Fragment zeszytu ćwiczeń do biologii klasa 7 - WSiP
Zeszyt ćwiczeń do cyklu "Biologia" WSiP jest skorelowany z podręcznikiem. Dla lepszego zrozumienia treści i utrwalenia wiadomości, ćwiczenia opatrzono czytelnymi i bardzo detalicznymi ilustracjami i rysunkami. Nauce analizowania i interpretacji różnych źródeł wiedzy służą liczne odwołania do tekstów źródłowych i opisy doświadczeń.
Zeszyt ćwiczeń do cyklu "Biologia" WSiP jest skorelowany z podręcznikiem. Dla lepszego zrozumienia treści i utrwalenia wiadomości, ćwiczenia opatrzono czytelnymi i bardzo detalicznymi ilustracjami i rysunkami. Nauce analizowania i interpretacji różnych źródeł wiedzy służą liczne odwołania do tekstów źródłowych i opisy doświadczeń.
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
iologia<br />
zeszyt <strong>ćwiczeń</strong><br />
7<br />
szkoła podstawowa
Ewa Jastrzębska, Ewa Kłos,<br />
Wawrzyniec Kofta, Ewa Pyłka-Gutowska<br />
BIOLOGIA<br />
zeszyt <strong>ćwiczeń</strong><br />
szkoła podstawowa<br />
7
W zeszycie <strong>ćwiczeń</strong> wykorzystano materiały z publikacji Bliżej <strong>biologii</strong>. Zeszyt <strong>ćwiczeń</strong>. Gimnazjum.<br />
Część 2, praca zbiorowa, modyfikacje i uzupełnienia Inga Bator, Elżbieta Gierek, <strong>WSiP</strong>, Warszawa<br />
2012 oraz Ciekawa biologia. Zeszyt <strong>ćwiczeń</strong>. Gimnazjum. Część 2, praca zbiorowa, modyfikacje<br />
i uzupełnienia Anna Roszak-Gołas, <strong>WSiP</strong>, Warszawa 2012.<br />
© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne<br />
Warszawa 2017<br />
Wydanie I<br />
ISBN 978-83-02-16916-8<br />
Opracowanie merytoryczne i redakcyjne: Kamil Go<strong>do</strong>ń (redaktor koordynator),<br />
Beata Tarnowska (redaktor merytoryczny)<br />
Redakcja językowa: Mirella Hess-Remuszko<br />
Redakcja techniczna: Agnieszka Przystańska<br />
Projekt okładki: Ewa Pawińska<br />
Projekt graficzny: Ewa Pawińska<br />
Opracowanie graficzne: Ewa Pawińska<br />
Fotoedycja: Agata Bażyńska-Khan<br />
Skład i łamanie: ADEXO<br />
Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne Spółka Akcyjna<br />
00-807 Warszawa, Aleje Jerozolimskie 96<br />
KRS: 000595068<br />
Tel.: 22 576 25 00<br />
Infolinia: 801 220 555<br />
www.wsip.pl<br />
Publikacja, którą nabyłeś, jest dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im<br />
przysługują. Jej zawartość możesz u<strong>do</strong>stępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym.<br />
Ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie<br />
zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując jej część, rób to jedynie na użytek osobisty.<br />
Szanujmy cudzą własność i prawo.<br />
Więcej na www.legalnakultura.pl<br />
Polska Izba Książki
Spis treści<br />
Dział 1. Hierarchiczna bu<strong>do</strong>wa organizmu<br />
człowieka. Skóra. Układ ruchu<br />
1. Organizm człowieka jako zintegrowana<br />
całość 04<br />
2. Bu<strong>do</strong>wa i funkcje skóry 06<br />
3. Choroby skóry oraz zasady ich<br />
profilaktyki 08<br />
4. Bu<strong>do</strong>wa i funkcje szkieletu 10<br />
5. Związek bu<strong>do</strong>wy kości z pełnioną<br />
funkcją 12<br />
6. Stawy i inne połączenia kości 14<br />
7. Mięśnie, ich rola i współdziałanie<br />
w układzie ruchu 16<br />
8. Aktywność fizyczna a zdrowie<br />
człowieka 18<br />
9. Podsumowanie 20<br />
Dział 2. Układ pokarmowy i odżywianie się<br />
10. Bu<strong>do</strong>wa i funkcje układu pokarmowego 22<br />
11. Składniki odżywcze, ich rola i źródła 24<br />
12. Witaminy i składniki mineralne 26<br />
13. Trawienie pokarmów 28<br />
14. Potrzeby pokarmowe ludzi 30<br />
15. Zasady prawidłowego żywienia 32<br />
16. Skutki niewłaściwego odżywiania się 34<br />
17. Choroby układu pokarmowego oraz<br />
zasady ich profilaktyki 36<br />
18. Podsumowanie działu 38<br />
Dział 3. Układ krążenia. Układ odpornościowy<br />
19. Krew i jej funkcje 40<br />
20. Bu<strong>do</strong>wa i funkcje układu<br />
