjuhën e mbushur me figura artistike, zbatimin e rregullave drejtshkrimore të gjuhës shqipe etj.
215
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
MODEL 2
Fusha: Gjuhë dhe komunikim Lënda: Gjuha shqipe Shkalla: lV Klasa: XI
Tematika: Teksti joletrar – rrëfimtar
Kompetenca: Të shkruarit
Tema mësimore: Shkrimi biografik
Rezultatet e të nxënit e të kompetencave të lëndës
sipas temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• mbledh në mënyrë të pavarur nga burime të ndryshme
informacione rreth personazhit për të cilin do të shkruajë;
• shkruan duke ndjekur rendin kronologjik të ngjarjeve,
duke sjellë detaje, fakte, opinione, si dhe duke përdorur
fraza që i japin shkrimit gjallëri;
• zbaton gjatë të shkruarit njohuritë gramatikore dhe
drejtshkrimore.
Burimet: teksti mësimor; internet; revista etj.
Situata e të nxënit: Jeta e një personazhi
Fjalë kyç:
shkrimi biografik, rend kronologjik, ngjarje,
fakte.
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare:
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: hulumtim, harta e konceptit, punë individuale/në grup, të
shkruarit, diskutim.
Organizimi i orës së mësimit
Shënim:Kjo orë zhvillohet me përgatitje paraprake nga nxënësit. Ata janë orientuar se çfarë informacioni do
të sjellin rreth personazhit për të cilin do të shkruajnë, si dhe burimet e mundshme të informacionit.
Hapi I: Harta e konceptit.
Nxënësit lexojnë në tekst informacionin dhe më pas plotësojnë hartën.
Ç’lloj teksti është? Informacionin që kërkon:
Shkrimi biografik
Hapi II: Punë e pavarur. Secili nxënës informacionin e sjellë e organizon i ndihmuar nga kjo skedë (hapa për
të realizuar shkrimin biografik).
1. Titulli i shkrimit. (mund të përfshijë emrin e personit për të cilin shkruan).
2. Paragrafi i parë. Bëhet prezantimi i emrit të personit për të cilin do të shkruash, duke informuar lexuesin
përse ke zgjedhur këtë personazh.
3. Paragrafi i dytë. Shkruhet rreth fëmijërisë së tij/saj, duke u dhënë përgjigje pyetjeve: Kur ka lindur? Ku ka
lindur e rritur? Kujt i ngjan? etj.
4. Paragrafi i tretë. Shkruhet informacioni që ke rreth personazhit lidhur me fëmijërinë, prirjet, pikësynimet që
ka pasur/ka, vështirësitë që ka hasur, arritjet etj.
5. Paragrafi i katërt. Shkruhet mbyllja. Jepet mendim vetjak rreth personazhit për të cilin shkruan, duke dhënë
dhe mesazhin tënd.
216
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Hapi III: Lexohen disa prej shkrimeve të realizuara nga nxënësit, pastaj nxënësit vlerësojnë punimet e njëri-tjetrit.
Hapi i IV: Nxënësit krijojnë 5-6 grupe sipas dëshirës ose me ndihmën e mësueses. Zgjedhin një koordinator.
Grumbullojnë punimet e gjithë grupit dhe fotot që kanë sjellë.
Secili grup do të përgatisë nga dy-tri faqe të përpunuara në kompjuter, në mënyrë që të ngjajnë si faqe reviste.
Në realizimin e çdo shkrimi identifikohet emri i shkruesit.
Në orën e ardhshme prezantohet puna e grupit, bëhet vlerësimi i tyre.
Punimet mund të afishohen në klasë, në mjediset e shkollës, në këndin e gjuhës shqipe ose të bëhen pjesë
e portofolit.
Fusha: Gjuhë dhe komunikim Lënda: Gjuha shqipe Shkalla: lV Klasa: XI
Tematika: Teksti joletrar – rrëfimtar
Kompetenca: Të lexuarit
Tema mësimore: Roma, ëndrra ime!
Rezultatet e të nxënit e të kompetencave të lëndës
sipas temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• dallon kuptimin e fjalëve dhe të shprehjeve;
• bën dallimet kryesore mes tekstit letrar e joletrar;
• veçon idetë, çështjet kryesore duke i ilustruar me shembuj;
• analizon qëllimin e autorit duke vlerësuar mjetet që
përdor ai në tekst;
• përdor informacionin që ka marrë nga një tekst në situatë.
Burimet: teksti mësimor.
Situata e të nxënit:
Kujto 3 njerëz, me të cilët të lidh miqësia
ose ke lidhje gjaku. Me ta ti ke kaluar një
stinë pushimesh mjaft të bukur. Shkruaj një
paragraf kujtimesh (jo më pak se 6-7 fjali), ku
thekson kohën, vendin, ngjarjen dhe ndjesitë.
Fjalë kyç:
Roma, ëndrra, Bolonja, familje, universitet,
formim intelektual
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare:
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: marrëdhëniet pyetje-përgjigje; organizuesi grafik i
analogjisë; diskutim; punë në grupe.
Organizimi i orës së mësimit
HAPI I
Prezantohet tema mësimore dhe situata e të nxënit.
Orientohen nxënësit të ndërtojnë një paragraf, ku të rrëfejë kujtime nga jeta e tij/saj.
• Lexohen disa nga situatat.
• Veçohen nga situata:
• Emra njerëzish realë
• Vlerësimi i situatës
• Vlerësime e opinione për njerëzit
217
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
• Veta e foljes
• Fjalitë subjektive
• Fjalitë objektive
HAPI II
Bëhet lidhja mes temës mësimore dhe metodologjisë e veprimtarive që do të zhvillohen për të realizuar
kompetencat.
Kompetenca e të lexuarit.
Lexohet fragmenti ngadalë, me qëllim që të identifikohen:
rrëfimtari; këndvështrimi; hapësira reale; personazhet; struktura e shkrimit.
Pasi nxënësit të kenë nënvizuar në tekst këto informacione, u drejtohen këto pyetje për secilën pjesë.
Pjesa I dhe II
Rrëfimtari:
• Kush po i rrëfen ngjarjet?
• A është i njëjtë rrëfimtari me autoren?
• Cili është qëllimi i rrëfimit?
• Ku përqendrohet rrëfimi?
Këndvështrimi:
• Në cilin këndvështrim rrëfehen ngjarjet?
• Me ç’mjet gjuhësor realizohet ky këndvështrim?
Hapësira reale:
• A janë përcaktuar qartë vendi dhe koha?
• Në ç’raport qëndron mjedisi me gjendjen emocionale të rrëfimtarit?
• Çfarë informacionesh sjell për mjediset e përshkruara?
Personazhet:
• A flasin personazhet me njeri-tjetrin apo janë të heshtur?
• Struktura gjuhësore e shkrimit. (Punë në grupe)
Grupi I
Veçon mbiemrat, emrat a foljet nga pjesa I, të cilat përshkruajnë gjendjen psikemocionale. Ndërtoni një grafik
me fjalë që shprehin gjendje emocionale: e habitura, mallëngjyes, duke qarë.
Grupi II
Veçoni fjalë të klasave të ndryshme që përcjellin fakte:
a. historike; b. kulturore; c. personale
Grupi III
Veçon paragrafët ose frazat përshkruese, rrëfyese, informuese, vlerësuese mbi mjediset ku ka jetuar, njerëzit
që ka përmendur, lidhjet mes tyre.
Grupi IV
Veçon fjalitë ku përshkruhen dëshirat, prirjet, tiparet e karakterit të rrëfimtarit.
Grupi V
Veçon nga 2 pjesët: a. leksikun e fushës që përmendet, p.sh., histori, gjeografi, kulturë etj. b. llojin e ligjërimit
Grupi VI
Veçoni fjalët që përcjellin imazhe shqisore:
• të të parit • të të dëgjuarit etj.
218
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Grupi VII
Veçoni fjalët me kuptim të figurshëm (epitete, metafora, krahasime etj.) shprehje frazeologjike.
Përmblidhni punët e realizuara të nxënësve duke vënë theksin se këto janë veçoritë e stilit.
HAPI III
Nxënësit bëjnë krahasime midis 2 pjesëve. Krahasimi përqendrohet:
- tema, idetë;
- personazhet;
- koha, periudha e shkrimit;
- emocionet e përjetuara në dy kohët e shkrimit;
- teknikat e shkrimit.
Krahasimi paraqitet në tabelë përmes Organizuesit grafik të analogjisë.
Bëhet vlerësimi i punës së nxënësve për të gjitha kompetencat e të nxënit.
Detyrë shtëpie: Shkruani kujtime për një ndodhi të jetës suaj.
Fusha: Gjuhë dhe komunikim Lënda: Gjuha shqipe Shkalla: lV Klasa: XI
Kompetenca: Njohuri për gjuhën
Tema mësimore: Regjistrat e gjuhës
Rezultatet e të nxënit e të kompetencave të lëndës
sipas temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• njeh regjistrat gjuhësorë të komunikimit;
• argumenton përdorimin e regjistrave gjuhësorë të
komunikimit në situata të ndryshme;
• ndërton situata duke përdorur regjistrin e duhur.
Burimet: teksti mësimor, ushtrime gjuhësore, fisha me
paragrafë nga regjistra të ndryshëm.
Situata e të nxënit: paragrafë nga regjistra
të ndryshëm të gjuhës.
Fjalë kyç:
regjistër gjuhe, i shkujdesur, bisedor, libror.
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare:
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: marrëdhënie pyetje-përgjigje, Diagrami i Venit, punë
individuale, diskutim.
Organizimi i orës së mësimit
HAPI I: Marrëdhënia pyetje-përgjigje.
Përmes kësaj metode nxënësit nxiten që, duke u mbështetur në njohuritë e tyre, të identifikojnë
informacionin e ri. Ndihmuar nga pyetjet, (mund të jenë parashkruar në një tabak, në mënyrë që të lexohen
nga e gjithë klasa), ata plotësojnë tabelën:
219
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Nr. Pyetjet
Përgjigje
1 Çfarë janë regjistrat e gjuhës? Mënyrat e ndryshme të të folurit e të të shkruarit.
2 Nga varet përdorimi i gjuhës në regjistra
të ndryshëm?
3 Sa regjistra gjuhe ka?
4 Cilat janë karakteristikat e regjistrit të
shkujdesur?
5 Në ç’përfundim arrini për regjistrin e
shkujdesur?
6 Ku përdoret regjistri bisedor?
7 Po regjistri libror?
8 Cilat janë karakteristikat e këtij regjistri?
Pasi nxënësit diskutojnë rreth informacionit të identifikuar, në tri grupe, punojnë mbi paragrafët e përgatitur për
të përcaktuar regjistrin të cilit i përkasin, duke mbështetur përgjigjet e tyre me argumente.
Zbatimi në praktikë i njohurive.
HAPI II Punë e pavarur, punë në grup.
Ushtrimi 1. Nxënësit punojnë në tri grupe. Secili grup mund të plotësojë e të drejtojë pyetje.
Ushtrimi 2. Në plotësimin e Diagramit të Venit le të krahasohet dhe regjistri libror, në mënyrë që krahasimi të
jetë më i plotë.
Regjistri i
shkujdesur
Regjistri
bisedor
Regjistri
libror
Ushtrimet 3 dhe 4 plotësohen sipas kërkesave.
Detyrë shtëpie. Ushtrimi 5
Detyrë alternative: Shkruani 1 ose 2 paragrafë, që t’i përkasin njërit prej regjistrave.
220
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fusha: Gjuhë dhe komunikim Lënda: Gjuha shqipe Shkalla: lV Klasa: XI
Kompetenca: Njohuri për gjuhën
Situata e të nxënit: punë me tekstin.
Tema mësimore: Stilet e gjuhës letrare shqipe
Rezultatet e të nxënit e të kompetencave të lëndës Fjalë kyç:
sipas temës mësimore:
stili i letërsisë artistike, tekniko-shkencor,
Nxënësi/ja:
politiko-shoqëror, juridiko-administrativ.
• dallon stilin në tekste të dhëna;
• krahason tekste të stileve të ndryshme;
• ndërton situatë në stilin e kërkuar.
Burimet: teksti mësimor
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare:
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: marrëdhënie pyetje-përgjigje, Diagrami i Venit, punë në grup
/individuale, diskutim.
Organizimi i orës së mësimit
HAPI I:
Nxënësit, të ndihmuar nga pyetjet, (mund të jenë parashkruar në një tabak, në mënyrë që të lexohen nga e
gjithë klasa), plotësojnë tabelën:
Nr. Pyetjet
Përgjigje
1 Nga dallohet një tekst nga një tjetër? nga përmbajtja; nga fusha e veprimtarisë së
cilës i përket; nga mjetet gjuhësore etj.
2 Nga përcaktohet stili i një vepre? nga mjetet gjuhësore të përdorura, që
ndryshojnë nga një fushë në tjetrën.
3 Cilat janë veçoritë e stilit të letërsisë artistike?
4 Cilat janë veçoritë e stilit tekniko-shkencor?
5 Cilat janë veçoritë e stilit politiko-shoqëror?
6 Cilat janë veçoritë e stilit juridiko-administrativ?
Pasi nxënësit diskutojnë rreth informacionit të identifikuar, në dy grupe, punojnë mbi paragrafët e dhënë
në krye të mësimit a+c /b+d për të përcaktuar stilin të cilit i përkasin duke mbështetur përgjigjet e tyre me
argumente. P.sh.: paragrafi (a):
• stili: juridiko-administrativ;
• veçoritë dalluese: fjalë dhe shprehje me kuptim të drejtpërdrejtë etj.;
• e përbashkëta me tre paragrafët e tjerë: tematika që trajton –mbrojtja e mjedisit.
Zbatimi në praktikë i njohurive.
HAPI II: Punë në grup, punë individuale.
Për punimin e ushtrimeve 1,2,3, klasa ndahet në grupe me nga 4 nxënës (emërtohen 1, 2, 3, 4).
Ushtrimi1: Nxënësit e emërtuar me nr. 1 punojnë mbi tekstin a; 2-shi tekstin b dhe kështu me radhë.
Ushtrimet 2,3. Nxënësit diskutojnë në grup e më pas plotësojnë Diagramin e Venit.
Ushtrimet 4,5. Nxënësit lihen të lirë në përzgjedhjen e ushtrimit.
Detyrë shtëpie. Ushtrimi 6.
221
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fusha: Gjuhë dhe komunikim Lënda: Gjuha shqipe Shkalla: lV Klasa: XI
Kompetenca: Njohuri për gjuhën
Tema mësimore: Ushtrime për regjistrat dhe stilet e gjuhës
Rezultatet e të nxënit e të kompetencave të lëndës
sipas temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• përcakton regjistrin gjuhësor të teksteve të dhëna;
• krahason tekste të stileve të ndryshme;
• ndërton situatë në stilin dhe regjistrin e kërkuar.
Burimet: teksti mësimor
Situata e të nxënit: punë me tekstin.
Fjalë kyç:
regjistër gjuhësor, fjalor i gjuhës shqipe, stilet
e gjuhës
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare:
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: stuhi mendimi, mendim i drejtuar, punë në grup /individuale,
diskutim.
Organizimi i orës së mësimit
HAPI I: Rikujtim i njohurive të nxënësve për regjistrat dhe stilet e gjuhës. Stuhi mendimi.
regjistrat
stile
Nxënësit plotësojnë skicat me llojet dhe veçoritë për regjistrat dhe stilet. Mësuesja mund ta vizatojë dhe nga
përgjigjet e nxënësve ta plotësojë në tabelë. Kjo do t’i ndihmonte ata gjatë punimit të ushtrimeve.
Zbatimi në praktikë i njohurive
HAPI II: Mendim i drejtuar, punë e pavarur/në grup
Punimi i ushtrimeve 1-9. (Ushtrimet 1,4,5 zhvillohen me ndihmën e “Fjalorit të gjuhës shqipe”, duke bërë
punë paraprake ose nga mësuesja, ose nga nxënësit.)
Ushtrimi 2: Vëmendja e nxënësve të përqendrohet te kuptimi dhe funksioni. A mund të zëvendësohet në çdo
rast? Kur zëvendësohet, çfarë ndodh?
Ushtrimi 3: Nxënësit punojnë në tri grupe, nga një tekst secili. Përcaktojnë regjistrin gjuhësor duke identifikuar
veçoritë në secilin tekst. Më pas nxënësit të plotësojnë tabelën e mëposhtme:
Të përbashkëtat në tri tekstet Çfarë provash keni? Mjetet gjuhësore që e bëjnë emocionale
220
Ushtrimi 5: Realizohet si më poshtë:
Fjala Përkufizimi nga unë Përkufizimi sipas fjalorit
Baltë
….
Ushtrimet 6,7: Nxënësit punojnë në dy grupe: Grupi I- tri grupet e para emërore; Grupi II - tri grupet e dyta
emërore. Pasi gjejnë krahasime për grupet e dhëna, ndërtojnë nga një paragraf me to.
Ushtrimi 9: Nxënësit punojnë në grupe katërshe. Secili nxënës punon për një paragraf, duke identifikuar
mjetet gjuhësore të veçanta ne të. Diskutohet në grup dhe arrihet në përmbushjen e kërkesës.
Detyrë shtëpie. Ushtrimet 10, 11 (Zgjedhje e lirë nga nxënësit)
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fusha: Gjuhë dhe komunikim Lënda: Gjuha shqipe Shkalla: lV Klasa: XI
Kompetenca: Njohuri për gjuhën
Tema mësimore: Mjetet me vlerë ligjërimore dhe stilistike në
gjuhën shqipe
Rezultatet e të nxënit e të kompetencave të lëndës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• njeh mjetet kryesore me vlerë ligjërimore e stilistike;
• dallon mjetet stilistike të secilës fushë në një tekst të dhënë;
• përdor mjete stilistike të fushave të ndryshme në realizimin
e një situate.
Burimet: teksti mësimor, Cikli i kreshnikëve.
Situata e të nxënit: fragment nga “Cikli i
kreshnikëve”
Fjalë kyç:
mjete ligjërimore/stilistike, përftesa,
fusha sintaksore, fonetike, morfologjike,
leksikore.
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare:
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: rrjedhshmëria gojore e dyshes, punë në dyshe /individuale,
diskutim.
Organizimi i orës së mësimit
Shënim: Kjo temë mund të zhvillohet me metodën “Rrjedhshmëria gojore në dyshe”. Nxënësit pas leximit
bëjnë përmbledhjen e informacionit. Kjo metodë realizohet nëpër këta hapa:
1) Nxënësit punojnë në grupe dyshe të emërtuara A dhe B.
2) Secili nxënës lexon informacioni sipas nëntemave.
3) Në përfundim të leximit të çdo nënteme, bëjnë përmbledhjen e informacionit të lexuar për 1-2 minuta.
4) Paraqitja në mënyrë të përmbledhur e informacionit për klasën. (Nëse ka pyetje apo paqartësi, u jepet
përgjigje nga mësuesi/ja)
Këto veprime u bëhen të njohura nxënësve.
HAPI I: Të nxënit në mënyrë të pavarur dhe bashkëveprues.
Nxënësit lexojnë fragmentin nga “Cikli i kreshnikëve”. Pas reflektimit dhe përmbledhjes së informacionit, njëri
nga dyshja bën prezantimin. Njëra nga përgjigjet e mundshme është se këto vargje i përkasin stilit të letërsisë
artistike, sepse:
- gjuha është e figurshme. (personifikim: pyesin bilbilat e malit.. anaforë: Kalojnë male, kalojnë lugje … krijojnë
ankth e pritje)
- gjuha e përdorur ndikon te emocionet e lexuesit.
HAPI II: Ndërtimi i njohurive të reja. Veprohet, në të njëjtën mënyrë për 4 nëntemat, si në hapin e parë.
(A,B,C,D)
Sugjerim: Për rëndësinë e informacionit që ka kjo temë, do të ishte mirë që të ndërthuret informacioni teorik
me ushtrimin ku gjendet mjeti stilistikor.
A) Mjete me vlerë ligjërimore nga fusha e sintaksës.
Përgjigja e mundshme: Në gjuhën shqipe ndërtimi i fjalisë është i lirë. Ka zhvendosje të gjymtyrëve ose të grupfjalëve.
Përsëritje të fjalëve për të tërhequr vëmendjen. Krijon mundësinë e shprehjes me lloje të ndryshme fjalish.
Punimi i Ushtrimit 1: Nxënësit përcaktojnë mjetet stilistike nga fusha e sintaksës.
P.sh.:
Zhvendosje: Thuaja këngës,Rini!. - Ngrehuni dhe bjeruni.../ katundarë dhe punëtorë…
Përsëritje: thuaja…thuaja….
222
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
B) Mjetet me vlerë ligjërimore nga fusha e leksikut.
Përgjigje: Leksiku i shqipes ka mjete me vlerë ligjërimore, si: sinonimet, antonimet, lidhja e lirë mes fjalëve;
lidhja e qëndrueshme (shprehje frazeologjike), neologjizma.
Këto mjete krijojnë larmi shprehjeje, duke e bërë atë më mbresëlënëse nëpërmjet përdorimit të figurave letrare.
Nxënësit gjejnë mjete me vlerë ligjërimore nga fusha e leksikut në Ushtrimin 1, pika 2/a dhe Ushtrimin 2:
strofa c.
C) Mjetet me vlerë ligjërimore nga fusha e morfologjisë.
