Fachowy Elektryk 1/2016
6 Aktualności 25, 35, 72, 73, 78 Nowości, w tym m.in.: 25 Nowe jednofunkcyjne przekaźniki czasowe 35 R060 konwerter Modbus/M Bus 14 Pojedynczy punkt awarii – „przyczajony tygrys” dla systemów UPS 18 Rozdzielnice siłowe – niezbędne na budowach 20 Przegląd rozdzielnic siłowych (budowlanych) 26 ENYGUIDE – narzędzie nie tylko dla projektantów 28 Zabezpieczenie instalacji fotowoltaicznej przed przepięciami 30 Kable i przewody do instalacji PV 36 Osprzęt do grupowania oraz segregacji kabli i przewodów w trasach kablowych 42 Dubaj, Oslo, Frankfurt… 44 Bezhalogenowe kable dla automatyki oferowane przez Technokabel 46 Sposób na bezpieczeństwo instalacji. ABC uziemień i połączeń wyrównawczych 51 Uziomy ELKO-BIS 52 Łączenia przewodników metodą egzotermiczną 54 Liczniki energii elektrycznej w dużym wyborze 58 Lampy wyładowcze nie odchodzą do lamusa 62 Oświetlenie na życzenie 66 Sterowanie oświetleniem za pomocą paneli z serii LCN-GTS 68 Stacje pogodowe. Co i jak odczuwa IB – inteligentny budynek? 74 Mierniki i testery instalacji elektrycznej: co wybrać? 79 Objęte promocją produkty firmy ENERGOTYTAN 80 ENERGOTYTAN® EXPERT – nowa seria profesjonalnych narzędzi dla elektromonterów 82 Pozytywne wibracje
6 Aktualności
25, 35, 72, 73, 78 Nowości, w tym m.in.:
25 Nowe jednofunkcyjne przekaźniki czasowe
35 R060 konwerter Modbus/M Bus
14 Pojedynczy punkt awarii – „przyczajony tygrys” dla systemów UPS
18 Rozdzielnice siłowe – niezbędne na budowach
20 Przegląd rozdzielnic siłowych (budowlanych)
26 ENYGUIDE – narzędzie nie tylko dla projektantów
28 Zabezpieczenie instalacji fotowoltaicznej przed przepięciami
30 Kable i przewody do instalacji PV
36 Osprzęt do grupowania oraz segregacji kabli i przewodów w trasach kablowych
42 Dubaj, Oslo, Frankfurt…
44 Bezhalogenowe kable dla automatyki oferowane przez Technokabel
46 Sposób na bezpieczeństwo instalacji. ABC uziemień i połączeń wyrównawczych
51 Uziomy ELKO-BIS
52 Łączenia przewodników metodą egzotermiczną
54 Liczniki energii elektrycznej w dużym wyborze
58 Lampy wyładowcze nie odchodzą do lamusa
62 Oświetlenie na życzenie
66 Sterowanie oświetleniem za pomocą paneli z serii LCN-GTS
68 Stacje pogodowe. Co i jak odczuwa IB – inteligentny budynek?
74 Mierniki i testery instalacji elektrycznej: co wybrać?
79 Objęte promocją produkty firmy ENERGOTYTAN
80 ENERGOTYTAN® EXPERT – nowa seria profesjonalnych narzędzi dla elektromonterów
82 Pozytywne wibracje
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
1/<strong>2016</strong><br />
Luty <strong>2016</strong><br />
ISSN 1643-7209
Oferta firmy JEAN MUELLER POLSKA:<br />
nowe rozłączniki bezpiecznikowe skrzynkowe<br />
typu KETO oraz LTL wlk. 000-4a (100-1600A)<br />
rozłączniki bezpiecznikowe listwowe typu SL<br />
wlk. 00-3 (160-2000A)<br />
listwy bezpiecznikowe typu L wlk. 00-3<br />
(160-1000A)<br />
system komponentów C | O | S | M | O ®<br />
do 630A, na szyny zbiorcze o rozstawie 60 mm<br />
zaciski szeregowe, kablowe i transformatorowe<br />
z osłonami<br />
rozłączniki z bezpiecznikami typu SASILplus<br />
wlk. 00-3 (160-1000A)<br />
rozłączniki i odłączniki do 160kA firmy MERSEN<br />
przekładniki prądowe nn, amperomierze<br />
analogowe i analizatory sieci<br />
wkładki topikowe nn (NH, D, D0, cylindryczne,<br />
przykręcane) - zwłoczne i szybkie do ochrony<br />
półprzewodników<br />
wkładki topikowe, podstawy i rozłączniki SN<br />
obudowy poliestrowe LABEO, KVS i NKVS<br />
ograniczniki przepięć firmy CITEL<br />
Na targach Elektrotechnika i Światło <strong>2016</strong><br />
odbywających się w dniach 27-29.01.<strong>2016</strong><br />
w Warszawie<br />
otrzymaliśmy za nasze produkty 3 nagrody:<br />
<br />
<br />
<br />
- Główna Nagroda Targów Prezydenta Lecha<br />
Wałęsy oraz nagroda Polskiej Izby Inżynierów<br />
Budownictwa<br />
<br />
- I nagroda<br />
Ministra Gospodarki w konkursie na Najbardziej<br />
Innowacyjny Produkt prezentowaną na Targach<br />
<br />
<br />
<br />
www.jeanmueller.pl www.bezpieczniki.com<br />
info@jeanmueller.pl
Drodzy czytelnicy!<br />
www.fachowyelektryk.pl<br />
Wydawca:<br />
Wydawnictwo Target Press<br />
sp. z o.o. sp. k.<br />
Biuro w Warszawie:<br />
ul. Przasnyska 6B, 01-756 Warszawa<br />
tel. +48 22 635 05 82<br />
tel./faks +48 22 635 41 08<br />
Redaktor Naczelna:<br />
Małgorzata Dobień<br />
tel. kom. 502 255 773<br />
malgorzata.dobien@targetpress.pl<br />
Redaktor Prowadzący<br />
Jerzy Wierzbowski<br />
tel. kom. 501 602 059<br />
jerzy.wierzbowski@targetpress.pl<br />
Dyrektor Marketingu i Reklamy:<br />
Robert Madejak<br />
tel. kom. 512 043 800<br />
robert.madejak@targetpress.pl<br />
Dział Promocji i Reklamy:<br />
Andrzej Kalbarczyk<br />
tel. kom. 531 370 279<br />
andrzej.kalbarczyk@targetpress.pl<br />
Marcin Sikora<br />
tel. kom. 515 251 052<br />
marcin.sikora@targetpress.pl<br />
Ryszard Staniszewski<br />
tel. kom. 503 110 913<br />
ryszard.staniszewski@targetpress.pl<br />
Dyrektor Zarządzający:<br />
Robert Karwowski<br />
tel. kom. 502 255 774<br />
robert.karwowski@targetpress.pl<br />
Adres Działu Promocji i Reklamy:<br />
ul. Przasnyska 6B, 01-756 Warszawa<br />
tel./faks +48 22 635 41 08<br />
Prenumerata:<br />
prenumerata@fachowyelektryk.pl<br />
Skład:<br />
As-Art Violetta Nalazek<br />
as-art.studio@wp.pl<br />
Druk:<br />
MODUSS<br />
Redakcja nie zwraca tekstów<br />
niezamówionych, zastrzega sobie prawo<br />
ich redagowania oraz skracania.<br />
Nie odpowiadamy za treść<br />
zamieszczonych reklam.<br />
ISSN 1643-7209<br />
6 Aktualności<br />
Witam w pierwszym tegorocznym zeszycie Fachowego <strong>Elektryk</strong>a. Tym, którzy<br />
mieli wyjechać na urlop lub na ferie, współczuję zawodu, jaki – poza wybranymi<br />
miejscami – sprawiła zima. Tym, którzy zyskali dzięki nietypowej<br />
styczniowo-lutowej pogodzie szansę na mniej uciążliwe prowadzenie prac na<br />
polu zawodowym – gratuluję. Czas pokaże, jaki ciąg dalszy będą miały zachodzące<br />
zmiany pogodowe i czy wyjdą nam na dobre.<br />
To samo dotyczy niepokojów w kraju oraz bliżej i dalej za jego granicami. Mam<br />
nadzieję, że Wy jesteście optymistami, ja w każdym razie staram się zachować<br />
taką postawę i innym ją polecam.<br />
W bieżącym zeszycie znalazło się dużo informacji i zaproszeń związanych<br />
z branżowymi imprezami targowymi. Na pewno warto rozważyć wybranie się<br />
przynajmniej na niektóre z nich. Są też nowości produktowe, choć na początku<br />
roku nie pojawiło się ich zbyt wiele. Tematem przeglądu są rozdzielnice<br />
określane jako siłowe, a znajdujące zastosowanie na placach budów. Pojawiły<br />
się dwa artykuły związane z fotowoltaiką oraz z kablami i przewodami. Coś<br />
dla siebie znajdą w zeszycie zainteresowani inteligentnymi budynkami, techniką<br />
świetlną, pomiarami elektrycznymi oraz narzędziami dla elektryków.<br />
Życzę przyjemnej i pożytecznej lektury.<br />
SPIS TREŚCI<br />
25, 35, 72, 73, 78 Nowości, w tym m.in.:<br />
25 Nowe jednofunkcyjne przekaźniki czasowe<br />
Jerzy Wierzbowski<br />
redaktor prowadzący<br />
35 R060 konwerter Modbus/M Bus<br />
14 Pojedynczy punkt awarii – „przyczajony tygrys” dla systemów UPS<br />
18 Rozdzielnice siłowe – niezbędne na budowach<br />
20 Przegląd rozdzielnic siłowych (budowlanych)<br />
26 ENYGUIDE – narzędzie nie tylko dla projektantów<br />
28 Zabezpieczenie instalacji fotowoltaicznej przed przepięciami<br />
30 Kable i przewody do instalacji PV<br />
36 Osprzęt do grupowania oraz segregacji kabli i przewodów w trasach kablowych<br />
42 Dubaj, Oslo, Frankfurt…<br />
44 Bezhalogenowe kable dla automatyki oferowane przez Technokabel<br />
46 Sposób na bezpieczeństwo instalacji. ABC uziemień i połączeń wyrównawczych<br />
51 Uziomy ELKO-BIS<br />
52 Łączenia przewodników metodą egzotermiczną<br />
54 Liczniki energii elektrycznej w dużym wyborze<br />
58 Lampy wyładowcze nie odchodzą do lamusa<br />
62 Oświetlenie na życzenie<br />
66 Sterowanie oświetleniem za pomocą paneli z serii LCN-GTS<br />
68 Stacje pogodowe. Co i jak odczuwa IB – inteligentny budynek?<br />
74 Mierniki i testery instalacji elektrycznej: co wybrać?<br />
79 Objęte promocją produkty firmy ENERGOTYTAN<br />
80 ENERGOTYTAN ® EXPERT – nowa seria profesjonalnych narzędzi<br />
dla elektromonterów<br />
82 Pozytywne wibracje
AKTUALNOŚCI<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
Rozbudowa Centrum Logistycznego w Siechnicach<br />
Ponad 41 100 m 2 , czyli więcej niż powierzchnia<br />
wrocławskiego czy krakowskiego rynku, będzie<br />
mieć po rozbudowie Centrum Logistyczne TIM<br />
SA – jednego z największych dystrybutorów<br />
artykułów elektrotechnicznych w Polsce. Inwestycję<br />
zainaugurowano 15 grudnia ub.r. w podwrocławskich<br />
Siechnicach. Jej zakończenie planowane<br />
jest na lato <strong>2016</strong> r.<br />
Mający swą centralę we Wrocławiu TIM od lat<br />
zajmuje 1.– 2. miejsce wśród dystrybutorów artykułów<br />
elektrotechnicznych w Polsce. W swojej<br />
ofercie ma asortyment ponad 100 producentów,<br />
w tym tak znanych marek, jak m.in. Bosch,<br />
Philips, Osram, Legrand, Siemens, Schneider<br />
Electric, Kontakt Simon, 3M. Centrum logistyczne<br />
w Siechnicach, w sporej części zautomatyzowane,<br />
funkcjonuje od 2008 roku.<br />
TIM rozwijał ogólnopolską sieć hurtowni elektrycznych<br />
przez ponad ćwierć wieku. W lipcu<br />
2013 r. firma uruchomiła sklep internetowy. Od<br />
tego czasu notuje dynamiczny wzrost sprzedaży.<br />
Obecnie 70% przychodów ze sprzedaży pochodzi<br />
z kanału e-commerce. W 2014 r. skonsolidowane<br />
obroty firmy przekroczyły 0,5 mld zł.<br />
W 2014 r. TIM całkowicie zmienił model biznesowy<br />
– zrezygnował z prowadzenia sieci hurtowni<br />
i postawił na handel online. Siechnickie<br />
centrum logistyczne zaczęło obsługiwać wszystkich<br />
klientów firmy. Realizuje wysyłki nie tylko<br />
na teren Polski, ale także do klientów z Europy<br />
Zachodniej, korzystających z e-sklepów prowadzonych<br />
tam przez spółkę Rotopino.pl, której<br />
większościowym udziałowcem jest TIM SA.<br />
W efekcie obecna powierzchnia obiektu stała się<br />
dla TIM-u za mała. W ciągu najbliższych miesięcy<br />
zostanie ona powiększona z 12 000 do ponad<br />
41 100 m 2 . Obecnie co miesiąc z Centrum<br />
Logistycznego TIM SA do klientów wyjeżdża<br />
ponad 80 tys. przesyłek ze zrealizowanymi zamówieniami.<br />
Po zakończeniu inwestycji obiekt<br />
będzie mogło opuszczać nawet ponad 200 tys.<br />
przesyłek miesięcznie.<br />
Wartość rozbudowy wynosi ponad 40 mln zł.<br />
Generalny wykonawca inwestycji to japońska<br />
firma Kajima<br />
Poland.<br />
Zrealizuje<br />
ją we<br />
współpracy<br />
z HE (Hillwood<br />
Europe) Enterprises.<br />
Hillwood należy do rodziny<br />
Rossa Perota jr. – jednego z gigantów amerykańskiego<br />
i światowego rynku nieruchomości.<br />
Rozbudowane centrum logistyczne będzie naszpikowane<br />
układami automatyki, które usprawnią<br />
proces realizacji zamówień. Niemniej jednak<br />
TIM będzie potrzebował także nowych pracowników.<br />
Obecnie jest zatrudnionych w Siechnicach<br />
ponad 200 osób.<br />
– Jeśli stawiamy obiekt trzy razy większy, łatwo wyobrazić<br />
sobie, ile nowych miejsc pracy powstanie.<br />
I to – co warto podkreślić – nie z wynagrodzeniami<br />
na poziomie minimalnej krajowej płacy – mówił<br />
Krzysztof Folta, prezes zarządu TIM SA.<br />
www.tim.pl<br />
Fot.: TIM<br />
Rozwiązania Schrack Seconet w Alchemii II<br />
Fot.: SCHRACK-SECONET<br />
Na przestrzeni ostatnich kilkunastu lat działalności<br />
w Polsce firma Schrack Seconet Polska<br />
Sp. z o.o., wykorzystując zaawansowane systemy<br />
sygnalizacji pożarowej, zabezpieczyła<br />
ponad 4500 obiektów, spośród których większość<br />
stanowią najwyższej klasy budynki biurowe.<br />
Z tego większość stanowią najwyższej<br />
klasy budynki biurowe. W ostatnim czasie lista<br />
referencyjna poszerzyła się o kilkadziesiąt kolejnych,<br />
zlokalizowanych w różnych częściach<br />
kraju, wyróżnianych w wielu konkursach:<br />
m.in. złotym certyfikatem LEED – jak biurowiec<br />
Green Day we Wrocławiu czy platynowym<br />