krwionośnego 42<br />
21. Serce i jego praca 44<br />
22. Wpływ aktywności fizycznej<br />
na układ krążenia 46<br />
23. Higiena układu krwionośnego 48<br />
24. Bu<strong>do</strong>wa układu odpornościowego 50<br />
25. Odporność organizmu 52<br />
26. Zastosowanie wiedzy o odporności 54<br />
27. Zaburzenia funkcjonowania<br />
odporności 56<br />
28. Podsumowanie działu 58<br />
Dział 4. Układ oddechowy. Układ wydalniczy<br />
29. Bu<strong>do</strong>wa i funkcje układu<br />
oddechowego 60<br />
30. Wymiana gazowa w płucach i tkankach 62<br />
31. Choroby i higiena układu<br />
oddechowego 64<br />
32. Bu<strong>do</strong>wa i funkcje układu wydalniczego 66<br />
33. Choroby układu wydalniczego<br />
oraz zasady ich profilaktyki 68<br />
34. Podsumowanie działu 70<br />
Dział 5. Układ nerwowy i narządy zmysłów.<br />
Układ <strong>do</strong>krewny<br />
35. Bu<strong>do</strong>wa i funkcje układu nerwowego 72<br />
36. Czynności ośrodkowego układu<br />
nerwowego 74<br />
37. Odruchy bezwarunkowe i warunkowe 76<br />
38. Higiena układu nerwowego.<br />
Radzenie sobie ze stresem 78<br />
39. Oko – narząd wzroku 80<br />
40. Funkcjonowanie oka. Wady wzroku 82<br />
41. Ucho – narząd słuchu i równowagi 84<br />
42. Inne zmysły 86<br />
43. Bu<strong>do</strong>wa i funkcje układu <strong>do</strong>krewnego 88<br />
44. Działanie hormonów 90<br />
45. Podsumowanie działu 92<br />
Dział 6. Układ rozrodczy. Rozmnażanie się<br />
i rozwój<br />
46. Bu<strong>do</strong>wa i funkcje męskiego układu<br />
rozrodczego 94<br />
47. Bu<strong>do</strong>wa i funkcje żeńskiego układu<br />
rozrodczego 96<br />
48. Cykl miesiączkowy kobiety.<br />
Zapłodnienie 98<br />
49. Rozwój zarodkowy i pło<strong>do</strong>wy 100<br />
50. Rozwój człowieka i potrzeby z nim<br />
związane 102<br />
51. Choroby przenoszone drogą płciową<br />
oraz zasady ich profilaktyki 104<br />
52. Podsumowanie działu 106<br />
Dział 7. Homeostaza. Zdrowie i choroby<br />
53. Współdziałanie układów narządów<br />
w utrzymywaniu homeostazy 108<br />
54. Choroby jako efekt zaburzenia<br />
homeostazy 110<br />
55. Drogi szerzenia się i profilaktyka<br />
chorób zakaźnych 112<br />
56. Choroby nowotworowe 114<br />
57. Substancje psychoaktywne w życiu<br />
człowieka 116<br />
58. Podsumowanie działu 118
DZIAŁ 1. HIERARCHICZNA BUDOWA<br />
ORGANIZMU CZŁOWIEKA. SKÓRA. UKŁAD RUCHU<br />
1<br />
Organizm<br />
człowieka<br />
jako zintegrowana całość<br />
1. Człowieka, po<strong>do</strong>bnie jak inne organizmy wielokomórkowe, charakteryzuje taka hierarchiczna<br />
organizacja bu<strong>do</strong>wy ciała, w której mniejsze i prostsze elementy tworzą struktury<br />
większe i bardziej złożone. Uszereguj poniższe elementy zgodnie ze wzrastającą<br />
złożonością organizacji bu<strong>do</strong>wy ciała człowieka. Wpisz w luki obok nazw elementów<br />
liczby od 1 (najmniej złożone) <strong>do</strong> 5 (najbardziej złożone).<br />
A. tkanki<br />
B. organizm<br />
C. komórki<br />
D. układy narządów<br />
E. narządy<br />
2. Zaznacz odpowiedź, która zawiera poprawne przyporządkowanie wymienionych<br />
poniżej elementów bu<strong>do</strong>wy człowieka.<br />
1 – krew, 2 – szkielet, 3 – neuron, 4 – nerka<br />
A. 1 – komórka, 2 – narząd, 3 – układ narządów, 4 – tkanka<br />
B. 1 – narząd, 2 – układ narządów, 3 – komórka, 4 – tkanka<br />
C. 1 – tkanka, 2 – narząd, 3 – komórka, 4 – układ narządów<br />
D. 1 – tkanka, 2 – układ narządów, 3 – komórka, 4 – narząd<br />
3. Przyporządkuj tkanki ich charakterystykom.<br />
A. tkanka mięśniowa B. tkanka nabłonkowa C. tkanka nerwowa D. krew<br />
I. Tkanka płynna, której komórki nie są ze sobą połączone – .<br />
4<br />
II. Tkanka składająca się z komórek jednojądrowych lub wielojądrowych, które zawierają<br />
włókienka umożliwiające ich skurcz – .<br />
III. Tkanka zbu<strong>do</strong>wana z komórek, które ściśle <strong>do</strong> siebie przylegają, tworząc warstwy<br />
– .