Përgjigja: Ligjërimi bëhet më interesant, kur disa fjalë shmangen nga forma standarde, si p.sh.:
1) trajta e shumësit të disa emrave;
2) përdorimi në shumës i emrave të përveçëm me qëndrim lavdërues ose përbuzës;
3) mospërsëritja e ndajfoljeve me prapashtesën –isht, por zëvendësimi me mjete të tjera.
*Punimi i Ushtrimit 7: Nxënësit zëvendësojnë tri nga fjalët e dhëna.
D) Mjetet me vlerë ligjërimore nga fusha e fonetikës.
Përsëritja e tingujve: pika 2 e Ushtrimit1 – si p.sh., kundron…kristalizueme..kundron kasollet e kristalizueme
të katundit.
Intonacioni: Punimi i Ushtrimeve 5 dhe 6.
Detyrë shtëpie: Hartoni një tekst me temë: “Nesër do të jem gjimnazist”, ku të përdorni mjete me vlerë
ligjërimore e stilistike.
Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Të shkruarit
Situata e të nxënit:
Tema mësimore: Autobiografia
Detyrat e shtëpisë
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas Fjalë kyç:
temës mësimore:
autobiografi, rrëfim i jetës personale, rregull
Nxënësi/ja:
logjik, kronologjik, objektive, subjektive
• përcakton veçoritë e tekstit autobiografik;
• shkruan një shkrim autobiografik mbështetur në një çast
kyç të jetës së tij;
• demonstron shpirt krijues gjatë të shkruarit;
• respekton gjuhën shqipe dhe rregullat e saj
drejtshkrimore, duke shmangur përdorimin e fjalëve të
huaja.
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, njohuritë e nxënësit, materiale Lidhja me fushat e tjera ose me temat
nga interneti.
ndërkurrikulare.
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: diskutim, INSERT, punë e pavarur individuale me shkrim,
turi i galerisë.
223
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Organizimi i orës së mësimit
1. Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme (Diskutim)
Mësimi nis me leximin e detyrave të shtëpisë. Nxënësit kanë shkruar për një ndodhi të jetës së tyre. Lexohen
disa shkrime nga vetë nxënësit. Më pas kërkohet prej tyre të përcaktojnë se cilit lloj teksti i përket ky shkrim.
Përgjigjet e nxënësve do të jenë: Tekstit autobiografik.
Mësuesi\ja kërkon të japin shembuj të shkrimeve autobiografike nga figura të shquara shqiptare ose të huaja.
2. Ndërtimi i njohurive të reja (INSERT, diskutim)
Njihen nxënësit me temën e re. Udhëzohen që të marrin informacionin në tekst dhe të vendosin shenjat e
INSERT-it.
√ (e di) + (e mësova) - (e dija ndryshe) ?(dua të di)
Diskutohen së bashku karakteristikat e tekstit autobiografik. Shpjegohen paqartësitë, nëse ka.
3. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura (punë individuale me shkrim, turi i galerisë)
Në pjesën e tretë të orës mësimore mësuesi\ja u kërkon nxënësve të shkruajnë një shkrim autobiografik, duke
u ndalur në një çast kyç të jetës së tyre, pa harruar veçoritë e shkrimit autobiografik të diskutuara më parë.
Në përfundim të detyrës lexohen, diskutohen dhe vlerësohen disa prej tyre. Punimet më të mira vendosen në
Turin e Galerisë.
Vlerësimi: Mësuesi\ja mbledh disa detyra dhe i vlerëson me notë.
224
MODEL 2
Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Të shkruarit
Tema mësimore: Curriculum vitae (CV-ja)
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• dallon saktë llojin e tekstit joletrar;
• përcakton karakteristikat dhe veçoritë e CV-së;
• plotëson saktë me të dhënat e duhura modelin e CV-së
së dhënë në tekst;
• shkruan një CV-i duke ndjekur strukturën e shkrimit të
një teksti të tillë;
• vlerëson punën e shokëve të tij.
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, njohuritë e nxënësit, materiale
nga interneti.
Situata e të nxënit:
Keni shumë dëshirë që të pranoheni në
një shkollë të mesme profesionale. Numri i
nxënësve që do të pranohen, është i ulët dhe
kandidatë ka shumë. Për të konkurruar, ju
kërkojnë të dorëzoni një CV-i në sekretarinë e
shkollës.
Fjalë kyç:
CV-i, model, të dhëna, dokumente, aftësi,
strukturë
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare: Aftësim teknologjik
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: pyetje-përgjigje, pema e mendimit, punë e drejtuar, diskutim,
punë e pavarur, konkurs.
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Organizimi i orës së mësimit
1. Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit (pyetje-përgjigje)
Keni shumë dëshirë që të pranoheni në një shkollë të mesme profesionale. Numri i nxënësve që do të pranohen,
është i ulët dhe kandidatë ka shumë. Për të konkurruar, ju kërkojnë të dorëzoni një CV në sekretarinë e
shkollës.
• A e dini se ç’është CV-ja?
• Përse përdoret?
• Cilit lloj teksti joletrar i përket?
• Ç’të dhëna përmban një CV-i?
Dëgjohen me kujdes përgjigjet e nxënësve. Ata mund të plotësojnë njëri-tjetrin sipas informacioneve që kanë.
2. Ndërtimi i njohurive të reja (pema e mendimit, punë e drejtuar, diskutim)
Mësuesi\ja i njeh nxënësit me temën e re: Si shkruhet një CV-i. Ai/Ajo sqaron duke plotësuar edhe përgjigjet
e nxënësve se CV-ja është një dokument, i cili na duhet jo vetëm kur kërkojmë punë, por edhe nëse duam të
pranohemi në një shkollë të caktuar.
Curriculum vitae ose shkurt CV-ja vjen nga latinishtja dhe do të thotë jetëshkrim.
Karakteristikat e CV-së mësuesi\ja i prezanton me anë të pemës së mendimit.
Zakonisht është në
format elektronik.
CV-ja zakonisht hartohet
kur kërkon një punë.
CV-ja
Të dhënat të jenë të sakta,
të hartuara me kujdes, që të
lexohet shpejt.
Burim i parë informues, nëpërmjet
të cilit punëdhënësi vendos nëse do
ta shqyrtojë një kandidat për punë.
Nxënësit duke u mbështetur në modelin e CV-së të dhënë në libër në faqen 148, përcaktojnë strukturën e një
CV-je. Mësuesi\ja sqaron se një CV-i e hartuar në formë të shkruar përmban informacione të ndryshme. Disa
prej tyre janë të detyrueshme, kurse disa të tjera janë me dëshirë. Të detyrueshme janë të dhënat personale:
emri, mbiemri, adresa, numri i telefonit, e-maili, arsimi, niveli i njohjes së gjuhëve të huaja, niveli i njohjes së
programeve të ndryshme kompjuterike, përvoja në punë .
3. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura. (punë e pavarur, konkurs)
Udhëzohen nxënësit të plotësojnë modelin e CV-së së dhënë në libër. Mësuesi u tërheq vëmendjen në
plotësimin me kujdes veçanërisht të të dhënave të detyrueshme. Gjithashtu plotësohen sipas dëshirës dhe
pikat e tjera, si p.sh.: aftësi në komunikim, aftësi drejtuese, aftësi për të punuar në grup, aftësi për sporte të
ndryshme etj., të cilat sipas mendimit të tyre mund t’u japin përparësi, nëse CV-ja e tyre do të shqyrtohej për
t’u pranuar në një shkollë me profil të caktuar. Mund të përdoret si nxitje situate e të nxënit e shtruar në fillim
të orës mësimore.
Nxënësit punojnë të lirë sipas udhëzimeve të dhëna nga mësuesi\ja. Është mirë që të punohet në një fletë
formati duke përdorur strukturën e dhënë në libër.
Ndërkohë mësuesi\ja krijon një grup me 3-4 nxënës, e cila do të funksionojë si juri. Juria do të vlerësojë CV-të
e nxënësve që duan të pranohen në një shkollë të një profili të caktuar për konkurrim.
Juria pasi i shqyrton, përzgjedh CV-të fituese.
Vlerësimi: Sipas planifikimit të mësuesit, motivues ose me notë.
225
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fusha: Gjuhë dhe komunikim Lënda: Gjuha shqipe Shkalla: lV Klasa: XI
Tematika: Teksti joletrar – rrëfimtar
Kompetenca: Të lexuarit
Tema mësimore: Rrno vetëm për me tregue
Rezultatet e të nxënit e të kompetencave të lëndës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• dallon kuptimin e fjalëve dhe të shprehjeve;
• bën dallimet kryesore mes tekstit letrar e joletrar;
• veçon idetë, çështjet kryesore duke i ilustruar me detaje;
• analizon qëllimin e autorit duke vlerësuar mjetet që përdor ai
në tekst.
Burimet: teksti mësimor, libri digjital, video-projektor
Situata e të nxënit:
Dëgjesa e kujtimeve të At Zef Pllumit.
Fjalë kyç:
krypore, Vlorë, rrno, tregue
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: marrëdhëniet pyetje-përgjigje, empati, diskutim
Organizimi i orës së mësimit
Kjo temë zhvillohet me punë parapërgatitore.
Përzgjidhen 3 nxënës: një në rolin e At Zef Pllumit, i cili do të rrëfejë disa sekuenca të jetës së tij në internim
në kriporen e Vlorës.
Bashkë me të (At Zef Pllumi) do të jenë: historiani dhe sociologu, të cilët do të bëjnë të njohur atmosferën
politike e shoqërore të kohës.
Historiani: paraqet atmosferën politike të kohës.
Sociologu: paraqet situatën e krijuar nga mosrespektimi i të drejtave të njeriut.
Për t’u bërë sa më reale kjo dëgjesë, ndërtoni atmosferën e asaj kohe dhe përdorni
video-projektor, ku të paraqitni jetën e të dënuarve politikë të asaj kohe.
HAPI I
Fillimisht prezantimin e atmosferës së kohës e bën historiani. Pastaj dëgjohet rrëfimi i At Zef Pllumit. Sociologu
flet për shkeljen e të drejtave të njeriut në sistemin politik të kohës.
HAPI II
Nxënësit kthehen në tekst për të lexuar fragmentin e shkëputur nga trilogjia me kujtime “Rrno vetëm për me
tregue”. U drejtohen pyetjet e mëposhtme:
• Cilat janë çështjet kryesore që shtrohen në këtë fragment?
• A mendoni se kujtimet për të cilat shkruan autori kanë rëndësi historike?
• Nga cili këndvështrim shkruhet teksti? Jepni argumente në mbështetje të pohimit tuaj.
• Cilës shtresë shoqërore e intelektuale i përket autori?
• Cilat informacione nga teksti ju ndihmuan?
• Përmes cilave fjalëve a grupe fjalësh autori preku ndjeshmërinë tuaj?
• Çfarë paragrafi përdor autori në kujtimet e tij dhe si ndihmuan ato në rrëfim?
• Cili është qëndrimi i personazhit ndaj realitetit të kohës?
• Cilat janë mendimet specifike, që e portretizojnë karakterin tuaj si shpirt i lirë?
226
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
HAPI III
Vëmendja e nxënësve në këtë hap përqendrohet te karakteri i At Zef Pllumit.
• A ju përngjan “shpirti”, dëshira e At Zef Pllumit me shtegtimin e shpendëve? Cilat janë provat që keni
mbledhur gjatë leximit për të shpjeguar këtë përngjasim?
• Sipas jush, në sa realitete jeton At Zef Pllumi?
• Këto realitete plotësojnë apo janë në kontrast me njëri-tjetrin?
• Ku e ka burimin forca dhe qëndresa e At Zef Pllumit, i cili nuk tërhiqet nga idetë e tij?
Pasi u përgjigjen pyetjeve, nxënësit ndërtojnë në grup portretin e At Zef Pllumit.
Një nga modelet e plotësuara mund të jetë:
shpresëplotë
shpirt i lirë
optimist
At Zef Pllumi
ëndërrimtar
karakter i
tolerant
qëndrueshëm
vullnet i
fortë
HAPI IV
Punohet me stilin e autorit.
Në kujtimet e tij, autori përdor leksik të pasur, që i përket fushave të ndryshme semantike. Klasifikojini ato sipas
modelit të mëposhtëm:
Klima
Vlorë
Leksik i fushës së
gjeografisë
Leksik i fushës së
biologjisë
Leksik i fushës
ushtarake
Leksik me kuptim të
figurshëm
Pelikanë Oficeri Shi i turrshëm
Gjuha e përdorur është e ligjërimit:
• libror
• bisedor
• i shkujdesur
Nxënësit flasin me tiparet e stilit të autorit.
HAPI V
Nxënësit portretizojnë njeriun e vuajtur me shpirt të lirë e tolerant. At Zef Pllumi përcjell:
- dashuri për natyrën e shpendët;
- dashuri për lirinë;
- tolerancë.
Bëhet vlerësimi i orës së mësimit sipas realizimit të kompetencave.
Detyrë shtëpie: Shkruani një fletë ditari, ku ju të reflektoni mbi qëndresën e At Zef Pllumit.
Tregoni se ç’përvojë fituat ju prej tij.
227
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Teksti joletrar – rrëfimtar
Kompetenca: Të lexuarit
Situata e të nxënit: Punë me tekstin
Tema mësimore: Jeta ime. Mark Shagall
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• përcakton llojin e tekstit rrëfyes;
• analizon nga ana gjuhësore tekstin rrëfyes;
• evidenton fakte nga jeta e Mark Shagallit;
• diskuton ndikimet e pikturës te letërsia dhe anasjelltas;
• komenton shprehje e thënie nga jeta e Mark Shagallit për
të dhënë vlerësimin e tij.
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja e nxënësve.
Fjalë kyç: piktor, Mark Shagall, art,
autobiografi.
Lidhja me fushat e tjera dhe temat
ndërkurrikulare:
• Arte
Metoda, teknika dhe veprimtari të nxënësve: stuhi mendimi, rrjeti i diskutimit, lexim i tekstit, diskutim,
pyetje përgjigje.
Organizimi i orës së mësimit
Lidhja e temës me njohuritë e nxënësve; stuhi mendimi, rrjeti i diskutimit
Nxënësit flasin për lidhjen që ekziston mes arteve dhe letërsisë.
Shtrohet për diskutim pyetja: Çfarë ndikimesh kanë artet te njëra-tjetra? Pse?
Nxënësit lihen të japin argumentet e tyre në lidhje me përgjigjen që japin.
Ndërtimi i njohurive; lexim pjese, analizë kuptimore e saj.
Nxënësit lexojnë tekstin dhe përcaktojnë veçoritë e tij. Nëse ka fjalë e shprehje që duhen shpjeguar, shpjegimi
bëhet së bashku me mësuesin/en përmes kontekstit. Nxënësit japin shkurtimisht atë pjesë të jetës së Shagallit
që rrëfehet në tekst. Përcaktojnë këto veçori të tekstit:
• Tekst joletrar
• Tekst rrëfyes
• Autobiografi
Ushtrimi 1
Nxënësit bëjnë dallimin e biografisë me autobiografinë për nga veta e rrëfimit (veta e I autobiografia dhe veta
III biografia). Protagonisti dhe rrëfyesi në autobiografi janë një, ndërsa në biografi rrëfyesi rrëfen për një
person tjetër. Në autobiografi rrëfehet me më shumë subjektivitet sesa në një tekst biografik.
Prezantimi i njohurive: Ushtrime.
Ushtrimi 2
Këtu mund të ketë interpretime dhe etiketime të ndryshme, p.sh.:
Me mësuesit - të tmerrshme. Me mësuesit duket se nuk kishte marrëdhënie të mira, duke qenë se ata
ushtronin autoritetin e tyre në çdo lloj mënyre, deri në dhunë.
228
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Me nxënësit e tjerë – jo të mira. Ai ndihej pothuajse i padukshëm mes tyre, aspak i shoqërueshëm dhe shpesh
ishte objekt talljeje.
Me shkollën- robëruese. Shkolla për të qe si një burg, të cilin kërkonte ta hiqte qafe sa më parë.
Ushtrimi 3 diskutim i lirshëm i nxënësve
Ushtrimi 4. Marrëdhënia e Shagallit me pikturën u krijua si një protestë e brendshme ndaj shkollës dhe
mësuesve autoritarë, duke gjetur te piktura mundësinë për të konkretizuar talentin, idetë dhe fantazitë e tij.
Ushtrimi 5 dhe 6. Marrëdhëniet e tij me prindërit ishin delikate. Kryesisht ata nuk kuptoheshin mes tyre,
sepse prindërit kujdeseshin më shumë për plotësimin e nevojave parësore, sesa për motivimin e të birit në
fushën artistike.
Ushtrimi 7
Nxënësit japin mendimet dhe argumentet e tyre, por e vënë theksin në paragrafin e fundit, ku flitet mbi
ndjesitë e Shagallit për pikturën.
Vlerësimi. Vlerësim me notë, sipas gjykimit të mësuesit, për: aktivizimin e nxënësve, angazhimin në nxjerrjen
e njohurive të reja, saktësinë, logjikën, shprehitë dhe leksikun e pasur.
Detyrë shtëpie; Detyra faqe 151.
Fusha: Gjuhë dhe komunikim Lënda: Gjuha shqipe Shkalla: lV Klasa: XI
Kompetenca: Njohuri për gjuhën
Tema mësimore: Ushtrime për mjetet me vlerë ligjërimore
dhe stilistike. (ora parë)
Situata e të nxënit: punë me tekstin.
Rezultatet e të nxënit e të kompetencave të lëndës
sipas temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• dallon mjetet ligjërimore dhe stilistike nga fusha e
sintaksës dhe e leksikut;
• përdor në situata të ndryshme mjete me vlerë stilistike
nga fusha e sintaksës dhe e leksikut.
Fjalë kyç:
mjete ligjërimore, stilistike, fusha e sintaksës,
leksikut.
Burimet: teksti mësimor.
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare:
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: stuhi mendimi, mendim i drejtuar, punë në grup /individuale,
diskutim.
Organizimi i orës së mësimit
HAPI I: Rikujtim i njohurive të nxënësve për mjetet ligjërimore e stilistike (përftesat) nga fusha e sintaksës dhe
leksikut. Stuhi mendimesh. (Plotësohet dhe kërkesa e ushtrimeve 1‒ 2)
229
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
PËR FTESAT:
Në sintaksë
Në leksik
Mësuesja mund t’i vizatojë skemat në tabelë dhe t’i plotësojë ato me përgjigjet e nxënësve. Kjo do t’i ndihmonte
ata gjatë punimit të ushtrimeve.
Zbatimi në praktikë i njohurive.
HAPI I dytë: Mendim i drejtuar, punë e pavarur dhe në grup
Punimi i Ushtrimeve 3- 8 dhe 10.
Ushtrimi 3: Ky ushtrim të punohet me orientimin e mësueses, sidomos për pjesët ku nxënësit kanë hasur
vështirësi në të mësuar (p.sh. pjesë të shkruara në dialekt, pjesë me arkaizma, historizma etj.)
Ushtrimi 4: Gjatë punimit të këtij ushtrimi vëmendja të përqendrohet te:
a)lloji i fjalive; b)kuptimi i figurshëm; c)mesazhi.
Ushtrimi 5: Nxënësit, pasi lexojnë pyetjet e shtruara, vendosen në situatë rrëfimi, ku një nxënës flet p.sh.: “Dje
pasdite unë…”. Nxënësit e tjerë dëgjojnë me vëmendje dhe identifikojnë rastet kur mund t’i drejtojnë disa prej
pyetjeve dhe fjalive të dhëna në këtë ushtrim.
Ushtrimi 7: Klasa punon në tri grupe. Zgjedhja e situatës të jetë e lirë, por brenda bankës të jetë e ndryshme.
Ushtrimi 10: Nxënësit, pasi t’i përgjigjen kërkesës, të bëjnë dhe argumentimin e veprimit të bërë.
Ushtrimi 8: Nxënësit punojnë në dy grupe (a dhe b). Prezantimi i punës bëhet nga një nxënës (përfaqësuesi)
i grupit.
Detyrë shtëpie: Ushtrimi 9. Kjo detyrë do të punohet sipas ndarjes që u bë për ushtrimin 8. (prandaj është
bërë dhe zhvendosja gjatë punimit, që t’i ndihmojë në detyrën e shtëpisë.)
230
Fusha: Gjuhë dhe komunikim Lënda: Gjuha shqipe Shkalla: lV Klasa: XI
Kompetenca: Njohuri për gjuhën
Tema mësimore: Ushtrime (ora e dytë)
Rezultatet e të nxënit e të kompetencave të lëndës
sipas temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• dallon mjetet ligjërimore dhe stilistike nga fusha e
morfologjisë dhe fonetikës;
• përdor në situata të ndryshme mjete me vlerë stilistike
nga fusha e morfologjisë dhe fonetikës.
Burimet: teksti mësimor
Situata e të nxënit: punë me tekstin
Fjalë kyç:
mjete ligjërimore, stilistike, fusha e
morfologjisë /fonetikës.
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare:
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: stuhi mendimi, mendim i drejtuar, punë në grup /individuale,
diskutim.
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Organizimi i orës së mësimit
HAPI I: Rikujtim i njohurive të nxënësve për mjetet ligjërimore e stilistike (përftesat) nga fusha e morfologjisë
dhe fonetikës. Stuhi mendimi. (Plotësohet dhe kërkesat e Ushtrimeve 1 dhe 5)
PËRFTESAT:
Në morfologji
Në fonetikë
Mësuesja mund t’i vizatojë skemat në tabelë dhe t’i plotësojë ato me përgjigjet e nxënësve. Kjo do t’i ndihmonte
ata gjatë punimit të ushtrimeve.