certyfikatem LEED oraz nagrodą główną<br />
Eurobuild Awards 2015 w kategorii: „Nowy<br />
Biurowiec Roku w Polsce” dla ALCHEMII II<br />
w Gdańsku.<br />
Biurowiec Alchemia II pokonał 18 innych<br />
projektów z Polski. Obiekt jest kolejnym etapem<br />
wielofunkcyjnego kompleksu biurowego<br />
(pierwszy został oddanych do użytku w 2013 r.),<br />
który dostarczył blisko 22 tys. m 2 powierzchni<br />
biurowej. Aktualnie trwa budowa trzeciego etapu<br />
inwestycji, który będzie największym wolno<br />
stojącym budynkiem w północnej Polsce. Docelowo<br />
inwestycja zamknie się w sześciu budynkach:<br />
w etapie I i II są to kompleksy 2 wież<br />
połączonych wspólną, czterokondygnacyjną<br />
podstawą; etap III oraz IV to pojedyncze wolno<br />
stojące budynki biurowe z usługami towarzyszącymi.<br />
Obiekty Alchemia I i II, w sumie cztery wieże<br />
(dwie sześcio- i dwie ośmiokondygnacyjne),<br />
zostały wyposażone w doskonałe systemy bezpieczeństwa,<br />
w tym również systemy sygnalizacji<br />
pożarowej Schrack Seconet. Dotychczas<br />
zainstalowano łącznie: 4700 inteligentnych,<br />
wielosensorowych czujek CUBUS MTD 533,<br />
wykrywających wszystkie pożary testowe<br />
(TF1–TF9). Co więcej, mogą być one zastosowane<br />
jako czujki dymu, ciepła lub jako czujki<br />
dualne dymu/ciepła, a dzięki zastosowanej technice<br />
interaktywnego działania CUBUS Nivellierung<br />
® mogą dostosowywać swoją czułość działania<br />
do zmieniających się warunków otoczenia.<br />
W każdym z obiektów pracuje po 8 modułowych<br />
central sygnalizacji pożarowej Integral IP,<br />
których architektura została oparta na idei 100%<br />
redundancji sprzętowej i programowej, a każda<br />
centrala ma zdolność zapamiętania do 65 tys.<br />
zdarzeń. W każdym z obiektów zainstalowano<br />
również ponad 800 modułów oraz 5 systemów<br />
zasysających ASD 535. Praca poszczególnych<br />
komponentów nadzorowana jest przez efektywny<br />
system wizualizacji i zarządzania SecoLOG<br />
– wielostanowiskowe narzędzie graficzne z przyjaznym<br />
użytkownikowi interfejsem, umożliwiający<br />
przegląd zarejestrowanych zdarzeń oraz obsługę<br />
całego systemu sygnalizacji pożarowej.<br />
www.schrack-seconet.pl<br />
6 <strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong>
AKTUALNOŚCI<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
ELEKTROTECHNIKA + ŚWIATŁO + TELETECHNIKA<br />
W dniach 27-29 stycznia w Warszawskim<br />
Centrum EXPO XXI odbyły się<br />
XIV Międzynarodowe Targi Sprzętu<br />
Elektrycznego i Systemów Zabezpieczeń<br />
ELEKTROTECHNIKA <strong>2016</strong>. Równolegle<br />
z nimi zorganizowane zostały<br />
XXIV Targi ŚWIATŁO oraz VI Wystawa<br />
TELETECHNIKA.<br />
Targi ELEKTROTECHNIKA tradycyjnie<br />
skierowane były do producentów i użytkowników<br />
sprzętu niskiego, średniego<br />
i wysokiego napięcia oraz systemów<br />
alarmowych i rozwiązań umożliwiających<br />
instalację przewodów elektrycznych<br />
w nowoczesnych budynkach.<br />
Powyższe imprezy w liczbach przedstawiały<br />
się łącznie następująco:<br />
• około 400 wystawców polskich i zagranicznych,<br />
• ponad 14 000 odwiedzających,<br />
• 14 000 m 2 powierzchni wystawienniczej<br />
• 26% odwiedzających stanowili instalatorzy<br />
i elektrycy,<br />
• 41% odwiedzających to producenci<br />
oraz dystrybutorzy produktów<br />
oświetleniowych i elektrycznych,<br />
• 12% odwiedzających to przedstawiciele<br />
sklepów oraz hurtowni.<br />
Największym sektorem wystawowym<br />
targów był sektor instalacji elektrycz-<br />
<strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong><br />
7
AKTUALNOŚCI<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
nych i osprzętu instalacyjnego, który<br />
zajmował 23% ekspozycji. Wystawcy<br />
pokazali także szeroki asortyment<br />
z zakresu automatyki oraz sieci niskiego<br />
i średniego napięcia. Dużo miejsca zajęła<br />
prezentacja innowacji w energetyce,<br />
systemów zasilających i sterujących<br />
oraz systemów oszczędności energii.<br />
Integralnym elementem Targów ELEK-<br />
TROTECHNIKA <strong>2016</strong> były konferencje,<br />
szkolenia i warsztaty, w których<br />
wzięło udział blisko 2000 projektantów<br />
instalacji elektrycznych oraz wyższej<br />
kadry menadżerskiej odpowiedzialnej<br />
za nadzór, wykonawstwo, inwestycje<br />
oraz eksploatację instalacji w różnego<br />
typu obiektach. Cykl szkoleń co roku<br />
organizowany jest wspólnie z Polską<br />
Izbą Inżynierów Budownictwa. Dzięki<br />
targowo-szkoleniowej formule Targi<br />
ELEKTROTECHNIKA to najskuteczniejsza<br />
forma dotarcia do projektantów,<br />
inwestorów, osób odpowiedzialnych za<br />
modernizacje instalacji elektrycznych<br />
zasilających i rozdzielczych, systemów<br />
zabezpieczeń i monitoringu, a także systemów<br />
teletechnicznych oraz okablowania<br />
strukturalnego.<br />
Uczestnicy spotkań, dzięki takiej formule<br />
Targów, mieli możliwość skonfrontowania<br />
uzyskanych informacji z praktyczną<br />
ofertą producentów na stoiskach<br />
targowych. Każdy z uczestników otrzymał<br />
certyfikat potwierdzający udział<br />
w szkoleniu.<br />
Kolejna edycja Targów ELEKTRO-<br />
TECHNIKA odbędzie się 22-24 marca<br />
2017 r.<br />
Ponownie – w połączeniu z Targami<br />
ŚWIATŁO, które na stałe wpisały się<br />
w kalendarz imprez targowych zarówno<br />
w Polsce, jak również za granicą.<br />
Misja branżowej edukacji, która przez<br />
lata przyświecała organizatorom, zaowocowała<br />
pojawieniem się nowej jakości<br />
na polskiej mapie targowej. Targi<br />
ŚWIATŁO to nie tylko największe branżowe<br />
targi oświetleniowe w Europie<br />
Środkowo-Wschodniej, lecz także jedyne<br />
wydarzenie branżowe w Polsce łączące<br />
prezentację najnowszych produktów<br />
z koncepcją szkoleniową. Agencja Soma,<br />
promując corocznie firmy i ich produkty,<br />
jednocześnie dba o bogatą ofertę warsztatową<br />
dla uczestników targów, którzy<br />
mogą brać udział w seminariach naukowych,<br />
konferencjach i szkoleniach dla<br />
specjalistów, obejmujących prezentację<br />
sprzętu i najnowszych technologii stosowanych<br />
w branży oświetleniowej, budownictwie<br />
i w sektorze komunalnym.<br />
Bardzo dużym zainteresowaniem cieszył<br />
się podczas imprezy sektor poświęcony<br />
technologii LED. Tej tematyce poświęcona<br />
była Konferencja Technologia<br />
LED i OLED – konferencja z udziałem<br />
specjalistów z Polski i ze świata. Wiele<br />
z proponowanych rozwiązań miało swoją<br />
premierę właśnie podczas Targów. Podobnie<br />
Konferencja ARCHITEKTURA<br />
* ŚWIATŁO * PRZESTRZEŃ przyciągała,<br />
jak co roku architektów i projektantów<br />
z całej Polski.<br />
www.elektroinstalacje.pl<br />
Fot. (10) Ryszard Staniszewski<br />
8 <strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong>
AKTUALNOŚCI<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
Targi Light + Building<br />
we Frankfurcie – czekają<br />
Targi Light + Building – wiodące targi<br />
oświetlenia, elektrotechniki oraz automatyki<br />
domów i obiektów organizowane są<br />
po raz kolejny we Frankfurcie nad Menem,<br />
13.03-18.03.<strong>2016</strong>.<br />
Wystawcy zaprezentują nowoczesne rozwiązania<br />
zarówno dla budynków publicznych,<br />
takich jak szpitale czy hotele i dla<br />
wnętrz domowych. Technologie oraz najnowsze<br />
wzornictwo podwyższają jakość życia<br />
i pracy oraz uwzględniają dopasowanie<br />
oferty na indywidualne potrzeby.<br />
Postęp przemysłowy sprawił, że pojawiły<br />
się nowe rozwiązania oraz technologie,<br />
które podwyższają zarówno wydajność<br />
i funkcjonalność budynków, jak i komfort<br />
użytkowników. Główne tematy w nadchodzącej<br />
edycji targów to: „Inteligentne technologie:<br />
podstawa nowoczesnych systemów<br />
budynkowych”, a także „Trendy w oświetleniu:<br />
design i funkcjonalność w harmonii.”<br />
Kwestie te odnoszą się do takich dziedzin<br />
jak: dygitalizacja, inteligentnie połączone<br />
budynki, systemy bezpieczeństwa i ochrony,<br />
trendy na rynku oświetlenia oraz skutki<br />
oddziaływania oświetlenia na ludzi.<br />
Inteligentne technologie: podstawa<br />
nowoczesnych systemów budynków<br />
Pod hasłem inteligentne technologie kryje<br />
się wiele aspektów. Light + Building porusza<br />
zagadnienia takie jak: inteligentny<br />
dom, inteligentnie zasilane budynki, technologie<br />
bezpieczeństwa i ochrony oraz<br />
BIM – modelowanie informacji o budynkach<br />
i budowlach. W dziale inteligentny<br />
dom dużą rolę odgrywa sterowanie urządzeniami<br />
za pomocą smartfonów oraz ich<br />
łatwa instalacja.<br />
Smart Powered Building to natomiast idea<br />
inteligentnie zasilanych budynków. Pomysł<br />
ten bazuje na rozwiązaniach przyjaznych<br />
środowisku, polegających na rozsądnym<br />
zarządzaniu energią. Ta grupa produktowa<br />
obejmuje także ostatnie osiągnięcia w dziedzinie<br />
inteligentnych systemów połączeń<br />
budynków. Na Light + Building będą zaprezentowane<br />
rozwiązania w odniesieniu<br />
Przykład komputerowego projektowania oświetlenia w BIM<br />
do budowania oraz do remontowania budynków.<br />
Systemy bezpieczeństwa i ochrony to kolejny<br />
z kluczowych tematów nadchodzących<br />
targów Light + Building. Systemy bezpieczeństwa<br />
i ochrony budynków to także<br />
podstawowa część działu dotycząca inteligentnych<br />
budynków – zarówno jeśli chodzi<br />
mieszkalne, jak i niemieszkalne zabudowania<br />
z monitoringiem, systemami antywłamaniowymi,<br />
kontrolą dostępu, a także<br />
zewnętrznymi roletami i oświetleniem zewnętrznym.<br />
Light + Building przedstawią,<br />
jakie nowości i tendencje pojawią się w tym<br />
dziale produktowym.<br />
Coraz bardziej popularną dziedziną staje się<br />
modelowanie informacji o budynkach i budowlach.<br />
Tzw. Building Information Modeling<br />
to elektroniczna metoda planowania<br />
w budownictwie. Jakie zalety ma ta technika<br />
oraz jak ważna jest dla projektantów,<br />
planistów, architektów czy przedsiębiorców,<br />
o tym odwiedzający przekonają się na targach<br />
Light + Building.<br />
Tendencje w oświetleniu:<br />
design i funkcjonalność w harmonii<br />
Nowoczesne wzornictwo, nowe materiały<br />
oraz kreatywne formy tworzą zgraną<br />
kompozycję z innowacyjnymi systemami<br />
oświetleń: targi Light + Building zaprezentują<br />
ostatnie trendy dotyczące także<br />
rynku oświetleń. Cyfryzacja w systemach<br />
oświetleń dała nowe możliwości w designie.<br />
Oświetlenie odpowiednio dopasowane<br />
w pomieszczeniach może także stanowić<br />
element dekoracji. Ponadto źródła światła<br />
i oprawy oświetleniowe są mniejsze i bardziej<br />
wydajne. W zależności od przeznaczenia<br />
pomieszczenia, stosowane jest światło<br />
pośrednie lub bezpośrednie o regulowanym<br />
natężeniu. Światło dekoracyjne do wnętrz<br />
mieszkań i obiektów jest projektowane natomiast<br />
na podstawie tendencji kierowanych<br />
indywidualnością oraz różnorodnością.<br />
Innowacje w dziedzinie systemów oświetlenia<br />
uwzględniają ludzi oraz ich potrzeby.<br />
Człowiek i zdrowie – Human Centric<br />
Lighting to kolejna kwestia, która zostanie<br />
poruszona na Light + Bulding <strong>2016</strong>. Koncepcja<br />
Human Centric Lighting wpływa<br />
na człowieka zawczasu. Rozwiązanie<br />
to wspomaga większą produktywność<br />
u młodzieży, poprawia dobre samopoczucie<br />
w każdej grupie wiekowej oraz oddziałuje<br />
na szybszy proces rekonwalescencji.<br />
www.poland.messefrankfurt.com<br />
<strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong><br />
9
AKTUALNOŚCI<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
Nagroda dla klimatyzatora Blue e+<br />
Nowa generacja klimatyzatorów Rittal<br />
Blue e+ otrzymała nagrodę przemysłu niemieckiego<br />
dla najlepszego produktu za innowacyjność<br />
za 2015 r.. Wysoka efektywność energetyczna,<br />
intuicyjna obsługa oraz integracja<br />
klimatyzatorów z Przemysłem 4.0 przekonały<br />
jury czasopisma „Produktion” i firmy Staufen<br />
