VUKOVARSKA TRAGEDIJA 1991
VUKOVARSKA TRAGEDIJA 1991
VUKOVARSKA TRAGEDIJA 1991
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Vukovarska tragedija <strong>1991</strong><br />
Jauk, Mirko Šomođi, Milan Janković, Stipe Janković, Ivan Delević, Jozo Gunko<br />
i Stevo Dragić. (Dnevnik, 11. decembar <strong>1991</strong>)<br />
STRADANJE SRPSKE BAŠTINE U HRVATSKOJ<br />
- GENOCID NAD KULTURNIM DOBRIMA -<br />
Prema raspoloživim podacima, na ratištima je razoreno više od stotinu<br />
pravoslavnih crkava<br />
Istorija se očigledno ponavlja. Strahote koje se ovih dana događaju na<br />
ratištima u Hrvatskoj već su se jednom desile. Zverski pogromi nedužnih,<br />
rušenje i spaljivanje crkava, fašistički teror nad srpskim narodom – sva zla po<br />
kojima je upamćena monstruozna Pavelićeva ustaška država ponavljaju se u<br />
ovoj nesrećnoj zemlji danas, kao i pre pedeset godina.<br />
U zlokobnom i krvavom vrzinom kolu novih ratnih stradanja srpskog<br />
življa u administrativnim granicama nove „nezavisne“ Hrvatske posebno je<br />
tragična sudbina spomenika kulture, kako srpskih tako i hrvatskoh, koji su<br />
vekovima trajali svedočeći o bliskosti i prožimanju dveju kultura i tradicija.<br />
Tek nedavno relativno smirivanje borbi na ovim područjima omogućilo je<br />
uvid u žalosni bilans ratnih stradanja kulturne baštine, koji je već i prema<br />
prvim, nepotpunim podacima više nego porazan.<br />
Stotina srušenih crkava<br />
Od izbijanja prvih većih okršaja u ovim područjima, pre šest meseci, do<br />
sada je srušeno ili teško oštećeno više od stotinu pravoslavnih crkava i osetno<br />
manje katoličkih bogomolja. Stradali su, rušeni i pljačkani i druga kulturna<br />
zdanja: muzeji, biblioteke, značajni arhitektonski spomenici, groblja.<br />
Spomenici kulture su mahom razoreni u borbama, a karakteristično je i<br />
indikativno da je za sva ova rušenja odgovorna samo jedna strana: mimo svih<br />
sudeći po tome, može pretpostaviti da su spomenici na drugim kriznim<br />
teritorijama: na Baniji, Kordunu, u Lici i zapadnoj Slavoniji pretrpeli mnogo<br />
teža ratna razaranja.<br />
Perfidna rušilačka strategija<br />
U ratu su rušene i pravoslavne i katoličke crkve, ali pljačkaškim<br />
upadima i hotimičnim razaranjima izložene su samo srpske svetinje. Tako je<br />
opljačkan stari Eparhijski dvor u Pakracu, u kome se trenutno nalazi oko 150<br />
hrvatskih gardista. Neizvesna je sudbina neprocenjivo vredne, bogate<br />
pakračke eparhijske biblioteke, sa mnoštvom izuzetno značajnih rukopisa i<br />
starih raritetnih knjiga. Ne zna se šta se dogodilo sa relikvijama iz pakračke<br />
794<br />
Vukovarska tragedija <strong>1991</strong><br />
episkopske riznice, sa starim slikama i ikonama koje su ovde čuvane.<br />
Opljačkan je i Vladičanski dvor Gornjokarlovačke eparhije, a postoje podaci i<br />
svedočenja da su crkve u mestima koja su Srbi napustili pred terorom ustaške<br />
vojske pljačkane i iz njih odnošene stare ikone i bogoslužbeni predmeti.<br />
Netragom je nestala zbirka veoma vrednih ikona iz pravoslavne crkve u Puli,<br />
podignute u XCI veku. Opljačkani su i eksponati i dokumentacija spomen<br />
muzeja u Jasenovcu, buldožerima je sravnjeno pravoslavno groblje u Gospiću,<br />
a može se pretpostaviti kakva je bila sudbina dragocenosti iz pravoslavnih<br />
crkava u selima zapadne Slavonije, odakle je srpski živalj izbegao u Bosnu.<br />
Izuzetno važni kulturno-istorijski psomenici bile su i crkve brvnare u<br />
Rastovcu i Donjoj Rašenici, od kojih je prva minirana a druga zapaljena.<br />
Svi ovi i mnogi drugi slični žalosni primeri svedoče o perfidnoj<br />
rušilačkoj strategiji nove ustaške vlasti u Hrvatskoj, čiji je krajnji cilj zatiranje<br />
srpske baštine i brisanja sa lica zemlje svih tragova i dokaza vekovnog<br />
kontinuiteta Srba na ovim prostorima i spomenika njihove duhovne tradicije.<br />
Bilo da hrvatska secesionistička vojska bezobzirno zloupotrebljava spomenike<br />
kulture u vojne ciljeve, prouzrokujući njihova razaranja, ili da ih van poprišta<br />
borbi miniraju i spaljuju, rezultat je isti: u srpskim gradovima i selima koje su<br />
žitelji napustili i osvojile hrvatske snage pravoslavne svetinje i spomenici<br />
srpske kulturne baštine osuženi su na nestajanje i to je očigledno čin genocida<br />
nad kulturnim dobrima jednog naroda, inspirisan poznatim stavom ideologa<br />
Pavilićeve ustaške NDH Mile Budaka, koji je 1941. godine govorio da srpske<br />
svetinje moraju nestati sa hrvatske teritorije, kao kamen-temeljci pravoslavlja.<br />
U isto vreme besomučna, gebelovska intonirana propaganda iz Zagreba<br />
bombarduje svet svakovrsnim „prosvjedima“ i „apelima“ zbog navodnog<br />
bombardovanja Dubrovnika i uništavanja „hrvatske kulturne baštine“, a<br />
posebna priča je što se pri tom u „hrvatsku baštinu“ ubrajaju i pravoslavne<br />
bogomolje koje ruše – ti isti hrvatski bojovnici.<br />
Predistorija zločina<br />
Na kraju, mora se imati na umu da kulturna dobra nemaju nacionalnu<br />
pripadnost. Ona svakako pripadaju određenoj kulturi i tradiciji, ali njihova<br />
vrednost i značaj univerzalnošću nadilaze granice nacionalnog, čineći deo<br />
sveopšteg duhovnog civilizacijskog nasleđa čovečanstva. (Dnevnik, 12.<br />
decembar <strong>1991</strong>)<br />
795