Zbatimi në praktikë i njohurive
HAPI II: Mendim i drejtuar, punë e pavarur dhe në grup
Punimi i Ushtrimeve 2, 4, 6, 8 dhe 10.
Ushtrimi 2: Gjatë punimit të këtij ushtrimi, nxënësit do të:
• identifikojnë fjalët dhe shprehjet dialektore;
• shpjegojnë pse është përdorur kjo trajtë e fjalëve;
• zëvendësojnë fjalët dialektore me normën letrare;
• japin mendim se ku është shprehur më bukur mendimi.
Ushtrimi 4: Në përgjigje të kërkesës, për çdo fjalë të nënvizuar, të përcaktojë:
- është mjet më vlerë stilistike në morfologji. P.sh. (1) Vete = folje / (2)vete = përemër vetvetor
- është mjet më vlerë stilistike në fonetikë – vete; vete = përsëritja e tingujve/fjalës
Kuptimi – vete (1) = shkon / Vete (2) nuk e ndan nga vetja.
Ushtrimi 8: Nxënësit gjejnë dy format e shumësit dhe shpjegojnë se cilat prej tyre marrin ngarkesë shprehëse:
bakej‒ bakaj; çakej – çakaj; flamurë – flamuj; oxhakë – oxhaqe; portokaj – portokalle.
Ushtrimi 10: Nxënësit gjatë përshkrimit fizik dhe të cilësive morale të shokut/shoqes të përdorin kompozita
me fjalë që shënojnë pjesët e trupit, p.sh.: syzi, shtatselvi, mendjendritur, duarartë etj.
Ushtrimi 11: Nxënësit, pasi të gjejnë ndajfolje të tjera me të njëjtin kuptim dhe të shpjegojnë kuptimin e tyre,
ndërtojnë fjali me to.
Ushtrimi 12: Përgjigje për një fjalë ballor Në fushën e sportit GE‒ E+MB –goditje
ballore / GE—E + E –goditja në ballë.
Detyrë shtëpie: Ushtrimi 13
231
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Teksti joletrar – rrëfimtar
Kompetenca: Të lexuarit
Tema mësimore: Racizmi shpjeguar vajzës sime
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës
mësimore:
Nxënësi/ja:
• përkufizon racizmin përmes tekstit;
• lexojnë në role fragmentin për ta interpretuar atë;
• nxjerr veçoritë e ndërtimit;
• punon thënie nga teksti me ditarët e të nxënit;
• shkruan një ese argumentuese duke iu referuar temës.
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja të nxënësve.
https://www.youtube.com/watch?v=q0qD2K2RWkc
Situata e të nxënit: Punë me tekstin
https://www.youtube.com/
watch?v=q0qD2K2RWkc
Fjalë kyç: racë, racizëm, ndryshe,
melaninë.
Lidhja me fushat e tjera dhe temat
ndërkurrikulare:
• Identiteti kombëtar dhe njohja e
kulturave
• Shkenca dhe shoqëria.
Metoda, teknika dhe veprimtari të nxënësve: stuhi mendimi, diskutim, lexim i materialit në role, analizë
teksti, ditarët e të nxënit.
Organizimi i orës së mësimit
Lidhja e temës me njohuritë e nxënësve: stuhi mendimi.
Çdo të thotë për ju fjala “racë”?
Po “racizëm”?
Ndërtimi i njohurive:vëzhgim i materialit në video, lexim i pjesës në role.
Vendosim një video kundër diskriminimit.
Nxënësit vëzhgojnë videon ndërgjegjësuese dhe diskutojnë mbi mesazhin që përcjell.
U kërkojmë nxënësve të punojnë disa minuta me tekstin, duke nxjerrë pyetjet e vajzës dhe përgjigjet e babait.
Dy nxënës interpretojnë në role fragmentin duke nxjerrë në pah konceptin e racizmit.
Nxënësit, në fund përmbledhin shkurtimisht tekstin, duke nxjerrë karakteristikat e tekstit didaktik, si tekst
shpjegues dhe ndërgjegjësues.
Prezantimi i njohurive: diskutim, ditarët e të nxënit.
Nxënësit trajtojnë shkurtimisht çështjet e dhëna në tekst.
Ushtrimi 1. Në përkufizimin e racizmit - mospranimi dhe përbuzja ndaj njerëzve me cilësi të ndryshme fizike.
Ushtrimi 2. Përgjigjet e ushtrimit: a. Njerëzit kanë prirje të mos u besojnë atyre. b. Një fëmijë bëhet racist për
shkak të edukatës që merr.
Ushtrimi 3. Trajtohet nga nxënësit me shembuj.
Ushtrimi 4. Punohet me ditarët e të nxënit duke marrë interpretime nga disa nxënës. Këtu nxënësit lihen të
gjejnë një term, që zëvendëson fjalën racë, duke argumentuar zgjedhjen e tyre.
Ushtrimi 5. Ky shembull mbështet në konceptin e “ të barabartëve”, pavarësisht ngjyrës së lëkurës.
Ushtrimi 6. Gjuha e autorit është e thjeshtë dhe në përshtatje me gjuhën, moshën dhe njohuritë e
232
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
bashkëbiseduesit, pavarësisht se u referohet terminologjive dhe koncepteve të vështira.
Ushtrimi 7. Autori me shembujt e shumtë i thjeshton shpjegimin vajzës, duke ia bërë më konkret dhe më të
perceptueshëm. Teknika e argumentit përmes shembujve e ndihmon të thjeshtojë gjuhën e të shpjeguarit.
Vlerësimi: vlerësim me notë, sipas gjykimit të mësuesit, për: aktivizimin e nxënësve, angazhimin në nxjerrjen
e njohurive të reja, saktësinë, logjikën, shprehitë dhe leksikun e pasur.
Detyra. Ushtrimi 8 mund të zhvillohet si detyrë dosjeje ose si projekt.
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Teksti joletrar
Situata e të nxënit: Punë me tekstin
Tema mësimore: Të mësojmë për të gjykuar
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës
mësimore
Nxënësi/ja:
• lexon për të identifikuar esenë argumentuese, si lloj shkrimi;
• dallon elementet e tekstit argumentues në tekst;
• analizon nga ana kuptimore tekstin.
Burimet: Libri “Gjuha shqipe 9”, Libri digjital, përvoja të nxënësve,
materiale të ndryshme në ndihmë të temës mësimore.
Fjalët kyç:
mësues, didaktikë, tekst argumentues
Lidhja me fushat e tjera dhe temat
ndërkurrikulare:
• Shkenca dhe shoqëria.
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: lexim i detajuar, analizë teksti, organizues grafik, diskutim.
Organizimi i orës së mësimit
Hapi I. Mësuesi/ja i informon nxënësit për temën e re të mësimit dhe rubrikën që do të punojnë(tekst
argumentues). Udhëzon nxënësit të lexojnë informacionin në heshtje, më pas, do t’u përgjigjen pyetjeve, të
cilat mësuesi i shkruan në tabelë apo i ka shkruar në tabakë të mëdhenj të bardhë për efekt kohe. Iu drejtohen
nxënësve pyetjet:
- Ç’është teksti argumentues?
- Mbi ç’bazë ndërtohet?
- Cili është qëllimi i tekstit argumentues?
Përgjigjet e sakta mësuesi/ja i shkruan përkrah pyetjeve ose i plotëson në pemën e mendimit.
Hapi II. Nxënësit udhëzohen ta lexojnë individualisht fragmentin Të mësojmë për të gjykuar. Mësuesi/ja ka
përgatitur disa pyetje, nxënësit përgjigjen do ta nënvizojnë në tekst me lapsa me ngjyrë, apo me kod.
- Cila është teza që shtron eseisti Montanji?
- Cila është antiteza?
- Çfarë shembuj përdor? Ose cilat janë të dhënat që përdor?
- Cilat janë argumentet që përdor?
- Çfarë arsyesh jepen në mbështetje të argumentit?
233
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
- Cila është teza që rrëzon?
- Si e rrëzon një tezë, me çfarë të dhënash?
- Cili është përfundimi në mbyllje të tezës së tij?
Nxënësit punojnë për rreth 20 minuta, fillimisht individualisht, më pas punojnë në çift. Ata shënojnë në
fletore përgjigjet, t dhënat, faktet, tezën, antitezën.
Hapi III. Mësuesi/ja punon së bashku me nxënësit duke krahasuar përgjigjet e tyre me skedën në tekst.
Skeda:
Teza:
Antiteza:
Argumentet:
Rrëzimi:
Përfundimi:
Bën vlerësimin e nxënësve dhe të orës së mësimit.
Fusha: Gjuhë dhe komunikim Lënda: Gjuha shqipe Shkalla: lV Klasa: XI
Tematika: Teksti joletrar – argumentues
Kompetenca: Të dëgjuarit
Tema mësimore: Letra e Skënderbeut (Apologji)
Rezultatet e të nxënit e të kompetencave të lëndës
sipas temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• dëgjon për të identifikuar çështje, probleme, qëllime,
shkak, personazhe etj.;
• dallon episode kryesore të paragrafit, tekstit që dëgjon;
• prezanton informacionin që ka dëgjuar.
Burimet: teksti mësimor.
Situata e të nxënit:
Dëgjimi i një fjalimi
Fjalë kyç:
Skënderbe, Jon Antoni, jap llogari, zot e princ,
turq, pabesi, të parët.
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare:
Histori
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: marrëdhënia e ndërsjellë, punë e pavarur.
234
Organizimi i orës mësimore
HAPI I
Prezantohet tema mësimore, si dhe metodologjia me të cilën do të realizohet rubrika të dëgjuarit.
Sqarim: Meqenëse teksti është i gjatë dhe përmban mori informacionesh, mund të punohen 2 paragrafë. Kjo
do të bënte realizimin cilësor të kompetencës së të dëgjuarit.
Paragrafi I: Gjergji, zot i Shqipërisë…ky është për mua shkaku i luftës me ty.
Paragrafi II: Të parët tanë… me lehtësinë më të madhe.
Ndiqni këto hapa:
1. Lexohet me zë të lartë, ngadalë, duke theksuar fjalët kyç.
2. Orientoni nxënësit se ku do të përqendrohet gjatë dëgjimit të paragrafit.
3. Bëhet identifikimi i çështjeve të shtruara.
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
4. Thuhen pikat kryesore të fragmentit me një ose dy fjali. P.sh.:
Paragrafi 1
• personazhe që përmenden në fragment;
• titujt që mbajnë ata;
• shkaku dhe pasoja e qëndrimit të Gjergjit ndaj Jon Antonit.
Paragrafi 2
• origjina e shqiptarëve;
• dy argumentet më bindëse të origjinës.
Bëhet identifikimi i çështjeve të shtruara në këto dy paragrafë. Përmblidhen pikat kryesore të dy fragmenteve në dy fjali.
HAPI II
Bëhet ndërthurja e dy kompetencave, të dëgjuarit me të lexuarit, në mënyrë që të realizohen kërkesat e
shtruara në tekst. Rilexohet i plotë teksti me qëllim që të realizohet skeda e plotë e tekstit argumentues.
HAPI III
Nxënësit i japin përgjigje pyetjeve te rubrika “Ushtrohuni”.
Bëhet vlerësimi i orës mësimore.
Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Njohuri gjuhësore
Tema mësimore: Mënyrat e formimit të fjalëve
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/-ja:
• dallon në fjali fjalët e parme dhe jo të parme;
• shpjegon mënyrat e formimit të fjalëve jo të parme;
• formon fjalë të prejardhura me anë të parashtesave dhe
prapashtesave;
• ndërton fjali me fjalët e reja të formuara pa ndajshtesa;
• shpjegon marrëdhëniet që vendosen ndërmjet temëve te
fjalët e përbëra.
Burimet : Libri “Gjuha shqipe 9”, njohuritë e nxënësit,
materiale nga interneti.
Situata e të nxënit:
Punë me skeda
Fjalë kyç:
prejardhje, parashtesë, prapashtesë,
përbërja, përngjitja, konversioni
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare:
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Punë me grupe, diskutim, pema e mendimit, lexim në
heshtje, punë e drejtuar, punë e pavarur, punë në çift.
Organizimi i orës së mësimit
1. Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme (punë me grupe, diskutim)
Ndahet klasa në 6 grupe. Secilit grup i jepet nga një skedë. Mësuesi\ja u kërkon nxënësve të shpjegojnë
mënyrat e formimit të fjalëve të dhëna në skedë. Nxënësit diskutojnë me njëri-tjetrin dhe më pas plotësojnë
skedën. Kjo veprimtari mund të zgjatë 10 minuta. Tekstet e nxënësve duhet të jenë të mbyllura.
Grupi I
Përbuz
Shthur
Përmbaj
Stërnip
Fjala
Si është formuar?
235
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Grupi II
Fjala
Letërsi
Punëtor
Mbjellje
Shurdhim
Si është formuar?
Grupi III
Fjalët
Përfundoj
Përvetësoj
Përfytyroj
(I) përjavshëm
Si janë formuar?
Grupi IV
Fjalët
Buzëqesh
Dritëhije
Bregdet
Këpucëbërës
Ç’marrëdhënie vendosen ndërmjet temave përbërëse të fjalës?
Si janë formuar?
Grupi V
Fjalët Si janë formuar? Klasa
Gjithmonë
Përmbi
Meqenëse
Tungjatjeta
Grupi VI
Dalloni klasën e fjalëve me të zeza.
1. Më rri gjithnjë pranë. Erdhi pranë meje
2. Kur do të shkojmë në malin e Dajtit?
Mori të përpjetën e malit kur ra dielli mirë e mirë.
3. Plaku qëndroi për të pushuar pak.
Burri plak ecte ngadalë dhe mendueshëm.
Në përfundim të detyrës, një përfaqësues nga secili grup lexon skedën e plotësuar duke shpjeguar mënyrën
e formimit të fjalëve , klasën së cilës i përket (te fjalët e përngjitura dhe konversioni), marrëdhëniet që
vendosen ndërmjet temave (te fjalët e përbëra). Çdo pjesëtar i grupit mund të plotësojë, saktësojë, pasi
përfaqësuesi përgjigjet.
2. Ndërtimi i njohurive të reja të nxënësve (Pema e mendimit, lexim i pavarur)
Mësuesi\ja mbështetur në të gjithë veprimtarinë që zhvilluan nxënësit plotëson pemën e mendimit për mënyrat
e formimit të fjalëve në gjuhën shqipe. Ai\ajo ndalet më shumë te konversioni, pasi është informacion i ri për
nxënësit.
236
Formimi i fjalëve në gjuhën shqipe
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
me prejardhje
me përbërje
me përngjitje
me konversion
me parashtesë
me prapashtesë
parashtesë + prapashtesë
emër + emër
emër + mbiemër
mbiemër + emër
emër + ndajfolje
formohen fjalë të
pandryshueshme
lidhëza, parafjalë,
pjesëza, pasthirma,
emra
Udhëzohen nxënësit të hapin tekstin në faqen 308-309 dhe të lexojnë në heshtje informacionin e dhënë në
libër. Nëse kanë paqartësi, sqarohen nga mësuesi\ja.
3. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura (punë e drejtuar, punë e pavarur)
Punohen me nxënësit ushtrimet 1,2,3,5,6 faqe 310.
Ushtrimi 1 a) fjalët e grupi të parë janë të parme.
b) fjalët e grupi të dytë janë jo të parme (të përbëra, të prejardhura)
Ushtrimi 2
besë – besnik copë – copëtoj dëm – zhdëmtoj
grykë – grykësi hap – përhap mal – malor vend – vendos
fjalë që
ndryshojnë
klasë
Ushtrimi 3 Nxënësit punojnë në çift për realizimin e ushtrimit. Dallojnë fjalët e prejardhura dhe shpjegojnë
se si janë formuar.
P. sh: i ftohtë –(i) ftoh + të
pandërprerë – pa+ndër+prerë
i zbehtë – (i) zbeh+të
lindore – lind + or etj.
Ushtrimi 5 Fjalët e dhëna janë pasthirrma, vijnë nga klasa e emrave.
Ushtrimi 6 afër, anës, pranë, larg, drejt etj.
Vlerësimi: Vlerësimi i nxënësve mbështetet në pjesëmarrjen e tyre gjatë gjithë orës mësimore.
Detyrë dhe Punë e pavarur : Ushtrimi 4 , fq 310
Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Njohuri gjuhësore
Tema mësimore: Ushtrime për fjalëformimin
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/-ja:
• formon me anë të parashtesave fjalë të prejardhura me
kuptim të kundërt;
• formon fjalë të prejardhura me anë të parashtesave dhe
prapashtesave, duke përcaktuar edhe klasat e tyre;
• formon fjalë të prejardhura dhe shpjegon kuptimet e tyre i
ndihmuar edhe nga Fjalori i gjuhës shqipe.
Situata e të nxënit:
Detyra e shtëpisë
Fjalë kyç:
prejardhje, parashtesë, prapashtesë
përbërja, fjalor, kuptim të kundërt
237
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Burimet: Libri “Gjuha shqipe 9”, njohuritë e nxënësit,
materiale nga interneti .
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare:
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Pema e mendimit, diskutim, punë e drejtuar, punë e pavarur
Organizimi i orës së mësimit
1. Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme (pema e mendimit,diskutim)
Mësimi nis me diskutimin e detyrës së shtëpisë. Nxënësit lexojnë dhe vlerësojnë punën e njëri-tjetrit.
Prej këtej mësuesi\ja rikujton edhe një herë pemën e mendimit për formimin e fjalëve në gjuhën shqipe.
2. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura (punë e drejtuar, punë e pavarur)
Punohen me nxënësit ushtrimet në faqen 311.
Ushtrimi 1. bëj – zhbëj bllokoj – zhbllokoj çmoj – përçmoj dredh – zhdredh
pyllëzoj – shpyllëzoj vendos –zhvendos thur – shthur
Mësuesi\ja nuk harron t’u kujtojë nxënësve rregullat e drejtshkrimit të bashkëtingëlloreve nistore: sh-, zh-, ç- :
1. Shkruhen me sh- fjalët, kur kjo ndiqet nga një bashkëtingëllore e shurdhët: Sh - + f, k, p, q, t, th.
2. Shkruhem me zh- fjalët kur kjo ndiqet nga një bashkëtingëllore e zëshme: Zh - + b, d, g, gj, v
3. Shkruhen me ç- fjalët kur kjo ndiqet nga një bashkëtingëllore e tingullt ose zanore:
Ç - + zanore ose ç + l, m, n, r, rr, nj, j,
Ushtrimi 2
besim – mosbesim (emër)
vlerë – mbivlerë (emër)
i rregullt – i parregullt (mbiemër) çmoj – nënçmoj (folje)
dije – padije (emër)
i aftë – i paaftë (mbiemër)
mbaj – përmbaj (folje)
pastroj – ripastroj (folje)
shtresë – mbishtresë (emër)
zyrtar – jozyrtar (mbiemër)
shkruaj – nënshkruaj (folje)
plas – përplas (folje)
Ushtrimi 3
vidhos – zhvidhos, vendosem - zhvendosem, gradim-zhgradim, lyerje-shlyerje, ndryshk-çndryshk,
përdridhem-shpërdridhem, njerëzor-çnjerëzor, varros-zhvarros, gërryej-zhgërryej, mpihem-çmpihem, pagimshpagim,
liroj-çliroj, përbëhem-shpërbehem, veshje-zhveshje, gozhdoj-zhgozhdoj, prish-shprish, përfytyrimshpërfytyrim,
muroj-çmuroj, ngjyros-çngjyros.
238
Ushtrimi 5
1. Prapashtesa - im bashkohet me temën e kohës së tashme të foljeve me –oj.
- besoj – besim
- kuptoj – kuptim
- përfitoj – përfitim
- përkufizoj –përkufizim
- punoj – punim
- rishikoj – rishikim
- veproj – veprim
2. Me prapashtesën –je formohen emra veprimi të gjinisë femërore. Prapashtesa –je bashkohet me temën
e pjesores të foljeve që mbarojnë me bashkëtingëllore, me pjesoren e foljeve me –iej, -yej, -yj, -ij, me atë të
foljeve të parregullta, si edhe me pjesoren e foljeve me –uaj.
- bredh – bredhje
- heq – heqje
- hyj – hyrje
- korr – korrje
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
- mëkëmb – mëkëmbje
- ndërlidh – ndërlidhje
- përbuz – përbuzje
- zhvendos – zhvendosje
Ushtrimi 6.
Shkodër – shkodran
Dibër – dibran
Kukës – kuksian
Mirditë – mirditor
Mat – matian
Tiranë – tiranas
Durrës – durrsak
Vlorë – vlonjat
Pogradec – pogradecar
Sarandë – sarandjot
Ushtrimi 7
a) Me prapashtesën – ar formohen kryesisht emra profesionesh:
gazetar – punonjës i një gazete.
b) Me prapashtesën –tar formohen prej temash emërore emra që tregojnë njerëz të karakterizuar sipas
veprim që kryejnë:
arsimtar - ai që punon në arsim , mësues, jep mësim.
c) Me prapashtesën –or formohen kryesisht emra banorësh:
malësor - që jeton në malësi.
d) Me prapashtesën –tor formohen emra profesionesh:
murator – që ndërton me tulla.
minator- që punon në minierë për të nxjerrë minerale.
e) Me prapashtesën –ës formohen emra mashkullorë dhe femërorë që tregojnë një vegël, një orendi a një
pjesë veshjeje.
çelës – shërben për të hapur derën.
matës – shërben për të matur.
f) Me prapashtesën –ist formohen emra që tregojnë veta të karakterizuara sipas mjeshtërisë që ushtrojnë,
ose punët që kryejnë.
artist – që merret me artin.
elektricist – që rregullon energjinë elektrike.
futbollist – që luan futboll.
