Nietolerancja laktozy
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
<strong>Nietolerancja</strong> <strong>laktozy</strong>, a alergia na białko mleka krowiego - zasady diagnostyki<br />
różnicowej i leczenia dietetycznego<br />
lek. Katarzyna Górowska-Kowolik<br />
Objawy z przewodu pokarmowego lub dolegliwości z nimi związane stanowią jedną z<br />
najczęstszych przyczyn wizyt lekarskich, szczególnie w okresie niemowlęcym. Ustalenie<br />
właściwej etiologii opisywanych przez opiekunów dziecka symptomów niejednokrotnie<br />
przysparzać może trudności diagnostycznych. Dominujące w grupie dzieci do 1 r.ż.<br />
zaburzenia o typie czynnościowym, w praktyce najczęściej różnicowane są z manifestacją z<br />
przewodu pokarmowego alergii na białko mleka krowiego (ABMK). Należy podkreślić, że<br />
podejrzenie nieprawidłowej tolerancji spożywanej przez dziecko mieszanki mlecznej lub<br />
mleka matki, wymaga uwzględnienia zarówno mechanizmów o charakterze<br />
immunologicznym (alergicznym), ale także reakcji nieimmunologicznych, tj. zaburzenia<br />
trawienia, wchłaniania czy metabolizmu poszczególnych składników odżywczych w niej<br />
zawartych. Najczęstszą postacią nietolerancji mleka krowiego jest nietolerancja cukru<br />
mlecznego - <strong>laktozy</strong>.<br />
Laktoza jest głównym węglowodanem mleka produkowanego przez wszystkie ssaki, w tym<br />
mleka ludzkiego. Pod względem chemicznym jest ona dwucukrem składającym się z glukozy<br />
i ga<strong>laktozy</strong>. Jej stężenie jest różne w zależności od pochodzenia mleka. Mleko ludzkie<br />
zawiera około 7,5g <strong>laktozy</strong>/ 100ml, jej zawartość w mleku krowim jest o około 25% niższa.<br />
W świetle przewodu pokarmowego laktoza rozkładana jest przez laktazę, enzym wydzielany<br />
przez dojrzałe komórki enterocytów, głównie w jelicie czczym.<br />
Laktoza stanowi istotny składnik pokarmowy nie tylko pod względem energetycznym. Jej<br />
zawartość w pokarmie kobiecym jest uważana za jeden z czynników zwiększających jelitową<br />
absorpcję wapnia. Niestrawiona laktoza stanowi także naturalny prebiotyk sprzyjający<br />
rozwojowi właściwej mikrobioty przewodu pokarmowego, w konsekwencji przyczyniając się<br />
do poprawy integralności bariery jelitowej i właściwego kształtowania układu<br />
immunologicznego dziecka.<br />
Zdrowe, urodzone o czasie niemowlę jest w stanie strawić do 70g <strong>laktozy</strong> na dobę. W<br />
przypadku najmłodszych dzieci część spożytej z pokarmem matki <strong>laktozy</strong> nie podlega<br />
wchłonięciu w przewodzie pokarmowym co stanowi zjawisko fizjologiczne. Występujący w<br />
tej grupie wiekowej przejściowy niedobór laktazy (PNL) jest wynikiem niedojrzałości<br />
przewodu pokarmowego. Powstające w procesie fermentacji jelitowej <strong>laktozy</strong> gazy mogą<br />
potencjalnie stanowić przyczynę objawów kolki jelitowej. Zastosowanie próby<br />
diagnostyczno-terapeutycznej z preparatami laktazy jest pomocne w określeniu związku<br />
dolegliwości kolkowych z PNL. PNL ustępuje samoistnie około 3 m.ż. wraz z nabyciem<br />
prawidłowej aktywności enzymu.<br />
W przypadku dzieci starszych (powyższej 2 r.ż.) najczęstszy genetycznie uwarunkowany<br />
wariant hipolaktazji to nabyta pierwotna nietolerancja <strong>laktozy</strong> (NPNL) typu dorosłych.<br />
Dziedziczona w sposób autosomalny recesywny mutacja odpowiada za stopniową redukcję<br />
aktywności laktazy z wiekiem. Zmniejszona aktywność enzymu rozpoczyna się po okresie<br />
spożywania przez dziecko mleka matki lub mieszanki mlecznej i może przebiegać<br />
bezobjawowo, typowo jednak ujawnia się około 5 r.ż. dziecka. Uważa się, że utrzymanie
egularnej podaży mleka zawierającego laktozę może wpływać korzystnie na wydłużenie<br />
okresu jej prawidłowej tolerancji.<br />
Zaburzenia wchłaniania <strong>laktozy</strong>, z wyjątkiem rzadko występującej pierwotnej wrodzonej<br />
nietolerancji <strong>laktozy</strong> typu noworodkowego, zwykle mają łagodny przebieg, wolny od<br />
poważnych następstw zdrowotnych. W przypadku nietolerancji <strong>laktozy</strong> (NL) objawy<br />
ograniczone są do przewodu pokarmowego. Obserwowane dolegliwości są efektem<br />
fermentacji zalegającego w świetle przewodu pokarmowego dwucukru, co powoduje<br />
nadmierną produkcję gazów, ale także wywołuje efekt hiperosmotyczny. W konsekwencji<br />
dochodzi do odpowiedzialnego za dolegliwości bólowe rozciągania ścian jelita oraz<br />
związanej z gromadzeniem płynów w ich świetle biegunki. Rodzaj objawów dominujących<br />
