wersja do druku - Wittchen
wersja do druku - Wittchen
wersja do druku - Wittchen
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Neuschwanstein jest najbardziej szalonym<br />
projektem architektonicznym Ludwika.
warto zobaczyć<br />
OŚNIEŻONE SZCZYTY I KWIECISTE ALPEJSKIE ŁĄKI, GŁĘBOKA ZIELEŃ LASU BAWARSKIEGO,<br />
POLA CHMIELU, ROZRZUCONE WZDŁUŻ SZLAKU ROMANTYCZNEGO KLASZTORY<br />
I KOŚCIOŁY, ŚREDNIOWIECZNE I BAROKOWE MIASTA, SŁYNĄCE Z LETNIEGO FESTIWALU<br />
WAGNEROWSKIEGO BAYREUTH, BISKUPI BAMBERG I COBURG, MIASTO ZŁOTNIKÓW<br />
AUGSBURG, RENESANSOWA NORYMBERGA CZY WRESZCIE MONACHIUM SŁYNĄCE<br />
Z PIWNEGO ŚWIĘTA OKTOBERFEST... BAWARIA TO NAJWIĘKSZY NIEMIECKI LAND,<br />
ZACHWYCAJĄCY URODĄ KRAJOBRAZU, RÓŻNORODNOŚCIĄ I BOGATYM DZIEDZICTWEM<br />
KULTUROWYM, A PRZEDE WSZYSTKIM SŁYNĄCY Z ZAMKÓW I PAŁACÓW.<br />
MARZENIA<br />
szalonego króla<br />
W Bawarii zamki można spotkać wszędzie:<br />
zarówno w wielkich miastach, jak i pośród gór.<br />
Zazwyczaj są to królewskie siedziby i letnie rezydencje,<br />
czasem warowne twierdze i potężne<br />
zamczyska, a niekiedy zameczki zabawki, które<br />
olśniewają przepychem i oryginalnym kształtem.<br />
Nie brak wśród nich bu<strong>do</strong>wli historycznych (niektóre<br />
pochodzą jeszcze ze średniowiecza), ro<strong>do</strong>wych<br />
siedzib zamieszkiwanych przez władców od wielu<br />
pokoleń. Jednak to wcale nie te najstarsze<br />
przyniosły Bawarii sławę krainy zamków. Dokonał<br />
tego jeden człowiek – Ludwik II. Niezwykły król,<br />
który urodził się w zamku, żył dla zamków, z ich<br />
powodu popadł w ruinę, został odsunięty od<br />
władzy i zmarł, posądzany nawet o szaleństwo.<br />
ZAMEK NIMF<br />
Królestwo Bawarii powstało w czasach napoleońskich,<br />
w 1806 roku. Od samego początku jego<br />
stolicą było Monachium – miasto założone w XII wieku<br />
przez Henryka Lwa. Swą nazwę wzięło od mnichów<br />
(Mönche), jednak nieprzerwanie od 1180 <strong>do</strong><br />
1918 roku było miastem królewskim – siedzibą<br />
dynastii Wittelsbachów. Dziś 1,5-milionowa<br />
metropolia bywa nazywana niemieckim Paryżem.<br />
Przyjeżdżają tu na studia młodzi ludzie, chętnie<br />
Ludwik <strong>do</strong>rastał w Hohenschwangau,<br />
zamku swego ojca Maksymiliana II.<br />
WITTCHEN 37
warto zobaczyć<br />
W Zamku Nimf urodził się Ludwik II Bawarski.<br />
osiedlają się także artyści. Obcokrajowców<br />
przyciągają tu uczelnie wyższe, słynne ogródki<br />
piwne i liczne zabytki. Jedną z największych<br />
atrakcji jest z pewnością zespół parkowo-pałacowy<br />
Nymphenburg. Barokowy Zamek Nimf niegdyś<br />
służył za letnią rezydencję władcom z dynastii<br />
Wittelsbachów. Jego bu<strong>do</strong>wę – rozpoczętą w 1664<br />
roku – ostatecznie ukończono <strong>do</strong>piero w XIX wieku.<br />
Pięciu kolejnych władców Bawarii (Ferdynand Maria,<br />
Max Emanuel, Karl Albrecht, Max III Joseph i Max IV<br />
Joseph) przebu<strong>do</strong>wywało zamek i upiększało go<br />
zgodnie z własnymi upo<strong>do</strong>baniami i duchem<br />
epoki, zatrudniając w tym celu najznakomitszych<br />
architektów i dekoratorów wnętrz. Zamek<br />
otacza ogromy park i liczne bu<strong>do</strong>wle – uznawany<br />
za arcydzieło rokoka <strong>do</strong>mek myśliwski Amalienburg,<br />
kąpielowy Badenburg, wyposażony w stylu<br />
chińskim Pagodenburg... Wydaje się nawet, że<br />
są one co najmniej tak atrakcyjne jak główny<br />