Ushtrimi 8
a) banoj – banesë (emër), mbuloj – mbulesë (emër), ngarkoj – ngarkesë (emër), shkruaj – shkresë
(emër), shkoj – shkesë (emër);
b) lënë – lënie (emër), ngrënë – ngrënie (emër), qenë – qenie (emër), thënë – thënie (emër), zënëzënie
(emër);
c) gëzoj –gëzim (emër), gjëmoj – gjëmim (emër), përpunoj – përpunim (emër), përballoj – përballim
(emër).
Vlerësimi: Vlerësimi i nxënësit do të kryhet për pjesëmarrjen aktive gjatë zhvillimit të orës mësimore.
Detyrat dhe puna e pavarur: Ushtrimi 5, faqe 311
239
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fusha: Gjuhë dhe komunikim Lënda: Gjuha shqipe Shkalla: lV Klasa: XI
Tematika: Teksti joletrar – argumentues
Kompetenca: Të dëgjuarit
Tema mësimore: Teksti argumentues. (Eseja dhe ligjërata)
Rezultatet e të nxënit e të kompetencave të lëndës sipas temës
mësimore:
Nxënësi/ja:
• dallon veçoritë e një teksti joletrar, siç është shkrimi argumentues;
• dallon karakteristikat strukturore e gjuhësore të tekstit argumentues;
• veçon argumentet e autorit që përfaqësojnë bindjen e lexuesit.
Situata e të nxënit: Fragment i
shkëputur nga eseja “Të mësojmë
për të gjykuar”.
Fjalë kyç:
teza argument, antiteza, ese, ligjëratë
Burimet: teksti mësimor
Lidhja me fushat e tjera ose me
temat ndërkurrikulare:
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: marrëdhëniet pyetje-përgjigje, diskutim.
Organizimi i orës së mësimit
HAPI I
Mësuesja prezanton temën mësimore, si dhe metodologjinë e të punuarit.
Këshillë: Nisur nga rëndësia që ka shkrimi argumentues, do të jetë në dobi të nxënësve ndjekja e këtyre hapave:
1. Në cilin lloj teksti bën pjesë teksti argumentues?
2. Cili është qëllimi i tekstit argumentues?
3. Si ndërtohet një tekst argumentues? Ç’është teza?
4. Në cilat lloje shkrimesh përdoret teksti argumentues?
5. Paraqiteni grafikisht strukturën e një teksti argumentues.
Modele të strukturës së tekstit argumentues mund të jenë:
Tema
Problemi
TEZA
ARG/
PRO
PËRFUNDIMI
Tema ARG/ ARG/
TEZA
K/TEZA
Problemi PRO PRO
PËRFUNDIMI
240
HAPI II
Nxënësit ilustrojnë me shembuj nga eseja karakteristikat gjuhësore të dhëna në skedë.
Karakteristikat gjuhësore
Ilustrimi me shembuj
1. leksiku i përdorur sipas parim, gjykim, arsyetim
problemit që trajtohet:
shtjellim, dyshoj
2. folja zakonisht është në kohën e tashme,
veta I, veta II njëjës/shumës
mënyra dëftore, lidhore:
3. folje e mbiemra të fuqishëm duhet të shoshitë
për të rritur forcën bindëse:
të mbyllesh në burgun e kujtesës
4. fjalitë mbizotëruese janë
kundërshtore, veçuese, përmbyllëse
fjalitë shkakore, rrjedhimore:
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
5. përdorimi i shprehjeve që përfshijnë lexuesin në gjykim:
- formula të gatshme;
(ndoshta, sigurisht, siç thuhet, etj);
- pyetjet retorike;
- ligjërimi bisedor etj.
HAPI III
Zhvillohet diskutimi i këtij punimi.
Bëhet vlerësimi i punës hulumtuese të nxënësve.
MODEL
Fusha: Gjuhë dhe komunikim Lënda: Gjuha shqipe Shkalla: lV Klasa: XI
Tematika: Teksti joletrar – argumentues
Kompetenca: Të shkruarit
Tema mësimore: Teksti argumentues
Rezultatet e të nxënit e të kompetencave të lëndës
sipas temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• respekton strukturën dhe veçoritë e shkrimit argumentues;
• shkruan duke sjellë detaje, fakte (argument pro/kundër)
dhe përdorur fraza që i japin shkrimit gjallëri;
• zbaton gjatë të shkruarit njohuritë gramatikore dhe
drejtshkrimore.
Burimet: teksti mësimor, libri digjital.
Situata e të nxënit:
“Ngrohja globale - shqetësim për çdo njeri”
Fjalë kyç:
shkrim argumentues, temë, tezë, antiteza,
argument pro, argument kundër
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare:
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: lexim i drejtuar, punë e pavarur me shkrim, diskutim.
Organizimi i orës së mësimit
HAPI I: Lexim i drejtuar.
Nxënësit lexojnë në tekst informacionin rreth strukturës së shkrimit argumentues, rikujtojnë nga mësimet e
kaluara veçoritë e këtij teksti dhe më pas, të ndihmuar nga pyetjet e poshtme, plotësojnë organizuesin.
Skeda (organizuesi) me veçoritë e shkrimit argumentues do të ishte:
Pyetjet
Veçoritë
1. Ç’lloj teksti është? Tekst joletrar
2. Cili është funksioni i tij? Ka funksion bindës (argumentues)
3. Cila është struktura e këtij shkrimi ? Problemi
Problemi
4. Cilat janë karakteristikat gjuhësore
të tij?
Teza
Teza
A/Pro
A/Pro
Përfundimi
Antiteza A/Pro Përfundimi
• leksiku, sipas problemit që trajton;
• folja, zakonisht në kohën e tashme, veta III, mënyra dëftore/
lidhore, zgjedhja e fjalëve që kanë forcë bindëse;
• dominojnë fjalitë e përbëra me bashkërenditje, si dhe ato
nënrenditëse shkakore e rrjedhimore;
• toni sugjerues;
• përdorimi i shprehjeve që përfshijnë lexuesin në gjykim;
• përdorimi i pyetjeve retorike të cilat nxitin argumentin;
• argumentet subjektive shoqërohen me përemër vetor/pronor
“sipas meje”, “kështu e shoh unë” etj.
241
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
HAPI II: Diskutohet skeda e plotësuar. Bëhet kujdes për sqarimin e çdo paqartësie që mund të kenë nxënësit.
HAPI III: Shkrim i pavarur.
Nxënësit mund të zgjedhin në situatat e dhëna:
1. “Ngrohja globale duhet të kthehet në shqetësim për çdo njeri”
2. Është zhvilluar një anketë me 1000 prindër të shkollës suaj. Anketa përmbante 5 pyetje. Pas përpunimit të
të dhënave, rezultatet ishin këto:
A- Prindërit janë për edukimin e rreptë të nxënësve 62%
B - Prindërit janë pro që nxënësve t’u jepet më shumë liri nxënësve 31%
C - Prindërit janë pro dhënies së detyrave të shtëpisë në mënyrë sistematike 87%
D - Prindërit janë kundër mbajtjes së telefonit nga nxënësit në shkollë 73 %
E - Prindërit janë kundër mbajtjes së uniformës nga nxënësit 18%
3. “Kur fëmija rritet, kërkon pavarësi”
Për tezën e fundit, atë numër 3, mund të përdoret këto argument pro:
• nuk jam më i/e vogël;
• hedh hapa të sigurt;
• di të përballem me jetën;
• dalloj të mirën nga e keqja/ të bukurën nga e shëmtuara.
Përfundimi: E di (kam besim) se prindërit do të më kuptojnë, do të më besojnë dhe do të më mbështesin.
Shënim: Pesë përgjigjet e nxjerra nga anketimi janë pesë teza të mundshme për të krijuar ese argumentuese.
Hapi IV: Leximi i disa prej eseve.
Vlerësimi: Korrigjohen punimet e gjithë klasës. Skeda e eses dhe zbatimi i rregullave drejtshkrimore do të
jenë kriteret e vlerësimit.
MODEL
Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Teksti joletrar – argumentues
Kompetenca: Të shkruarit
Tema mësimore: Teksti argumentues
Situata e të nxënit:
Detyra e shtëpisë
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• dallon pjesët që përbëjnë tekstin argumentues;
• evidenton hapat që duhen ndjekur për shkrimin e tekstit
argumentues;
• shkruan ese argumentuese;
• vlerëson tekstin argumentues të shokëve.
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, njohuritë e nxënësit, materiale
nga interneti.
Fjalë kyç:
tekst argumentues, tezë, argument,
kundërtezë, problem, strukturë
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare.
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: stuhi mendimi, punë me modele, diskutim, punë e pavarur
me shkrim, punë me grupe.
242
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Organizimi i orës së mësimit
1. Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësve (stuhi mendimi)
Njihen nxënësit me rubrikën që do të punohet atë orë dhe me temën e mësimit. Mësuesi\ja zhvillon një stuhi
mendimi mbi strukturën e tekstit argumentues. Skemën e mëposhtme ai\ajo e shkruan në tabelë.
Struktura e esesë argumentuese
}
rrëzimi i tezës
problemi
teza
argumente
antiteza
argumente
përfundimi
Lexohet e diskutohet detyra e shtëpisë, plotësimi i skedës së tekstit argumentues për letrën e Skënderbeut.
Nxënësit dallojnë tezën, antitezën, argumentet, rrëzimin dhe përfundimin.
Pasi nxënësit diskutojnë për strukturën e tekstit argumentues mbështetur te letra e Skënderbeut, u kërkohet
të përqendrojnë vëmendjen te:
• organizimi i ideve;
• zgjedhja e fjalëve;
• drejtshkrimi i fjalëve dhe uniteti gramatikor;
• ndarja e paragrafëve.
2. Ndërtimi i njohurive të reja (diskutim, punë në grupe, punë e pavarur me shkrim)
Sqarohen nxënësit se për të shkruar një ese argumentuese, duhet të ndjekin disa hapa, siç janë:
• njohja me problemin dhe tërheqja e vëmendjes së lexuesit me shprehje të gatshme;
• prezantimi i tezës dhe dhënia e argumenteve duke u mbështetur në fakte dhe shembuj konkretë;
• njohja e antitezës dhe argumenteve pro saj;
• përdorimi i një toni bindës, duke përdorur shprehje që zbusin rolin e tij për të mos irrituar kundërshtarin, por
edhe për të respektuar mendimin e tij;
• rrëzimin e tezës;
• në mbyllje të tekstit argumentues jepet përfundimi.
Këto hapa mësuesi\ja i shkruan në tabelë, megjithëse nxënësit i kanë edhe në librin e tyre.
Lihen nxënësit për disa minuta të lexojnë udhëzimet e dhëna në tekstin e tyre për shkrimin e esesë
argumentuese.
Ora e dytë
Udhëzohen nxënësit që të shkruajnë një ese argumentuese. Ndahet klasa në 3 grupe, sipas skuadrave. I jepet
tema secilit grup.
Grupi i Imagjinoni sikur jeni drejtues i një gazete të përditshme dhe ju duhet të shkruani një artikull për të
shtjelluar dhe mbrojtur opinionet tuaja rreth temës: “Ngrohja globale duhet të kthehet në shqetësim për çdo
njeri”.
Grupi II Përfytyroni sikur jeni kandidat për deputet. Ju duhet të siguroni shumicën e nevojshme të votave. Për
këtë ju duhet të përgatitni një fjalim për votuesit, ku të paraqitni përparësitë tuaja ndaj kandidatit tjetër.
Grupi III Ju dëshironi të vazhdoni studimet jashtë shtetit. Prindërit janë të shqetësuar për këtë. Jepni
argumentet tuaja për t’i bindur ata nëpërmjet një eseje.
243
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Nxënësit punojnë qetësisht. Pavarësisht se klasa është e ndarë në grupe për temën e esesë, puna është
individuale për secilin anëtar të grupit.
3. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura (diskutim)
Pas përfundimit të detyrës, lexohen e diskutohen disa nga esetë e nxënësve. Diskutimi përqendrohet në
elementet e strukturës së esesë argumentuese. Nxënësit vlerësojnë shkrimet e shokëve jo vetëm nga
përmbajtja, por edhe nga struktura, organizimi i ideve, qartësia e mendimit etj.
Vlerësimi: Mësuesi\ja mbledh punimet e disa nxënësve për të bërë vlerësim me notë. Vlerësohen nxënësit
për zbatimin e strukturës së esesë argumentuese, për krijimin e paragrafëve, për zgjedhjen e fjalëve, për
zbatimin e rregullave drejtshkrimore, për respektimin e shenjave të pikësimit brenda dhe në fund të fjalisë.
Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Teksti joletrar përshkrues
Kompetenca: Të shkruarit
Tema mësimore: Si të përshkruajmë një qenie të gjallë (njeri
ose kafshë)
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• identifikon karakteristikat e një teksti përshkrues;
• dallon përshkrimin objektiv nga ai subjektiv;
• përcakton skemën e një përshkrimi;
• përshkruan një qenie të gjallë (njeri ose kafshë);
• duke përdorur të gjitha të dhënat që i vijnë përmes
shqisave.
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, njohuritë e nxënësit, materiale
nga interneti.
Situata e të nxënit:
Përshkrimi i maces persiane, në faqen 166
në tekst.
Fjalë kyç:
përshkrim, qenie të gjallë, objektiv,
subjektiv, referues
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare.
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: stuhi mendimi, punë e drejtuar me modele, krahasim i
teksteve, diskutim, punë e pavarur me shkrim.
Organizimi i orës së mësimit
244
1. Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësve (stuhi mendimi)
Mësuesi\ja i udhëzon nxënësit të dëgjojnë me vëmendje tekstin që ajo do të lexojë për t’iu përgjigjur pyetjeve
rreth tij. Ndërkohë që nxënësit i kanë librat mbyllur, lexohet nga mësuesi\ja përshkrimi i maces persiane.
Pas leximit drejtohen pyetjet e mëposhtme:
• Ç’lloj teksti është ai që sapo dëgjuat?
• Çfarë përshkruhej në të?
• Cili është qëllimi i një teksti përshkrues?
• A jepet informacion në të apo rrëfehet?
➢ Në ç’kohë janë foljet e përdorura?
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
➢ Cila është klasa e fjalëve që është përdorur më shumë?
Pas përgjigjeve të dhëna nga nxënësit për pyetjet e mësipërme, hapet libri për të punuar me modelet e
teksteve përshkruese.
2. Ndërtimi i njohurive të reja (punë e drejtuar me modele, krahasim teksti, punë e pavarur me shkrim)
Udhëzohen nxënësit që të lexojnë dy tekstet përshkruese në libër (teksti 1 dhe teksti 2 në faqen 166) dhe të
përcaktojnë në to:
• elementet që përshkruhen;
• referuesin, nëse është i njëjtë apo ndryshon;
• se cili prej teksteve e përshkruan vajzën në mënyrë objektive dhe cili në mënyrë subjektive;
• qëllimi e përshkrimit objektiv dhe atij subjektiv;
• nëse është përdorur gjuhë e figurshme apo fjalët janë përdorur në kuptimin e parë e të drejtpërdrejtë;
• vetën në të cilën është shkruar rrëfimi;
• se cila është klasa e fjalëve më e përdorur.
Nxënësit krahasojnë elementet që u nxorën në pah më lart, duke arritur në përfundimet për veçoritë e secilit
tekst.
Të dy tekstet janë të tipit përshkrues dhe kanë si objekt të njëjtin referues. Teksti i parë e përshkruan vajzën
në mënyrë objektive dhe i dyti në mënyrë subjektive.
Teksti përshkrues objektiv ka për qëllim të japë informacion, ndërsa ai subjektiv përveçse të informojë, kërkon
edhe të ngjallë te lexuesi emocione të ngjashme me ato që i provon vetë autori.
Në tekstin objektiv klasat e fjalëve të emrit dhe të mbiemrit janë në raport të drejtë, ndërsa te përshkrimi
subjektiv vërehet përdorim më i dendur i mbiemrave dhe fjalët janë të veshura me ngjyrime emocionale.
Prandaj është rëndësishme që të përcaktohet qëllimi i një teksti para se realizohet përshkrimi.
Pasi kanë kujtuar karakteristikat e një teksti përshkrues, mësuesi\ja u kërkon nxënësve të përshkruajnë një
qenie të gjallë, njeri ose kafshë. Nxënësit mund t’i referohen skedës së dhënë në librin e tyre në faqen 167, ku
bëhet përshkrimi i një qenie të gjallë.
3. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura (diskutim)
Pas përfundimit të përshkrimit, nxënësit lexojnë përshkrimet e tyre dhe diskutojnë rreth punimeve të njëritjetrit.
Nëse është e mundur, ndërkohë që nxënësit punojnë, mësuesi\ja mund t’u japë atyre nga një fletë për
të vlerësuar veten e tyre.
Kompetenca e të shkruarit Dobët Mjaftueshëm Mirë Shumë mirë
Kam përshkruar cili është.
Kam përshkruar pamjen e jashtme, mënyrën se si
vishet, nëse është njeri.
Kam sjellë detaje të veçanta të statusit social,
arsimit, sjelljes, karakterit (për njerëzit).
Kam sjellë perceptime të ndryshme të përftuara
prej shqisave: nga të parit, nga të dëgjuarit, nga
të prekurit, nga të nuhaturit.
Në përshkrimin tim objektiv dhe subjektiv
mbizotëron klasa e emrave dhe mbiemrave.
Fjalitë përshkruese respektojnë rendin kronologjik
dhe logjik të përshkrimit.
Foljet e përdorura janë në kohën e tashme dhe të
pakryer
245
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Vlerësimi: Sipas planifikimit të mësuesit.
Detyra dhe punë e pavarur: U kërkohet nxënësve që orën tjetër të sjellin në klasë objekte të ndryshme, si
fruta apo perime.
Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Teksti joletrar përshkrues
Kompetenca: Të shkruarit
Situata e të nxënit:
Objekte të ndryshme, fruta, perime.
Tema mësimore: Si të përshkruajmë një objekt
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• përshkruan një objekt duke i përdorur të gjitha të dhënat që i
vijnë përmes shqisave;
• përdor një leksik të pasur e të larmishëm gjatë përshkrimit;
• përcakton qartë qëllimin e përshkrimit duke përdorur
përshkrimin objektiv dhe subjektiv.
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, njohuritë e nxënësit, materiale nga
interneti.
Fjalë kyç:
përshkrim, objektiv, subjektiv, objekt,
leksik, efekte pamore
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare:
Biologji
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: bisedë, organizues grafik, lexim në heshtje, punë e pavarur
me shkrim, diskutim, turi i galerisë.
Organizimi i orës së mësimit
1. Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme (lojë mësimore)
Ora e mësimit nis me një lojë. Nxënësit kanë sjellë në klasë objekte të ndryshme, fruta, perime, siç ishin
porositur një orë më parë. Mësuesi\ja ngre një nxënës, të cilit i mbyll sytë me shall. Detyra e nxënësit është
që me sy mbyllur duke përdorur shqisat e të prekurit, të nuhaturit, të dëgjuarit dhe të shijuarit të përshkruajë
objektin, frutat ose perimet që kanë sjellë shokët. Pasi të ketë gjetur emrin e objektit, pra të frutës apo të
perimes, dhe t’i ketë përshkruar duke përdorur katër shqisat e përmendura më lart, heq shallin dhe e plotëson
përshkrimin e tij duke përdorur edhe shqisën e të parit.
Loja është mjaft argëtuese për nxënësit dhe krijon emocion, gjallëri dhe gjithëpërfshirje në klasë.
Në përfundim të lojës, mësuesi\ja thekson se, për të realizuar një përshkrim të arrirë, duhen përdorur të gjitha
të dhënat që na vijnë përmes shqisave.
2. Ndërtimi i njohurive të reja (punë e pavarur me shkrim)
Njihen nxënësit me detyrën që do të realizojnë në këtë orë mësimore: Të përshkruajnë një objekt. Udhëzohen
të lexojnë me kujdes skedën që do t’i ndihmojë në realizimin e detyrës, ashtu siç bënë edhe më parë për
përshkrimin e një qenieje të gjallë. Nxënësit lexojnë në heshtje skedën e përshkrimit të objektit në faqen 168
dhe pastaj punojnë në mënyrë të pavarur për të realizuar përshkrimin. Shkrimi mund të ketë 10-15 fjali dhe
duhet të punohet në një kohë prej rreth 20-25 minutash.
246
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
3. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura. (diskutim, turi i galerisë)
Pasi mbarojnë me detyrën, zgjidhen 5-6 nxënës për të lexuar përshkrimin e tyre. Të tjerët dëgjojnë me
vëmendje, diskutojnë për shkrimet e lexuara dhe japin vlerësimin e tyre për njëri-tjetrin. Punët më të mira i
vendosin në turin e galerisë.
Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për pjesëmarrjen në lojën e organizuar në minutat e para të orës mësimore,
për përshkrimin më të arrirë, si dhe për aktivizimin në diskutimet e ngritura për vlerësimet e punëve me shkrim.
Detyra dhe punë e pavarur: Sillni në klasë foto të mjediseve të ndryshme, që i keni parë dhe fotografuar gjatë
udhëtimeve të bëra dhe që u kanë lënë mbresa të veçanta.
Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Teksti joletrar përshkrues
Kompetenca: Të shkruarit
Tema mësimore: Si të përshkruajmë një mjedis
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• përshkruan një mjedis duke i përdorur të gjitha të dhënat
që i vijnë përmes shqisave;
• përdor një leksik të pasur e të larmishëm gjatë përshkrimit;
• përcakton qartë qëllimin e përshkrimit duke përdorur
përshkrimin objektiv dhe subjektiv.
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, njohuritë e nxënësit, materiale
nga interneti.
Situata e të nxënit:
Foto të mjediseve të ndryshme të bëra
gjatë udhëtimeve që u kanë lënë mbresa
të veçanta nxënësve.
Fjalë kyç:
përshkrim, objektiv, subjektiv, mjedis,
leksik, efekte pamore
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare: Gjeografi
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: bisedë, organizues grafik, lexim në heshtje, punë e pavarur
me shkrim, diskutim, turi i galerisë.
Organizimi orës së mësimit
1. Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit (bisedë, organizues grafik)
Nxënësit janë porositur që një orë më parë të sjellin në klasë foto të vendeve apo mjediseve të ndryshme, që
ata kanë i bërë gjatë udhëtimeve me familjen dhe që u kanë lënë mbresa të veçanta. Zhvillohet një bisedë e
shkurtër me nxënësit rreth fotove të sjella dhe emocioneve të përjetuara gjatë udhëtimit në këto vende, duke
treguar edhe ndonjë histori të veçantë që lidhet me to.
Rikujtohen edhe një herë elementet e përshkrimit nëpërmjet organizuesit grafik.
Këndvështrimi objektiv
dhe subjektiv
Vëzhgimi Përshkrimi Gjuha
Mbledhja e
të dhënave
Qëllimi
247
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
2. Ndërtimi i njohurive të nxënësve. (lexim në heshtje, punë e pavarur me shkrim)
U bëhet e njohur nxënësve se atë orë ata do të përshkruajnë një vend apo mjedis. Udhëzohen të lexojnë në
heshtje skedën e dhënë në tekst në faqen 169, që do t’i ndihmojë në realizimin e përshkrimit.
Mësuesi\ja u kujton nxënësve që shkrimi duhet t’i kushtohet thjesht përshkrimit të një vendi apo mjedisi dhe
përjetimeve që ata kanë provuar gjatë vëzhgimit. Secili nga nxënësit shfrytëzon për këtë fotot e sjella dhe
kujtimet vetjake.
Nxënësit punojnë për rreth 20 minuta në mënyrë të pavarur.
3. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura (diskutim, turi i galerisë)
Në përfundim të detyrës, nxënësit prezantojnë përshkrimet e tyre, disa prej të cilave lexohen me zë para të
gjithëve e të tjerat vendosen në turin e galerisë. Për përshkrimet e lexuara nxënësit vlerësojnë njëri-tjetrin.
Vlerësimi: Vlerësimi bëhet për përshkrimet më të bukura, të hartuara sipas modelit dhe rregullave për këtë shkrim.
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Drejtshkrim
Tema mësimore: Shkrimi i fjalëve njësh dhe ndaras
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës
mësimore:
Nxënësi/ja:
• dallon fjalët sipas formimit;
• shkruan saktë lokucionet, kompozitat, fjalët e përngjitura dhe fjalët e
prejardhura;
• dallon përjashtimet e rregullave të drejtshkrimit të fjalëve njësh dhe
ndaras;
• gjen për t’i korrigjuar fjalë me gabime drejtshkrimore në tekste të
ndryshme mediatike.
Situata e të nxënit:
Punë me tekstin
Fjalët kyç:
fjalë, kompozita, të
prejardhura, të përngjitura
Burimet: libri “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, Drejtshkrimi i gjuhës
shqipe, përvoja të nxënësve.
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: bisedë, organizues grafik, lexim në heshtje, punë e
pavarur me shkrim, diskutim, turi i galerisë.
Organizimi i orës së mësimit
1. Lidhja e temës me njohuritë e nxënësve; stuhi mendimi.
Si klasifikohen fjalët sipas ndërtimit?
Cila është forma më e përdorshme e ndajfoljeve, e parafjalëve dhe e përemrave?
Si shkruhen lokucionet, fjalët e përngjitura dhe kompozitat?
Nxënësit prezantojnë njohuritë që kanë në lidhje me drejtshkrimin e këtyre klasave fjalësh.
248
2. Ndërtimi i njohurive; analizë teksti, punë e drejtuar, grupet e ekspertëve, diskutim.
Ndajmë klasën në grupe dhe materialin e mëposhtëm në fisha për grupet e nxënësve, i cili, pasi të studiohet,
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
jepet për t’u shpjeguar nga vetë ata.
Shkruhen zakonisht njësh, pa vizë në mes, fjalët jo të parme, që kanë kuptim leksikor si një fjalë e vetme. Këto
fjalë mund të jenë të prejardhura, të përbëra dhe të përngjitura:
- fjalë të prejardhura me parashtesa: nëndrejtor, sipërmarrje, prapaskenë, rindërtim, i papërshtatshëm, i
paaftë, i çarmatosur etj.
- fjalë të përbëra (kompozitat) të formuara nga:
emër+emër: kryeqytet, hekurudhë, besëlidhje,
emër+mbiemër: faqebardhë, lulëkuqe,peshëngritës, elektromagnetik,
numëror+mbiemër, dyvjeçar, pesëvjeçar etj.
folje+emër, marrëveshje, shitblerje etj.
- fjalë të përngjitura, ku ka më shumë fjalë të pandryshueshme dhe më pak emra,
mbiemra dhe përemra:
a. emra: ecejak, farefis, gjëegjëzë, thashetheme
b. mbiemra: i pakundshoq, (i, e) patëmetë, (i, e) pavënëre etj.;
c. përemra: asnjë, asnjëri, cilido, çdo, çdonjëri, çfarëdo etj.;
ç. ndajfolje e parafjalë: aspak, buzagaz, doemos, domosdo brendapërbrenda, drejtpërdrejt (meje), përreth
(fushës) etj.;
d. lidhëza: megjithatë, megjithëse, përderisa, teksa, përveçqë, përveçse, veçse etj.;
e. pjesëza: pikësëpari, pothuaj, kushedi, pothuajse, seç etj.;
ë. pasthirrma: obobo, falemnderit, faleminderit, lamtumirë, mirëmëngjesi, mirupafshim etj.
f. numërorë:
- numërorët themelorë: nga njëmbëdhjetë deri në nëntëmbëdhjetë
- ata që tregojnë dhjetëshe, qindëshe: tridhjetë, pesëdhjetë etj.; njëqind, dyqind etj.;
- edhe numërorët rreshtorë: (i, e) njëmbëdhjetë, (i, e) njëzetenjë, (i, e) njëqindedytë, (i, e)
pesëqindegjatëdhjetekatërt etj.
Mbani mend!
Shkruhen së bashku ndajfoljet: atëherë, njëherë, përse, qëkur, (qyshkur), lidhëzat nëse, ngase, sesa,
pjesëza seç. Kur pjesët e tyre përdoren si fjalë të veçanta, ato shkruhen më vete.
Përse nuk erdhi?; por: Për se është fjala?;
Njëherë e një kohë jetonte... Mjekimin e merrte një herë në ditë.
Shkruhen ndaras ndërtimet e tipit:
- emër në emërore + emër në rasën rrjedhore: lule dhensh, lule sahati, bar blete, lule shqerrash, vaj peshku,
bojë hiri, bojë limoni, bojë qielli, bojë vaji, ngjyrë shege, ngjyrë ulliri, ngjyrë uthulle etj.
Mbani mend!
Shkruhen bashkë formimet e mësipërme, kur janë mbiemra. P.sh.: bojëlimon, bojuthull, bojëmjaltë, ngjyrëmjaltë
etj.
Në pajtim me përdorimin e sotëm emërtimet gjel deti, lule dielli, panxhar sheqeri mund të shkruhen
edhe njësh, si fjalë të vetme: gjeldeti, luledielli, panxharsheqeri.
- ndajfoljet dhe shprehjet ndajfoljore: së bashku, së fundi, së paku, së pari, më së fundi, më së miri; për së
mbari, më dysh, për dy etj
- shprehjet ndajfoljore të formuara nga dy fjalë, të lidhura në mes tyre me një parafjalë se me lidhëzën e:
këmbë mbi këmbë; kot më kot, dy nga dy, aty për aty,dorë më dorë, fund e krye, kokë e këmbë, qesh e ngjesh,
shkel e shko, rreth e rrotull, veç e veç etj.
- numërorët themelorë të formuar me pjesëmarrjen e fjalëve mijë, milion, miliard etj. dhe pjesët e një numërori
themelor, të lidhura me lidhëzën e: një mijë, dhjetë mijë, pesëmbëdhjetë mijë, dyzet mijë, dyqind mijë, një
miliard; njëzet e një, njëqind e një, njëzet e tre mijë e katërqind e pesëdhjetë e shtatë, një milion e pesëqind
mijë e dyqind e dymbëdhjetë etj.
249
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
- shprehjet parafjalore ose lidhëzore: aq sa; ashtu si; deri ku, deri kur; gjer në; kaq sa; kështu që; në qoftë se;
në mënyrë që, qysh se; sado që; si edhe; vetëm se etj.;
- shprehjet emërore për qind, për mijë etj.: pesë për qind, qind për qind, njëqind e pesëdhjetë e pesë për qind,
dyqind për mijë; 8 për qind, 120 për qind, 50 për mijë etj.*;
Mbani mend!
Shenjat % (për qind) dhe ‰ (për mijë) mund të përdoren vetëm pas një numri të shënuar me shifra: 5%, 90 %, 80‰.
- shprehje pasthirrmore për përshëndetje, urime etj., pjesët përbërëse të të cilave e ruajnë pavarësinë gramatikore:
Mirë ardhshi!, Mirë ju gjetshim!, Mirë se erdhe!, Mirë se ju gjeta!, Për shumë vjet!, Qofshi shëndoshë!, Me
shëndet!, Shëndet paç!, Ju falemi nderit! Të falem nderit! Të rrosh vetë!, Vetë shëndoshë!, Si urdhëron! etj.
3. Prezantimi i njohurive; punë e pavarur, ushtrime
Në tekstin e dhënë në krye të mësimit, nxënësit gjejnë fjalë që lidhen me rregullat e mësipërme dhe përcaktojnë
se sipas cilit rregull janë shkruar.
Ushtrimi 1
Lule trëndeline, mendre e tërfili - rregulli A/1
Sapo – lidhëz e përngjitur.
Ngjyrë argjendi – rregulli A/1
Rreth e qark – lokucion ndajfoljor
Ushtrimi 2
Shkruhen ndaras: mirë se erdhët, mirë se ardhe, të falem nderit.
Shkruhen bashkë: mirudëgjofshim, mirupafshim, mirëseardhjen.
Ushtrimi 3
Shkruhen njësh
Aspak, përveçse, tridhjetë, së bashku,
mirëpo, kurse, dalëngadalë, megjithëkëtë,
përveçqë, mirëdita,
Shkruhen ndaras
Bojë mjaltë, bojë limoni, vetëm
se, në qoftë se, kot më kot, për
shembull.
250
Ushtrimi 4
Po qe se, mirëseardhjen, sikur, asnjë, katërmbëdhjetë, dalëngadalë, ngjyrë gushëpëllumbi.
Ushtrimi 5
zëvendësdrejtor,
kot me kot,
drejtpërdrejt,
faleminderit,
paanshmëri,
dyqind,
deri kur,
dy milion
bojë shege, lule dielli (këto fjalë mund të shkruhen dhe bashkë, kur kemi të bëjmë me një mbiemër.)
Vlerësimi: Sipas gjykimit të mësuesit me notë për saktësinë e përgjigjeve, paraqitjen në grupet e ekspertëve
dhe aktivizimin në klasë.
Detyra: Ushtrimi 6. Mund të jepet dh si detyrë kërkimore.
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Drejtshkrim
Tema mësimore: Shkrimi i fjalëve me vizë në mes
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• liston kategori fjalësh që shkruhen me vizë në mes;
• dallon rastet përjashtimore në drejtshkrimin e fjalëve të përbëra;
• shkruan saktë fjalë e tekste sipas drejtshkrimit të tyre;
• dallon përjashtimet e rregullave të drejtshkrimit të fjalëve njësh
dhe ndaras;
• gjen për t’i korrigjuar fjalë me gabime drejtshkrimore në tekste të
ndryshme mediatike.
Burimet: libri “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, Drejtshkrimi i gjuhës
shqipe, përvoja të nxënësve.
Situata e të nxënit:
Punë me tekstin
Fjalët kyç: drejtshkrim, fjalë të
përbëra, fjalë më vizë në mes
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: stuhi mendimi, punë e pavarur, grupet e ekspertëve,
diskutim, punë e drejtuar.
Organizimi i orës së mësimit
1. Lidhja e temës me njohuritë e nxënësve; stuhi mendimi.
Nxënësve u kërkohet të studiojnë tekstin e Fatos Kongolit dhe, pasi gjejnë fjalët e përbëra, diskutojnë rreth
drejtshkrimit të tyre.
U kërkohet të japin shembuj se kur disa fjalë të përbëra i shkruajnë duke përdorur vizë në mes.
2. Ndërtimi i njohurive; analizë teksti, punë e drejtuar, grupet e ekspertëve, diskutim.
Ndajmë klasën në grupe dhe materialin e mëposhtëm në fisha për grupet e nxënësve, i cili, pasi të studiohet,
jepet për t’u shpjeguar nga vetë ata.
Shkruhen me vizë në mes fjalët që formohen nga përsëritja:
- e së njëjtës fjalë në të njëjtën trajtë: copë-copë, fletë-fletë, gati-gati, rëndë-rëndë
- e së njëjtës fjalë në të trajta të ndryshme: dita-ditës, ora-orës, shoqi-shoqin etj.
- e dy fjalëve me kuptim të kundërt: ngarkim-shkarkim, hyrje-dalje, njëri-tjetri, aty-këtu
- e tingullimitimeve: bam-bam, ciu-ciu, dër-dër, fiu-fiu; hum-hum, kuak-kuak, llap-llap, tak-tak, fap-fup, tik-tak,
gëk-mëk
- e numërorëve themelorë: 10-15 vjet, katër-pesë veta; dy-tri orë, 5-6 ditë dhjetë-pesëmbëdhjetë vjet etj.;
- emërtimet e përbëra të njësive të matjes apo të klasifikimit: ditë-punë, kuaj-fuqi, kilovat-orë, vit-dritë etj.;
grup-mallra, grup-moshë etj.
- emërtimet e tipit: hotel-restorant, kafe-restorant, shtëpi-muze, (trajta) pësore-vetvetore, plan-detyrë, qen-ujk etj.
- formimet mbiemërore, me lidhje këpujore: ekonomiko-shoqëror, historiko-gjeografik, politiko-shoqëror,
austro-hungarez, franko-gjerman, trako-ilir etj.; fjalor shqip-rusisht-frëngjisht etj.
Kujdes! Kur formimet e këtij tipi shënojnë njësi etnike ose gjuhësore të ngulitura historikisht, shkruhen pa
vizë në mes, si fjalë të vetme: anglosakson, (gjuhët) indoevropiane etj.
- pjesëza ish- përpara emërtimeve të ndryshme: ish-ministër, ish-drejtor, ish-ambasador ish-bashkëshort etj.
- emërtimet e përbëra të pikave të horizontit: jug-juglindje, lindje-verilindje, perëndim-jugperëndim, veriverilindje
etj.
- emrat e përbërë të vendeve: Mborje-Drenovë, Nikaj-Mertur, Zall-Herr; Nju-Jork, San-Marino, Sierra-Leone,
Tel-Aviv etj.
251
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
emrat ose mbiemrat e huaj të personave të përbërë prej dy a më shumë pjesësh: Maria-Luiza, Zhan-Zhak Ruso etj.
Mbani mend!
Shkruhen veç e veç, pa vizë në mes, emrat dhe mbiemrat kinezë, koreanë, vietnamezë e birmanë:
Fan Dinj Fung, Li Sun Sin, Lu Sin etj.
- numërorët rreshtorë kur numri ose një pjesë e tij shënohet me shifra arabe: klasa e 9-të, kreu i 4-t, shekulli i 20-të,
i 50-mijëti ose i 50 000-ti, i 500-milionti ose i 500 000 000-ti etj.
Po kështu shkruhen: 700-shi, 600 000-shi ose 800-mijëshi etj.
Mbani mend!
Kur numërori rreshtor shkruhet me shifër romake, përdoret pa prapashtesë dhe pa nyjë të përparme: klasa I,
Kreu XVI, Luigji XIV etj.
shkurtimet, shkronjat, numrat (kur shkruhen me shifra) dhe kur tregojnë rasat: SHBA-ja; a-ja; vëru pikat ë-ve;
kryengritja e 1911-s; ngjarjet e 1924-s; -tar- it si prapashtesë; pse-ja është ndajfolje pyetëse etj.
Pasi diskutohet materiali i dhënë, nxënësit punojnë me ushtrimet.
3. Prezantimi i njohurive; punë e pavarur, ushtrime
Ushtrimi 1
Ujëmbledhëse, Të lartpërmendura, morfologjike,
Fjalët e prejardhura e të përbëra shkruhen bashkë pa vizë në mes.
Ushtrimi 2
Aty-këtu, 12-vjeçare, fjalori latinisht-shqip, vende-vende, grafiko-ortografike, kulturore-shoqërore, pyetjepërgjigjeve,
ngritje-zbritje, XII-XIII.
Ushtrimi 3 punohet sipas kërkesës dhe kuptimit të fjalive.
Ushtrimi 4. Shkruhen me vizë, sipas rregullit 1, pra si fjalë të përngjitura.
Dora-dorës, ngjyra-ngjyra, herë-herë, dy-tri raste.
Vlerësimi: Vlerësim me notë për saktësinë e përgjigjeve, paraqitjen në grupet e ekspertëve dhe për aktivizimin
në klasë.
Detyra: gjeni një tekst, në të cilin te ketë përdorime të fjalëve me vizë në mes dhe thoni rregullin që është ndjekur.
252
Fusha: Gjuhë dhe komunikim Lënda: Gjuha shqipe Shkalla: lV Klasa: XI
Tematika: Teksti joletrar përshkrues
Kompetenca: Të shkruarit
Tema mësimore: O Shqipëri; Vita; Veshjet popullore
Rezultatet e të nxënit e të kompetencave të lëndës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• dëgjon për të identifikuar referentin, tipare, cilësi të tij etj.;
• veçon detaje përshkruese të mjedisit, të portretit, të veshjes;
• prezanton informacionin që ka dëgjuar.
Burimet: teksti mësimor, libri digjital.
Situata e të nxënit: dëgjesa e tri
fragmenteve
Fjalë kyç:
Shqipëri, Vita, veshje popullore
Lidhja me fushat e tjera ose me
temat ndërkurrikulare:
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: marrëdhënia e ndërsjellë, punë e pavarur.
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Organizimi i orës së mësimit
Kjo temë mësimore zhvillohet me punë parapërgatitore.
Përzgjidhen 3 nxënës që kanë aftësi të mira interpretuese dhe lexuese.
Nxënësi 1 do të recitojë fragmentin poetik të shkëputur nga poema Shtegtimet e Çajld Haroldit, të Bajronit.
Nxënësi 2 do të përshkruajë veshjen popullore të zonës së Shkrelit.
Për këtë të fundit do të jetë mirë që veshja popullore të paraqitet me ndihmën e video-projektorit, që imazhet
të perceptohen më të plota e të gjalla.
HAPI I
Prezantohet tema mësimore, si dhe veprimtaritë që do të zhvillohen për të realizuar rubrikën të dëgjuarit.
Mësuesi duhet të ndjekë këto hapa:
• orienton nxënësit se ku do të përqendrohen gjatë dëgjimit të secilit fragment;
• shkruan në tabelën e ndarë në 3 pjesë pikat kryesore që nxënësit do të identifikojnë gjatë dëgjesës;
• u kërkon nxënësve të bëjnë përmbledhjen e secilit fragment me disa fjali;
• veprimtaria e të nxënit do të zhvillohet në mënyrë kronologjike, pra hap pas hapi.
1. p.sh. Dëgjohet recitimi i fragmentit poetik “ O Shqipëri!”
Nxënësit veçojnë nga dëgjesa:
a. vendin që përshkruhet;
b. tiparet e banorëve të saj;
c. mjedisi natyror.
Nxënësi mund të mbajë shënime me fjalë a grup fjalësh kyç gjatë dëgjesës.
Për dhënien e plotë të imazhit, kërkoni mendimin e shumë nxënësve.
Nxënësit përmbledhin me disa fjali atë çfarë dëgjuan nga recitimi “Vita”
2. Dëgjohet leximi i fragmentit “Vita” nga nxënësi i përzgjedhur, i cili lexon qartë, ngadalë e me theksime fjalësh.
Nxënësit veçojnë nga dëgjesa:
• moshën dhe të dhënat mbi familen;
• pjesë të portretit fizik të përshkruar.
Nxënësit përmbledhin me disa fjali atë çka dëgjuan nga leximi Veshja popullore.
3. Prezantohet përmes video-projektorit kjo veshje.
Nxënësi i përzgjedhur e përqendron vëmendjen gjatë përshkrimit te krahina së cilës i përket veshja
ngjyrat, detajet zbukuruese
U kërkoni nxënësve ta përshkruajnë këtë veshje mbështetur në pamjen e dhënë dhe në atë çfarë dëgjuan.