AG, które w tym roku przyznawały nagrodę<br />
Fot.: RITTAL<br />
po raz pierwszy. Doceniono wybitne usprawnienia,<br />
które wzmocnią szczególnie niemieckie<br />
firmy średniej wielkości.<br />
W uzasadnieniu jury możemy przeczytać,<br />
że „w celu opracowania tej nowej generacji<br />
urządzeń firma zasadniczo zakwestionowała<br />
wiele tradycyjnie wykorzystywanych metod<br />
i przemyślała je na nowo“. W związku<br />
z oszczędnościami energii rzędu 75% i przy<br />
około 2 mln urządzeń, w których są stosowane<br />
klimatyzatory szaf sterowniczych,<br />
projekt ten jest silnym bodźcem.<br />
Na Forum Innowacji Przemysłu Niemieckiego<br />
w Stuttgarcie nagrodę odebrali:<br />
dr Thomas Steffen, dyrektor Rittal ds. badań<br />
i rozwoju (na zdjęciu w środku), Heiko<br />
Holighaus, szef działu badawczo-rozwojowego<br />
(po prawej) i projektant Juan Carlos<br />
Cacho Alonso (po lewej).<br />
Nowa generacja klimatyzatorów Blue e+<br />
do szaf sterowniczych została po raz pierwszy<br />
zaprezentowana na targach w Hanowerze<br />
w 2015 roku i jest milowym krokiem<br />
w dziedzinie efektywności energetycznej.<br />
Innowacyjne rozwiązanie Rittal zostało wyposażone<br />
w całkowicie nową technologię<br />
i podczas testów u renomowanych producentów<br />
samochodów odnotowano mniejsze<br />
zużycie energii o ponad 75%. Hybrydowa<br />
technologia urządzeń polega na współdziałaniu<br />
klimatyzatora sprężarkowego i technologii<br />
heat pipe. Sprężarka znajduje zastosowanie<br />
tylko wówczas, gdy chłodzenie<br />
pasywne staje się niewystarczające. Ponadto<br />
dzięki opatentowanej obsłudze różnych<br />
napięć urządzenia te mogą być w sposób<br />
elastyczny stosowane we wszystkich popularnych<br />
sieciach na całym świecie. Standardowe<br />
interfejsy komunikacji umożliwiają<br />
integrację ze strukturami Przemysłu 4.0.<br />
www.rittal.pl<br />
OZE + Efektywność Energetyczna we Wrocławiu<br />
W ramach targów InEnerg ® <strong>2016</strong> OZE<br />
+ Efektywność Energetyczna przedsiębiorcy<br />
będą mogli się dowiedzieć, jakie proenergetyczne<br />
zachowania należy wdrożyć, aby<br />
ograniczyć zużycie energii. REECO Poland<br />
we współpracy z Krajową Agencją Poszanowania<br />
Energii (KAPE) organizują dwudniową<br />
konferencję „Korzyści dla przedsiębiorstw<br />
wdrażających inwestycje ukierunkowane na<br />
efektywność energetyczną”, która odbędzie<br />
się w dniach 13-14 kwietnia <strong>2016</strong> w ramach<br />
targów InEnerg ® we Wrocławiu.<br />
Koszty energii rosną z roku na rok, odczuwa<br />
to nieomalże każdy z nas. Jednak znacznie<br />
bardziej odczuwają to przedsiębiorstwa,<br />
które w Polsce nadal pochłaniają więcej<br />
energii niż te na Zachodzie Europy. W dobie<br />
kryzysu gospodarczego każde obniżenie<br />
kosztów ma pozytywny wpływ na płynność<br />
finansową firmy. Stąd też tym ważniejsze<br />
staje się obniżenie kosztów energii. Pojęcie<br />
zrównoważonego rozwoju i racjonalnego<br />
zużycia energii weszły już na trwałe do naszego<br />
słownika. A jak wygląda praktyka?<br />
Jak to zwykle bywa, nieco gorzej. Eksperci<br />
Fot.: REECO POLAND<br />
biją na alarm, sektor przedsiębiorstw cechuje<br />
ogromny niewykorzystany potencjał<br />
w oszczędzaniu energii.<br />
Oszczędności te można poczynić na wiele<br />
sposobów. Najprostszym, wręcz bezkosztowym,<br />
jest oszczędzanie energii. Można jednak<br />
również zainwestować, co nie zawsze oznacza<br />
duży wydatek. Wręcz przeciwnie, Unia Europejska<br />
i inne instytucje mają wiele programów<br />
wspierających przedsiębiorstwa dążące do obniżenia<br />
zużycia energii.<br />
Podczas konferencji zostaną przedstawione<br />
między innymi systemy finansowania inwestycji<br />
poprawiających efektywność energetyczną<br />
w przedsiębiorstwach, metodologia<br />
przeprowadzania audytów energetycznych<br />
oraz nowoczesne technologie dla przemysłu.<br />
Eksperci przedstawią system białych certyfikatów,<br />
normy prawne wynikające z obowiązującej<br />
ustawy oraz proces wdrażania<br />
Art. 7 Dyrektywy o Efektywności Energetycznej<br />
w Polsce. Nie zabraknie także informacji<br />
o audycie oświetlenia w zakładzie<br />
przemysłowym. Na koniec każdego dnia<br />
organizatorzy przewidują konsultacje z ekspertami.<br />
Konferencja skierowana jest do przedstawicieli<br />
kadry inżynierskiej i menadżerskiej<br />
małych, średnich i dużych zakładów przemysłowych,<br />
którzy wdrażają lub planują<br />
inwestycje ukierunkowane na zoptymalizowanie<br />
zużycia energii w swoich przedsiębiorstwach.<br />
www.renexpo-warsaw.com<br />
10 <strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong>
AKTUALNOŚCI<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
Zbliżają się targi<br />
AUTOMATICON<br />
1 marca br. rozpoczyna się kolejna edycja<br />
Międzynarodowych Targów Automatyki<br />
i Pomiarów AUTOMATICON. Impreza ta<br />
stanowi największe w Polsce, organizowane<br />
od 21 lat, profesjonalne spotkanie, w którym<br />
udział wezmą producenci, firmy zajmujące<br />
się kompletacją, montażem i serwisem oraz<br />
odbiorcy i użytkownicy elementów, urządzeń<br />
i układów automatyki przemysłowej.<br />
Organizatorami targów AUTOMATICON<br />
są Przemysłowy Instytut Automatyki i Pomiarów<br />
PIAP oraz firma MVM Sp. z o.o.<br />
Wydarzenie jest objęte patronatem honorowym<br />
ministra gospodarki.<br />
Targi dają wystawcom nie tylko możliwość<br />
zaprezentowania najnowocześniejszych produktów<br />
z dziedziny automatyki, pomiarów<br />
przemysłowych czy robotyki, ale także okazję<br />
do przestawienia najciekawszych idei<br />
i rozwiązań podczas towarzyszących im seminariów<br />
i konferencji. Dlatego też impreza<br />
jest licznie odwiedzana przez inżynierów<br />
działających w branży automatyki, pomiarów<br />
i elektroniki przemysłowej.<br />
Tegoroczny AUTOMATICON zgromadzi<br />
316 wystawców na 280 stoiskach. Organizatorzy<br />
przewidują, że w ciągu czterech dni<br />
targi odwiedzi 11 tys. osób.<br />
Tym razem podczas targów AUTOMATI-<br />
CON odbędą się – po raz pierwszy w Polsce<br />
– Mistrzostwa w Lutowaniu, zorganizowane<br />
przez firmę Renex z Włocławka.<br />
Jak co roku, przyznany zostanie też Złoty<br />
Medal Targów AUTOMATICON dla urządzenia<br />
szczególnie wyróżniającego się innowacyjnością.<br />
Targi odbędą się 1-4 marca w Warszawskim<br />
Centrum EXPO XXI, ul. Prądzyńskiego 12/14<br />
w dzielnicy Wola, niedaleko Dworca Zachodniego.<br />
Godziny otwarcia Targów dla zwiedzających:<br />
1-3 marca 9:00 ÷ 17:00<br />
4 marca 9:00 ÷ 15:00<br />
Wstęp na targi jest bezpłatny, a zaproszenia<br />
można pobrać ze strony internetowej imprezy.<br />
W 2015 r. na targi AMTOMATICON przybyło<br />
11 tys. zwiedzających, było 10 800 m 2<br />
powierzchni wystawienniczej, 740 firm reprezentowanych<br />
i 316 samodzielnych wystawców.<br />
Najbliższa edycja podzielona została na<br />
13 bloków tematycznych. Najważniejsze<br />
z nich to:<br />
• Aparatura kontrolno-pomiarowa i elementy<br />
automatyki<br />
• Automatyzacja – analogowe i cyfrowe<br />
systemy<br />
• Robotyzacja – oprogramowanie, urządzenia,<br />
komponenty<br />
• Napędy: elektryczne, pneumatyczne,<br />
hydrauliczne<br />
• Pompy dla przemysłu, energetyki, kopalnictwa<br />
• Zawory odcinające, bezpieczeństwa, regulatory<br />
• Armatura pomocnicza<br />
• Elektronika przemysłowa<br />
REKLAMA<br />
Napisz: piotr.zielinski@elektroomega.pl<br />
www.automaticon.pl<br />
<strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong><br />
11
AKTUALNOŚCI<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
BUDMA <strong>2016</strong> – inspiracje, wiedza, biznes<br />
Ponad sześciuset wystawców, setki nowości<br />
produktowych, rynkowe premiery, szereg<br />
merytorycznych spotkań, designerskie perły<br />
producentów materiałów budowlanych,<br />
spotkania ze światowej sławy architektami,<br />
mistrzowskie pokazy i prezentacje technik<br />
montażowych – tak, w ogromnym skrócie,<br />
prezentowała się jubileuszowa, 25. edycja<br />
najbardziej rozpoznawalnych targów w branży<br />
budowlanej – Międzynarodowych Targów<br />
Budownictwa i Architektury BUDMA<br />
<strong>2016</strong>. Odbyły się one tradycyjnie w Poznaniu,<br />
tym razem w terminie 2-5.02.<strong>2016</strong>.<br />
Z okazji, by poznać aktualne oblicze branży<br />
budowlanej, skorzystali i pracownicy naszego<br />
wydawnictwa, Target Press, i byli oni<br />
pełni uznania dla rozmachu imprezy oraz<br />
poziomu merytorycznego przedsięwzięcia.<br />
Nowości rynkowe to zawsze dobry pretekst,<br />
aby odwiedzić targi. Na BUDMIE <strong>2016</strong> można<br />
było zobaczyć najnowsze propozycje wielu<br />
producentów i dystrybutorów w jednym<br />
miejscu. Po raz drugi organizatorzy Targów<br />
uruchomili program Klub Premier BUDMA,<br />
dzięki któremu w Poznaniu zobaczyliśmy<br />
absolutne rynkowe premiery, produkty, które<br />
na rynku dostępne będą dopiero po BUDMIE.<br />
Dotyczy to np. produktów takich marek jak<br />
Blachy Pruszyński, BudMat, MOL, Novoferm,<br />
Pol-Skone, Renson czy także Raiko.<br />
Zwróciliśmy uwagę na długą listę Złotych<br />
Medalistów MTP, produkty najwyżej ocenione<br />
przez eksperckie jury, które dokonało<br />
wyboru na podstawie ich innowacyjności<br />
i wysokiej jakości. Podczas Targów BUDMA<br />
poznaliśmy aż 23 laureatów tego prestiżowego<br />
konkursu, a ich listę można znaleźć w jednej<br />
z zakładek strony internetowej imprezy.<br />
Do grupy najważniejszych wydarzeń towarzyszących<br />
BUDMIE <strong>2016</strong> można zaliczyć<br />
VII Forum Budownictwa Energooszczędnego<br />
i Pasywnego, podczas którego były prezentowane<br />
i omawiane m.in. takie aspekty<br />
jak ekologiczne budownictwo drewniane<br />
w standardzie pasywnym, ekonomiczne korzyści<br />
budynków pasywnych, czy także rewitalizacja<br />
istniejących budynków do standardu<br />
pasywnego.<br />
www.budma.pl<br />
ENEX i ENEX Nowa Energia<br />
W końcu marca, 30-31 III <strong>2016</strong>, w Kielcach<br />
odbędą się, mające już kilkunastoletnią tradycję,<br />
połączone imprezy targowe: XIX Międzynarodowe<br />
Targi Energetyki i Elektrotechniki<br />
i XIV Targi Odnawialnych Źródeł Energii,<br />
w skrócie ENEX i ENEX Nowa Energia.<br />
Organizatorzy przekonują do udziału wystawców<br />
i gości targowych hasłem: Warto<br />
dzielić się dobrą energią!<br />
Na obecnych będą czekały hale ze stoiskami<br />
wystawowymi, konferencje branżowe, możliwość<br />
prowadzenia poważnych rozmów biznesowych,<br />
nawiązywanie nowych relacji<br />
techniczno-fachowych i inwestorskich.<br />
Zakres branżowy targów to:<br />
ENEX<br />
• wytwarzanie, przesyłanie i dystrybucja<br />
energii;<br />
• maszyny, urządzenia energetyczne i elektroenergetyczne;<br />
• budownictwo energetyczne;<br />
• eksploatacja urządzeń energetycznych<br />
i modernizacja istniejących sieci;<br />
• użytkowanie energii i metody jej oszczędzania;<br />
• odnawialne źródła energii i ciepła;<br />
• informatyka w energetyce;<br />
• telekomunikacja; wytwarzanie ciepła dla<br />
systemów ciepłowniczych;<br />
• skojarzone wytwarzanie ciepła i energii<br />
elektrycznej;<br />
• technologie systemów przesyłowych, armatura<br />
sieciowa.<br />
ENEX Nowa Energia<br />
• Biogaz;<br />
• Biopaliwa stałe (biomasa);<br />
• Energia słoneczna;<br />
• Energia wodna;<br />
• Energia wiatrowa;<br />
• Energia geotermalna;<br />
• Biopaliwa płynne;<br />
• Pojazdy na biopaliwo;<br />
• Energia jądrowa;<br />
• Rozwiązania informatyczne dla sektora<br />
OZE;<br />
• Doradztwo energetyczne i finansowe;<br />
• Automatyka;<br />
• Osprzęt eksploatacyjny i narzędzia;<br />
• Wytwarzanie i przesyłanie energii elektrycznej;<br />
• Technologie pozyskiwania energii elektrycznej<br />
i cieplnej ze źródeł odnawialnych;<br />
• Technologie oparte na odnawialnych<br />
źródłach energii;<br />
• Możliwości finansowania energii ze<br />
źródeł odnawialnych;<br />
• Urządzenia i linie technologiczne do<br />
produkcji pelet.<br />
Wsród kilku imprez konferencyjnych<br />