budynek Nymphenburga, w którym w sierpniu<br />
1845 roku urodził się Ludwik II Bawarski.<br />
OSTATNI ROMANTYK<br />
Miał kilka przy<strong>do</strong>mków. Paul Verlaine nazywał<br />
go „jedynym prawdziwym królem XIX wieku”,<br />
bawarscy ministrowie: „szalonym” albo „obłąkanym”.<br />
Na stałe przylgnęło jednak <strong>do</strong> niego<br />
miano Bajkowego Króla – ze względu na<br />
marzycielską naturę i wyjątkową spuściznę,<br />
jaką po sobie pozostawił.<br />
Na tron wstąpił po śmierci ojca, jako niespełna<br />
dziewiętnastolatek. Nie był władcą praktycznym,<br />
nie był też z pewnością człowiekiem rozsądnym.<br />
38 WITTCHEN<br />
Nie miał zamiłowania ani <strong>do</strong> rządzenia, ani <strong>do</strong><br />
wojen. Zmuszono go <strong>do</strong> udziału w jednej – z Prusami<br />
– którą Bawaria przegrała w 1866 roku. Przed<br />
kolejną – tym razem u boku Prus, a przeciwko<br />
Francji – król po prostu uciekł z Monachium w Alpy.<br />
Polityka i podboje go nie interesowały. Wolał<br />
przebywać w świecie marzeń i odgrywać baśniowe<br />
postacie. Jeszcze w rezydencji w Monachium kazał<br />
na jednym z pięter zbu<strong>do</strong>wać sobie ogród zimowy,<br />
pełen egzotycznych roślin i ptaków, ze sztucznym<br />
jeziorem w centrum. Lubił pływać po nim złotą gon<strong>do</strong>lą.<br />
Lubił też jeździć konno, wędrować po górach,<br />
a nade wszystko słuchać muzyki. Jego uwielbienie<br />
dla Wagnera – romantycznego twórcy, przywracającego<br />
<strong>do</strong> życia legendarne postaci z germańskiej<br />
historii – było tak wielkie, że sprowadził kompozytora<br />
<strong>do</strong> Monachium, planował nawet wybu<strong>do</strong>wać dla<br />
niego operę. Wagner okazał się jednak zbyt kosztownym<br />
gościem, a w <strong>do</strong>datku awanturnikiem.<br />
Ministrowie namówili króla, by się go pozbył, na<br />
co Ludwik – choć z niechęcią – musiał przystać.<br />
Nie przeszkodziło mu to jednak w realizacji innych<br />
ekscentrycznych pomysłów. Najważniejszym z nich<br />
było właśnie bu<strong>do</strong>wanie imponujących, baśniowych<br />
zamków. By spełniać swoje marzenia, pełnymi<br />
garściami czerpał z bawarskiego skarbca.<br />
Zdawać by się mogło, że władca państwa<br />
nie może popaść w ruinę. Ludwik miał <strong>do</strong><br />
dyspozycji 5 milionów marek w złocie rocznie<br />
i nieograniczony kredyt w kasie państwowej.<br />
Do czasu. Gdy zadłużył kraj na 14 milionów marek<br />
w złocie, ministrowie przestraszyli się, że jego<br />
fanaberie zrujnują Królestwo Bawarii. Ludwik został<br />
więc odsunięty od władzy. Najsłynniejszy bawarski<br />
lekarz (zaocznie, bo nie przeprowadzono żadnych<br />
badań) wydał opinię o niepoczytalności<br />
króla. Władcę przetransportowano <strong>do</strong> zamku<br />
Berg – spędził tam zaledwie kilka dni. 13 czerwca<br />
1886 roku Ludwik II Bawarski utopił się<br />
w wodach jeziora Starnberg. Nigdy nie wyjaśniono,<br />
czy uległ wypadkowi, został zamor<strong>do</strong>wany, czy<br />
popełnił samobójstwo.<br />
Z ŁABĘDZIEM W NAZWIE<br />
Ludwik <strong>do</strong>rastał w bawarskim Hohenschwangau,<br />
zamku swego ojca, Maksymiliana II. Czteropiętrowy,<br />
wznoszący się na stromej górze, na średniowiecznych<br />
fundamentach, z kanciastymi wieżyczkami,<br />
żółty Hohenschwangau to pierwszy w życiu<br />
Ludwika zamek z łabędziem (Schwan) w nazwie.<br />