Bëhet vlerësimi i dëgjuesit më të mirë mbështetur në:
- shkallën e përqendrimit
- kujtesën e mirë
- detajet e dhëna
HAPI II
Nxënësit plotësojnë skedën e tekstit përshkrues me informacionet e zbuluara:
- në krye të tekstit;
- nga pjesët letrare në tekst;
- nga pyetjet e mëposhtme:
• Çfarë përshkruan?;
• Cili është qëllimi?;
• Në cilën lloj tekstesh letrare a joletrare e gjejmë?;
• Cili është roli i tij në këto lloje tekstesh?;
• Cila klasë fjale mbizotëron?;
• Cilat shqisa marrin pjesë?.
Bëhet vlerësimi i orës së mësimit për secilën kompetencë të arritur.
253
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
MODEL
Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Teksti joletrar përshkrues
Kompetenca: Të dëgjuarit
Tema mësimore: Teksti përshkrues
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• ndërton një tekst mbi bazën e fjalëve kyç;
• analizon veçoritë e tekstit përshkrues;
• dallon objektin e përshkrimit dhe fjalët kyç të përdorura
në tekstet përshkruese të dhëna;
• shkruan përfytyrimin që i krijohet për mjedisin,
personazhin dhe veshjen popullore, pasi lexon tekstet
përshkruese të dhëna.
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, njohuritë e nxënësit, materiale
nga interneti.
Situata e të nxënit:
Përshkrim i mbështetur në fjalët kyç të
dhëna: horizont, perëndoj, diell, i kuqërremtë,
pasqyroj, det.
Fjalë kyç:
tekst përshkrues, mjedise, qenie të gjalla,
objekte, imazh, gjuhë figurative, mbiemra
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare.
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: parashikim me terma paraprakë, punë e drejtuar,
minileksion, fjalë kyç, shkrim i lirë.
Organizimi i orës së mësimit
1. Lidhja e informacionit me njohuritë e mëparshme të nxënësve (parashikim me terma paraprakë)
Mësuesi\ja shkruan në tabelë disa fjalë kyç, si: horizont, perëndoj, diell, i kuqërremtë, det, pasqyroj.
Udhëzohen nxënësit të shkruajnë një tekst, ku duhet të përdorin të gjitha fjalët kyç të dhëna. Mësuesi\ja
vendos kriterin për tekstin që duhet të krijojnë. Ai duhet të jetë një tekst përshkrues.
Nxënësit punojnë qetësisht për të lidhur fjalët e dhëna në një tekst përshkrues. Punimet e nxënësve dëgjohen,
diskutohen e vlerësohen para klasës, duke nxjerrë elementet e përshkrimit.
2. Ndërtimi i njohurive të reja (punë e drejtuar, minileksion)
Njihen nxënësit me temën e re të mësimit: teksti përshkrues. Mësuesi sqaron se tri tekstet përshkruese
janë marrë nga tri vepra të ndryshme letrare dhe joletrare dhe përshkruajnë një mjedis, një qenie të gjallë,
personazhin e Vitës nga romani “Lumi i vdekur” i Jakov Xoxës, si dhe veshjen popullore të zonës së Shkrelit,
siç përshkruhet nga Etid Durham.
Udhëzohen nxënësit të dëgjojnë me kujdes leximin e tri teksteve për të kuptuar sa më mirë materialin që do
të lexohet nga mësuesi\ja.
Pas leximit të drejtuar, mësuesi\ja ngre nxënësit për të sqaruar:
§ llojin e tekstit (tekst joletrar);
§ për çfarë flet secili prej tyre (përshkrimin e mjedisit të egër e të mrekullueshëm shqiptar, të vajzës më të
madhe të Shpiragajve, të veshjes popullore të zonës së Shkrelit);
§ qëllimin e secilit tekst (të sjellë informacione);
§ mënyrën që përdor secili nga autorët për të përcjellë informacionin te lexuesi (teksti përshkrues).
Sqarohet teksti përshkrues: Teksti përshkrues është ai lloj teksti me anë të të cilit përshkruhen dukuri e
peizazhe, objekte e mjedise, qenie të gjalla (njerëz e kafshë). Ndonëse brenda tij ka elemente rrëfimtare,
254
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
funksioni i tij themelor është përshkrimi. Të përshkruash do të thotë të tregosh cilësi e karakteristika për të
krijuar një imazh sa më të qartë të objektit që përshkruhet.
Përshkrimi mund të jetë:
§ objektiv, në tekste shkencore, dokumente zyrtare etj.;
§ subjektiv, në tekste letrare, ditarë, letra personale etj.
Përshkrimi mbështetet në të dhënat që vijnë përmes shqisave të të parit, të dëgjuarit, të prekurit, të nuhaturit
dhe të shijuarit.
Në tekstin përshkrues mbizotëron përdorimi i mbiemrave dhe fjalëve përshkruese. Përdoren saktë kohët e
foljes: e tashmja dhe e pakryera. Gjatë përshkrimit përdoret një leksik i pasur e i larmishëm, figura letrare
(metafora, krahasim, epitete, simbole).
3. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura (fjalë kyç, shkrim i lirë, përfytyrim)
Nxënësit udhëzohen të hulumtojnë mbi tekstin, duke e lexuar me vëmendje për të dalluar në secilin përshkrim:
objektin e përshkrimit, fjalët kyç dhe përfytyrimin që u krijohet pas leximit. Pasi i kanë dalluar në secilin tekst
elementet e mësipërme, plotësojnë skedën në libër në faqet 160-161.
Model skede i plotësuar
Plotëso:
Objektin e përshkrimit: Mjedisi i egër e i mrekullueshëm Shqiptar
Fjalët kyç: Shqipëri, nënë e rreptë, burra të ashpër, hëna, ndrin, agimi, lind, çuka, përrenj të bardhë, retë
shpërndahen, ujku bredh, shqipja, zogj, bisha, njerëz të egër, moti me stuhi.
Përfytyrimi që ju krijohet: Shqipëria një vend i zymtë, i ashpër e me bukuri magjepsëse, me njerëz trima
e krenarë. Disa prej tyre muhamedanë e disa të krishterë. Duket sikur natyra e ashpër i ka bërë të tillë: të
vrazhdë, të sertë, por të besës, të paepur përpara vështirësive. Mbrëmja në këtë vend përrallor vjen e qetë
dhe e ngadaltë, ndërsa agimi lind plot energji mbi çdo luginë e çdo breg. E ndërsa retë shpërndahen, bien në
sy malet e thepisura, në të cilat bredh ujku, shqiponja fluturon e lirë, bisha të egra zënë të ulërijnë. Moti fillon
e prishet. Vend i ashpër me njerëz të ashpër, por që të ngjallin një entuziazëm të paparë.
Lexohen e diskutohen skedat e plotësuara me të gjithë nxënësit.
Vlerësimi: Vlerësim motivues gjatë orës. Vlerësohen me notë për shkrimin e tekstit mbi bazën e fjalëve kyç
përgjigjet e dhëna për veçoritë e tekstit përshkrues, plotësimin e saktë të skedës, formulimin e mendimeve etj.
255
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Teksti joletrar përshkrues
Kompetenca: Të lexuarit
Situata e të nxënit: Punë me tekstin
Tema mësimore: Analizë krahasuese. Katedralja e Parisit
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• lexon tekstet krahasuese për të evidentuar:
a. Të përbashkëtat;
b. Dallimet;
c. Elemente subjektive;
d. Elementet objektive;
e. Veçoritë e gjuhës.
• bën një shkrim përshkrues krahasues.
Fjalë kyç:
ese përshkruese-krahasuese, Katedralja e
Parisit.
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja të nxënësve.
Lidhja me fushat e tjera dhe temat
ndërkurrikulare:
• Identiteti kombëtar dhe njohja e
kulturave
• Arte
• Shkenca dhe shoqëria
Metoda, teknika dhe veprimtari të nxënësve: stuhi mendimi, diskutim, punë e pavarur me shkrim, analizë teksti.
Organizimi i orës së mësimit
• Lidhja e temës me njohuritë e nxënësve. Stuhi mendimi.
Ç’dini për Katedralen e Parisit?
Nxënësit këtu mund të përmendin veprën letrare, të dhëna të ndryshme të arkitekturës dhe të ndërtimit.
Në sfond shfaqen pamje nga Katedralja e Parisit. Nxënësit mund të flasin mbi pamjet e Katedrales që mund
t’i kenë parë në internet ose nga eksperienca personale, nëse e kanë vizituar më parë katedralen në Paris.
• Ndërtimi i njohurive;
Nxënësit lexojnë fragmente në heshtje dhe ndërtojnë analizën mbi bazën e këtyre pyetjeve:
1. Çfarë jepet në secilin shkrim (tema)?
2. Ç’lloj teksti janë të dyja? Pse?
3. Cili nga përshkrimet ka më shumë elemente objektive, po subjektive?
4. Cilat janë elementet e stilit arkitekturor? Në cilin stil janë bërë?
5. Ku ndryshon piktura nga fotoja e Katedrales? Diskutoni.
256
• Prezantimi i njohurive; diskutim.
Ushtrimi 1. Teksti përshkrues i Viktor Hygosë është subjektiv, sepse qëllimi i përshkrimit është të japë ndjesitë,
përshtypjet për katedralen në funksion të ngjarjeve në veprën artistike, gjuha e figurshme është veçoria
kryesore e ndërtimit të saj.
Teksti i dytë përshkruan duke pasur si qëllim informimin e lexuesit mbi të dhëna e fakte për përmasat, stilin
arkitekturor, kufizimin e saj, vendndodhjen dhe fakte historike që lidhen me të.
Në dallimin mes pikturës dhe fotos, fotoja është me e qartë dhe në funksion të shkrimit, ku dhënia e detajeve
është qëllimi i tekstit, detajet e stilit arkitekturor janë më të rëndësishmet për t’u parë.
Në pikturë autori i ka dhënë ngjyrat sipas perceptimit personal, pa u ndalur në detaje të hollësishme, ndërsa
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
në foto ngjyrat janë neutrale.
Madhështia me të cilën e përshkruan Hygoi katedralen, ka për qëllim tregojë dhe mbi madhështinë e kohës
dhe të qytetit, në të cilin zhvillohen ngjarjet. Nxënësit bëjnë interpretimin e tyre.
Vlerësimi. Vlerësim me notë, sipas gjykimit të mësuesit, për: aktivizimin e nxënësve, angazhimin në nxjerrjen
e njohurive të reja, saktësinë, logjikën, shprehitë dhe leksikun e pasur.
MODEL 2
Fusha: Gjuhë dhe komunikim Lënda: Gjuha shqipe Shkalla: lV Klasa: XI
Tematika: Teksti joletrar përshkrues
Kompetenca: Të lexuarit
Tema mësimore: Analizë krahasuese mes dy teksteve
përshkruese
Rezultatet e të nxënit e të kompetencave të lëndës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• lexon për të identifikuar detajet e ndryshme përshkruese
të një objekti;
• veçon detajet përshkruese objektive dhe subjektive;
• analizon dy tekste përshkruese, duke nxjerrë në pah të
veçantat e të përbashkëtat.
Burimet: teksti mësimor, libri digjital.
Situata e të nxënit: vështrim krahasues
mes dy objekteve, dy dukurive, dy
portreteve.
Fjalë kyç:
Katedralja e Parisit, portret, stuhi
Lidhja me fushat e tjera ose me temat
ndërkurrikulare:
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: orientuesi grafik analogji, punë në grupe, punë e pavarur.
Organizimi i orës së mësimit
HAPI I
Prezantohet tema mësimore dhe veprimtaritë që do të zhvillojnë nxënësit për të arritur kompetencat.
Klasa ndahet në 3 grupe:
Grupi I Bën analizën krahasuese të dy teksteve për
Katedralen e Parisit. Përshkrimi arkitekturor i katedrales.
Grupi II Portreti dhe autoportreti i Balzakut.
Grupi III Stuhi qershori. Stuhia Sindi.
Për të ndihmuar nxënësit në veprimtaritë e tyre të të nxënit, paraqitni në tabelë skedën e mëposhtme
krahasuese, të cilën do ta plotësojnë gjatë leximit të teksteve.
Skeda: Analiza krahasuese
Elementet mbi të cilat do të punohet Titulli i tekstit 1 Titulli i tekstit 2
1. Referenti që përshkruhet
2. Lloji i tekstit ku gjendet
përshkrimi
3. Këndvështrimi i përshkrimit
4. Detajet specifike për secilin
këndvështrim
5. Imazhet shqisore
6. Teksti që përcjell emocion
257
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
HAPI II
Nxënësit e secilit grup prezantojnë skedën e tyre: Analiza krahasuese.
Më poshtë po japim një model të plotësuar
Elementet mbi të cilat do të punohet Katedralja e Parisit Përshkrimi arkitekturor i
katedrales
1. Referenti
2. Lloji i tekstit
3. Këndvështrimi
4. Detajet specifike
gjuhësore
arkitekturore
5. Imazhet shqisore
6. emocionaliteti
1. Katedralja
2. tekst letrar
3. subjektiv
4. a. leksik me ngjyrim emocional
• personifikim, epitete metaforike,
inversion
p.sh: kubeja papërvojë dhe e
druajtur, guxon të lëshohet drejt
qiellit
• gërshetohet koha e tashme me
të kryerën e thjeshtë, veta III,
forma joveprore
b. gërshetimi i romantikës me
gotiken,
kubeja me gjysmërrethi,
harqe të larta,
shtylla të rënda
5. të parit (format, përmasat)
ndërton imazh të përgjithshëm
6. përcjell më shumë emocion
dhe vlerësim për objektin
1. Katedralja
2. tekst joletrar
3. objektiv
4. a. leksik me kuptim të
drejtpërdrejtë
• ka mbiemra cilësorë e
marrëdhëniorë
p.sh: struktura në formë kryqi,
krahët anësore, 128 m e gjatë
• koha e tashme, veta III,
informon mbi përmasat
• koha e kryer e thjeshtë
informon për historinë e
ndërtimit
b. gërshetim i romantikes me
gotiken,
12 m e gjerë, statuja, kulmi i
ngritur
5. të parit (format, përmasat)
ndërton imazh të detajuar e të
hollësishëm, krijon te lexuesi
imazh të gjallë e konkret.
6. Nuk mbahen qëndrime
emocionale për objektin që
përshkruhet
HAPI III
Vëmendja e nxënësve përqendrohet te krahasimi i pikturës dhe i fotos, të dyja të katedrales.
Ndihmojeni nxënësin me këtë skedë orientuese për të arritur pritshmërinë e duhur.
1. Kompozicioni: raporti i katedrales me objektet e tjera në pikturë e fotot.
2. Elementet artistike: elementet më të rëndësishme artistike në pikturë, si:
ngjyrat, tonet, dritëhija, format, linjat, masat.
3. Pikëvështrimi: elementet artistike të përdorura për të krijuar pikëvështrimin.
4. Ngjyrat: ngjyrat e përdorura në pikturë e foto, lidhja e tyre simbolike me
kuptimin dhe epokën e ndërtimit.
5. Tonet: përdorimi i dritës dhe hijes në pikturë e në foto,
tonet e ngjyrave që tërheqin vëmendjen.
6. Linjat, format, masat: karakteristikat arkitekturore, të cilat identifikojnë stilin gotik
Shënim: Nëse koha për të realizuar gjithë veprimtarinë mësimore është e pamjaftueshme, mund ta jepni si
detyrë shtëpie, që ta përdorni më pas si punë në portofol.
258
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Teksti joletrar përshkrues
Kompetenca: Të lexuarit
Situata e të nxënit: Punë me tekstin
Tema mësimore: Portreti i Balzakut
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• analizon tekstet e dhëna për të nxjerrë:
1. të përbashkëtat dhe të veçantat mes biografisë dhe
autobiografisë, mes përshkrimit letrar dhe atij joletrar,
2. përshkrimin fizik nga ai moral;
• bën një autoportret sipas modelit të Balzakut.
Fjalë kyç:
portret, Balzaku, Stefan Cvajg,
autoportret.
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja të nxënësve.
Lidhja me fushat e tjera dhe temat
ndërkurrikulare:
• Identiteti kombëtar dhe njohja e
kulturave
• Arte
Metoda, teknika dhe veprimtari të nxënësve: me hapa, analizë teksti, stuhi mendimi, punë e drejtuar,
punë e pavarur.
Organizimi i orës së mësimit
Hapi I
Nxënësit sjellin informacione për Balzakun, duke u përqendruar në veçori të karakterit të tij si njeri dhe të
karakteristikat si shkrimtar, më tepër se në detaje të jetës së tij.
Hapi II
Nxënësit punojnë me tekstet në heshtje për t’iu përgjigjur pyetjeve të mëposhtme:
• elementet e përbashkëta fizike dhe në karakter;
• identifikon notat e humorit në autoportret;
• bën dallimet e përshkrimit të portretit në biografi dhe në autobiografi (portret dhe autoportret).
Portreti i tij i shkujdesur nga ana fizike është ajo që i bashkon dy përshkrimet, por përshkrimi fizik me nota
humori mbizotëron në përshkrimin e Cvajgut. Nga Cvajgu shohim se si perceptohet figura e tij në qarqe të
ndryshme shoqërore.
Vlerësimi. Vlerësim me notë, sipas gjykimit të mësuesit, për: aktivizimin e nxënësve, angazhimin në
nxjerrjen e njohurive të reja, saktësinë, logjikën, shprehitë dhe leksikun e pasur.
Detyrë. Bëni një autoportret sipas modelit të tekstit.
259
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Teksti joletrar udhëzues
Kompetenca:Të lexuarit
Situata e të nxënit: Punë me tekstin
Tema mësimore: Rregullorja e klasës
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• lexon rregulloret e klasës për të analizuar:
a. veçoritë e një rregulloreje klase;
b. dallimet mes rregulloreve të ndryshme klase e shkolle;
c. evidenton detyrat dhe detyrimet në një rregullore;
• harton një rregullore klase.
Fjalë kyç:
rregullorja e klasë, rregulla, detyrime, të
drejta
Burimet: “Gjuha shqipe 9”, libri digjital, përvoja të nxënësve.
Lidhja me fushat e tjera dhe temat
ndërkurrikulare:
• Sociologji
Metoda, teknika dhe veprimtari të nxënësve: stuhi mendimi, analizë teksti, Diagrami i Venit, diskutim,
punë e pavarur në grupe me shkrim.
Organizimi i orës së mësimit
HAPI I Stuhi mendimi
Nxënësit japin përkufizimin e tyre për rregulloren, duke kujtuar ku përdoren ato, përse shërbejnë dhe çfarë
përmbajnë kryesisht.
RREGULLORJA
Hapi II Analizë teksti
Nxënësit punojnë me modelet e tekstit për të nxjerrë veçoritë e tekstit, si:
• tekst joletrar udhëzues;
• koha e foljeve, e tashme dhe lidhore;
• regjistri libror;
• terminologjia specifike në fushën e arsimit;
• leksiku formal;
• gjuhë e qartë dhe fjali jo shumë të gjata.
Nxënësit japin mendimet e tyre, nëse ndryshojnë rregulloret në varësi të nxënësve e të komunitetit.
Bëjnë një krahasim mes rregullores së klasës së tyre me atë të dhënë në tekst, duke përdorur Diagramin e
Venit.
Hapi III
Nxënësit ndahen në grupe e punojnë sipas tematikave të dhëna në tekst duke bashkëvepruar edhe për çështjet
e dhëna në rubrikën “Diskutoni”, faqe 171.
Më pas krahasohen tekstet e nxënësve me tekste të dhëna në libër dhe vihen në dukje dallimet mes tyre, duke
i argumentuar ato.
Vlerësimi: vlerësim me notë, sipas gjykimit të mësuesit, për: aktivizimin e nxënësve, angazhimin në nxjerrjen
e njohurive të reja, saktësinë, logjikën, shprehitë dhe leksikun e pasur.
260
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Projekt: Adoleshenca dhe problemet e saj (3 orë)
Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç:
• kompetenca e komunikimit dhe e të shprehurit;
• kompetenca e të menduarit;
• kompetenca e të menduarit për të nxënë;
• kompetenca e të mësuarit për të nxënë;
• kompetenca për jetën, sipërmarrjen dhe mjedisin;
• kompetenca personale;
• kompetenca qytetare;
• kompetenca digjitale.
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës
mësimore:
Nxënësi/-ja:
• jep mendimin e tij rreth problemeve që shfaqen në adoleshencë;
• tregon mënyra të ndryshme të përmirësimit dhe zgjidhjes së
këtyre problemeve;
• interpreton në role situata të ndryshme nga jeta e adoleshentit;
• krijon vetë skenarin, skenografinë, muzikën etj.;
• liston cilësitë pozitive dhe negative që ai mendon se ka.
Numri i orëve që do të shfrytëzohen për realizimin e projektit:
• të folurit
• të dëgjuarit
• të lexuarit
Burimet: Interneti, përvojat e nxënësit
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Diskutim, punë me grupe.
Partnerët: Nxënës, prindër, mësues, psikologjia.
Numri i nxënësve në projekt: Të gjithë nxënësit e klasave të nënta.
Temat e njohurive kryesore që
rimerren në projekt: Biseda,
intervista, teksti argumentues, teksti
përshkrues, autobiografia etj.
Lidhja me fushat e tjera dhe temat
ndërkurrikulare:
Arte, Tik
Temat ndërkurrikulare:
• Problemet që shqetësojnë
adoleshentët.
• Interpretimi i situatave ku trajtohet jo
vetëm problemi, por edhe zgjidhja
e tij.
• Unë dhe bota rreth meje.