zależy od grupy wiekowej. U dzieci starszych są to głównie ból brzucha, wzdęcia,<br />
przelewania, dyskomfort poposiłkowy i nudności. W przypadku występowania biegunki, jej<br />
nasilenie jest zwykle niewielkie i nie prowadzi do niedożywienia. U niemowląt i małych<br />
dzieci ze względu na brak rozwiniętych mechanizmów kompensacyjnych i zmniejszoną<br />
zdolność reabsorpcji produktów fermentacji z jelita grubego, biegunka jest często objawem<br />
dominującym. Prawidłowe rozpoznanie NL w tej grupie wiekowej wydaje się być najbardziej<br />
problematyczne. W przypadku NL objawy zwykle pojawiają się od 30 do 60 minut po<br />
spożyciu posiłku zawierającego laktozę i ustępują po około 48h od zastosowania diety<br />
ubogolaktozowej. Biegunkę wywołaną NL charakteryzuje niskie pH stolca mogące prowadzić<br />
do znacznego podrażnienia skóry okolicy odbytu i uporczywych pieluszkowych zapaleń<br />
skóry. Należy jednak wspomnieć, że zmiana konsystencji stolca po spożyciu niewielkich<br />
ilości mleka nie powinna być jednoznacznie wiązana z NL i należy uwzględnić inne<br />
przyczyny obserwowanych objawów, w tym ABMK. Istotną rolę w diagnostyce różnicowej<br />
pełni występowanie charakterystycznych dla ABMK objawów z poza przewodu<br />
pokarmowego, w tym zajęcie skóry i dróg oddechowych, a także rodzinne obciążenie<br />
chorobami alergicznymi. Prawidłowe rozpoznanie ABMK wymaga zastosowania próby<br />
eliminacji białek mleka krowiego, a następnie prowokacji pokarmowej z obserwacją<br />
objawów. U pacjentów z ABMK i objawami z przewodu pokarmowego czas eliminacji<br />
diagnostycznej wynosi około 4 do 6 tygodni. Podstawę leczenia dietetycznego u niemowląt<br />
karmionych sztucznie, w tym przypadku stanowią hydrolizaty mleka krowiego o wysokim<br />
stopniu hydrolizy. Według ogólnie przyjętych zaleceń dla dzieci zdrowych, w sytuacji<br />
konieczności stosowania mieszanki mlekozastępczej rekomenduje się wybór preparatu o<br />
składzie możliwie przypominającym pokarm kobiecy, w tym zawierający laktozę.<br />
Dowiedziono, że obecność <strong>laktozy</strong> w mieszance mlecznej sprzyja wchłanianiu substancji<br />
odżywczych, redukuje dolegliwości zaparciowe, a także promuje rozwój właściwej<br />
mikrobioty przewodu pokarmowego. Brak wskazań do rutynowego stosowania<br />
preparatów bezlaktozowych u dzieci z ABMK. Cukier mleczny poprawia smak mieszanki i<br />
jest dobrze tolerowany przez większość dzieci z ABMK.<br />
Sytuację wyjątkową stanowi współwystępowanie w przebiegu ABMK enteropatii z wtórnym<br />
niedoborem <strong>laktozy</strong>. W tym przypadku NL jest wynikiem uszkodzenia kosmków jelitowych i<br />
związanej z tym redukcji aktywności laktazy w rąbku szczoteczkowym. Gdy ABMK<br />
występuje więc z enteropatią, zaburzeniami trawienia i wchłaniania do diety niemowlęcia<br />
należy wprowadzić hydrolizat wysokiego stopnia bez- lub ubogolatkozowy zawierający<br />
średniołańcuchowe kwasy tłuszczowe MCT. NL to obserwowana może być także u pacjentów
z nieleczoną celiakią, chorobą Crohna oraz wirusowymi infekcjami przewodu pokarmowego.<br />
Dzieci z ABMK i enteropatią wymagają czasowej restrykcji zawartości <strong>laktozy</strong> w diecie.<br />
Zwykle możliwy jest stopniowy powrót do jej podaż po około 1-2 miesiącach od rozpoczęcia<br />
leczenia dietetycznego.<br />
Piśmiennictwo:<br />
1. Heine, R. G., AlRefaee, F., Bachina, P., De Leon, J. C., Geng, L., Gong, S., ... &<br />
Rogacion, J. M. (2017). Lactose intolerance and gastrointestinal cow’s milk allergy in<br />
infants and children–common misconceptions revisited. World Allergy Organization<br />
Journal, 10(1), 41.<br />
2. Albrecht, P. (2017). <strong>Nietolerancja</strong> <strong>laktozy</strong> i fruktozy u niemowląt i dzieci. Standardy<br />
Medyczne/Pediatria, 14 (2), 295-300.<br />
3. Bahna, S. L. (2002). Cow's milk allergy versus cow milk intolerance. Annals of<br />
Allergy, Asthma & Immunology, 89(6), 56-60.<br />
4. Kesavelu, D., Sethi, G., Bangale, N., Anwar, F., & Rao, S. (2017). Common<br />
gastrointestinal distress among infants: Role of optimal nutritional interventions.<br />
Clinical Epidemiology and Global Health.<br />
5. Walsh, J., Meyer, R., Shah, N., Quekett, J., & Fox, A. T. (2016). Differentiating milk<br />
allergy (IgE and non-IgE mediated) from lactose intolerance: understanding the<br />
underlying mechanisms and presentations. Br J Gen Pract, 66(649), e609-e611.<br />
6. Vandenplas, Y. (2015). Lactose intolerance. Asia Pacific journal of clinical nutrition,<br />
24(S1), s9-s13.