Nie był wprawdzie jego dziełem, niewątpliwie<br />
jednak odcisnął ślad na psychice młodego władcy.<br />
I trudno się temu dziwić. Wszak Hohenschwangau<br />
to bu<strong>do</strong>wla imponująca, o średniowiecznych<br />
korzeniach. Na jego miejscu stała niegdyś XII-wieczna<br />
warownia Schwanstein, należąca <strong>do</strong> rycerskiego<br />
rodu Schwangau, chlubiącego się łabędziem<br />
w herbie. Przebu<strong>do</strong>wana w latach 1538–1547,<br />
dwadzieścia lat później stała się własnością<br />
rodu Wittelsbachów. W latach 1832–1836 książę<br />
(a późniejszy król) Maksymilian II – ojciec Ludwika<br />
– odbu<strong>do</strong>wał twierdzę w stylu neogotyckim.<br />
Zamek zyskał nową nazwę i wystrój w stylu<br />
romantycznej epoki Goethego i Wagnera. Urządzone<br />
z ogromnym przepychem wnętrza z<strong>do</strong>bią motywy<br />
inspirowane dziejami mitycznego Lohengrina,
ycerza łabędzia. Poświęcono mu przede wszystkim<br />
przepyszny Hall Łabędziego Rycerza. W pozostałych<br />
komnatach pojawiają się motywy z sag<br />
germańskich, m.in. Nibelungów, a także sceny<br />
z dziejów najważniejszych rodów bawarskich,<br />
w tym oczywiście Wittelsbachów. Rozglądając się<br />
po Hohenschwangau, nietrudno odgadnąć, po<br />
kim Ludwik Bawarski odziedziczył upo<strong>do</strong>banie <strong>do</strong><br />
germańskich legend i podań, a także egzotycznych<br />
ekstrawagancji – znajduje się tu na przykład<br />
urządzona w stylu tureckim sypialnia królowej.<br />
Malowidła na ścianach przedstawiają sceny<br />
z wizyty księcia Maksymiliana w Grecji i Turcji,<br />
zaś sofy są darem sułtana Muhameda II.<br />
Zamek położony jest w niezwykle malowniczej<br />
okolicy. Wokół wznoszą się majestatyczne szczyty<br />
Alp, w tym ośnieżony Tagelberg. Z kolei ponad<br />
wąwozem Pöllat rozciąga się łączący oba brzegi<br />
przepaści XIX-wieczny stalowy most Marienbrücke...<br />
Turyści przyjeżdżają tu jednak nie dla krajobrazu<br />
Allgäu ani przyciężkich wspaniałości zamku<br />
Maksymiliana, lecz przede wszystkim dla znajdującego<br />
się 2 km dalej drugiego „łabędziego” zamku<br />
– najbardziej szalonego i niewiarygodnego projektu<br />
architektonicznego Ludwika.<br />
Wznoszący się na stromej górze, na średniowiecznych fundamentach, z kanciastymi wieżyczkami,<br />
żółty Hohenschwangau to pierwszy w życiu Ludwika zamek z łabędziem (Schwan) w nazwie.<br />
Neuschwanstein robi wrażenie bu<strong>do</strong>wli wyjętej<br />
wprost z filmu Walta Disneya.<br />
BUDOWLA Z MARZEŃ I SNÓW<br />
Biały, ze strzelistymi wieżami Neuschwanstein<br />
(Nowy Kamienny Zamek Łabędzia) wznosi się na<br />
skale, na wysokości blisko 1000 metrów, tuż nad<br />
przepaścią Pöllatschlucht. Jest pierwszym z trzech<br />
zamków zbu<strong>do</strong>wanych przez Ludwika, ostatnim,<br />
który udało się ukończyć. Ta bu<strong>do</strong>wla miała<br />
przyćmić wspaniałości Hohenschwangau, a zarazem<br />
stać się dla Bajkowego Króla idealnym miejscem<br />
<strong>do</strong> inscenizowania życia na wzór baśni i legend.<br />
Te same opowieści, które zainspirowały Wagnera<br />
<strong>do</strong> napisania oper – o Parsifalu i świętym Graalu,<br />
Nibelungach i Lohengrinie – stały się tematem<br />
malowideł i mozaik z<strong>do</strong>biących wnętrza<br />
Neuschwanstein. Wyglądem zewnętrznym zamek<br />
miał z kolei nawiązywać <strong>do</strong> bu<strong>do</strong>wli średniowiecznych,<br />