Përshkrimi i projektit dhe i veprimtarive që do të zhvillohen:
Ky projekt ka për qëllim të aftësojë nxënësit të diskutojnë rreth problemeve që shfaqen në adoleshencë dhe
për rrugët e zgjidhjes së tyre. Duke qenë se është mosha më delikate, kur fëmijët fillojnë të shfaqin disa sjellje
ndryshe, është e rëndësishme që të tre partnerët: mësuesit nxënësit dhe prindërit të diskutojnë dhe të japin
mendime rreth këtyre problemeve. Përvojat e sjella nga gjithsecili mund të ndihmojnë duke sjellë edhe modele
komunikimi midis të gjithë aktorëve.
Ora I e projektit
Hapi I
• Prezantimi i temës së projektit, ndahet klasa në grupe të vogla pune me nga 5-6 nxënës.
• U jepen nxënësve fletë formati A4 dhe lapsa me ngjyra, ku do të shkruajnë problemet që kanë në këtë
moshë, adoleshencë (punojnë rreth 10 minuta).
• U sugjerohet nxënësve që brenda grupit të shkëmbejnë mendime me njëri-tjetrin dhe të qarkojnë me lapsa
me ngjyrë problemet e përbashkëta që kanë identifikuar.
Hapi II
• Secilit grup i jepet nga një tabak i bardhë, në të cilin do të shkruhen problemet e përbashkëta që identifikuan.
• Tabakët vendosen në tabelë njëri pas tjetrit. Qarkohen me lapsa me ngjyrë problemet e përbashkëta të të
gjitha grupeve p.sh.: marrëdhëniet me bashkëmoshatarët, mësuesit, prindërit etj.)
• Diskutohet rreth tyre.
261
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Hapi III
• U kërkohet grupeve të shkruajnë në fletën e bardhë mendimet e tyre rreth mënyrës së përmirësimit të
marrëdhënieve.
• Që kjo veprimtari të bëhet më e larmishme dhe nxënësit të mos përsërisin njëri-tjetrin, secili grup të japë
mendime për një problematikë të indetifikuar.
• Zgjedhjet bëhen nga vetë nxënësit.
Ora II e projektit
Hapi I
• Çdo grup ka për detyrë të krijojë vetë një skenar rreth një situate, në të cilën do të trajtohet jo vetëm
problemi, por edhe zgjidhja e tij. Brenda grupit nxënësit ndajnë detyrat me njëri-tjetrin për të realizuar një
dramatizim të plotë. (shkrimi i skenarit, skenografia, efekti muzikor etj.)
Hapi II
• Interpretim me role.
• Secili grup do të paraqesë nëpërmjet interpretimit situata të ndryshme nga jeta e tij si adoleshent, ku në
secilën situatë të trajtohet jo vetëm problemi, por edhe zgjidhja e tij.
a) marrëdhëniet me bashkëmoshatarët për të krijuar identitetin e tyre.
b) dhuna mes bashkëmoshatarëve, ku adoleshenti detyrohet te bëjë diçka jashtë dëshirës së tij.
c) gjendja emocionale e adoleshentit gjatë një konflikti familjar, gjë që sjell:
- rezultate të dobëta në mësime;
- frekuentim të dobët ose braktisje të shkollës;
- përfshirje në botën e krimit;
- formim të sjelljeve të rrezikshme (duhani,alkooli,droga).
• Nxënësit vlerësojnë interpretimin e njëri-tjetrit.
Ora III e projektit
Veprimtaria me temë: Unë dhe bota rreth meje
Secili nxënës vizaton në një fletë formati pesë rrathë, nga më i vogli deri te më i madhi, ku në qendër mendohet
të jetë ai vetë, pra nxënësi.
Udhëzohen nxënësit ta palosin fletën në katërsh. Pasi e hapin shkruajnë në pjesën e sipërme në të majtë
pesë cilësi pozitive, që ata mendojnë se i kanë. Në pjesën e poshtme të këtij krahu pesë cilësi negative, që ata
mendojnë se i kanë. Në pjesët e sipërme dhe të poshtme të krahut të djathtë veprohet në të njëjtën mënyrë,
por me pesë cilësi që ai mendon se të tjerët dallojnë tek ai.
Modeli i plotësuar mund të jetë ky:
i drejtë
gjaknxehtë
bujar
tolerant
punëtor
mirëkuptues
mendjemadh
arrogant
pasiv
luftarak
262
Lexohen disa fletë të plotësuara. Nxënësit mund të bëjnë pyetje rreth vlerësimit që i bëjnë vetvetes.
Cila pjesë ishte më e vështirë për t’u plotësuar? Ku u mbështete për të bërë vlerësimin që kanë të tjerët për ty
dhe ti për veten?
Në fund të orës, dilet në disa përfundime dhe bëhet vlerësimi i nxënësve.
Vlerësimi me gojë dhe motivues.
Nxënësit vlerësohen veçanërisht në dosje.
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Fusha: Gjuhët dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: IX
Tematika: Drejtshkrim
Tema mësimore: Diktim
Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas
temës mësimore:
Nxënësi/ja:
• ndjek rregullat e drejtshkrimit për fjalë të prejardhura; të
përbëra ë të përngjitura;
• shkruan saktë fjalët me vizë në mes;
• drejtshkruan numërorët në raste të ndryshme.
Burimet: Libri “Gjuha shqipe 9”, Libri digjital, Drejtshkrimi
i gjuhës shqipe, përvoja të nxënësve.
Situata e të nxënit:
Diktimet
Fjalët kyç:
Drejtshkrim i fjalëve të përbëra, të
prejardhura, të përngjitura, me vizë ne
mes, numërorë.
Lidhja e temës me fushat e tjera
dhe tema ndërkurrikulare;
Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: diktim, ushtrime me plotësim.
Organizimi i orës së mësimit
Fillimisht diktojmë tekstin e mëposhtëm dhe më pas nxënësit plotësojnë ushtrimet e dhëna.
3 pikë (mësuesi ul një pikë për përsëritje gabimesh)
Drejtshkrimi nuk është vetëm një çështje shkencore, por edhe një problem i rëndësishëm shoqëror, sepse
është shprehje e drejtpërdrejtë e njësimit të gjuhës letrare kombëtare, e cila luan një rol të dorës së parë
në forcimin e vetëdijes kombëtare, në zhvillimin e jetës mendore”. Kjo është vetëm një nga pikat e dala
nga Kongresi i Drejtshkrimit që u mbajt nga datat 20 -25 nëntor 1972 në Tiranë, ku ishin të pranishëm 87
delegatë nga Shqipëria, Kosova, Maqedonia, Mali i Zi, si dhe arbëreshë nga Italia. 41 vjet më pas, historianët
dhe akademikët e gjuhës, janë përfshirë shpesh në debate, të cilat në thelb kanë në duhet të preket apo jo
standardi i vendosur më 1972-in.
Në fillim të shekullit XX, janë bërë përpjekjet e para për të pasur një gjuhë të unifikuar dhe në këtë ngjarje u
vendosën disa parime mbi të cilat do të mbështetej standardizimi i shqipes.
1. Rregullat e drejtshkrimit të mbështeten sa më gjerë në trajtat e përbashkëta të gjuhës kombëtare shqipe.
2. Parim themelor i rregullave të drejtshkrimit të shqipes të jetë parimi fonetik. Ky parim do të zbatohet në
të gjitha rastet kur shqiptimi letrar paraqitet i njësuar; në këtë mënyrë do të vendoset një lidhje e ngushtë
midis formës së shkruar dhe formës së folur të gjuhës letrare.
3. Meqenëse shkrimi pasqyron jo vetëm strukturën fonetike, por edhe veçoritë e strukturës gramatikore,
leksikore e fjalëformuese të gjuhës, rregullat e drejtshkrimit do të mbështeten edhe në parimin morfologjik,
i cili kërkon që fjalët dhe pjesët e tyre përbërëse të sistemit trajtëformues e fjalëformues të shkruhen njësoj.
4. Parimi historik-tradicional do të pranohet në pak raste, kur në gjuhën letrare ka një traditë shkrimi të
vjetër, të ngulitur prej kohësh.
5. Rregullat e drejtshkrimit të jenë sa më të thjeshta, të qarta e përgjithësuese.
263
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Ushtrime me plotësim
1. Gjeni gabimet dhe shkruani saktë fjalët. 6 pikë
Dredha-lesh, elektro-mekanik, fletëdalje, juglindje, këpucë- bërës,kokëfortë, kokëshkëmb, kokulur,
nën-drejtor, radiomarrës, gjith ashtu, meqenë se,
2. Shkruani për secilën klasë fjalësh nga dy shembuj të fjalëve me vizë në mes. 10 pikë
Emra, numërorë, ndajfolje, mbiemra, pjesëza.
3. Vendosni aty ku duhet vizën ndërmjet fjalëve. 6 pikë
□ ishkomandant;
□ jug juglindje;
□ klasa e 2 të;
□ Kongresi V ;
□ gara e çiklizmit Tiranë-Elbasan Korçë,
□ hekurudha Rrogozhinë Fier;
□ fjalori drejtshkrimor i shqipes;
□ fjalori shqip anglisht.
Nota 4 5 6 7 8 9 10
Pikët 0-6 7-8 9-10 11-15 16-20 21-22 23-25
Përgjigjet
1. Gjeni gabimet dhe shkruani saktë fjalët. 6 pikë
Dredhalesh, elektromekanik, fletëdalje, juglindje, këpucë-bërës,kokëfortë, kokëshkëmb,
kokulur,nëndrejtor, radiomarrës, gjithashtu, meqenëse,
2. Shkruani për secilën klasë fjalësh nga dy shembuj të fjalëve me vizë në mës. 10 pikë
Emra, numërorë, ndajfolje, mbiemra, pjesëza.
3. Vendosni aty ku duhet vizën ndërmjet fjalëve. 6 pikë
• Ish-komandant;
• jug - juglindje;
• klasa e 2-të;
• Kongresi V;
• gara e çiklizmit Tiranë-Elbasan- Korçë;
• hekurudha Rrogozhinë - Fier;
• fjalori drejtshkrimor i shqipes;
• fjalori shqip – anglisht.
264
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Bisedë letrare
Plaku dhe deti” nga Ernest Heminguej (lexim jashtë klase)
Të kuptojmë përmbajtjen
1. Në cilin vit u botua novela “Plaku dhe deti”?
a. 1950,
b. 1951,
c. 1952,
d. 1953.
2. Në fillim të novelës tregohet se sa ditë kanë kaluar që kur
Santiagoja ka kapur peshkun e fundit.
a. 40 ditë,
b. 84 ditë,
c. 87 ditë,
Ernest Heminguej
d. 120 ditë.
3. Cili është heroi i Santiagos?
a. Harry Truman,
b. Joe Di Maggio,
c. Dick Sisler,
d. Fidel Castro.
4. Një natë para se të dilte për peshkim Santiagoja ëndërroi:
a. Një stuhi të madhe,
b. Një grua të bukur,
c. Luanë në breg të detit,
d. Një ndeshje mundjeje?
5. Ç’lloj peshku kapi Santiagoja në fillim:
a. ton,
b. marlin,
c. karkalec deti,
d. breshkë uji?
6. Cila ishte dëshira që përsëriste vazhdimisht plaku Santiago gjatë dyluftimit me peshkun Marlin:
a. që djali, Manoli, të ishte me të,
b. të ishte më i ri.
c. të kishte pajisje më të mira.
d. të kishte si dëshmitarë të fitores së tij peshkatarët që e tallnin.
7. Për t’i dhënë më tepër kurajë vetes, Santiagoja kujtoi ndeshjen e tij me “zezakun e madh të
Cienfuegos”. Lloji i sportit ku mundi ai sfiduesin e tij ishte:
a. tenis,
b. boks,
c. mundje krahu (thyerje krahu),
d. skermë?
8. Çfarë nxori e hëngri plaku nga barku i delfinit:
a. karkalec deti,
265
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
b. peshk fluturues,
c. alga deti,
d. kallamar?
9. Si e vrau Santiagoja peshkun Marlin:
a. e goditi me fuzhnjë në zemër.
b. e goditi me thikë në sy.
c. e goditi në kokë me çomangë.
d. e fshikulloi brenda në barkë?
10. Sa kohë iu deshën peshkaqenëve të mbërrinin dhe të sulmonin peshkun Marlin:
a. 10 minuta,
b. 1 orë,
c. 6 orë,
d. 1 ditë?
11. Opinionet që dëgjonte plaku për veten e tij në tarracën e kafenesë:
a. e konsideronin si hero,
b. e tallnin për humbjen e tij,
c. i ofronin një pjesë të gjahut të tyre,
d. sikur nuk ekzistonte në kafene?
12. Çfarë ndodhi kur plaku u kthye në klubin e peshkatarëve:
a. Manoli i premton se do të peshkonin së bashku.
b. Peshkatarët e tallën Santiagon për tekën e tij që të peshkonte larg.
c. Turistët i kërkuan të rrëfente me hollësi aventurën e tij.
d. Për nder të tij u ngrit një statujë.
• Të analizojmë
Analiza e personazheve dhe e mjedisit
I. Plotëso pemën e mendjes (organizuesin grafik), duke u nisur nga përshkrimi i portretit fizik që i bën autori
Santiagos.
veshja
qafa
sytë
Santiagoja
duart
fytyra
II. Kjo novelë është e pasur me përshkrime të mrekullueshme artistike. Jep përshkrimin e autorit për:
Përshkrimi i autorit peshqit Ata ishin miqtë e tij më të mirë atje në det
peshqit
detin
zogun
plakun
peshkaqenin
djalin
Përshkrimi i autorit
Ata ishin miqtë e tij më të mirë atje në det
266
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
III. Duke u mbështetur në pikturën e dhënë dhe në novelën
“Plaku dhe deti” përshkruaj shtëpinë ku jetonte plaku Santiago
(jo më shumë se 10 fjali).
IV. Cilat janë veprimet më të rëndësishme që kryen plaku gjatë shtjellimit të ngjarjes dhe
si ndikojnë ato në gjendjen e tij shpirtërore dhe psikologjike?
Veprimet
- Plaku ka 84 ditë që nuk ka
zënë asnjë peshk.
-
-
-
-
Gjendja shpirtërore e psikologjike
- Disfatë që paralajmëron nënshtrimin e plakut dhe
ndarjen e tij përfundimtare me detin, por nga ana tjetër
përqendrimin e të gjitha forcave mendore, shpirtërore dhe
fizike, për t’u përballur për herë të fundit me detin.
-
-
-
V. Në bashkëbisedimin e plakut me veten nxirr arsyet se pse e vrau plaku peshkun?
• E vrau për të sfiduar peshkatarët e tjerë.
•
•
•
VI. Në këtë novelë autori përdor shumë simbole. Lidh me shigjetë objektin me simbolin e tij.
Peshku marlin
Luanët
Peshkaqenët
Plaku
Filli i grepit
Ligjet shkatërruese të universit.
Kundërshtar ideal që nxjerr më të mirën prej tij.
Lidhja vëllazërore midis Santiagos dhe peshkut.
Harmonia midis dy forcave të kundërta: jetës e
vdekjes, shkatërrimit dhe rigjenerimit të jetës.
Mençuria, përvoja e jetës dhe intuita e lindur.
VII. Për tri ditë e tri net plaku dhe peshku luftojnë nëpër hapësirat ujore të mbërthyer njëri me tjetrin pa
pasur asnjë mundësi shkëputjeje, më e ashpër bëhet kjo luftë kur marrin pjesë edhe peshkaqenët. Gjatë
kësaj beteje plaku ka humbur dhe ka fituar. Bëj bilancin e fitoreve dhe humbjeve të tij.
Fitoret
➢
Luftoi me peshkun dhe e mundi.
Humbjet
➢
Nuk arriti ta mbronte peshkun nga peshkaqenët.
267
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
VIII. Në ç’përfundim arrin duke pasur parasysh bilancin e bërë më lart? Argumenton përgjigjen. A mendon se
njeriu duhet të luftojë deri në fund të jetës së tij pavarësisht nga humbjet? (Diskutoni me shokët dhe mësuesin/en.)
IX. Heminguej ka dashur të japë një mesazh të rëndësishëm për jetën në novelën e tij.
Cili është ai? Formuloje me kujdes mendimin tënd duke pasur parasysh edhe diskutimin që bëtë më lart me
shokët dhe mësuesin/en.
• Bashkëbisedim
I. Novela “Plaku dhe deti” paraqet duelin e njeriut me natyrën, humbjes dhe fitores, jetës dhe vdekjes, vetësakrifikimit
në emër të madhështisë së njerëzimit. Përmend disa autorë dhe veprat e tyre që trajtojnë të njëjtën temë.
II. Ç’rol luan djali në jetën e plakut? Kë i sjell ndër mend ai plakut?
III. Ç’ka dashur të thotë plaku Santiago me thënien “Njeriu nuk ka lindur për të duruar dështimin. Atë mund
ta asgjësosh, por nuk mund ta mundësh”.
IV. Cila ishte ajo gjë që e vret më tepër shpirtërisht peshkatarin si qenie njerëzore?
V. Pjesën më të madhe të novelës e zë meditimi i plakut, meditim që jepet në formën e një bashkëbisedimi
me veten, me kujtimet, me peshkun apo edhe me zogun e detit që i sillet mbi krye. Si mendoni ju, pse autori
ka zgjedhur këtë mënyrë ndërtimi të novelës?
VI. Ç’mund të thoni për stilin e autorit (gjuha e përdorur, vërtetësia e përshkrimit, rrëfimi, figurat letrare,
marrëdhëniet që ai vendos me lexuesin etj.).
• Ti dhe historia
I. A mund të propozosh një zgjidhje tjetër të konfliktit, që plaku Santiago të kthehej së bashku me
peshkun fitimtar në fshat?
II. Çfarë cilësish duhet të ketë një njeri që të triumfojë mbi vështirësitë e jetës?
III. Trego ndonjë ngjarje kur je ndodhur para vështirësish të mëdha dhe si i ke kapërcyer ato? I ke
përballuar i vetëm apo të kanë ndihmuar të tjerë?
IV. Pasi ke lexuar veprën plotëso tabelën e mëposhtme.
Çfarë dije për veprën?
Çfarë mësove për të?
• Këshilla leximi
Për të krijuar një përfytyrim më të plotë dhe më të saktë për krijimtarinë e Heminguejt ju këshillojmë të lexoni
edhe vepra të tjera të tij. Po listojmë disa nga veprat e tij: Vëllime me tregime: “Në kohën tonë”, “Burra pa
gra”, “Fitimtari nuk merr asgjë”, “Vdekja në mesditë”, “Dëborat e Kilimanxharos”, “Kodrat e gjelbra të Afrikës”.
Romane: “Lamtumirë armë!”, “Për kë bien kambanat?”, “Dhe lind dielli” etj.
268
Test për tremujorin I (shtator – dhjetor)
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Lexoni fragmentin e mëposhtëm dhe zgjidh a përgjigju për kërkesat e mëposhtme.
Origjina e bimëve dhe e kafshëve
Toka e shkretë mbiu nga deti dhe u transformua në një vend të banueshëm prej llojeve të ndryshme të qenieve
të gjalla.
Në fillesë të saj kishte kudo vetëm ujë. Veçse diku nisi të nxirrte krye pak tokë e shkretë, që rrihej nga erërat
dhe shirat. Ishin dy lloj erërash:
Musoli: erë e vrullshme dhe e keqe.
Mukoli: erë e freskët dhe e lehtë.
Një ditë Musoli fryu me forcë të madhe duke ngritur dallgë të mëdha si male, aq të mëdha, sa nisi të acarojë
dhe të shqetësojë Mukolin.
Kështu filloi grindja.
Musoli përçmonte rivalin e tij duke e akuzuar për dobësi dhe pazotësi.
– Kur fryn ti, – i thoshte Musoli, – uji as që e merr vesh. – Nëse fryj unë, uji fryhet, vallëzon, bërtet e ngrihet
deri në qiell.
Dhe, për të treguar aftësitë e tij, mendoi të krijonte diçka që t’u përgjigjej përkëdheljeve të tij dhe të ishte
përçuesi i mirësjelljes së vet.
Kështu krijoi lupungën, një rrënjëz që ai e futi thellë në tokë, mu në qendër të ishullit të shkretë.
Mbas disa kohësh, mbiu një kërcell që lëshoi tri gjethëza të gjelbra, e cili hapi drejt qiellit një lule të mrekullueshme.
Atëherë Mukoli fryu dhe pa me gëzim lulen të vallëzonte e gjethet të fëshfërinin si për të duartrokitur dhe për
të falënderuar për dhurimin e jetës. Qe mjaft i kënaqur.
Por arriti Musoli i furishëm që u përpoq ta këpuste bimëzën, duke fryrë me të gjithë fuqinë.
Bimëza përkulej këtej e andej, por mundi t’u qëndronte të gjitha sulmeve.
Me të kaluar stuhia, bimëza u drejtua duke treguar ngjyrat e shkëlqyera që i binin më shumë në sy pas stuhisë,
dhe nisi të kundërmojë ajrin me aromën e saj.
Atëherë Musoli kuptoi se dhe kundërshtari i tij dinte të bënte diçka të mirë dhe u tërhoq në një anë të oqeanit,
duke e lënë rivalin e tij në paqe.
Lupulunga e vogël u rrit e u bë pemë, u ngarkua me lule e fruta. Nga farat e frutave të rëna në tokë mbinë bimë
të reja. Ato formuan pyje të mëdha me pemë. Me to u mbulua i gjithë ishulli.
Me kalimin e kohës, njëra nga pemët u tha nga pleqëria dhe nga druri i kalbur doli një insekt. Ishte një krimb
i bardhë, i gjatë 2 cm dhe shumë grykës pas fletëve të buta të bimëve. Ai u shumëzua aq shumë sa vuri në
rrezik jetën e bimëve të tjera.