i szkoleń zaplanowanych przez organizatorów<br />
warto w pierwszej kolejności wymienić<br />
VII Forum Solar + Technologie i Rynek.<br />
Będą je prowadzili: Grzegorz Burek – redaktor<br />
naczelny czasopisma GLOBEnergia<br />
i Bogdan Szymański – prezes Stowarzyszenia<br />
Branży Fotowoltaicznej POLSKA PV.<br />
Podsumowany zostanie rozwój rynku fotowoltaicznego<br />
w Polsce i omówiona lista<br />
produktów TOP50 GLOBENERGIA (moduły,<br />
falowniki, ceny instalacji). To tylko<br />
dwa spośród kilkunastu tematów wystąpień<br />
i dyskusji bliskich praktyce instalacji PV.<br />
www.targikielce.pl<br />
12 <strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong>
AKTUALNOŚCI<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
Wzornictwo przemysłowe<br />
w cenie<br />
REKLAMA<br />
Obudowy podtynkowe 4XP160<br />
Fot.: SKIL<br />
Jury międzynarodowego konkursu iF Design Award doceniło unikatowe,<br />
przyjazne użytkownikom wzornictwo oraz łatwą obsługę<br />
narzędzi Skil. IF Design Award <strong>2016</strong> dla dwóch elektronarzędzi:<br />
niewielkiej kosiarki do miejskich ogrodów Skil 0711 i piły szablastej<br />
z funkcją wyrzynarki SKIL 4600. Nagrodę iF Design Award<br />
uznaje się za jedno z najważniejszych wyróżnień w dziedzinie<br />
wzornictwa na świecie. Przyznawana jest od ponad 60 lat przez<br />
niemiecką organizację The iF Industrie Forum Design. Otrzymują<br />
ją produkty, w których doskonała jakość idzie w parze z funkcjonalnością<br />
i wyjątkowym designem. W ostatniej edycji konkursu<br />
blisko 2500 uczestników z 53 krajów nadesłało ponad 5000 zgłoszeń.<br />
Były one oceniane przez jury składające się z 58 ekspertów<br />
w dziedzinie wzornictwa.<br />
Kosiarka elektryczna Skil 0711 jest przeznaczona do niedużych<br />
ogrodów w miastach z trawnikami o powierzchni do 50 m 2 , gdzie<br />
łatwość obsługi i wygodne przechowywanie narzędzia mają<br />
priorytetowe znaczenie. Przyjazne użytkownikom wzornictwo,<br />
kompaktowe wymiary i niska waga (zaledwie 4,3 kg) sprawiają,<br />
że model 0711 jest łatwy w obsłudze i gwarantuje szybką i niewymagającą<br />
wysiłku pracę. Zaletą urządzenia jest zastosowany w nim<br />
system Easy Storage. Dzięki praktycznej stopce parkującej, która<br />
umożliwia przechowywanie narzędzia w pionie, kosiarka zajmuje<br />
minimum miejsca w komórce na narzędzia lub w garażu.<br />
Z kolei piła szablasta z funkcją wyrzynarki, model 4600 to wszechstronne<br />
narzędzie do różnorodnych prac związanych z cięciem,<br />
łączące w sobie funkcje dwóch popularnych narzędzi dla majsterkowiczów:<br />
piły szablastej (na fotografii z prawej) i wyrzynarki<br />
(na fotografii z lewej). Jest odpowiednia zarówno do pracy<br />
w domu, jak i w ogrodzie. Można ją stosować m.in. do cięcia gałęzi,<br />
przycinki drzew i krzewów, wykonywania wycięć oraz innych<br />
prac wymagających precyzji cięcia.<br />
www.bosch.pl<br />
Obudowy natynkowe 4XN160<br />
Obudowy hermetyczne GT<br />
infolinia: 801 501 571<br />
<strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong><br />
13
PORADY<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
Pojedynczy punkt awarii<br />
– „przyczajony tygrys” dla systemów UPS<br />
Postęp technologiczny oraz rozwój świadomości konsumenckiej w zakresie zasilania<br />
gwarantowanego pozwala na rozkwit tej branży. Wzrasta liczba producentów oraz rodzajów<br />
i modeli urządzeń dostępnych na rynku. Różnorodność rozwiązań i systemów może<br />
doprowadzić inwestora do bólu głowy, gdy staje przed koniecznością dokonania wyboru<br />
odpowiedniej architektury systemu zasilania.<br />
Fot. 1.<br />
Wymiana modułu 100 kW w systemie EcoPower DPA PLUS<br />
W tym artykule skupię się na sektorze<br />
Data Center. Jest on mi najbliższy zawodowo,<br />
a jeśli chodzi o niezawodność,<br />
to właśnie ten segment rynku stawia<br />
najwyższe wymagania. Nie oznacza to,<br />
że wnioski mają jedynie zastosowanie<br />
w serwerowni, ponieważ system zasilania<br />
np. sali operacyjnej jest równie<br />
istotnym, jeśli nawet nie bardziej krytycznym<br />
systemem, w którym należy stosować tak samo<br />
wysokie wymagania.<br />
Podstawową i najważniejsza zasadą, od której<br />
należy wyjść przy projektowaniu systemów elektroenergetycznych<br />
(jak również innych systemów,<br />
ale w tym artykule skoncentruję się na zasilaniu<br />
gwarantowanym), jest niezawodność.<br />
Podejście do niezawodności<br />
Czym jest tak naprawdę niezawodność? Często<br />
mylona jest ona z pojęciem prawdopodobieństwa<br />
awarii, tzn. im rzadziej występują<br />
awarie systemu UPS, tym bardziej niezawodny<br />
jest system. Otóż nie do końca.<br />
Prawdopodobieństwo awarii możemy (i powinniśmy!)<br />
minimalizować między innymi poprzez<br />
14 <strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong>
PORADY<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
wybór rozwiązań renomowanych producentów<br />
prezentujących najwyższą jakość wykonania,<br />
poprzez właściwy i regularny serwis, wymiany<br />
prewencyjne elementów eksploatacyjnych oraz<br />
właściwy monitoring urządzeń.<br />
Jeśli zastosować rachunek prawdopodobieństwa<br />
i niezawodności, oczywiste staje się,<br />
że systemem, w którym najrzadziej dochodzi<br />
do awarii, będzie pojedynczy monoblokowy<br />
UPS, a system nadmiarowy będzie miał wyższe<br />
prawdopodobieństwo awarii, ponieważ<br />
będzie ono iloczynem prawdopodobieństwa<br />
awarii każdej jednostki UPS. Niezawodność<br />
powinna być jednak rozpatrywana w zakresie<br />
całego systemu, funkcjonalności i stawianych<br />
mu celów. Jeśli mamy serwerownię, która powinna<br />
pracować nieprzerwanie przez cały rok<br />
24/7, powinniśmy zaprojektować system elektroenergetyczny,<br />
który będzie to umożliwiał –<br />
nawet w przypadku awarii, prowadzenia prac<br />
serwisowych, czy też naprawy. Awaria jednego<br />
z podsystemów nie powinna mieć wpływu<br />
na poprawność funkcjonowania całego systemu.<br />
Przykładowo: dysponujemy systemem<br />
UPS, który umożliwia pracę z falownika, pracę<br />
na by-passie elektronicznym (tryb ECO) i<br />
pracę z baterii. Jeśli w takim systemie dojdzie<br />
do awarii UPS, a mimo to nadal mamy dostęp<br />
do wszystkich funkcji gwarantujących poprawną<br />
i bezpieczną pracę, to mamy do czynienia<br />
z systemem niezawodnym. Należy poszukiwać<br />
systemów niezawodnych o wysokiej jakości<br />
wykonania – bo systemy całkowicie bezawaryjne<br />
po prostu nie istnieją.<br />
Czym jest wspomniany już w tytule pojedynczy<br />
punkt awarii? Pojedynczy punkt awarii<br />
– z angielskiego Single Point of Failure (w skrócie<br />
SPOF) jest elementem, którego awaria spowoduje<br />
przerwanie działania całego systemu<br />
lub utratę podstawowych funkcji. Dlaczego<br />
użyłem w odniesieniu do niego porównania<br />
do przyczajonego tygrysa? Ponieważ – podobnie<br />
jak dzikie zwierzę – taki system jest nieobliczalny<br />
i może „zaatakować” w dowolnym<br />
momencie. Możemy próbować go oswoić, ale<br />
musimy się pogodzić z realnym, nie dającym<br />
się całkowicie wyeliminować zagrożeniem.<br />
Rys. 2.<br />
UPS-y monoblokowe typ Tajfun Eco<br />
MAXI w pracy równoległej<br />
– w systemie UPS pracuje zwykle jedna jednostka<br />
nadmiarowa (n+1), co w przypadku awarii jednego<br />
z komponentów gwarantuje ciągłość pracy<br />
systemu. Każdy z UPS-ów powinien być przystosowany<br />
do autonomicznej niezależnej pracy.<br />
Przykładowo nasze zapotrzebowanie na moc<br />
wynosi 100 kW, nasz system redundantny<br />
może się składać z dwóch jednostek UPS<br />
o mocy 100 kW.<br />
Minusem takich systemów jest zajmowana<br />
powierzchnia (trzeba przewidzieć dodatkowe<br />
miejsce na rozbudowę w przyszłości), a także<br />
konieczność wykonywania prac kablowych,<br />
instalacyjnych i przyłączeniowych na działającym<br />
systemie. Naprawa takich systemów<br />
jest trudna i czasochłonna – wykonywana<br />
zwykle w miejscu instalacji.<br />
Pojawiające się pojedyncze punkty awarii<br />
przy tego rodzaju architekturze (choć niekoniecznie)<br />
to wspólny system baterii oraz centralny<br />
by-pass – oba przypadki mogą prowadzić<br />
do groźnych awarii. Omówię je za chwilę<br />
na przykładzie systemów modułowych.<br />
• Systemy modułowe redundantne<br />
Podobnie jak w przypadku systemów monoblokowych<br />
tworzy się je z autonomicznych zasilaczy<br />
UPS mających swój własny prostownik,<br />
falownik, układ sterowania, wyświetlacz i zestaw<br />
baterii. Zaletą takich systemów jest bardzo łatwa<br />
rozbudowa „na gorąco”, bez wykonywania połączeń<br />
kablowych, dużo mniejsza zajmowana<br />
powierzchnia (rozbudowa pionowo) oraz bardzo<br />
łatwy i pewny serwis polegający na wymianie<br />
uszkodzonego modułu UPS. Rama UPS, w którą<br />
wsuwane są moduły, jest jedynie elementem<br />
pasywnym, podobnie jak rozdzielnia elektryczna.<br />
Koncepcje zasilania – w kontrze dla SPOF<br />
Poniżej omówię różne koncepcje zasilania pozwalające<br />
uniknąć pojedynczych punktów awarii.<br />
• Systemy monoblokowe redundantne<br />
Jest to najpopularniejszy sposób zwiększania niezawodności<br />
systemu poprzez pracę równoległą<br />
Rys. 3.<br />
Schemat systemu modułowego bez pojedyńczych punktów awarii<br />
<strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong><br />
15
PORADY<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
uprawnienia „master”, sterując resztą modułów.<br />
Uszkodzenie systemu master ma wpływ<br />
na działanie systemu i może spowodować<br />
zanik zasilania.<br />
• System z centralnym panelem kontroli<br />
O dziwo to najczęściej spotykane na rynku<br />
rozwiązanie, ponieważ w tym zakresie zagadnienie<br />
niezawodoności jest bagatelizowane.<br />
Co prawda sam centralny wyświetlacz nie jest<br />
elementem krytycznym, jednak jego awaria<br />
może uniemożliwić wykonanie innych istotnych<br />
operacji przy urządzeniu do czasu jego<br />
naprawy np. transfer na by-pass, odczytanie<br />
alarmów czy pomiarów. Znowu możemy sobie<br />
zadać pytanie: czy wolimy mieć system z zdecentralizowanymi<br />
wyświetlaczami (na każdym<br />
panelu można odczytać wszystkie parametry<br />
systemu), czy też z jednym centralnym.<br />
Rys. 4.<br />
Schemat systemu modułowego z pojedyńczymi punktami awarii<br />
Koszt takich systemów w zestawieniu z systemami<br />
monoblokowymi 1 do 1 jest zawsze<br />
większy, jednak ze względu na łatwość rozbudowy<br />
i dopasowania się do aktualnego<br />
obciążenia, a także ogromną elastyczność<br />
i szybkość napraw, niejednokrotnie to rozwiązanie<br />
jest częściej wybierane przez inwestorów.<br />
W przypadku systemów modułowych, jakie<br />
obecnie mnożą się na rynku, spotkać można<br />
poniższe wersje architektury z pojedynczymi<br />
punktami awarii.<br />
• System z centralnym by-passem<br />
W tym przypadku każda szafa UPS, w której<br />
można zainstalować od kilku do kilkunastu<br />
modułów mocy ma jeden centralny moduł<br />
by-passu elektronicznego. Jego uszkodzenie<br />
powoduje upośledzenie działania całego<br />
systemu, który nie jest w stanie realizować<br />
wszystkich oczekiwanych od niego funkcji.<br />
Centralny system by-passu ma lepsze zdolności<br />
zwarciowe, charakteryzuje się też mniejszym<br />
prawdopodobieństwem awarii. Zadajmy<br />
sobie jednak pytanie – co, jeśli już awaria nastąpi?<br />
Zawodność systemu w szerszym spojrzeniu<br />
jest niezaprzeczalna.<br />
• System z centralną szyną DC<br />
(„wspólna” bateria)<br />
Większość modułów na rynku ma zdecentralizowany<br />
system ładowarek baterii, jednakże<br />
baterie są połączone szeregowo-równolegle,<br />
pracując na wspólną dla wszystkich modułów<br />
UPS szynę DC. Po pierwsze zwiększa to zagrożenie<br />
awarii, tak jak w przypadku systemów<br />
monoblokowych, a po drugie utrudnia skalowalność<br />
systemu, ponieważ zwiększanie czasu<br />
autonomii wiąże się z koniecznością dołączenia<br />
kolejnych baterii do pracującej szyny DC.<br />
Co więcej systemy ze wspólną baterią często<br />