a raczej <strong>do</strong> takiego ich wizerunku,<br />
jaki stworzyli sobie w umysłach romantycy, zakochani<br />
w wyidealizowanym obrazie niemieckiego<br />
średniowiecza. W efekcie na niektórych obserwatorachneoromańsko-pseu<strong>do</strong>mauretańsko-neogotycki<br />
Neuschwanstein robi wrażenie bu<strong>do</strong>wli<br />
wyjętej wprost z filmu Walta Disneya. Inspiracja<br />
płynie tu jednak <strong>do</strong>kładnie w drugą stronę. To Disney,<br />
zachwycony inwencją Ludwika, stworzył swoje<br />
baśniowe zamki na wzór Neuschwanstein.<br />
Król sam czuwał nad pracami bu<strong>do</strong>wlanymi<br />
i wystrojem wnętrz, powierzając sporządzenie<br />
wszystkich elementów najwybitniejszym rzemieślnikom<br />
i artystom w kraju: architektom, projektantom<br />
scenografii (sale często bardziej przypominają<br />
teatralną dekorację niż komnaty mieszkalne),<br />
kamieniarzom i malarzom historycznym. W największej<br />
komnacie – Sali Śpiewaków, gdzie<br />
odbywały się koncerty muzyki Wagnera – można<br />
podziwiać malowidła ukazujące życie legendarnego<br />
Parsifala, zaś obrazy ścienne w pracowni<br />
króla przedstawiają sceny ze średniowiecznej<br />
opowieści o Tannhäuserze.<br />
Zamek zaplanowano z niewiarygodnym rozmachem<br />
i na ogromną skalę. Bu<strong>do</strong>wę, którą<br />
kierowali architekci Riedel i Dollman, rozpoczęto<br />
w 1869 roku, a ukończono w 1886 – roku śmierci<br />
Ludwika. Tylko podczas jednego roku zużyto<br />
ponad 5 tys. ton piaskowca, ponad 510 ton<br />
marmuru i 400 tys. cegieł. Przejście przez<br />
wszystkie komnaty i korytarze zajmuje tyle<br />
czasu, ile 35-kilometrowy spacer. Całkowity koszt<br />
bu<strong>do</strong>wy i urządzania wnętrz przekroczył sześć<br />
milionów marek. Trudno się więc dziwić przedstawicielom<br />
bawarskiego rządu, że postanowili<br />
uniemożliwić królowi dalsze szaleństwa.<br />
WITTCHEN 39
warto zobaczyć<br />
Ludwik przebywał w swej sypialni w Neuschwanstein<br />
– z<strong>do</strong>bionej freskami przedstawiającymi<br />
sceny z „Dziejów Tristana i Izoldy” – kiedy <strong>do</strong><br />
komnaty wdarli się wysłannicy ministrów, pojmali<br />
władcę i kazali mu podpisać akt abdykacji. Nikt<br />
wówczas nie przypuszczał, że Nowy Kamienny<br />
Zamek Łabędzia stanie się jedną z największych<br />
atrakcji turystycznych w południowych Niemczech.<br />
Dziś co roku przybywa tu około miliona<br />
osób, a przychody ze zwiedzania zamku – średnio<br />
900 tys. marek – znacznie przewyższają sumę<br />
przeznaczoną na jego bu<strong>do</strong>wę.<br />
BYĆ JAK KRÓL SŁOŃCE<br />
Choć Neuschwanstein cieszy się największą<br />
sławą, Ludwik II Bawarski pozostawił po sobie<br />
jeszcze dwa inne zamki. Szalony król zakochany<br />
był bowiem nie tylko w bohaterach Walhalli, ale<br />
także w swym imienniku, francuskim Ludwiku XIV,<br />
Królu Słońce. Zapragnął więc pozostawić po<br />
sobie bu<strong>do</strong>wle godne Wersalu.<br />
Zapewne właśnie we wspaniałościach Wersalu<br />
należałoby <strong>do</strong>szukiwać się inspiracji dla neo-<br />
40 WITTCHEN<br />
Linderhof jest bu<strong>do</strong>wlą godną Wersalu.<br />
barokowego zamku Linderhof. Choć nieco przypomina<br />
on kremowy tort, nie jest jednak kopią<br />
żadnej istniejącej bu<strong>do</strong>wli – na jego styl złożyły<br />
się Petit Trianon i inne osiemnastowieczne<br />
bu<strong>do</strong>wle francuskie. Przy Neuschwanstein Linderhof<br />