Atëherë Mukoli e përzuri me të gjithë pasardhësit e tij. Lejoi që të mbetej vetëm një krimb, i cili kishte premtuar
se do të ishte i urtë dhe i sjellshëm. Nga ai patën vazhdimin më tej të gjitha kafshët paqësore. Ndërsa nga
krimbat e tjerë që u fshehën, lindën kafshët grabitqare.
Pjesa I. Njohuri letrare
Rretho përgjigjen e saktë.
Pjesa e mësipërme është:
a. tekst rrëfyes letrar b. tekst rrëfyes joletrar
Veçoritë që i përkasin mitit janë:
jep informacione të vërteta dhe të pamohueshme;
përfundimi i rrëfimit është i gëzueshëm;
përpiqet t’u japë përgjigje mëdyshjeve të njeriut;
përfshihen shumë ngjarje të lidhura me njëra-tjetrën.
Cilësitë e personazheve paraqiten:
nga fjalët e personazheve të tjera;
nga fjalët e veprimet e tyre;
1 pikë
1 pikë
269
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
nga vetë rrëfimtari;
nga rrëfimtari dhe veprimet e tyre.
Musoli është erë:
e vrullshme dhe e freskët;
e freskët dhe e lehtë;
e freskët dhe e keqe;
e vrullshme dhe e keqe.
Toka në fillesë të saj kishte:
ujë kudo;
një kërcell me tri gjethëza;
stuhi e përmbytje;
veçse pemë me lule e fruta.
Në situatën fillestare u njoha me:
problemin dhe mjedisin;
kohën dhe personazhet;
tiparet e personazheve kryesore;
shkakun dhe pasojën e dashurisë.
1 pikë
1 pikë
1 pikë
1. Shkruaj karakteristikat e dy personazheve që dalin në këtë mit. 3 pikë
Musoli → .........................................................................................
Mukoli → .........................................................................................
2. Shkruaj klasën ku bëjnë pjesë fjalët që identifikuat.
.........................................................................................
.........................................................................................
3. Çfarë i bashkon dhe i ndan dy personazhet? 4 pikë
i bashkon ........................................................
i ndan ..............................................................
4. Cila figurë letrare ndërtohet nga veprimi i dy personazheve?
5. Shpjego ndryshimin e qëndrimit të Musolit ndaj kundërshtarit të tij. 2 pikë
6. Përcakto figurën kryesore letrare mbi të cilën është ndërtuar ky mit. 3 pikë
Ilustroni me 2 shembuj nga teksti.
7. Shkruaj idenë që përcillet përmes veprimeve të personazheve. 1 pikë
8. Sill detaje nga miti në mbështetje të idesë që nxore. 2 pikë
270
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Pjesa II. Njohuri gjuhësore
Emërzo mbiemrat e nënvizuar. Përdori në fjali brenda kontekstit të dhënë.
… kundërshtari i tij dinte të bënte diçka të mirë.
4 pikë
Emërzimi
Ishte një krimb i bardhë, i gjatë 2 cm.
Fjalia
emërzimi
Fjalia
Përcakto klasën e fjalëve të nënvizuara.
Mbi një kërcell që lëshoi tri gjethëza të gjelbra.
Hapi drejt qiellit një lule të mrekullueshme.
Diku nisi të nxjerrë krye pak tokë e shkretë.
Nga ai e patën vazhdimin më tej të gjitha kafshët.
4 pikë
Rretho në fjalitë e dhëna rastet kur apostrofi është përdorur gabim.
… diçka që tu përgjigjej përkëdheljeve të tij.
… m’u në qendër të ishullit të shkretë
… mundi t’u rezistojë sulmeve
… m’i trego aftësitë e tua, - tha Mukoli.
1 pikë
Shndërro fjalinë e dhënë nga forma veprore në pësore.
Ato formuan pyje të mëdha me pemë.
3 pikë
Emërto funksionin sintaksor të gjymtyrëve të nënvizuara.
Diku nisi të nxirrte krye pak tokë e shkretë.
Të ishte përçuesi i mirësjelljes së vet.
E përçmonte rivalin e vet duke e akuzuar.
3 pikë
Tabela e vlerësimit
% 0 - 24 25 - 38 39 - 51 52 - 64 65 - 77 78 - 90 91 - 100
Pikët 0 - 8 9 –13 15 - 17 18 - 22 23 - 27 28 - 31 32 -35
Nota 4 5 6 7 8 9 10
271
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Test tremujori II (Janar – Mars)
Lexoni fragmentin e mëposhtëm dhe zgjidh a përgjigju për kërkesat e mëposhtme.
Plaku dhe deti
Fati i tij ishte që të qëndronte në thellësirat e errëta të oqeanit, larg të gjitha kurtheve të grepave dhe dinakërive.
Fati im ishte që të shkoja dhe ta gjeja të vetëm, atje ku nuk kishte depërtuar asnjeri tjetër. Asnjeri tjetër i kësaj
bote. Tani ne jemi të lidhur bashkë me njeri-tjetrin që nga mesdita. Dhe asnjeri nuk mund t’i vijë në ndihmë atij
ose mua.
Ndoshta unë nuk duhej të bëhesha peshkatar, mendoi. Por s’ke ç’i bën, sepse për këtë gjë jam lindur në këtë
botë. Duhet të kujdesem të ha tonin përpara se të zbardhë dita.
Pak kohë para se të gdhinte, diçka kafshoi njërën nga karremat që i kish pas shpine. Dëgjoi se si u thye kallami
dhe filli rrëshqiti me shpejtësi nga buza e barkës. Në errësirë nxori thikën nga këllëfi dhe, duke përballuar
gjithë forcën tërheqëse të peshkut me shpatullën e majtë, i dha trupit prapa dhe e preu fillin tek druri i buzës së
barkës. Pastaj preu fillin që kishte më pranë dhe në errësirë lidhi fundet e lira të lëmsheve rezervë. Ai punonte
me shkathtësi duke shtrënguar fillin me njërën dorë dhe duke mbajtur me këmbë lëmshin rezervë. Të gjitha
ishin të lidhura bashkë, dy për çdo karrem të lëshuar dhe dy për litarin që kishte kapur peshkun.
“Peshk”, i tha me zë të ulët, “unë nuk ndahem nga ty gjersa jam gjallë, por ma pret mendja se dhe ti nuk
ndahesh nga unë”, mendoi plaku dhe zuri të presë mëngjesin.
Në këtë orë të mëngjesit bënte ftohët dhe ai u shtrëngua pas dërrasave që të ngrohej. “Unë mund të duroj,
derisa duron dhe peshku”, mendoi. Dhe agimi ndriçoi në fillim litarin e tendosur që futej thellë në ujë. Barka
ikte pa pushim dhe kur dielli nisi të ngrihet në horizont, ai dukej sikur qëndronte mbi supin e djathtë të plakut.
“Po ecën drejt veriut”, tha plaku. Rryma do të na ketë shpurë larg nga lindja, mendoi. Do kisha qejf që peshku
të ikte pas rrymës. Kjo gjë do të tregonte se është lodhur.
Marrë nga novela e Ernest Heminguejit“Plaku dhe deti”
Pjesa I. Njohuri letrare
Rretho përgjigjen e saktë.
1. Cilat prej temave të mëposhtme trajtohen në këtë fragment: 1
pikë
forca dhe besimi i njeriut te vetja;
sfida e njeriut ndaj fatit;
krenaria njerëzore për të triumfuar në gjithçka;
njeriu dhe mbijetesa.
2. Informacioni kryesor që kërkon të përcjellë autori në paragrafin I është: 1 pikë
vendndodhja e personazheve;
fillimi i betejës mes personazheve;
fillimi i miqësisë mes personazheve;
fatet e personazheve janë të paracaktuar.
3. Në paragrafin III autori synon të paraqesë: 1 pikë
veprimet e njëpasnjëshme që kryen plaku;
gjendjen e vështirë në të cilën ndodhet plaku;
njohuritë që ka plaku për profesionin;
qëndrimin e palëkundur të plakut në luftën për mbijetesë.
272
4. Rretho çiftin ku jepen dy veprime të kryera nga plaku: 1 pikë
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
u thye kallami – nxori thikën;
preu fillin – rrëshqiti filli;
shtrëngoi fillin – mban me këmbë lëmshin;
kafshoi karremin – i dha trupit para.
5. Ngjarja zhvillohet brenda kësaj periudhe kohore: 1 pikë
natë – agim;
agim – mbrëmje;
mëngjes – mesditë;
natë – mesditë.
6. Alternativat që tregojnë se plaku është peshkatar me përvojë dhe i zoti, janë: 1 pikë
orientohet mirë me pikat e horizontit;
shpejtësia me të cilën manovron;
nuk njeh ndikimin e rrymave detare;
përballon me vështirësi të papriturat e detit.
7. Përsëritja e grupit përemëror “Asnjeri tjetër ...” na jep: 1 pikë
guximin dhe kurajën e plakut;
sfidën ndaj fatit;
largësinë dhe thellësinë e detit;
rrezikun dhe të papriturat e detit.
8. Shpjego përse autori i vendos veprimet në këtë mjedis. 2 pikë
9. Gjej dhe shkruaj detajin që nxit veprimet e plakut. 1 pikë
10. Shkruaj cili është qëndrimi yt lidhur me veprimet dhe karakterin e plakut. 2 pikë
11. Teknika e shkrimit e përdorur nga autori në këtë fragment është dialog-monolog.
Jepni dy argumente përse është përdorur kjo teknikë.
2 pikë
a. b.
12. Shkruaj si i kupton fjalët e plakut “ … unë nuk ndahem nga ty sa të jem gjallë, por ma pret mendja se
dhe ti nuk ndahesh nga unë.”
2 pikë
273
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Pjesa II. Njohuri gjuhësore
1.. Gjej dhe nënvizo në paragrafin I gjymtyrët homogjene. Shkruaj cilat prej tyre kanë funksion:
3 pikë
përcaktor
→
kallëzues
→
kundrinor i zhdrejtë →
2. Shndërro fjalinë dëftore në dëftore thirrmore. 2 pikë
Tani ne jemi të lidhur bashkë me njëri-tjetrin.
3. Emërto llojin e fjalive sipas gjymtyrës kryesore.
Asnjeri tjetër i kësaj bote.
3 pikë
Asnjeri nuk mund t’i vijë në ndihmë atij ose mua.
Në këtë orë të mëngjesit bënte ftohtë.
4. Emërto fjalitë mbështetur në përbërjen kallëzuesore dhe në mjetin e lidhjes. 3 pikë
Unë mund të duroj sa duron dhe peshku.
Ndoshta unë nuk duhej të bëhesha peshkatar.
Barka ikte pa pushim dhe dielli nisi të ngrihet në horizont.
5. Shndërro gjymtyrët e nënvizuara në pjesë të nënrenditur. 4 pikë
Nuk e ndiente lodhjen nga gëzimi
Nisi të voziste me nxitim për të mos humbur kohë
• Emërto pjesët e nënrenditura që ndërtuat.
a. b.
6. Shkruaje fjalinë e dhënë si ligjëratë të drejtë, ku fjalët e autorit (pjesa lajmëruese) të jenë në fillim.
3 pikë
Peshk, i tha me zë të ulët, unë nuk ndahem nga ty sa të jem gjallë...
Tabela e vlerësimit
% 0 -24 25 - 38 39 - 51 52 - 64 65 - 77 78 - 90 91 - 100
Pikët 0 - 8 9 – 13 14 - 17 18 - 22 23 - 26 27 - 31 32 - 34
Nota 4 5 6 7 8 9 10
274
Test tremujori III (Prill – Qershor)
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
Lexoni fragmentin e mëposhtëm dhe zgjidh a përgjigju për kërkesat e mëposhtme.
Autobiografia e Darvinit
Ai lindi në vitin 1809, në qytetin e vogël Shreubbury. Babai, dr. Robert Darvini, ishte një mjek i njohur i vendit
dhe njeri shumë pedant për sa i përket edukimit të djalit të tij. Kur Çarli shkoi në shkollën e përgjithshme të
qytetit, drejtori e përmendte si një djalë që lëvizte lart e poshtë, duke qeshur e folur pa mend, pa u marrë
me ndonjë gjë të dobishme. Me “të dobishme”, ky drejtor kuptonte zgjedhimin e foljeve latine dhe greke. Me
“lëvizje lart e poshtë”, kuptonte midis të tjerash, lëvizjet e Çarlit për të mbledhur kacabunj të të gjitha llojeve.
Edhe më vonë, kur studionte teologji, Darvini ishte më i interesuar për gjahun e zogjve dhe për mbledhjen e
fluturave, sesa për studimet. Kështu që nuk mori nota të mira në provimin e teologjisë. Por, krahas studimeve
në teologji, ai arriti të bënte një punë të mirë si natyralist. Jo më pak u mor me gjeologji, që ndoshta ishte për
kohën shkenca më e përhapur. Në vitin 1831, me të mbaruar provimet e teologjisë në Kembrixh, ai udhëtoi në
Uellsin Verior, për të studiuar formacionet malore dhe për të kërkuar fosile. Në gusht të të njëjtit vit, kur ishte
vetëm 22 vjeç, mori një letër që ndryshoi të gjithë rrjedhën e jetës së tij ...
Letra ishte nga miku dhe mësuesi i tij John Steven Henslov. Ai i shkruante: “Më kanë kërkuar ... për të
shoqëruar kapiten Ficroin, që është ngarkuar nga qeveria për të vizatuar hartat e brigjeve jugore të Amerikës.
Unë sugjerova... se ju konsideroj personin më të kualifikuar që mund të mendohet, për të marrë përsipër një
detyrë të tillë. Për sa i përket anës financiare, nuk kam ndonjë të dhënë. Udhëtimi do të vazhdojë dy vjet ...”.
Anija H. M. S. “Beagle” u nis nga porti i Plimuthit më 27 dhjetor të vitit 1831 me kurs për në Amerikën e Jugut,
dhe nuk u kthye në Angli përpara tetorit të vitit 1836. Dy vjetët u bënë pesë vjet të plotë. Por edhe udhëtimi për
në Amerikën e Jugut u kthye në udhëtim rreth botës. Po flas për udhëtimin më të rëndësishëm të zbulimeve
shkencore të kohëve të reja. Nga Amerika e Jugut rruga vazhdoi nëpër Oqeanin Paqësor deri në Zelandën
e Re, Australi dhe Afrikën e Veriut. Prej andej udhëtuan përsëri në Amerikën e Jugut, para se të ktheheshin
përsëri në Angli. Vetë Darvini shkroi se “udhëtimi me Beagle-n” ishte padyshim udhëtimi më domethënës në
jetën e tij. Vitet e para “Beagle” lundroi lart e poshtë nëpër brigjet e Amerikës së Jugut. Kjo i dha dorë Darvinit
të njihej me kontinentin dhe tokën në brendësi. Një rëndësi të madhe kishin ekspeditat në ishujt e Galapagosit,
në perëndim të Amerikës së Jugut. Në këtë mënyrë ai mblodhi material të mjaftueshëm, të cilin pak nga pak e
dërgoi në Angli. Sidoqoftë, reflektimet për natyrën dhe shumë histori të jetuara, ai i mbajti për vete. Kur u kthye
në atdhe, në moshën njëzeteshtatëvjeçare, ishte tashmë i njohur si shkencëtar natyralist. Që në atë kohë ai
e kishte në kokë atë që do të bëhej më vonë teoria e evolucionit. Por kaluan shumë vjet pas kthimit të tij në
atdhe, para se të publikonte kryeveprën e tij: “Origjina e llojeve me ndihmën e seleksionimit natyral dhe ruajtja
e racave të favorizuara në luftën për jetë.”
Marrë nga romani i Jostein Gaarder-it“Bota e Sofisë”
Pjesa I. Njohuri letrare
Rretho përgjigjen e saktë.
1. Në paragrafin I informacionet që kërkon të theksojë autori janë: 1 pikë
vendi dhe viti ku u lind Darvini;
natyra dhe profesioni i të atit;
fakte dhe opinione të drejtorit të shkollës për Darvinin;
natyra dhe pasioni i Darvinit të ri.
2 Në paragrafin II, shkenca e re pas së cilës i përkushtua Darvini, ishte: 1 pikë
teologjia;
gjeologjia;
natyralizmi;
antropologjia.
275
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
3. Gjej cilat janë fjalitë e paragrafit II, që shtjellojnë informacione të paragrafit I. 1 pikë
Ishte më i interesuar në gjahun e zogjve dhe mbledhjen e fluturave;
Arriti të bënte një punë të mirë si natyralist;
Në vitin 1831 udhëtoi në Uellsin Verior;
Në gusht të vitit1831 mori një letër.
4. Shkruaj numrin e paragrafit dhe nënvizo vendin ku mund të vendosësh fjalinë e mëposhtme, që të
qëndrojë kuptimisht.
1 pikë
të rekomandoj një natyralist,
5. Në paragrafin IV, Darvini pohon “udhëtimi me Beagle-n” ishte padyshim udhëtimi më domethënës
në jetën e tij. Rretho arsyen:
1 pikë
se lundroi në vende të panjohura për të;
u përball me vështirësi dhe rreziqet e jetës në oqean;
bëri zbulimet shkencore të kohëve të reja;
njohu zakone e tradita të popullsisë së Amerikës së Jugut, Zelandës së Re, Australisë dhe Afrikës së Veriut?
6. Ndihmuar nga titulli i veprës së Darvinit, rretho cila nga tezat e mëposhtme është parashtruar në
veprën e tij.
1 pikë
bimët dhe kafshët vijnë nga forma të hershme primitive nëpërmjet evolucionit biologjik;
evolucioni ndodh si rezultat i përzgjedhjes natyrale;
evolucioni biologjik i bimëve dhe kafshëve nuk varet nga përzgjedhja natyrale;
bimët dhe kafshët janë krijuar njëherë e përgjithmonë nëpërmjet një akti të krijimit të posaçëm.
7. Rretho me cilin nga katër kuptimet e dhëna është përdorur fjala kurs? 1 pikë
tërësia e mësimeve brenda një kohe të caktuar;
çmimi në treg i aksioneve dhe letrave me vlerë;
drejtimi i lëvizjes së një mjeti;
rruga që ndjek një shtet a parti.
8. Shpjego arsyen e vërtetë pse Darvini nuk kishte rezultate të mira në mësime. 2 pikë
9. Shkruaj gjykimin tënd për vlerësimin që drejtori bën për Darvinin. 2 pikë
10. Shkruaj vlerësimin tënd për rëndësinë e udhëtimit të Darvinit rreth botës. 2 pikë
11. Cili është qëllimi i Darvinit gjatë studimit të formacioneve malore dhe kërkimit të fosileve?
1 pikë
12. Shkruaj argumentet tuaja, se pse ishte i rëndësishëm për Darvinin udhëtimi me “Beagle-n”?
1 pikë
13. Përcakto llojin e këtij teksti dhe shpjego çfarë e dallon një tekst rrëfyes joletrar nga një tekst
rrëfyes letrar. Ilustro me shembuj.
2 pikë
276
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
14. Pse miku dhe mësuesi i tij sugjeron emrin e Darvinit për udhëtimin në Amerikën e Jugut, duke e
konsideruar si personin më të kualifikuar?
2 pikë
Pjesa II. Njohuri gjuhësore
1. Veçoni nga teksti i dhënë një fjali të ligjërimit: 2 pikë
bisedor:
libror:
2. Gjej tri fjalë a grupe fjalësh të stilit shkencor. 3 pikë
3. Me fjalën udhë ndërtoni: 2 pikë
folje (të prejardhur) →
emër (të përbërë) →
4. Veçoni elementet trajtëformues e fjalëformues në fjalën provimet. 3 pikë
elementi trajtëformues
elementi fjalëformues `
5. Korrigjoni dy fjalët e shkruara gabim në grupet e dhëna: 2 pikë
kështu që mori nota jo të mira
për të marrë për sipër
nuk kam ndonjë të dhënë
në moshën njëzet e shtatëvjeçare
6. Gjej kuptimin e shprehjes së mëposhtme frazeologjike? Cilës klasë i përket? 2 pikë
Kjo i dha dorë Darvinit.
kuptimi:
klasa:
7. Në ç’kuptim janë përdorur dhe cilat figura letrare ndërtojnë: 4 pikë
- emri rrjedhë në GE: rrjedhën e jetës
- mbiemri të reja ne GE: zbulimet e kohëve të reja
kuptimi:
figurat letrare
8. Shkruaj gjegjësen në shqip të fjalës së huaj publikonte në fjalinë: 1 pikë
...para se të publikonte kryeveprën e vet.
Tabela e vlerësimit
% 0 -24 25 - 38 39 - 51 52 - 64 65 - 77 78 - 90 91 - 100
Pikët 0 - 9 10 - 14 15 - 19 20 - 24 25 - 29 30 - 34 35 -38
Nota 4 5 6 7 8 9 10
277
CIP Katalogimi për botim BK Tiranë
Gjuha shqipe 9 : libër mësuesi për tekstin shkollor / Grup autorësh ;
red. Ervisa Paloka. – Tiranë, etj. : Albas, 2018
278 f. ; 20.5x27.5 cm.
ISBN 978-9928-282-07-1
1.Gjuha shqipe
2.Tekste për mësuesit
3.Tekste për shkollat 9-vjeçare
811.18 (072) (075.2)
Libër mësuesi për tekstin “Gjuha Shqipe 9”
279