charakteryzują się zmniejszoną żywotnością<br />
zestawów bateryjnych, gdyż zbyt duża liczba<br />
bloków połączonych szeregowo-równolegle<br />
powoduje większy rozrzut napięć na poszczególnych<br />
ogniwach i ich szybszą degradację.<br />
Taki system komplikuje również okresowe<br />
kontrolne rozładowania baterii, wymuszając<br />
zastosowanie zewnętrznych rozładownic i prostowników.<br />
• System z centralnym układem sterowania<br />
System UPS z centralnym układem sterowania<br />
jest coraz rzadziej spotykanym rozwiązaniem.<br />
Jeden z modułów ma przyznane<br />
* * *<br />
Reasumując, podczas doboru optymalnego<br />
rozwiązania dla naszego systemu, zawsze<br />
powinniśmy zwracać uwagę na eliminację<br />
pojedynczych punktów awarii. Poziom<br />
niezawodności ustala się na zasadzie pewnego<br />
kompromisu pomiędzy kosztami oraz<br />
prawdopodobieństwem wystąpienia awarii<br />
i jej skutków. Dlatego konieczna jest ścisła<br />
współpraca dostawcy systemów, projektanta<br />
i inwestora.<br />
W branży Data Center tworzone są normy<br />
opisujące poziomy niezawodności systemów,<br />
np. podział TIER wg Uptime Institute, Amerykańska<br />
norma ANSI TIA-942, czy też nowa<br />
norma Europejska PN-EN 50600.<br />
W części przypadków kompromisem są właśnie<br />
zdecentralizowane systemy modułowe<br />
typu DPA. Innym, bardzo często stosowanym,<br />
rozwiązaniem w Data Center jest zasilanie<br />
dwutorowe, które przy prawidłowym<br />
zaprojektowaniu może zapewnić eliminację<br />
pojedynczych punktów awarii w systemie<br />
elektroenergetycznym. W obrębie każdego<br />
z torów można również tworzyć systemy nadmiarowe,<br />
co jeszcze bardziej zabezpiecza nasze<br />
systemy w przypadku awarii. Nie można<br />
jednak popadać w obsesję redundancji, gdyż<br />
to prowadzi do nakręcenia ogromnej spirali<br />
kosztów, zwykle niepotrzebnych.<br />
Mgr inż. Michał Redlich<br />
Inż. Sprzedaży Data Center<br />
FAST Group sp. z o.o.<br />
http://www.fast-group.com.pl<br />
16 <strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong>
AKTUALNOŚCI<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
Targi EXPOPOWER <strong>2016</strong><br />
W doborowym towarzystwie<br />
Tegoroczne poznańskie targi EXPOPOWER odbędą się 10-12 maja <strong>2016</strong> r. Towarzyszyć im<br />
będzie cykl wydarzeń skierowanych dla szeroko rozumianej branży energetycznej – od energii<br />
konwencjonalnej i innowacji z rynku, poprzez gaz, po energię odnawialną.<br />
Od ubiegłego roku targi EXPOPOWER odbywają<br />
się w nowej formule, w ramach której<br />
prezentowana jest oferta z zakresu szeroko rozumianego<br />
dostarczania energii – zarówno ze<br />
źródeł rozproszonych, jak i konwencjonalnych.<br />
Szczególny akcent położony został na potencjał<br />
edukacyjno-biznesowy imprezy, czego efektem<br />
były wydarzenia: forum i wystawa InnoPower<br />
oraz dwudniowy Międzynarodowy Kongres<br />
Naukowo-Przemysłowy Energi@21. Imprezy<br />
zgromadziły prelegentów oraz słuchaczy z USA,<br />
Francji, Niemiec, Włoch, Litwy, Islandii, Norwegii.<br />
Miarą sukcesu tych wydarzeń, poza dużym<br />
oddźwiękiem medialnym, były wzmianki<br />
na stronach American Enterprise Instytut. W Poznaniu<br />
gościli przedstawiciele organizacji zagranicznych<br />
jak: Electric Power Research Institute,<br />
Europejskiego Banku Inwestycyjnego, Instytutu<br />
Jacquesa Delorsa, Public Utility Research Center<br />
i wielu innych.<br />
W tym roku nie tylko odbędzie się druga edycja<br />
InnoPOWER oraz kongresu ENREGI@21, ale<br />
do palety wydarzeń dołączą kolejne. Zadebiutuje<br />
GasReg21, wystawa i konferencja zaadresowana<br />
do sektora gazowego, naftowego i energii elektrycznej<br />
oraz branżowe seminaria m.in. organizacji<br />
Energy Regulators Regional Association,<br />
czy stowarzyszenia ELSA. Planowana jest też<br />
konferencja „Energia i Samorządy”.<br />
Powstały w ten sposób cykl wszystkich majowych<br />
wydarzeń przeznaczonych dla branży<br />
energetycznej, w tym targi EXPOPOWER<br />
i GREENPOWER, będzie nosił nazwę Ener-<br />
gy Future Week (tydzień od 9 do 13 maja).<br />
Do udziału w Energy Future Week zostali zaproszeni<br />
światowej klasy praktycy, eksperci<br />
i naukowcy, a także krajowe oraz zagraniczne<br />
koncerny energetyczne (przesył, dystrybucja,<br />
sprzedaż, wytwarzanie), administracja centralna<br />
oraz samorządowa, uczelnie wyższe, jednostki<br />
badawczo-rozwojowe, producenci urządzeń<br />
i technologii energetycznych oraz dystrybutorzy<br />
(energia elektryczna, górnictwo, gaz, przemysł<br />
naftowy, ciepłownictwo, OZE).<br />
Ekspozycja EXPOPOWER będzie obejmować<br />
ofertę producentów wyposażenia i systemów,<br />
a także dostawców aparatury i gotowych rozwiązań<br />
dla branży energetycznej. W ramach targów<br />
odbędą się, jak co roku, cykliczne konferencje<br />
Stowarzyszenia <strong>Elektryk</strong>ów Polskich oraz Polskiego<br />
Stowarzyszenia Elektroinstalacyjnego.<br />
Udział w targach dla profesjonalnych zwiedzających<br />
jest bezpłatny (rejestracja na wydarzenie<br />
i pobranie bezpłatnego biletu na www.mtp24.pl)<br />
Więcej informacji na www.expopower.pl •<br />
<strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong><br />
17
PRZEGLĄD<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
Fot.: ELEKTRO-PLAST<br />
Rozdzielnice siłowe<br />
– niezbędne na budowach<br />
Na kilku następnych kolumnach prezentujemy kolejny PRZEGLĄD Fachowego <strong>Elektryk</strong>a,<br />
a w nim kilkanaście przykładowych modeli rozdzielnic siłowych (budowlanych). Zastosowanie<br />
tego rodzaju urządzenia jest obecnie niezbędnym warunkiem prowadzenia wszelkiego<br />
rodzaju prac na budowach – małych i dużych.<br />
Z jednej strony szybko przybywa<br />
sprzętów ułatwiających i przyspieszających<br />
prace stricte budowlane, montażowe,<br />
instalacyjne: elektronarzędzi,<br />
urządzeń grzewczych, czy choćby<br />
sprzętu oświetleniowego uniezależniających<br />
pracowników od pogody,<br />
pory doby i roku. Z drugiej strony<br />
– pojawia się tym większe zapotrzebowanie<br />
na energię elektryczną na placu<br />
budowy. Rozdzielnice budowlane są<br />
niezbędne, by zapewnić niezawodny<br />
i bezpieczny rozdział energii, a także<br />
umożliwić – w razie potrzeby – jej lokalny<br />
pomiar, co może być konieczne<br />
np. przy rozliczaniu podwykonawców.<br />
Przy wyborze rozdzielnicy siłowej warto<br />
zwrócić uwagę na konstrukcję obudowy,<br />
na sposób umieszczenia rozdzielnicy na stanowisku<br />
roboczym, czy będzie to wersja<br />
wolno stojąca, czy zawieszana na ścianie<br />
lub słupie. Jak jest zabezpieczona przed<br />
niekorzystnymi czynnikami środowiskowymi<br />
i przez ingerencją osób niepowołanych.<br />
W jaką aparaturę zabezpieczającą może być<br />
lub jest już fabrycznie wyposażona.<br />
Warunki na placu budowy są bardzo wymagające.<br />
Zarówno dla pracowników, jak i poszczególnych<br />
sprzętów i instalacji. Tyczy się<br />
to przede wszystkim systemów pozwalających<br />
na dystrybucję i rozdział energii. Konieczne<br />
jest również zabezpieczenie poszczególnych<br />
maszyn i urządzeń przed skutkami<br />
zwarć i przeciążeń. Za kluczowe uznaje się<br />
więc odpowiedni dobór rozdzielnicy, która zapewni<br />
tymczasowe zasilanie. Producenci oferują<br />
urządzenia w wersji do zawieszenia (słup,<br />
ściana) oraz wolno stojącej, na metalowej podstawie<br />
lub fundamencie termoutwardzalnym.<br />
W dalszej kolejności – zależnie od lokalnych<br />
potrzeb – czy rozdzielnica jest wyposażona<br />
w urządzenia pomiarowe, licznik<br />
energii elektrycznej.<br />
Dokładniej na ten temat informowaliśmy<br />
w poprzednim zeszycie Fachowego <strong>Elektryk</strong>a,<br />
do którego odsyłamy zainteresowanych<br />
czytelników.<br />
Redakcja FE<br />
18 <strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong>
PRZEGLĄD<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
Rozdzielnice budowlane: liczy się zgodność z normami<br />
• PN-EN 61439-1 – „Rozdzielnice i sterownice niskonapięciowe – Część 1: Postanowienia ogólne”;<br />
• PN-EN 61439-4 – „Rozdzielnice i sterownice niskonapięciowe – Część 4: Wymagania dotyczące zestawów<br />
przeznaczonych do zasilania placu budowy”;<br />
• PN-EN 60529 – „Stopnie ochrony zapewniane przez obudowy (Kod IP)”;<br />
• PN-EN 62208 – „Puste obudowy do rozdzielnic i sterownic niskonapięciowych. Wymagania ogólne”;<br />
• PN-EN 62262 – „Stopnie ochrony przed zewnętrznymi uderzeniami mechanicznymi zapewnianej<br />
przez obudowy urządzeń elektrycznych (Kod IK) (IDT PN-EN 50102:2001)”;<br />
• PN-EN ISO 4628 – „Farby i lakiery – Ocena zniszczenia powłok – Określanie ilości i rozmiaru uszkodzeń<br />
oraz intensywności jednolitych zmian w wyglądzie – Część 6: Ocena stopnia skredowania metodą<br />
taśmy”;<br />
• PN-EN ISO 2409 – „Farby i lakiery — Badanie metodą siatki nacięć”.<br />
Fot.: PRE EDWARD BIEL<br />
Fot.: HENSEL<br />
Fot.: SAKS-POL<br />
Fot.: DOKTORVOLT<br />
Fot.: ELEKTRO-PLAST<br />
Fot.: PCE<br />
<strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong><br />
19
PRZEGLĄD<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
Przegląd rozdzielnic siłowych (budowlanych)<br />
Producent PRE EDWARD BIEL PRE EDWARD BIEL<br />
Model/seria<br />
Rozdzielnica Budowlana<br />
RB-1, RB-2, RB-63, RB-100, RB-200, RB-250, RB-400, RB-630<br />
Rozdzielnica Budowlana Podziemna RBZ<br />
Stopień ochrony IP IP44-45 IP55-66<br />
Napięcie znamionowe [V] 500 500<br />
Miejsce (liczba modułów) na<br />
aparaturę zabezpieczającą<br />
Dowolna do 630 A<br />
Dowolna do 630 A<br />
Liczba i rodzaje gniazd Dowolna do 125 A w wersji w obudowie i na obudowie Dowolna do 125 A w wersji w obudowie i na obudowie<br />
Wyposażenie standardowe<br />
Moduł zasilający – do 910 A, zaciski typu V lub śrubowe<br />
Moduł gniazd – obwód dźwigowy, 125 A, 63 A, 32 A, 16 A<br />
Moduł zabezpieczeń – różnicowoprądowe, nadprądowe<br />
Moduł do pomiaru energii – w układzie bezpośrednim<br />
lub półpośrednim<br />
Moduł zasilający – do 910 A, zaciski typu V lub śrubowe<br />
Moduł gniazd – obwód dźwigowy, 125 A, 63 A, 32 A, 16 A<br />
Moduł zabezpieczeń – różnicowoprądowe, nadprądowe<br />
Moduł do pomiaru energii – w układzie bezpośrednim<br />
lub półpośrednim<br />
Standardowe wyposażenie<br />
zabezpieczające<br />
– rozłącznik izolacyjny (bezpiecznikowy) lub wyłącznik mocy<br />
do 910 A z blokadą otwarcia drzwi pod obciążeniem<br />
– wyłączniki różnicowoprądowe do 63 A<br />
– zabezpieczenia nadprądowe gniazd wtykowych<br />
– rozłącznik izolacyjny (bezpiecznikowy) lub wyłącznik mocy<br />
do 910 A z blokadą otwarcia drzwi pod obciążeniem<br />
– wyłączniki różnicowoprądowe do 63 A<br />
– zabezpieczenia nadprądowe gniazd wtykowych<br />
Możliwość zamykania na kluczyk<br />
lub plombowania<br />
Tak<br />
Tak<br />
Wymiary (szer. x wys. x gł.) [mm] Bez ograniczeń Bez ograniczeń<br />
Cechy charakterystyczne<br />
Dowolna konfiguracja, przenośna, bardzo wytrzymała,<br />
zgodna z nowymi normami dla rozdzielnic budowlanych:<br />
PN-EN 61439-1:2011,<br />
PN-EN 61439-4: 2013<br />
W studzience z recyclingowanego tworzywa Podziemna<br />
z członem wysuwnym za pomocą siły mechanicznej lub<br />
silnika. Dowolna konfiguracja zgodna z nowymi normami<br />
dla rozdzielnic budowlanych:<br />
PN-EN 61439-1:2011, PN-EN 61439-4: 2013<br />
Cena katalogowa W zależności od konfiguracji W zależności od konfiguracji<br />
20 <strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong>
PRZEGLĄD<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
Przegląd rozdzielnic siłowych (budowlanych)<br />
DOKTORVOLT ® DOKTORVOLT ® ELEKTRO-PLAST NASIELSK<br />
TD 1x16 A 2x230 V TD-S/FI 1x32 A 1x16 A 4x230 V RS 9-mod 2x2P+Z, 2x3P+N+Z 32A<br />
IP44 (na życzenie IP65) IP44 (na życzenie IP65) IP44<br />
400 400 400<br />
12 12 9<br />
1x16 A 5P 2x230 V Mennekes 1x32 A 5P 1x16 A 5P 4x230 V Mennekes 2x2P+Z, 2x3P+N+Z 32A<br />
– szyna TS<br />
– listwa N+PE<br />
– maskownica modułów<br />
– dławik PG<br />
– akcesoria montażowe<br />
– szyna TS<br />
– listwa N+PE<br />
