2008-07
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
De Binnenvaartkrant 35<br />
26 maart <strong>2008</strong><br />
Zestig jaar ‘rivercruises’<br />
Door Leo Schuitemaker<br />
Het is zestig jaar geleden dat met<br />
de cruisevaart op de Rijn werd<br />
gestart. Het heette natuurlijk<br />
niet meteen ‘cruises’. ‘Reisje<br />
langs de Rijn’ kwam ook dichter<br />
bij de waarheid.<br />
Met dit opgebouwde motorvrachtschip, de Tijdgeest, startte Willem Feenstra in 1949 met de passagiersvaart.<br />
(Foto archief Leo Schuitemaker)<br />
In 1948 werd schipper Snitjer van<br />
het vrachtschip Ambulant gevraagd<br />
om voor de Stichting Watertransport<br />
(SWT) zijn schip tijdelijk om<br />
te bouwen tot passagiersschip, als<br />
alternatief voor de slechte vrachtenmarkt<br />
op dat ogenblik. Snitjer zag<br />
hier wel wat in en zo werd zijn<br />
schip min of meer de pionier van<br />
de hedendaagse luxe cruisevaart<br />
over de Europese rivieren en binnenwateren.<br />
Het was niet echt de start van het<br />
Reisje langs de Rijn, want vóór de<br />
Eerste Wereldoorlog was het al mogelijk<br />
om op de schepen van de<br />
Nederlandsche Stoomboot Reederij<br />
(NSR) meerdaagse tochten over<br />
de Rijn te maken. Deze schepen<br />
waren voorzien van hutten, maar<br />
de passa giers die hiervan gebruik<br />
maakten zagen dit meer als een<br />
vorm van openbaar vervoer dan als<br />
vakantiereis.<br />
De SWT had goed ingezien dat in<br />
de passagiersvaart een groeimarkt<br />
was te verwachten en we kunnen<br />
dan ook wel stellen dat in 1948 de<br />
huidige passagiersvaart voor meerdaagse<br />
tochten over de binnenwateren<br />
is gestart. Naast de SWT startte<br />
in 1949 schipper Willem Feenstra<br />
met zijn vrachtschip Tijdgeest in de<br />
passagiersvaart. Anderen volgden<br />
weldra.<br />
Sociaal toerisme<br />
Er was in die begintijd nog geen<br />
sprake van drijvende vijfsterrenhotels.<br />
Begin vijftiger jaren werden<br />
kleine vrachtschepen van rond de<br />
200 ton primitief verbouwd. Het<br />
vrachtruim werd schoongeboend,<br />
op het achterste gedeelte werd een<br />
kleine houten opbouw geplaatst.<br />
Dit gedeelte deed dienst als salon.<br />
Het voorste deel van het ruim deed<br />
dienst als slaapzaal. Hierin werden<br />
stapelbedden geplaatst en als scheiding<br />
tussen het dames- en heren<br />
verblijf werd midscheeps over de<br />
scheerstok een dekzeil gehangen.<br />
Eind vijftiger jaren werden de<br />
De Lady Anne was het vlaggenschip van Yacht Hollidays. (foto archief Leo Schuitemaker)<br />
vrachtschepen voorzien van een<br />
grotere houten opbouw en de slaapzaal<br />
werd voorzien van aparte<br />
slaaphutten. Omdat dit meer ruimte<br />
innam dan voordien werden de<br />
schepen veelal verlengd of werden<br />
grotere schepen (tot 400 ton) gecharterd.<br />
De vrachtschepen voeren ‘s zomers<br />
met passagiers. Dit heette ‘sociaal<br />
toerisme’. ’s Winters werd met<br />
vracht gevaren. Het opbouwen van<br />
deze schepen nam echter steeds<br />
meer tijd in beslag, zodat het ’s winters<br />
niet meer de moeite was om de<br />
opbouw weg te halen. Het schip lag<br />
‘s winters stil.<br />
In de zestiger jaren kregen de vrachtschepen<br />
een vaste opbouw en werden<br />
de passagiers alleen nog in<br />
hutten ondergebracht. In deze periode<br />
werden ook veel motorsleepboten<br />