1. Organizm człowieka jako zintegrowana całość<br />
4. Na rysunkach pokazano wybrane układy narządów człowieka. Przyporządkuj ukła<strong>do</strong>m<br />
pełnione przez nie funkcje.<br />
A B C D<br />
I. rozprowadzanie substancji odżywczych po organizmie<br />
II. odbieranie i przewodzenie bodźców<br />
III. usuwanie zbędnych produktów przemiany materii<br />
IV. wchłanianie substancji odżywczych<br />
A – B – C – D –<br />
5. Uzupełnij tabelę. Przyporządkuj narządy <strong>do</strong> układów, <strong>do</strong> których należą. Wpisz<br />
znak + <strong>do</strong> odpowiednich rubryk tabeli. Uzupełnij nazwy brakującego układu i narządu.<br />
NARZĄDY<br />
UKŁADY<br />
Pokarmowy Krwionośny Oddechowy Wydalniczy<br />
Nerwowy<br />
macica +<br />
mięsień<br />
przełyk<br />
serce<br />
płuca<br />
+<br />
oskrzele<br />
mózg<br />
5
DZIAŁ 1. HIERARCHICZNA BUDOWA ORGANIZMU CZŁOWIEKA. SKÓRA. UKŁAD RUCHU<br />
2<br />
Bu<strong>do</strong>wa<br />
i funkcje skóry<br />
1. Przeanalizuj rysunek skóry człowieka<br />
i wykonaj polecenia.<br />
a) Podaj nazwy zaznaczonych elementów<br />
bu<strong>do</strong>wy.<br />
1<br />
2<br />
1 –<br />
2 –<br />
3 –<br />
4 –<br />
5 –<br />
6 –<br />
7 –<br />
b) Przyporządkuj oznaczone na rysunku elementy bu<strong>do</strong>wy skóry odpowiednim<br />
opisom. Wpisz obok każdego opisu odpowiednie oznaczenie liczbowe.<br />
A. Wydziela płyn chłodzący ciało podczas upałów – .<br />
B. Odbiera wrażenia ciepła i zimna z otoczenia – .<br />
C. Dostarcza skórze substancji odżywczych i odbiera produkty przemiany materii –<br />
.<br />
D. Produkuje wydzielinę, która natłuszcza skórę i włosy – .<br />
E. Amortyzuje uderzenia i pełni funkcję termoizolacyjną – .<br />
7<br />
6<br />
3<br />
4<br />
5<br />
2. Na rysunku pokazano skórę w różnych warunkach pogody: w dzień upalny i chłodny.<br />
Uzupełnij zdanie. Zaznacz litery, którym przyporządkowano poprawne odpowiedzi.<br />
Rysunek oznaczony literą A / B przedstawia skórę podczas chłodu, ponieważ C /<br />
D / E / F / G / H.<br />
A<br />
B<br />
C. włos jest uniesiony<br />
D. włos jest płasko położony<br />
E. gruczoł potowy wydziela pot<br />
F. gruczoł potowy nie wydziela potu<br />
G. naczynia krwionośne są zwężone<br />
H. naczynia krwionośne są rozszerzone<br />
6
2. Bu<strong>do</strong>wa i funkcje skóry<br />
3. Przeanalizuj tekst i wykres.<br />
Przez dwa dni uczeń przebywał w śro<strong>do</strong>wisku<br />
o niezmieniających się warunkach.<br />
Każdego dnia otrzymywał<br />
<strong>do</strong>kładnie to samo pożywienie i taką<br />
samą ilość napojów. Pierwszego dnia<br />
uczeń odpoczywał, drugiego dnia intensywnie<br />
ćwiczył. Podczas <strong>do</strong>świadczenia<br />
mierzono ile utracił wody w postaci usuwanego<br />
potu i moczu.<br />
Ilość wydalanych płynów (ml)<br />
6000<br />
5000<br />
4000<br />
3000<br />
2000<br />
1000<br />
0<br />
pot<br />
dzień odpoczynku<br />
dzień treningu<br />
mocz<br />
a) Podkreśl po jednym z każdej pary wyróżnionych wyrazów, tak aby powstały<br />
zdania prawdziwe.<br />
W dniu odpoczynku wydzielanie potu jest mniejsze / większe niż wydalanie moczu.<br />
W dniu treningu organizm wydala więcej wody z potem / moczem.<br />
b) Dlaczego podczas <strong>do</strong>świadczenia ilość i rodzaj pożywienia oraz napojów w każdym<br />
dniu muszą być takie same? Zaznacz poprawne odpowiedzi.<br />
A. Uczeń powinien <strong>do</strong>stawać taką samą ilość napojów w ciągu dwóch dni, bo tylko<br />
one są źródłem wody dla organizmu.<br />
B. Uczeń musi <strong>do</strong>starczyć organizmowi taką samą ilość wody w ciągu każdego dnia,<br />
aby wyniki <strong>do</strong>świadczenia były porównywalne.<br />