prezentuje się umiarkowanie ekstrawagancko.<br />
To najmniejszy z trzech zamków Ludwika (zapewne<br />
słuszniej byłoby nazywać go pałacem). Miał być nie<br />
tyle architektonicznym szaleństwem, ile raczej ładną<br />
i wygodną rezydencją. Wzniesiony w latach<br />
1874–1878, wyśmienicie spełniał swoje zadanie<br />
– Ludwik przebywał w nim najchętniej i najczęściej.<br />
Sypiał w złoconych komnatach, w łożu z baldachimem<br />
z błękitnego aksamitu. Sporo czasu spędzał również<br />
w pokoju tureckim, odziany w strój wschodniego<br />
baszy, paląc fajkę wodną pośród przebranej za<br />
Turków służby. Inne niezwykłe sceny miały miejsce<br />
w przypałacowym parku, zaprojektowanym przez<br />
Carla von Effnera. Linderhof swą nazwę zawdzięcza<br />
ogro<strong>do</strong>wym, dziś 300-letnim lipom (Linde).<br />
Otoczenie bu<strong>do</strong>wli sprawia wrażenie bardzo<br />
dzikiego miejsca, w rzeczywistości jest to jednak<br />
starannie zaplanowany park angielski, stopniowo<br />
przechodzący w otaczający go górski las (wcześniej<br />
w miejscu pałacu znaj<strong>do</strong>wał się <strong>do</strong>m łowiecki<br />
Maksymiliana II). Jedną z atrakcji ogrodu jest <strong>do</strong>m<br />
mauretański, inną – sztuczna grota z jeziorem. Król<br />
miał zwyczaj pływać po nim łodzią w kształcie złotej<br />
muszli. Czasem – podczas przesilenia wiosennego<br />
– organizował również w parku święto Germanów.<br />
Odgrywali ich młodzi kawalerzyści, specjalnie na tę<br />
okazję wyuczeni odpowiednich pieśni i tańców.<br />
Dziś na terenie Linderhofu takich atrakcji już się nie<br />
zobaczy. Największą stanowi teraz sztuczny gejzer<br />
przed pałacem, uaktywniający się co 30 minut.<br />
Herrenchiemsee był ostatnim i największym<br />
zamkiem stworzonym przez Ludwika.<br />
„Król nie był obłąkany. Był po prostu ekscentrykiem, który żył w swoim własnym świecie. Powinni byli<br />
potraktować go bardziej wyrozumiale” – mawiała jego kuzynka, cesarzowa Austrii Elżbieta zwana Sissi.<br />
W przeciwieństwie <strong>do</strong> Linderhofu Herrenchiemsee<br />
– ostatni i największy zamek Ludwika – miał być<br />
repliką Wersalu. Miał, ponieważ na realizację projektu<br />
zabrakło funduszy i udało się ukończyć jedynie<br />
środkową część bu<strong>do</strong>wli. Mimo to Herrenchiemsee<br />
robi wrażenie rozmachem, z jakim został zaprojektowany.<br />
Mieści się na wyspie Herreninsel, a ta z kolei<br />
na Chiemsee, największym jeziorze Bawarii, mającym<br />
85 km kw. powierzchni, zwanym „bawarskim<br />
morzem” (Bayerisches Meer). Wnętrza – jak zwykle<br />
w zamkach Ludwika – oszałamiają przepychem.<br />
Jak wyglądałaby bu<strong>do</strong>wla, gdyby udało się zrealizować<br />
pierwotne zamierzenie? Czy Bajkowemu<br />
Królowi udałoby się przyćmić blask Króla Słońce?<br />
Czy gdyby ministrowie nie uznali władcy za<br />
niepoczytalnego, gdyby pozwolili mu w pełni puścić<br />
wodze fantazji, skończyłoby się to ruiną Królestwa<br />
Bawarii czy powstaniem kolejnych fantastycznych<br />
bu<strong>do</strong>wli? W historii nie ma miejsca na „gdyby”.<br />
Zostaje nam opowieść o królu przez jednych<br />
uważanym za szaleńca, przez innych – za jednego<br />
z największych wizjonerów wśród władców świata.<br />
Zofia Sawicka<br />
Fot. Rainer Kiedrowski, Werner Stuhler, Jim McDonald, Bernd Römmelt, Andrew Cowin, Hans Peter Merten/German National Tourist Board