– maskownica modułów<br />
– dławik PG<br />
– akcesoria montażowe<br />
– rozdzielnica kompletna z zabezpieczeniem<br />
− szyna TS<br />
− zaślepki wkrętów<br />
− opcjonalny zamek metalowy 0260-03<br />
− osłabienia ułatwiające wprowadzenie przewodów<br />
− drzwiczki otwierane do góry<br />
Brak<br />
– wył. różnicowoprądowy 40 A 30 mA 4P 10 kA Typ A<br />
– wył. nadprądowe, charakterystyka C 32/16A 10 kA<br />
(z certyfikatem VDE)<br />
Szyna TS<br />
Tak Tak Tak<br />
255 x 370 x 130 255 x 370 x 130 345 x 22 x 175<br />
– naszym zdaniem najlepsza rozdzielnica na rynku<br />
polskim, zgodna z nową normą IEC 61439<br />
– jakość każdego egzemplarza potwierdzona<br />
certyfikatem<br />
– obudowa z tworzywa ABS-PC<br />
– poliwęglanowa szybka<br />
– śruby ze stali nierdzewnej, osadzone w ukrytych<br />
otworach, zapewniające odporność w szczególnie<br />
wymagających warunkach eksploatacyjnych<br />
– złącza N+PE montowane wewnątrz obudowy<br />
– otwory na przewód: PG 13,5 – PG 21<br />
– pełne okablowanie<br />
– rozdzielnica wykonana z wysokiej jakości<br />
podzespołów:<br />
• gniazda Mennekes<br />
• przewody Lapp Kabel<br />
• włoska obudowa<br />
– możliwość zastosowania różnej kombinacji gniazd<br />
– możliwość zamontowania uchwytu do łatwego<br />
przenoszenia<br />
– możliwość montażu na ścianie<br />
– gwarancja 24 miesiące<br />
– naszym zdaniem najlepsza rozdzielnica na rynku<br />
polskim, zgodna z nową normą IEC 61439<br />
– jakość każdego egzemplarza potwierdzona<br />
certyfikatem<br />
– obudowa z tworzywa ABS-PC<br />
– poliwęglanowa szybka<br />
– śruby ze stali nierdzewnej, osadzone w ukrytych<br />
otworach, zapewniające odporność w szczególnie<br />
wymagających warunkach eksploatacyjnych<br />
– złącza N+PE montowane wewnątrz obudowy<br />
– otwory na przewód: PG 13,5 – PG 21<br />
– pełne okablowanie<br />
– rozdzielnica wykonana z wysokiej jakości podzespołów:<br />
• gniazda Mennekes<br />
• przewody Lapp Kabel<br />
• włoska obudowa<br />
• zabezpieczenie SEZ Krompachy (zdolność<br />
łączeniowa 10 kA)<br />
– optymalna liczba zabezpieczeń w stosunku do<br />
wyposażenia<br />
– możliwość zastosowania różnej kombinacji gniazd<br />
– możliwość zamontowania uchwytu do łatwego<br />
przenoszenia<br />
– możliwość zamontowania przewodu zasilającego<br />
z wtyczką IP44<br />
– możliwość montażu na ścianie<br />
– gwarancja 24 miesiące<br />
− możliwość zwiększenia IP rozdzielnicy poprzez<br />
zainstalowanie w niej gniazd o IP65<br />
− wytrzymałość na uderzenia IK08<br />
− warunki pracy -20 o C +70 o C<br />
− próba termiczna o C<br />
− miejsce na zabezpieczenia − 13 modułów<br />
− montaż natynkowy<br />
Netto 121,00 zł Netto 378,00 zł Netto 199,61 zł<br />
<strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong><br />
21
PRZEGLĄD<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
Przegląd rozdzielnic siłowych (budowlanych)<br />
Producent ELEKTRO-PLAST NASIELSK HENSEL POLSKA<br />
Model/seria RS 13-mod 2x2P+Z, 2x3P+N+Z 16A, 2x3P+N+Z 32A Mi-RBT<br />
Stopień ochrony IP<br />
IP44; możliwość zwiększenia IP rozdzielnicy poprzez<br />
zainstalowanie w niej gniazd o IP65<br />
IP44 lub IP65<br />
Napięcie znamionowe [V] 400 230/400<br />
Miejsce (liczba modułów) na<br />
aparaturę zabezpieczającą<br />
13 od 24 do 72<br />
Liczba i rodzaje gniazd 2x2P+Z, 2x3P+N+Z 16A, 2x3P+N+Z 32A CEE 16 do 63 A, jednofazowe typu „belgijskiego” lub innego<br />
Wyposażenie standardowe<br />
Standardowe wyposażenie<br />
zabezpieczające<br />
− szyna TS<br />
− N 1 x (7 x 10 mm 2 + 2 x 16 mm 2 )<br />
− PE 1 x (7 x 10 mm 2 + 2 x 16 mm 2 )<br />
− zaślepki wkrętów<br />
− opcjonalny zamek metalowy 0260-03<br />
− osłabienia ułatwiające wprowadzenie przewodów<br />
− drzwiczki otwierane do góry<br />
Rozłącznik główny z napędem zewnętrznym z możliwością<br />
blokady w pozycji wyłączonej za pomocą kłódek.<br />
Osłony zamków pokrywy zabezpoieczające przez pyłem.<br />
Dławnica kabla zasilającego<br />
Wyłączniki różnicowoprądowe.<br />
Wyłączniki nadmiarowoprądowe o charakterystyce B lub C<br />
(według wskazań klienta)<br />
Możliwość zamykania na kluczyk<br />
lub plombowania<br />
Opcjonalny zamek metalowy 0260-03<br />
Tak<br />
Wymiary (szer. x wys. x gł.) [mm] 330 x 506 x 175 od 810 x 950 x 500 do 1100 x 1100 x 500<br />
Cechy charakterystyczne<br />
− wytrzymałość na uderzenia IK08<br />
− warunki pracy -20 o C +70 o C<br />
− próba termiczna o C<br />
− miejsce na zabezpieczenia − 13 modułów<br />
− montaż natynkowy<br />
Rozdzielnice oparte na systemie skrzynek izolacyjnych<br />
serii Mi wykonanych z odpornego na udary mechaniczne<br />
poliwęglanu i konstrukcji metalowej (malowanej proszkowo)<br />
wyposażonej w daszek, uszy do prznoszenia dźwigiem oraz<br />
rączki do przenoszenia, z płozami. Zasilanie podłączane<br />
bezpośrednio na rozłącznik główny<br />
Cena katalogowa<br />
W zależności od wyposażenia<br />
22 <strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong>
PRZEGLĄD<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
Przegląd rozdzielnic siłowych (budowlanych)<br />
HENSEL POLSKA PCE POLSKA PCE Polska<br />
Mi-GN Suwałki Adamów<br />
IP44 lub IP65 IP54, IP66/67 na życzenie IP54, IP66/67 na życzenie<br />
230/400 230/400 230/400<br />
od 12 do 48<br />
CEE 16 do 63 A, jednofazowe typu „belgijskiego”<br />
lub innego<br />
Uchwyty do zawieszenia na ścianie<br />
ze stali nierdzewnej.<br />
Osłony zamków pokrywy zabezpoieczające<br />
przez pyłem.<br />
Dławnica kabla zasilającego<br />
Wersje:<br />
bez okienka inspekcyjnego,<br />
1 okienko 14-modułowe (IP54)<br />
1 okienko 13-modułowe (IP66/67),<br />
2 okienka 14-modułowe (IP54)<br />
2 okienka 13-modułowe (IP66/67)<br />
Możliwość zamontowania wszystkich typów<br />
rozłączników, gniazd i wtyków w zakresie 16 A<br />
– 125 A oraz gniazd jednofazowych (różne standardy)<br />
Wersje:<br />
bez okienka inspekcyjnego,<br />
1 okienko 10-modułowe<br />
2 okienka 10-modułowe<br />
Możliwość zamontowania wszystkich typów<br />
rozłączników, gniazd i wtyków w zakresie 16 A<br />
− 125 A oraz gniazd jednofazowych (różne standardy)<br />
Wyłączniki różnicowoprądowe<br />
Wyłączniki nadmiarowoprądowe o charakterystyce B<br />
lub C (według wskazań klienta)<br />
Zabezpieczenia charakterystyka „B”, „C”<br />
lub inne na życzenie<br />
Zabezpieczenia charakterystyka „B”, „C”<br />
lub inne na życzenie<br />
Tak Możliwość zamykania oraz plombowania Możliwość zamykania oraz plombowania<br />
od 450 x 300 x 170 do 450 x 450 x 170 520 x 297 x 165 320 x 222 x 140<br />
Rozdzielnice oparte na systemie skrzynek<br />
izolacyjnych serii Mi wykonanych z odpornego<br />
na udary mechaniczne poliwęglanu.<br />
Gniazda montowane z boku obudowy.<br />
− wejścia kablowe maks. do M63, wejście od góry<br />
lub od dołu<br />
− system regulowanych szyn montażowych w formie<br />
rowków umożliwia zindywidualizowane, optymalne<br />
rozmieszczenia mocowań, płyt montażowych itp.<br />
− pokrywa i podstawa obudowy są połączone<br />
elastycznym zawiasem, pokrywa dostępna<br />
w wersji prostej lub skośnej<br />
− poszczególne obudowy mogą być w łatwy sposób<br />
łączone ze sobą dzięki prostym ściankom<br />
bocznym<br />
− wszystkie zewnętrzne śruby wykonane są ze<br />
stali nierdzewnej zapewniającej odporność<br />
w szczególnie wymagających warunkach<br />
eksploatacyjnych<br />
− złącza N i PE (neutralne i ochronne) i przewodu<br />
zerowego montowane są wewnątrz obudowy przy<br />
wykorzystaniu sprawdzonego i przetestowanego<br />
systemu Vario Connector<br />
− zwarta obudowa, tworzywo PC/ABS<br />
− okablowanie wykonane − gotowa do podłączenia<br />
− wejścia kablowe maks. do M63, wejście od góry<br />
lub od dołu<br />
− system regulowanych szyn montażowych w formie<br />
rowków umożliwia zindywidualizowane, optymalne<br />
rozmieszczenia mocowań, płyt montażowych itp.<br />
− pokrywa i podstawa obudowy są połączone<br />
elastycznym zawiasem, pokrywa dostępna<br />
w wersji prostej lub skośnej<br />
− poszczególne obudowy mogą być w łatwy sposób<br />
łączone ze sobą dzięki prostym ściankom<br />
bocznym<br />
− wszystkie zewnętrzne śruby wykonane są ze<br />
stali nierdzewnej zapewniającej odporność<br />
w szczególnie wymagających warunkach<br />
eksploatacyjnych<br />
− złącza N i PE (neutralne i ochronne) i przewodu<br />
zerowego montowane są wewnątrz obudowy przy<br />
wykorzystaniu sprawdzonego i przetestowanego<br />
systemu Vario Connector<br />
− zwarta obudowa, tworzywo PC/ABS<br />
− okablowanie wykonane − gotowa do podłączenia<br />
W zależności od wyposażenia W zależności od wyposażenia W zależności od wyposażenia<br />
<strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong><br />
23
PRZEGLĄD<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
Przegląd rozdzielnic siłowych (budowlanych)<br />
Producent SAKS-POL SPÓŁKA JAWNA SAKS-POL SPÓŁKA JAWNA<br />
Model/seria RBMN 50x60x35 160 A RBTUPN 146x80 250 A<br />
Stopień ochrony IP IP66/67 IP44<br />
Napięcie znamionowe [V] 400/230 400/230<br />
Miejsce (liczba modułów) na<br />
aparaturę zabezpieczającą<br />
40 modułów 120 modułów<br />
Liczba i rodzaje gniazd<br />
63 A /400 V − 1 szt.; 32 A /400 V − 3 szt.;<br />
16 A /400 V − 2 szt.<br />
16 A /230 V − 2 szt.<br />
125 A /400 V − 3 szt.; 32 A /400 V − 4 szt.;<br />
16 A /230 V − 4 szt.<br />
Wyposażenie standardowe<br />
Rozłącznik główny, podstawy bezpiecznikowe,<br />
wyłączniki różnicowoprądowe, wyłączniki nadprądowe,<br />
gniazda, zamki z kluczykami, nogi metalowe<br />
Rozłącznik główny, przekładniki prądowe, układ pomiarowy<br />
półpośredni, wyłączniki różnicowoprądowe,<br />
wyłączniki nadprądowe, gniazda, zamki z możliwością<br />
założenia wkładki, nogi metalowe<br />
Standardowe wyposażenie<br />
zabezpieczające<br />
Rozłącznik główny, podstawy bezpiecznikowe,<br />
wyłączniki różnicowoprądowe, wyłączniki nadprądowe<br />
Rozłącznik główny, wyłączniki różnicowoprądowe,<br />
wyłączniki nadprądowe<br />
Możliwość zamykania na kluczyk<br />
lub plombowania<br />
Zamek kształtowy z kluczem – możliwość plombowania,<br />
maskownice z możliwością plombowania<br />
Zamki typu HS z możliwością założenia kłódki i dowolnej<br />
wkładki – możliwość plombowania, maskownice<br />
z możliwością plombowania<br />
Wymiary (szer. x wys. x gł.) [mm] 500 x 600 / 510 x 350 1460 x 823 / 510 x 250<br />
Cechy charakterystyczne<br />
Wysoka szczelność IP66/67,<br />
Dowolna kolorystyka,<br />
Możliwość dowolnej konfiguracji wyposażenia<br />
Rozdzielnica budowlana<br />
z układem pomiarowym półpośrednim,<br />
Gniazda 125A,<br />
Możliwość dowolnej konfiguracji wyposażenia<br />
Cena katalogowa W zależności od wyposażenia W zależności od wyposażenia<br />
24 <strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong>
NOWOŚCI<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
Nowe jednofunkcyjne przekaźniki czasowe<br />
Oferta przekaźników czasowych firmy<br />
Relpol SA została poszerzona o trzy nowe<br />
wersje jednofunkcyjnych przekaźników<br />
czasowych dedykowanych do zastosowań<br />
w instalacjach niskiego napięcia oraz prostych<br />
systemach i układach automatyki. Elementem<br />
wykonawczym nowych przekaźników<br />
czasowych, podobnie jak całej serii<br />
MT-T…, jest bardzo popularny przekaźnik<br />
RM85, do którego dołączono najwyższej jakości<br />
podzespoły elektroniczne decydujące<br />
o dokładności działania i wysokiej niezawodności<br />
całej serii przekaźników.<br />
Cechy nowych przekaźników to:<br />
• 8 zakresów czasowych od 1 s do 10 d,<br />
• płynna nastawa czasowa od 0,1 do 1 x zakres<br />
czasowy,<br />
• uniwersalne napięcie wejściowe i napięcie<br />
sterowania - 12...240 V AC/DC,<br />
• obudowa: moduł instalacyjny szerokość<br />
17,5 mm.<br />
Czas oraz zakres odczytywane są w trakcie<br />
pracy przekaźnika, a nastawione wartości<br />
mogą zostać zmodyfikowane w dowolnym<br />
czasie.<br />
Funkcje realizowane przez przekaźniki MT- T…<br />
to:<br />
• MT-TE-17S-11-9240 – funkcja E – opóźnione<br />
załączenie. Włączenie napięcia zasilania<br />
U rozpoczyna odmierzenie nastawionego<br />
