Via ferrata TEKST JACEK JAWIEŃ FOT. JACEK JAWIEŃ Via ferrata – (z włoskiego "żelazna droga") ubezpieczony szlak turystyczny, wyposażony dla celów autoasekuracji w linę stalową, stopnie, drabinki i mosty.
atownicy piszą RATOWNICTWO GÓRSKIE Chciałbym przybliżyć temat via ferrat i zachęcić do korzystania z tego typu dróg wspinaczkowych. Ferrate można potraktować jako świetny trening dla ratownika górskiego! Mając na uwadze wszechstronność ratownika jako jego podstawową cechę, to pokonywanie ścian masywów górskich z pomocą ferrat jest do tego treningiem wręcz idealnym. Jakie ma to zalety? Gdzie spotkam via ferraty? jaki jest wymagany sprzęt i czy to ryzykowne zajecie? Przedstawiłem poniżej podstawowe wiadomości na temat „dróg żelaznych”. Co to jest via ferrata? Z włoskiego „żelazna droga” ubezpieczony szlak turystyczny, wyposażony dla celów autoasekuracji w linę stalową, stopnie, drabinki i mosty. W języku polskim czasami określana jako żelazna perć. Orla Perć jest jej odmianą, jednak nie spełnia wszystkich warunków .Via ferraty są popularne w wielu europejskich państwach m.in. Włoszech(szczególnie w Dolomitach), Niemczech, Francji, Austrii, Słowenii, Szwajcarii i Hiszpanii. Pierwsze via ferraty zbudowano w Dolomitach podczas pierwszej wojny światowej, w celu ułatwienia przemieszczania się żołnierzy. Tak to wyglądało dawniej, dziś Ferraty są celem samym w sobie. W krajach alpejskich turystyka górska z użyciem Ferrat jest bardzo popularna. Szczególnie dla osób z niewielkim doświadczeniem wspinaczkowym, ale nie tylko. Można powiedzieć ze ferrata to droga wspinaczkowa o różnych trudnościach technicznych ubezpieczona na stale prętem, drutem zwanym poręczówką, w który wpinając się za pomocą lonży zapewniamy sobie ciągłą asekuracje. I o to nam właśnie chodzi! Maksimum emocji z minimalnym ryzykiem. Odpowiedni wybór drogi, dobór sprzętu, zaplanowanie przejścia i zejścia i wreszcie z kim się tam wybierzemy, pozwoli na ciekawe przejście wspinaczkowe o wysokim poziomie bezpieczeństwa. Rodzaje ułatwień Via ferrata na całej długości lub w miejscach kluczowych posiada stalą i ciągłą asekurację w postaci mocowanego do ściany drutu stalowego lub pręta o średnicy 8-10mm do tego stosuje się takie ułatwienia w przejściu trudnych miejsc jak: drabiny, mosty linowe, stopnie, podesty, haki, klamry czy wklejone w szczelinę kamienie. Zdarza się, że droga jest oznakowana farbą. Na dojściu i w zejściu występują drogowskazy. Gdzie? W Europie jest zbudowanych ponad 1000 ferrat. Głównie w Austrii i we włoskich Dolomitach. Ale jest też kilka na Słowacji całkiem niedaleko granicy państwa. W pozostałych krajach alpejskich, właściwie w każdym rejonie górskim, dostępne są drogi wspinaczkowe tego typu. Dla kogo? Każdy sprawny turysta dobierze dla siebie odpowiednią trudność ferraty na której będzie się czuł komfortowo i bezpiecznie. Należy pamiętać, że żadna asekuracja nie uchroni nas przed błędami i ich konsekwencjami, szczególnie jeśli chodzi o taktykę i planowanie wyjść. Rejon Dolomitów obfituje w przejścia całodniowe i przewyższenia powyżej 1000 metrów. Należy mieć zaplanowany każdy szczegół wyjścia. Ilość schronisk jest raczej uboga, a na tak dużym obszarze trzema liczyć jedynie na siebie. Na każdej poważniejszej ferracie można spotkać przewodników z klientami. Najwyższy stopień trudności wymaga doświadczenia wspinaczkowego, a sekcje przewieszone nie są rzadkością. Skale trudności Możemy spotkać rożnego typu skale. Określają trudność techniczną, wskazujące doświadczenie wspinacza czy zagrożenia obiektywne. Skala dotycząca trudności technicznych 1-5, gdzie 1-eksponowana ścieżka, 5- trudny, wspinaczkowy często przewieszony fragment drogi. Klasyfikacje dotyczącą doświadczenia turysty/wspinacza dla którego jest przygotowana A-F, gdzie A jest dla poczatkujących, a F dla ekspertów z kondycją i doświadczeniem. Wreszcie skala obiektywnych trudności związanych z terenem górskim I-V. Skala dotyczy zagrożeń takich jak: spadające kamienie, krucha skała, możliwość napotkania wodospadów, lawin kamiennych, trudność orientacyjna. W zależności od kraju i rejonu warto się zapoznać ze skalami i dogłębnie poznać charakter i schemat planowanej drogi. Różnice w przewodnikach w opisywaniu cech drogi, są spore. Aktualny przewodnik danego regionu będzie bardzo przydatny. Zagrożenia Statystyki wypadkowe służb ratowniczych działających w krajach alpejskich nie notują dużej ilości poważnych zdarzeń na ferratach. Zazwyczaj dotyczą urazów stawu skokowego, drobnych otarć lub zabłądzeń. Inaczej było w przeszłości. Zdarzały się wypadki śmiertelne. Dziś wysoka jakość prowadzonej asekuracji wynikająca ze stosowania nowych technologii osadzania kotew mocujących i odpowiednie prawo dotyczące utrzymania tych dróg, pozwala na minimalizacje ryzyka. Nie bez znaczenia pozostaje wysokiej jakości sprzęt osobisty i profesjonalne przewodniki. Świadczy to o stosunkowo niskim ryzyku wypadku podczas przechodzenia dróg typu via ferrata. O czym powinniśmy pamiętać podczas wspinaczki? Trochę teorii. Ważnym parametrem określającym siły występujące na układ asekuracyjny podczas upadku, jest współczynnik odpadnięcia - WO. Współczynnik odpadnięcia jest określony wzorem: WO=l:r, gdzie l- długość lotu wspinacza, a r- długość pracującej podczas hamowania lotu liny. Skrajnym przypadkiem podczas wspinaczki klasycznej jest sytuacja gdy WO=2, a następuje to w momencie gdy wspinacz wychodzi ponad stanowisko na długość r, nie zakładając przelotów i odpada. Długość lotu wynosi wtedy 2r. Obciążenia występujące na organizm wspinacza a w szczególności kręgosłup mogą mieć poważne konsekwencje. Dlatego musimy robić wszystko aby świadomie minimalizować ten współczynnik, zakładając przeloty i stosując atestowany i sprawny sprzęt wysokiej jakości. To dotyczy wspinaczki klasycznej. Podczas wspinaczki na via ferratach mamy sytuacje gdy WO może być większy od 2! Jest to sytuacja krytyczna i stwarzająca wysokie niebezpieczeństwo. Podczas wspinaczki nie zakładamy przelotów na ferratach. nr 1/<strong>2017</strong> 17