C. Ilość i rodzaj pożywienia oraz napojów <strong>do</strong>starczanych każdego dnia nie musi być<br />
taka sama, bo nie wpływa to na wynik <strong>do</strong>świadczenia.<br />
c) W jaki sposób można wytłumaczyć różnice w ilości potu wytwarzanego podczas<br />
obu dni trwania <strong>do</strong>świadczenia? Zaznacz poprawną odpowiedź.<br />
A. W czasie treningu podnosi się temperatura ciała, którą organizm obniża przez<br />
wydzielanie potu.<br />
B. W czasie odpoczynku obniża się temperatura ciała, którą organizm reguluje,<br />
zwiększając ilość wydzielanego potu.<br />
C. W czasie treningu uczeń <strong>do</strong>starcza więcej wody <strong>do</strong> organizmu, dlatego też wzrasta<br />
ilość wydzielanego potu.<br />
4. Na rysunku pokazano naskórek. Podaj nazwę zilustrowanego<br />
procesu i napisz przed czym on chroni.<br />
7
DZIAŁ 1. HIERARCHICZNA BUDOWA ORGANIZMU CZŁOWIEKA. SKÓRA. UKŁAD RUCHU<br />
3<br />
Choroby skóry<br />
oraz zasady ich profilaktyki<br />
1. Zaznacz poprawne <strong>do</strong>kończenia poniższych zdań.<br />
I. Choroba ta objawia się m.in. świądem niektórych okolic skóry, nasilającym się szczególnie<br />
w nocy. Do zarażenia <strong>do</strong>chodzi w wyniku bezpośredniego kontaktu fizycznego<br />
z osobą chorą. Opis <strong>do</strong>tyczy<br />
A. grzybicy. B. łupieżu. C. świerzbu.<br />
II. Czynnikiem wywołującym tę chorobę jest<br />
A. pajęczak z grupy roztoczy.<br />
B. bakteria z rodzaju gronkowców lub paciorkowców.<br />
C. bakteria z rodzaju paciorkowców.<br />
2. Wyjaśnij, jak rozumiesz zdanie: W higienie i pielęgnacji skóry istotne znaczenie<br />
ma właściwy <strong>do</strong>bór środków higienicznych, zwłaszcza mydła.<br />
3. W ostatnich latach szczególnie modne stało się opalanie skóry w naturalnym śro<strong>do</strong>wisku<br />
bądź w solariach. Badania wykazują, że umiarkowane dawkowanie promieni<br />
słonecznych jest dla organizmu korzystne, lecz nadmierne opalanie może być przyczyną<br />
zagrożeń.<br />
a) Zaznacz argumenty przemawiające za umiarkowanym opalaniem się.<br />
A. rozwój groźnych nowotworów skóry, np. czerniaka złośliwego<br />
B. zwiększenie aktywności układu odpornościowego<br />
C. pobudzenie wytwarzania witaminy D<br />
D. oparzenia skóry<br />
b) Zaznacz argumenty przeciw nadmiernemu opalaniu się.<br />
A. rozwój groźnych nowotworów skóry, np. czerniaka złośliwego<br />
B. zwiększenie aktywności układu odpornościowego<br />
C. pobudzenie wytwarzania witaminy D<br />
D. oparzenia skóry<br />
8
3. Choroby skóry oraz zasady ich profilaktyki<br />
4. Zaznacz wszystkie poprawne <strong>do</strong>kończenia zdania.<br />
Choroby skóry to<br />
A. świerzb.<br />
D. wszawica.<br />
B. glistnica.<br />
E. tasiemczyca.<br />
C. grzybica.<br />
5. Napisz, w jaki sposób należy chronić skórę przed nadmiernym promieniowaniem<br />
UV.<br />
6. Opisz niepokojące zmiany skórne, które wymagają niezwłocznej konsultacji<br />
lekarskiej.<br />
7. Zaznacz poprawne <strong>do</strong>kończenie każdego z poniższych zdań.<br />
I. Niepokojące lub bolesne zmiany na skórze powinny być powodem wizyty u lekarza<br />
A. dermatologa. B. urologa.<br />
II. Osoby o jasnej karnacji i szczególnie wrażliwej skórze<br />
A. w ogóle nie powinny korzystać z kąpieli słonecznych.<br />
B. powinny unikać długiego przebywania na słońcu.<br />
III. Pojawiający się w okresie <strong>do</strong>jrzewania trądzik młodzieńczy jest związany z<br />
A. nadczynnością gruczołów łojowych.<br />
B. nadczynnością gruczołów potowych.<br />
8. Dokończ zdanie. Podaj cztery różne odpowiedzi.<br />
Aby uniknąć chorób skóry, należy:<br />
1.<br />
2.<br />
3.<br />
4.<br />
9
DZIAŁ 1. HIERARCHICZNA BUDOWA ORGANIZMU CZŁOWIEKA. SKÓRA. UKŁAD RUCHU<br />
4<br />