czasu T – opóźnienia załączenia<br />
przekaźnika wykonawczego R; po odmierzeniu<br />
czasu T przekaźnik wykonawczy R<br />
załącza się i pozostaje załączony do momentu<br />
wyłączenia zasilania U;<br />
• MT-TWU-17S-11-9240 – funkcja Wu<br />
– załączenie na nastawiony czas. Włączenie<br />
napięcia zasilania U powoduje<br />
natychmiastowe załączenie przekaźnika<br />
wykonawczego R na nastawiony czas T.<br />
Po odmierzeniu czasu T przekaźnik wykonawczy<br />
R wyłącza się;<br />
• MT-TBP-17S-11-9240 – funkcja Bp<br />
– symetryczna praca cykliczna rozpoczynająca<br />
się od przerwy. Włączenie napięcia<br />
zasilania U rozpoczyna pracę cykliczną<br />
od odmierzenia czasu T<br />
– wyłączenia przekaźnika<br />
wykonawczego R, po<br />
którym następuje załączenie<br />
przekaźnika<br />
wykonawczego R<br />
na czas T; praca<br />
cykliczna trwa do<br />
momentu wyłączenia<br />
zasilania U.<br />
Realizowane są też<br />
funkcje dodatkowe.<br />
Bardzo często w aplikacjach<br />
nie ma potrzeby<br />
stosowania przekaźników<br />
wielofunkcyjnych,<br />
które są droższe od jednofunkcyjnych.<br />
Zastosowanie<br />
mniej złożonych modułów elektronicznych,<br />
takich jak opisane w artykule przekaźniki jednofunkcyjne,<br />
pozwala na prostą i tanią realizację<br />
potrzebnych funkcji.<br />
www.relpol.pl<br />
REKLAMA<br />
<strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong><br />
25
PRODUKTY<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
– narzędzie nie tylko dla projektantów<br />
Konfigurator rozdzielnic ENYGUIDE opracowany przez firmę Hensel znacząco ułatwia pracę<br />
projektantom. Dodatkowo do jego działania wystarczy jedynie przeglądarka internetowa,<br />
co daje możliwość wykorzystania go przez wszystkie osoby związane<br />
z procesem powstawania rozdzielnicy (od sporządzenia projektu i oferty, do jej wykonania).<br />
ENYGUIDE umożliwia projektowanie<br />
rozdzielnic niskiego napięcia<br />
w oparciu o system skrzynkowy Mi<br />
(do 630 A , IP65) lub w oparciu o system<br />
obudów ENYSTAR (do 250 A,<br />
IP66). Oba systemy mają drugą klasę<br />
ochronności. Pracę rozpoczyna<br />
się od wyboru systemu i umieszczenia<br />
w polu projektowym odpowiednich<br />
obudów, wybierając je spośród<br />
przedstawionych w formie zdjęć<br />
propozycji (pustych, wyposażonych<br />
w aparaty lub szyny zbiorcze). Każdą<br />
z obudów można uzupełnić o wyposażenie<br />
dodatkowe (płyty przepustowe,<br />
dławnice, płyty montażowe itp.),<br />
które są także elementami oferowanymi<br />
przez firmę Hensel. Program<br />
umożliwia również wprowadzenie<br />
do projektu komponentów innych<br />
producentów, takich jak zaciski rzędowe<br />
oraz aparatura modułowa.<br />
Tak skomponowaną rozdzielnicę można<br />
wyposażyć w elementy umożliwiające<br />
zamontowanie jej na ścianie<br />
oraz w daszki zabezpieczające przed<br />
czynnikami atmosferycznymi (jeśli<br />
rozdzielnica ma być zamontowana<br />
na zewnątrz). Na końcu procesu<br />
konfiguracji należy użyć przycisku<br />
„Sprawdzenie”, co spowoduje uzupełnienie<br />
rozdzielnicy o łączniki szyn<br />
zbiorczych, ścianki zewnętrzne (w systemie<br />
ENYSTAR), zestawy do łączenia<br />
obudów (w systemie Mi) oraz<br />
sprawdzenie poprawności konfiguracji.<br />
Jeśli utworzony układ obudów jest<br />
niewykonalny, program poinformuje<br />
o tym, zaznaczając błędy kolorem<br />
czerwonym.<br />
Zarówno pojedynczą obudowę, jak<br />
i całą rozdzielnicę można wyświet-<br />
Fot. 1.<br />
Widok okna projektowego z rozdzielnicą Mi wyposażoną w daszek i panele z gniazdami<br />
lić w trójwymiarze i obracać, śledząc każdy<br />
szczegół. Istnieje możliwość „zrobienia<br />
zdjęcia” widocznej na ekranie wizualizacji<br />
i zapisania jej w formie pliku JPG, do wykorzystania<br />
np. w dokumentacji projektu.<br />
Program umożliwia wygenerowanie dokumentacji<br />
składającej się między innymi<br />
z rysunków, listy detali na każdą rozdzielnicę<br />
z osobna, zestawienia zbiorczego<br />
łącznie z wyceną oraz listy aparatów modułowych<br />
i zacisków rzędowych. Dokumentację<br />
projektu można wydrukować<br />
w postaci plików PDF, a także wyeksportować<br />
rysunki do formatu DXF, a inne dane<br />
do formatu Excela.<br />
Istnieje możliwość zapisania całego projektu<br />
w jednym pliku np. celem przesłania go<br />
do innego użytkownika programu lub do firmy<br />
Hensel Polska do weryfikacji.<br />
ENYGUIDE w wersji online dostępny jest<br />
pod adresem www.enyguide.pl. Znajduje<br />
się tam zawsze najnowsza wersja programu<br />
z aktualnymi cenami w PLN. Przy korzystaniu<br />
z tej wersji nie ma potrzeby instalowania<br />
go na komputerze użytkownika (wystarczy<br />
wpisać ww. adres do przeglądarki).<br />
Wskazane jest zarejestrowanie się, ze względu<br />
na możliwość zapamiętywania utworzonych<br />
projektów na serwerze programu ENYGUIDE<br />
i łatwe nimi zarządzanie. Dane użytkownika<br />
26 <strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong>
PRODUKTY<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
Fot. 2. Rozdzielnica ENYSTAR z daszkiem, szynami do montażu<br />
Fot. 3.<br />
na ścianie oraz panelem z<br />
gniazdami<br />
Obudowa w fazie dodawania płyt przepustowych<br />
pojawiają się wtedy automatycznie w projektach.<br />
Zaleca się stosowanie przeglądarki<br />
Mozilla Firefox.<br />
Istnieje także wersja offline dająca możliwość<br />
pracy bez dostępu do internetu. Aby<br />
rozpocząć pracę z tą wersją, należy jedynie<br />
skopiować zawartość CD-ROMu na komputer.<br />
CD-ROM z programem można zamówić<br />
w firmie Hensel Polska lub pobrać ze strony<br />
www.hensel-electric.pl (zakładka Serwis<br />
Pomoce ProjektoweENYGUIDE). Wersja<br />
offline aktualizuje się do najnowszej<br />
wersji, jeśli komputer jest podłączony do internetu.<br />
Program ten jest cały czas rozwijany.<br />
W najbliższym czasie ENYGUIDE umożliwi<br />
określenie współczynnika RDF dla<br />
projektowanej rozdzielnicy, co znacznie<br />
ułatwi spełnienie wymogów nowej normy<br />
PN-EN 61439.<br />
•<br />
PROMOCJA<br />
REKLAMA<br />
Nowe puszki odgałęźne<br />
Ewolucja<br />
oryginału<br />
Hensel Polska Sp. z o.o.<br />
www.enycase.eu<br />
Firma Hensel, wynalazca puszek<br />
odgałęźnych z tworzyw sztucznych i<br />
lider europejskiego rynku, wprowadza<br />
wiele innowacyjnych i użytecznych<br />
funkcji w kolejnej odsłonie swojego<br />
oryginału. Oto najnowsza puszka do<br />
instalacji zewnętrznych.<br />
1931<br />
2014<br />
<strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong><br />
27
PORADY<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
Zabezpieczenie instalacji<br />
fotowoltaicznej<br />
przed przepięciami<br />
Moduły PV i falowniki DC/AC wchodzące w skład instalacji PV są poważnie narażone<br />
na zniszczenie w wyniku bezpośredniego uderzenia pioruna w taką instalację lub<br />
w jej bezpośrednim otoczeniu, jak też na uszkodzenia w wyniku indukowanych przepięć<br />
powstałych przez pobliskie wyładowania atmosferyczne.<br />
Ryzyko jest stosunkowo duże, gdyż<br />
w Polsce notujemy statystycznie w ciągu<br />
roku ok. 25 dni burzowych i średnio<br />
ponad 2 uderzenia piorunów na 1 km².<br />
Dlatego do ochrony instalacji PV konstruuje<br />
się specjalne ograniczniki przepięć<br />
na napięcia od 500 do 1500 V DC.<br />
Jeżeli przy projektowaniu ochrony<br />
odgromowej zgodnie z normą PN-EN<br />
62305 nie udało się zachować właściwych<br />
odstępów izolacyjnych pomiędzy<br />
instalacją odgromową a instalacją<br />
PV (zwykle powyżej 0,5 m, co wynika<br />
z obliczeń) lub np. instalacja fotowoltaiczna<br />
jest zainstalowana na dachu<br />
pokrytym metalową dachówką, to<br />
wówczas należy koniecznie zastosować<br />
ograniczniki typu T1+T2 (dawniej<br />
zwane B+C). Specyfikacja techniczna<br />
CLC/TS 50539-12 w Aneksie A zaleca<br />
w tym przypadku stosowanie ograniczników<br />
z iskiernikiem gazowym, wskazując<br />
przy tym przewagę technologii<br />
połączenia szeregowego iskiernika<br />
gazowego i warystora, jak np. w ogranicznikach<br />
przepięć firmy CITEL wykonanych<br />
w technologii VG. Przykładowo<br />
w tabeli A.2.2. w tej specyfikacji<br />
dla LPL I, czyli dla prądów udarowych<br />
do 200 kA przy 2 zwodach pionowych<br />
sugeruje zastosowanie ograniczników<br />
o połączeniu szeregowym iskiernika<br />
gazowego i warystora na prąd udarowy<br />
10/350 μs minimum 10 kA na biegun<br />
(ograniczniki DS60VGPV firmy CI-<br />
TEL są na 12,5kA na biegun), podczas<br />
gdy ograniczniki o połączeniu równoległym<br />
iskiernika gazowego i warystora muszą wg<br />
tabeli A.2.3. wytrzymywać minimum 25 kA<br />
tego prądu na biegun. Natomiast ograniczniki<br />
warystorowe typu T2 (dawniej C) dobrze odprowadzają<br />
prądy indukowane o kształcie fali<br />
8/20 μs, ich jedyną poważniejszą wadą jest<br />
starzenie się pod wpływem tzw. prądu upływu<br />
i prądu roboczego. Taki prąd upływu, początkowo<br />
o wartości ok. 1 mA, występuje również<br />
w przypadku prądu przemiennego, natomiast<br />
w obwodach prądu stałego starzenie się warystora<br />
pod wpływem stałego przepływu takiego<br />
małego, a jednocześnie szkodliwego prądu<br />
upływu jest wielokrotnie większe. Można<br />
temu zapobiec, stosując ograniczniki przepięć<br />
3-modułowe o połączeniach typu „Y”, gdzie<br />
w środkowym module łączącym „+” i „-”<br />
Fot.1.<br />
Zewnętrzna skrzynka połączeniowa<br />
PV z ogranicznikami T1+T2 DS60VGPV<br />
dla 4 łańcuchów PV i 2 par wejść do<br />
falownika<br />
z ziemią zostaje zastosowany iskiernik gazowy<br />
uniemożliwiający przepływ prądu upływu,<br />
jak np. w ograniczniku DS50PVS-1000G/51<br />
firmy CITEL. Konstrukcja 3-modułowa typu<br />
„Y” dodatkowo zapobiega uszkodzeniu ogranicznika<br />
w przypadku zwarcia powstałego np.<br />
w wyniku uszkodzenia izolacji kabla.<br />
Jeżeli instalacja fotowoltaiczna nie jest zabezpieczona<br />
instalacją odgromową lub też<br />
udało się zachować właściwe odległości<br />
pomiędzy instalacją odgromową a instalacją<br />
fotowoltaiczną, to wg zaleceń normy<br />
minimum, co należy zastosować, to właśnie<br />
ograniczniki przepięć typu T2. W przypadku<br />
jednak uderzenia pioruna w taką instalację<br />
PV, ograniczniki typu T2 najczęściej okażą<br />
się niewystarczające, dlatego właściwsze jest<br />
stosowanie zawsze typu T1+T2.<br />
Dobierając ogranicznik do instalacji, bierzemy<br />
pod uwagę głównie dwa parametry – napięcie<br />
pracy oraz zapewniany poziom ochrony dla<br />
falownika PV i modułów fotowoltaicznych.<br />
Każdy producent modułów PV oraz falowników<br />
powinien określić ich wytrzymałość<br />
na przepięcia, względnie podać tzw. napięcie<br />
izolacji. Jeżeli brak tych danych, to podpowiedzią<br />
może być tabela w pkt. 9.2.2.3 specyfikacji<br />
CLC/TS 50539-12. Jeśli zaś chodzi<br />
o napięcie pracy ogranicznika przepięć, to powinno<br />
być one o 20-25% wyższe, niż wyliczone<br />
napięcie w łańcuchu PV. Na poziom ochrony<br />
natomiast bardzo istotnie wpływa długość<br />
przewodu PEN między ogranicznikiem przepięć<br />
a szyną uziemienia – zaleca się stosowanie<br />
przewodu miedzianego PEN o przekroju<br />
minimum 16 mm² i długości do 50 cm, zasto-<br />
28 <strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong>
PORADY<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
Fot. 2.<br />
Wewnętrzna skrzynka połączeniowa<br />
PV z ogranicznikiem T1+T2 DS60VGPV<br />
dla 2 łańcuchów PV i 1pary wejść<br />
do falownika<br />
sowanie dłuższego odcinka może być wyłącznie<br />
efektem wyliczeń, czy zapewniony przez<br />
taki zestaw poziom ochrony będzie właściwy<br />
dla danego falownika i modułów PV (np. dodatkowe<br />
100 cm przewodu może pogorszyć<br />
poziom ochrony o ponad 1000 V).<br />
Ostatni istotny temat to usytuowanie ogranicznika<br />
przepięć – powinien on znajdować<br />
się w pobliżu chronionego obiektu. Jeżeli<br />
długość przewodu pomiędzy modułami fotowoltaicznymi<br />
a falownikiem DC/AC nie<br />