omgebouwd tot passagiersschip<br />
en kwamen de eerste<br />
origineel gebouwde cruiseschepen<br />
in de vaart.<br />
Daarna werden de hutten allengs<br />
luxer en voorzien van een eigen<br />
douche en toilet. Er konden minder<br />
passagiers mee, maar die hadden<br />
dan wel meer leefruimte. Er was<br />
ook een verandering in het boeken<br />
van de reizen, een overgang van<br />
folderreizen naar charterreizen. Het<br />
is nu niet eens meer vreemd dat een<br />
schip vóór het in de vaart komt,<br />
voor de eerste jaren al is gecharterd<br />
door een buitenlandse reisorganisatie.<br />
Het risico voor de hoge investeringen<br />
wordt daardoor niet meer<br />
alleen door de eigenaar gedragen.<br />
De pioniers in de cruisevaart namen<br />
die risico’s wel alleen.<br />
Terug naar 1949. Hoe toepasselijk<br />
is de naam van het schip van Willem<br />
Feenstra, zo terugkijkend. Met<br />
zijn ms Tijdgeest werden in dat jaar<br />
enkele reizen door Nederland gemaakt.<br />
In 1950 werd het schip<br />
voorzien van een houten opbouw<br />
en in 1951 werd de Tijdgeest verlengd<br />
van 29,20 tot 36,19 meter.<br />
Het maximumaantal passagiers bedroeg<br />
veertig. In 1952 werd de 45<br />
pk Kromhout gloeikopmotor vervangen<br />
door een 120 pk MAN en<br />
werden de eerste Rijnreizen gemaakt.<br />
Niet echt luxueus. De stapelbedden<br />
in het nachtverblijf waren<br />
afkomstig van voormalige<br />
troepentransportschepen. In 1953<br />
nam Feenstra afscheid van de vaart<br />
en ging hij vanuit Rotterdam Rederij<br />
Feenstra runnen, met een groeiende<br />
vloot. In 1959 werd de Tijdgeest<br />
geheel omgebouwd tot<br />
passagiersschip.<br />
De passagiersvaart trok de aandacht<br />
en niet alleen motorvrachtschepen<br />
werden omgebouwd. Er waren<br />
voormalige marineschepen die als<br />
motorjacht op de Rijn werden ingezet,<br />
zoals Master Standfast, Typhoon,<br />
Felicity, Orca en de voormalige<br />
mijnenveger La Serenite (in<br />
1968 verkocht aan de Zeeverkenners<br />
in Haarlem. De Volharding<br />
was voorheen een stoomboot, gebouwd<br />
in 19<strong>07</strong> voor vervoer van<br />
passagiers en vee op de Zuiderzee<br />
en vanaf 1952 deed het Rijnreizen,<br />
nog steeds op stoom. Later werd<br />
een motor ingebouwd en in 1976<br />
werd het een (Grieks) restaurantschip<br />
in Heidelberg.<br />
Engelsen<br />
Ook Engelsen zagen brood in<br />
meerdaagse reizen op de Rijn. Onder<br />
andere Yacht Hollidays uit Londen,<br />
met de Lady Anne als vlaggenschip<br />
in de zestiger jaren.<br />
Behalve de permanente ombouw<br />
van vrachtschepen verschenen in<br />
die tijd ook de eerste nieuwgebouwde<br />
hotelschepen op de Rijn.<br />
Het mps Schwabenland werd in<br />
1960 voor rekening van G. Zimmermann<br />
uit Stuttgart gebouwd en<br />
ingezet op 14-daagse reizen tussen<br />
Stuttgart en Rotterdam (nu nog bekend<br />
als de Rhine Princess). Toen<br />
begon ook rederij Köln-Düsseldorfer<br />
met een hotelschip: de Europa<br />
kwam in 1960 in de vaart tussen<br />
Rotterdam en Basel (nu nog<br />
bekend als de Victoria Cruziana).<br />
>> Lees verder op pagina 39<br />
Aangestoken door het succes in de cruisevaart liet ook de Duitse rederij Köln-Düsseldorfer een cruiseschip bouwen: de<br />
Europa. In 1960 kwam het in de vaart tussen Rotterdam en Basel. (foto archief Leo Schuitemaker)