Bu<strong>do</strong>wa układu ruchu. <br />
Funkcje szkieletu<br />
1. Wymień trzy funkcje szkieletu niezwiązane z wykonywaniem ruchów.<br />
1.<br />
2.<br />
3.<br />
2. Na rysunku przedstawiającym szkielet człowieka zamaluj odmiennymi kolorami<br />
następujące jego części: czaszkę, kręgosłup, szkielet kończyn górnych, szkielet<br />
kończyn <strong>do</strong>lnych, klatkę piersiową. Wykonaj legendę.<br />
Legenda<br />
3. Na rysunku szkieletu z poprzedniego zadania wskaż strzałkami i podpisz kości:<br />
ramienną, mostek, piszczelową, czołową, łopatkę, żuchwę.<br />
4. Podkreśl nazwy tych kości, które nie należą <strong>do</strong> szkieletu osiowego.<br />
• kość u<strong>do</strong>wa • kości stopy • obręcz miedniczna • kość kulszowa • mostek<br />
• łopatka • żebra • czaszka • kości przedramienia • kości palców • żuchwa<br />
10
4. Bu<strong>do</strong>wa ukadu ruchu. Funkcje szkieletu<br />
5. Na rysunku przedstawiono kręgosłup człowieka.<br />
a) Opisz rysunek. Wpisz w odpowiednie miejsca litery, którym<br />
przyporządkowano właściwe nazwy odcinków kręgosłupa.<br />
A. piersiowy<br />
D. szyjny<br />
B. lędźwiowy<br />
C. krzyżowy<br />
E. ogonowy<br />
b) Dokończ zdania. Wpisz literę, której przyporządkowano<br />
właściwy odcinek kręgosłupa.<br />
I. W skład miednicy wchodzi odcinek – .<br />
II. Klatkę piersiową tworzy odcinek – .<br />
III. Kręgi umożliwiające ruchy potakujące i przeczące głowy<br />
zawiera odcinek – .<br />
IV. Najbardziej masywne trzony kręgów ma odcinek – .<br />
A. piersiowy<br />
B. lędźwiowy<br />
C. krzyżowy<br />
D. szyjny<br />
E. ogonowy<br />
1<br />
2<br />
3<br />
4<br />
5<br />
6. Wśród wymienionych nazw kości podkreśl na zielono te, które tworzą obręcz<br />
miedniczną, a na czerwono te, które tworzą obręcz barkową.<br />
• kość łonowa • żebro • obojczyk • kość kulszowa • mostek • łopatka<br />
7. Na rysunkach pokazano dwie tkanki budujące szkielet. Zaznacz rysunek, który<br />
przedstawia tkankę kostną. Podaj dwa argumenty uzasadniające wybór.<br />
A<br />
B<br />
1 –<br />
2 –<br />
11
DZIAŁ 1. HIERARCHICZNA BUDOWA ORGANIZMU CZŁOWIEKA. SKÓRA. UKŁAD RUCHU<br />
5<br />
Związek bu<strong>do</strong>wy<br />
kości z pełnioną funkcją<br />
1. Na rysunku pokazano bu<strong>do</strong>wę kości długiej. Opisz<br />
powyższy rysunek. Wpisz w odpowiednie miejsca<br />
litery, którym przyporządkowano właściwe określenia.<br />
A. trzon kości<br />
B. nasada kości<br />
C. jama szpikowa<br />
D. tkanka kostna gąbczasta<br />
E. tkanka kostna zbita<br />
2. Oceń prawdziwość każdego z poniższych zdań.<br />
Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, lub F, jeśli jest<br />
fałszywe.<br />
I. Czerwony szpik kostny występuje tylko w kościach<br />
noworodków. P / F<br />
II. U <strong>do</strong>rosłych jamę szpikową kości długich wypełnia<br />
szpik, który nie produkuje żadnych krwinek.<br />
P / F<br />
III. Tkanka kostna gąbczasta warunkuje wytrzymałość<br />
kości na urazy. P / F<br />
IV. Jamę szpikową kości chroni tkanka kostna zbita.<br />
P / F<br />
3. Przyporządkuj rodzajom związków chemicznych<br />
budujących kość nazwy tych związków oraz właściwości,<br />
za które odpowiadają. Wpisz <strong>do</strong> tabeli odpowiednie<br />
oznaczenia cyfrowe i literowe.<br />
ZWIĄZKI CHEMICZNE<br />
WCHODZĄCE W SKŁAD KOŚCI<br />
nieorganiczne<br />
organiczne<br />
PRZYKŁADY<br />
ZWIĄZKÓW<br />
WŁAŚCIWOŚCI<br />
NADAWANE KOŚCI<br />
1. białko kolagen 2. sole wapnia i fosforu<br />
A. twar<strong>do</strong>ść i kruchość B. spoistość i elastyczność<br />
12
5. Związek bu<strong>do</strong>wy kości z pełnioną funkcją<br />
4. W tabeli podano skład chemiczny kości. Dane zawarte w tabeli przedstaw w postaci<br />
wykresu kołowego.<br />
SKŁADNIK ZAWARTOŚĆ (%)<br />
fosforan(V) wapnnia 35<br />
węglan wapnia 11<br />
chlorek i fluorek<br />
wapnia<br />
2<br />
fosforan(V) magnezu 2<br />
inne (w tym związki<br />
organiczne)<br />
50<br />
5. Przeczytaj opis pewnego <strong>do</strong>świadczenia i wykonaj poniższe polecenia.<br />
Uczniowie przygotowali dwie kości pochodzące z podudzia kury. Jedną zanurzyli<br />
w wodzie, a drugą w occie (10-proc. roztworze kwasu octowego). Po kilku dniach<br />
wyjęli obie kości, umyli w wodzie i wysuszyli. Następnie badali ich właściwości –<br />
giętkość i twar<strong>do</strong>ść.<br />
a) Sformułuj problem badawczy opisanego <strong>do</strong>świadczenia.<br />
b) Podaj, co było próbą kontrolną, a co badawczą.<br />
c) Zaprojektuj i narysuj poniżej tabelę <strong>do</strong> zanotowania wyników.<br />
13
DZIAŁ 1. HIERARCHICZNA BUDOWA ORGANIZMU CZŁOWIEKA. SKÓRA. UKŁAD RUCHU<br />
6<br />
Stawy i inne<br />
połączenia kości<br />
1. Wpisz obok rodzajów połączeń kości w ciele człowieka odpowiednie ich przykłady.<br />
A. Połączenia nieruchome (ścisłe) –<br />
B. Połączenia półruchome (półścisłe) –<br />
C. Połączenia ruchome (stawy) –<br />
2. Zaznacz na szkielecie człowieka kółkami w odmiennych kolorach miejsca występowania:<br />
połączenia nieruchomego, półruchomego oraz dwóch połączeń ruchomych.<br />
3. Na rysunku pokazano fragment kręgosłupa.<br />
a) Podaj nazwę elementu bu<strong>do</strong>wy oznaczonego na rysunku literą X oraz określ<br />
rodzaj tkanki, z jakiej jest zbu<strong>do</strong>wany.<br />
b) Określ, jaką funkcję pełni ten element w kręgosłupie.<br />
X<br />
14
6. Stawy i inne połączenia kości<br />
4. Przyporządkuj wymienione elementy odpowiednim opisom. Dla jednego z elementów<br />
nie ma opisu.<br />
A. ścięgno B. więzadło C. maź stawowa D. torebka stawowa<br />
I. Pasmo włóknistej tkanki, które łączy ze sobą dwie kości – .<br />
II. Galaretowata substancja, która zmniejsza tarcie w stawie – .<br />
III. Pasmo włóknistej tkanki, które przymocowuje mięsień <strong>do</strong> kości – .<br />
5. Na rysunku pokazano model stawu. Zaznacz zestaw zawierający poprawne opisy<br />
elementów oznaczonych na rysunku.<br />
A. 1 – maź stawowa, 2 – powierzchnia stawowa,<br />
3 – chrząstka stawowa, 4 – torebka stawowa<br />
B. 1 – torebka stawowa, 2 – chrząstka stawowa,<br />
3 – maź stawowa, 4 – powierzchnia stawowa<br />
C. 1 – chrząstka stawowa, 2 – torebka stawowa,<br />
3 – powierzchnia stawowa, 4 – maź stawowa<br />
D. 1 – powierzchnia stawowa, 2 – torebka stawowa,<br />
3 – maź stawowa, 4 – chrząstka stawowa<br />
1<br />
2<br />
3<br />
4<br />
6. Na rysunku pokazano dwa stawy: łokciowy i biodrowy.<br />
A B<br />
a) Zaznacz rysunek stawu biodrowego, uzasadnij swój wybór.<br />
b) Zaznacz właściwy opis <strong>do</strong> stawu biodrowego<br />
A. Powierzchnie kości wykonują ruch ślizgowy.<br />
B. Ruchy kości są możliwe w wielu płaszczyznach.<br />
C. Kość może się poruszać tylko w jednej płaszczyźnie.<br />
c) Do jakiej grupy stawów należy staw biodrowy – ze względu na jego ruchomość?<br />
15
DZIAŁ 1. HIERARCHICZNA BUDOWA ORGANIZMU CZŁOWIEKA. SKÓRA. UKŁAD RUCHU<br />
7<br />
<br />
Mięśnie<br />
1. Na rysunku pokazano układ mięśniowy (mięśnie szkieletowe) człowieka<br />
Opisz rysunek. W puste miejsca obok wskaźników wpisz litery, którym przyporządkowano<br />
nazwy właściwych mięśni szkieletowych.<br />
A. mięsień dwugłowy ramienia<br />
E. mięsień krawiecki<br />
B. mięsień czworoboczny<br />
F. mięsień brzuchaty łydki<br />
C. mięsień czworogłowy uda<br />
G. mięsień uda<br />
D. mięsień naramienny<br />
2. Wymień trzy podstawowe funkcje, które pełni układ mięśniowy w organizmie<br />
człowieka.<br />
16<br />
1.<br />
2.<br />
3.
7. MIęśnie<br />
3. Oceń prawdziwość każdego z poniższych zdań. Podkreśl P, jeśli zdanie jest prawdziwe,<br />
lub F, jeśli jest fałszywe.<br />
I. Dzięki pracy żwacza jest możliwe gryzienie i przeżuwanie pokarmu P / F<br />
II. Wszystkie mięśnie człowieka wraz z kośćmi tworzą układ ruchu P / F<br />
III. Mięśnie mimiczne są wyjątkowo mało aktywnymi mięśniami P / F<br />
IV. Przepona to mięsień oddzielający jamę brzuszną od jamy klatki piersiowej P / F<br />
4. Przyporządkuj rysunki ich opisom.<br />
A B C<br />
I. Mięsień zbu<strong>do</strong>wany z cylindrycznych, rozgałęziających się komórek, zawierających<br />
zazwyczaj jedno jądro. Układ włókienek mięśniowych daje wrażenie prążkowania<br />
– .<br />
II. Mięsień zbu<strong>do</strong>wany z dużych, cylindrycznych, wielojądrowych komórek. Uporządkowany<br />
układ włókienek mięśniowych daje wrażenie poprzecznego prążkowania<br />
– .<br />
III. Mięsień zbu<strong>do</strong>wany z wrzecionowatych, jednojądrowych komórek. Układ włókienek<br />
kurczliwych nie jest wi<strong>do</strong>czny pod mikroskopem świetlnym – .<br />
5. Zaznacz poprawną odpowiedź na pytanie.<br />
Jak nazywamy grupę mięśni wykonujących ruchy przeciwstawne?<br />
A. Zginaczami.<br />
B. Prostownikami.<br />
C. Antagonistami.<br />
D. Odwodzicielami.<br />
7. Wymień dwa czynniki niezbędne <strong>do</strong> skurczu mięśnia szkieletowego.<br />
1.<br />
2.<br />
17
DZIAŁ 1. HIERARCHICZNA BUDOWA ORGANIZMU CZŁOWIEKA. SKÓRA. UKŁAD RUCHU<br />
8<br />
Aktywność fizyczna<br />
a zdrowie człowieka<br />
1. Systematyczne ćwiczenia fizyczne wywołują korzystne zmiany w wielu narządach.<br />
Wymień cztery korzyści dla organizmu.<br />
1.<br />
2.<br />
3.<br />
4.<br />
2. Na rysunku pokazano sylwetkę sportowca, która według wielu osób odzwierciedla<br />
piękno ludzkiego ciała. Niestety niektórzy sportowcy, aby uzyskać lepsze wyniki, sięgają<br />
po środki <strong>do</strong>pingujące. Ich używanie negatywnie wpływa na zdrowie człowieka. Wśród<br />
wymienionych objawów chorobowych zaznacz te, które mogą wynikać z zażywania<br />
środków <strong>do</strong>pingujących.<br />
A. trądzik<br />
B. krzywica<br />
C. cukrzyca<br />
D. bezpłodność<br />
E. płaskostopie<br />
F. zwiększona agresja<br />
G. przedwczesne łysienie<br />
H. u mężczyzn rozrost piersi, u kobiet zmniejszanie się piersi<br />
3. Na rysunku przedstawiono ślad stopy zdrowej i z płaskostopiem<br />
a) Wskaż, który rysunek przedstawia płaskostopie.<br />
Wpisz odpowiednią literę. .<br />
A<br />
B<br />
b) Wyjaśnij przyczynę różnic w obu śladach.<br />
.<br />
c) Napisz, w jaki sposób można korygować tę wadę.<br />
.<br />
18
8. Aktywność fizyczna a zdrowie człowieka<br />
4. Utrzymywana ciągle niewłaściwa postawa ma negatywny wpływ na funkcjonowanie<br />
wielu narządów wewnętrznych, a w konsekwencji na ogólny stan zdrowia. Wymień<br />
negatywne konsekwencje jakie niesie dla:<br />
A. układu oddechowego –<br />
B. układu krążenia –<br />
C. układu pokarmowego –<br />
5. Zaznacz czynniki, które mają negatywny wpływ na postawę ciała.<br />
A. garbienie się<br />
B. choroby układu ruchu<br />
C. mała ilość ruchu na świeżym powietrzu<br />
D. posiłki bogate w witaminę D oraz wapń<br />
E. równomierne obciążanie obu stron ciała podczas przenoszenia ciężkich przedmiotów<br />
F. postawa niewłaściwa podczas nauki, czy wykonywania jakiejś czynności<br />
6. Na rysunku przedstawiono dwa przekroje przez kręgi kręgosłupa<br />
A B<br />
a) Zaznacz rysunek kręgu zdrowego.<br />
b) Wyjaśnij na czym polega osteoporoza.<br />
19
DZIAŁ 1. HIERARCHICZNA BUDOWA ORGANIZMU CZŁOWIEKA. SKÓRA. UKŁAD RUCHU<br />
9<br />
<br />
Podsumowanie działu<br />
1. Przeczytaj uważnie tekst, w którym podkreślono i ponumerowano pewne wyrazy.<br />
Użyj numerów z tekstu, aby wykonać polecenia zawarte pod tekstem.<br />
Dzień Alicji<br />
Była 10.45 czyli pora na lekcję wychowania fizycznego. Alicja nie przepadała za<br />
WF-em, ponieważ miała płaskostopie 1 i uważała, że to wpływa na jej wyniki w sporcie.<br />
Lekarz zalecił Alicji specjalne wkładki 2 i ćwiczenia usprawniające mięśnie nóg 3 .<br />
Biegała zazwyczaj po kilka kilometrów dziennie.<br />
Dziś <strong>klasa</strong> wychodziła na dwór, aby trenować biegi przełajowe 4 . Alicja wiedziała, że<br />
najpierw będzie rozgrzewka 5 . Na dworze było gorąco i po krótkiej rozgrzewce Alicja<br />
i jej koleżanki były spocone 6 , a niektóre z nich czerwone na twarzy 7 .<br />
Po biegu Alicja zauważyła, że głęboko oddycha 8 , podczas gdy jej koleżanki oddychały<br />
szybko i płytko 9 . Dziewczyny zmierzyły sobie puls – puls Alicji był najmniej podwyższony<br />
10 . Ale bolała ją noga – pamiątka po zeszłorocznym złamaniu kości podudzia 11 .<br />
Po lekcji WF-u i kolejnych dwóch lekcjach Alicja poczuła głód oraz dziwne objawy<br />
ze strony układu pokarmowego. Szkolna pielęgniarka wyjaśniła jej, że są to skurcze<br />
mięśni żołądka 12 spowo<strong>do</strong>wane głodem. Alicja udała się <strong>do</strong> szkolnego bufetu.<br />
Wpisz numery słów, które :<br />
1. opisują udział skóry dziewcząt w termoregulacji –<br />
2. <strong>do</strong>tyczą mięśni gładkich –<br />
3. <strong>do</strong>tyczą mięśni poprzecznie prążkowanych –<br />
4. opisują czynności, w których bierze udział układ ruchu –<br />
5. świadczą o tym, że Alicja dzięki codziennemu treningowi ma sprawny układ oddechowy<br />
– i serce –<br />
6. przedstawiają wady układu ruchu –<br />
7. przedstawiają kontuzje układu ruchu –<br />
8. ilustrują korygowanie wad układu ruchu –<br />
2. Oceń prawdziwość każdego zdania. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, lub<br />
F, jeśli jest fałszywe.<br />
I. Twar<strong>do</strong>ść kości zależy od zawartości substancji nieorganicznych. P / F<br />
II. Szpik kostny jest miejscem magazynowania wapnia w organizmie. P / F<br />
III. Kość, z której wypłukano sole wapnia, zachowuje kształt i twar<strong>do</strong>ść. P / F<br />
20
9. Podsumowanie działu<br />
IV. Kości starszych ludzi są na ogół mało elastyczne z powodu mniejszej zawartości<br />
składników mineralnych. P / F<br />
3. W tabeli zebrano określenia i ich opisy. Przyporządkuj określeniom właściwe opisy.<br />
Wpisz obok liter pod tabelą odpowiednie numery.<br />
OKREŚLENIE<br />
A. warstwa rozrodcza<br />
naskórka<br />
OPIS<br />
I. Jest składnikiem potu. Podwyższa kwasowość skóry<br />
i niszczy bakterie występujące na jej powierzchni.<br />
B. kwas mlekowy II. Zawiera komórki z<strong>do</strong>lne <strong>do</strong> intensywnych podziałów.<br />
C. naczynie krwionośne<br />
skóry<br />
III. Jest przekształconym gruczołem potowym. Wytwarza mleko<br />
będące pokarmem noworodków i niemowląt.<br />
D. gruczoł mlekowy IV. Dostarcza pokarm i tlen, a odbiera produkty przemiany materii.<br />
A. B. C. D. E.<br />
4. Na rysunkach przedstawiono kości i mięśnie kończyny górnej. Podczas gry w tenisa<br />
umożliwiają one skuteczne odbijanie piłki.<br />
A<br />
B<br />
a) Wymień kości kończyny górnej, które były zaangażowane w odbicie piłki.<br />
c) Określ rolę mięśnia w tym ruchu, czy był to zginacz, czy prostownik.<br />
d) Podaj nazwy rodzajów dwóch stawów wi<strong>do</strong>cznych na rysunku.<br />
e) Dokończ zdanie.<br />
Za skurcz mięśnia, który zmienia położenie jednej kości względem drugiej odpowiada<br />
A. ścięgno<br />
B. więzadło<br />
C. torebka stawowa<br />
D. kości<br />
21
ATLAS<br />
BIOLOGIA<br />
klasy<br />
7-8<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
wsip.pl<br />
sklep.wsip.pl<br />
infolinia: 801 220 555