przekracza 10 m, to wystarczy zainstalować<br />
1 ogranicznik w takim obwodzie, najlepiej<br />
obok falownika, jeżeli natomiast długość<br />
kabla jest większa niż 10 m, to przy modułach<br />
PV na każdym „łańcuchu PV” instalujemy<br />
ogranicznik typu T1+T2 lub T2,<br />
w zależności od obliczeń oraz zasad podanych<br />
powyżej, natomiast drugi ogranicznik<br />
w pobliżu falownika. Generalna zasada wynikająca<br />
ze specyfikacji technicznej CLC/TS<br />
50539-12, zawarta w pkt. 6.2, 6.3 i 6.4 jest<br />
taka, że ogranicznik przepięć obok falownika<br />
ma być tego samego rodzaju, co ogranicznik<br />
przy modułach PV. Ponieważ ograniczniki<br />
przepięć PV wykonane są zwykle ze<br />
stopniem ochrony IP20, dlatego ze względu<br />
na wilgoć należy je montować w skrzynkach<br />
połączeniowych PV ze stopniem ochrony<br />
IP65, jak też wszystkie użyte elementy muszą<br />
być dostosowane do odpowiedniego napięcia<br />
DC. Na stronie www.jeanmueller.pl<br />
w katalogu Zabezpieczenie fotowoltaiki<br />
znajduje się kilkadziesiąt schematów takich<br />
skrzynek w różnych wersjach: dla 1 do 6 łańcuchów<br />
PV, dla zabezpieczenia falowników<br />
z jedną, wiema lub trzema parami wyjść, wykonania<br />
z rozłącznikami DC lub bez, z podstawami<br />
do wkładek 10x38 gPV do 1000 V<br />
Fot. 3.<br />
Podstawa rozłączalna dla wkładek<br />
topikowych 10x38 gPV 1000 V DC<br />
DC i ogranicznikami przepięć T1+T2 lub T2<br />
od 500 do 1000 V DC. Instalując skrzynki<br />
połączeniowe PV zawierające ograniczniki<br />
przepięć należy pamiętać, że należy to zrobić<br />
w miejscu zawsze zacienionym.<br />
Po stronie AC falownika zaleca się zainstalowanie<br />
ograniczników przepięć AC chroniących<br />
przed przepięciami lub uderzeniami<br />
pioruna. Tutaj też, w zależności od budowy<br />
i zabezpieczeń instalacji AC, stosuje się albo<br />
ograniczniki typu T1+T2, jak np. DS134 lub<br />
DS134VG (prawie zawsze, gdy występuje<br />
instalacja odgromowa), albo tylko typu T2<br />
jak np. DS44 firmy CITEL. Dobierając ogranicznik<br />
typu T1+T2, należy pamiętać o tym,<br />
aby w projekcie został obowiązkowo wpisany<br />
prąd udarowy I imp oraz wskazane jest,<br />
aby ogranicznik był wykonany w technologii<br />
iskiernikowej – brak takiej informacji powoduje,<br />
że później instalatorzy kupują najtańsze<br />
ograniczniki warystorowe na prąd udarowy<br />
np. 3-4 kA na biegun zamiast np. 12,5 kA (tę<br />
właśnie wartość zaleca się jako minimalną<br />
w specyfikacji technicznej PKN-CLC/TS<br />
61643-12, gdy nie można wyliczyć, jaki prąd<br />
udarowy może pojawić się w instalacji elektrycznej).<br />
Z tego to właśnie powodu tysiące<br />
instalacji AC w Polsce jest niewłaściwie<br />
chronionych przed prądem piorunowym<br />
i co roku w wyniku pożarów rozdzielnic<br />
oraz uszkodzenia urządzeń elektronicznych<br />
powstają straty liczone w milionach<br />
zł. Ponadto producenci falowników często<br />
zalecają zainstalowanie wyłącznika nadprądowego<br />
o charakterystyce B lub C albo<br />
rozłącznika na wkładki topikowe gG oraz<br />
wyłącznika różnicowoprądowego o prądzie<br />
Fot. 4.<br />
Wkładka topikowa gPV na 250 A<br />
i 1100 V DC<br />
różnicowym 30 lub 100 mA. Firma JEAN<br />
MUELLER POLSKA oferuje wiele wykonań<br />
skrzynek połączeniowych AC zawierających<br />
powyższe elementy. W bardzo małych<br />
instalacjach PV, gdy falownik jest umieszczony<br />
obok rozdzielnicy głównej i uziemiony<br />
do tej samej szyny PEN, co ogranicznik<br />
przepięć AC w rozdzielnicy, można zrezygnować<br />
z dodatkowego ogranicznika.<br />
W przypadku falownika DC/AC podłączonego<br />
do komputera należy zabezpieczyć przewody<br />
komunikacyjne i sterownicze specjalnymi<br />
ogranicznikami przepięć np typu DLA.<br />
lub DLU... firmy CITEL – jest tu bardzo<br />
dużo wersji w zależności od napięcia (6, 12,<br />
24 V DC itd.), liczby żył, prądów i systemu<br />
transmisji danych (RS485, RS422, Profibus,<br />
LONWork itd). Warto też pamiętać o zabezpieczeniu<br />
specjalnymi ogranicznikami przepięć<br />
CITEL kamer monitoringu stosowanych<br />
na farmach PV.<br />
Ponieważ bardzo dużo projektów instalacji<br />
PV zawiera istotne błędy w zakresie<br />
zabezpieczeń przed przepięciami i zwarciami,<br />
na stronach www.jeanmueller.pl<br />
zostało umieszczonych kilka przykładowych<br />
schematów w AUTO-CAD, które<br />
czytelnicy „Fachowego <strong>Elektryk</strong>a”<br />
mogą pobrać i zaadaptować wg swoich<br />
potrzeb.<br />
Zbigniew Błażejewski,<br />
Prezes Jean Mueller Polska Sp. z o.o.<br />
<strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong><br />
29
PORADY<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
Fot.: Top Cable<br />
Fot. 1.<br />
Systemy solarne – przynajmniej częściowo - uniezależniają nas od zewnętrznych dostawców prądu<br />
Kable i przewody<br />
do instalacji PV<br />
Poszczególne elementy instalacji fotowoltaicznych są bezpośrednio narażone na<br />
długotrwałe oddziaływanie wilgoci, promieniowania UV i zmiennych temperatur. Wybierając<br />
kable i złączki, musimy szukać produktów o jak najwyższych parametrach technicznych.<br />
Zmieniająca się polityka Unii Europejskiej<br />
dotycząca kwestii energetycznych<br />
oraz – wynikające z niej<br />
– promowanie odnawialnych źródeł<br />
energii sprawia, że coraz więcej<br />
osób i firm inwestuje w systemy<br />
fotowoltaiczne. Systemy solarne<br />
przynajmniej częściowo zabezpieczają<br />
przed wahaniami dopływu<br />
surowców energetycznych, czyli<br />
uniezależniają nas od zewnętrznych<br />
dostawców prądu, a w przypadku<br />
sensownie prowadzonej polityki<br />
państwa mogą się przyczyniać do<br />
wygenerowania znacznych oszczędności<br />
w indywidualnych gospodarstwach<br />
domowych.<br />
Fot.2.<br />
Kable fotowoltaiczne<br />
Na samym początku należy zaznaczyć,<br />
że pod nazwą kabli fotowoltaicznych kryją<br />
się kable służące do połączeń pomiędzy<br />
modułami fotowoltaicznymi, ciągami modułów<br />
oraz do połączeń modułów z przemiennikiem<br />
DC/AC – jedno- i wielożyłowe<br />
(na kompletny system składają się<br />
również kable bardziej „standardowe”, np.<br />
ziemne na 0,6/1 kV). Nadają się one, zależnie<br />
od szczegółowej sytuacji, zarówno<br />
Przewody fotowoltaiczne to specjalne konstrukcje z materiałów zapewniających wysoką<br />
wytrzymałość termiczną i mechaniczną przez długi czas<br />
Fot.: Lapp Kabel<br />
30 <strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1• <strong>2016</strong>
PORADY<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
Fot.: Lapp Kabel<br />
Fot.: Lapp Kabel<br />
Fot.4.<br />
Priorytetem jest zapewnienie<br />
jak najwyższego bezpieczeństwa<br />
instalacji przez określenie, już na<br />
poziomie projektu, skrajnych warunków<br />
eksploatacji<br />
Fot. 3.<br />
Fot.: Top Cable<br />
Fot. 5.<br />
Wszystkie elementy układu fotowoltaicznego muszą być precyzyjnie dopasowane<br />
Priorytetem przy wyborze kabli<br />
solarnych powinny być dla nas jak<br />
najwyższe parametry produktów<br />
do połączeń ruchomych, jak i układania<br />
na stałe, na wewnątrz i oczywiście przede<br />
wszystkim na zewnątrz pomieszczeń. Kable<br />
stosowane w systemach fotowoltaicznych<br />
powinny charakteryzować się odpornością<br />
na wysokie temperatury, wytrzymałością<br />
na obciążenia, a jednocześnie wyróżniać się<br />
dużą elastycznością. W ciągu ostatnich kilku<br />
lat kable w 1 i 2 klasie giętkości coraz<br />
częściej zastępowane są produktami o giętkości<br />
klasy 5.<br />
W przypadku kabli fotowoltaicznych<br />
mamy do czynienia z szerokim zakresem<br />
pracy – od ok. -40°C do 110°C – dzięki<br />
czemu nie dochodzi do tzw. zimnego<br />
przepływu (cold flow), który mógłby doprowadzić<br />
do nierównomiernego ułożenia<br />
wyrobów kablowych oraz zwarcia. Ponadto<br />
zastosowane materiały izolacji żył muszą<br />
utrzymywać parametry elektryczne,<br />
fizyczne oraz spełniać swe funkcje właśnie<br />
przy dużym zróżnicowaniu temperatur<br />
występującym w zewnętrznych instalacjach<br />
PV.<br />
Liczy się jakość<br />
Priorytetem przy wyborze kabli solarnych<br />
powinny być dla jak najwyższe parametry<br />
produktów. Wymagania, jakie stawia się<br />
instalacjom, wiążą się ze specyfiką miejsca<br />
montażu. Kable w systemie fotowoltaicznym<br />
narażone są na ciągłą ekspozycję<br />
na promieniowanie UV, ozon, zmiany<br />
temperatur, do tego oddziaływanie wody<br />
i wilgoci, jak i ryzyko uszkodzeń mecha-<br />
EKSPERT Fachowego<br />
<strong>Elektryk</strong>a<br />
Dlaczego stosowanie przewodów o zbyt małym przekroju ma negatywny wpływ<br />
na działanie instalacji fotowoltaicznej?<br />
Mariusz Pajkowski<br />
Z-ca Dyrektora<br />
ds. Technicznych<br />
Lapp Kabel<br />
Dobór odpowiedniego przekroju<br />
przewodu do planowanego obciążenia<br />
jest w każdej instalacji<br />
kwestią zasadniczą. Przeciążone<br />
przewody rozgrzewają się, a tym<br />
samym ich izolacja szybciej się<br />
starzeje, tracąc swoje właściwości<br />
izolacyjne i mechaniczne.<br />
Jednakże w przypadku instalacji<br />
fotowoltaicznej jest to zagadnienie,<br />
z dwóch powodów, szczególnie<br />
ważne. Po pierwsze, instalacje<br />
fotowoltaiczne ze swej natury<br />
są układane na zewnątrz pomieszczeń,<br />
na dachach, elewacjach<br />
budynków lub na otwartej<br />
przestrzeni. Przewody cały rok<br />
są eksponowane na promieniowanie<br />
słoneczne, które, zwłaszcza latem, mocno je ogrzewa.<br />
Dodatkowe podwyższanie tej temperatury przez zły<br />
dobór przekrojów naraża przewody na przegrzanie i uszkodzenie<br />
izolacji. Po drugie, instalacje fotowoltaiczne często<br />
są montowane w gospodarstwach domowych i użytkowane<br />
przez osoby nie posiadające uprawnień elektrycznych. Stąd<br />
potrzeba zapewnienia jak najwyższego bezpieczeństwa instalacji<br />
przez określenie, już na poziomie projektu, skrajnych<br />
warunków eksploatacji. Pamiętajmy, że instalacje fotowoltaiczne<br />
będą pracowały, bez przeglądów czy remontów,<br />
15-20 lat, więc nie unikniemy naturalnego procesu starzenia<br />
się izolacji. Tym bardziej nie można go przyspieszać,<br />
instalując zbyt małe przekroje żył. Z tego samego powodu<br />
przewody fotowoltaiczne to specjalne konstrukcje wykorzystujące<br />
materiały zapewniające wysoką wytrzymałość<br />
termiczną i mechaniczną przez długi czas. Ich zamiana na<br />
standardowe przewody obniżałaby drastycznie bezpieczeństwo<br />
takiej instalacji.<br />
<strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong><br />
31
PORADY<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
Fot.: Phoenix Contact<br />
Fot.: Phoenix Contact<br />
Fot.6.<br />
Testy przeprowadzane przez producentów są rygorystyczne. Produkty muszą gwarantować<br />
prawidłowe działanie przez okres minimum kilkudziesięciu lat<br />
Fot.7.<br />
Pożądane są rozwiązania niewymagające<br />
zbyt wiele czasu ani specjalistycznych<br />
przyrządów<br />
nicznych. Liczy się zatem jakość materiałów<br />
oraz wypełnianie przez producentów<br />
wyśrubowanych norm i wytycznych.<br />
Wszystkie komponenty zawarte w instalacjach<br />
PV powinny być wytwarzane zgodnie<br />
z normami europejskimi oraz mieć<br />
m.in. certyfikat CE. Dodatkowym potwierdzeniem<br />
parametrów i jakości kabli<br />
są certyfikaty niezależnych instytutów<br />
certyfikujących np. TÜV.<br />
Wysokie wymagania<br />
Przed zakupem konkretnego produktu warto<br />
sprawdzić, czy został on wykonany w standardzie<br />
HD 605/A1 (norma ta informuje<br />
o odporności kabla na promieniowanie UV<br />
oraz warunki pogodowe). Trzeba też ponadto<br />
zweryfikować, czy materiały, które wykorzystano<br />
do produkcji kabla zgadzają się<br />
z normą EN 60216, co można potraktować<br />
jako gwarancję, że kabel będzie się nadawał<br />
do długotrwałej eksploatacji.<br />
Do produkcji kabli fotowoltaicznych polecane<br />
są żyły z miedzi ocynowanej,<br />
ponieważ mają one wyższą odporność<br />
na utlenianie. Z kolei do izolacji i powłoki<br />
zewnętrznej kabli polecanym tworzywem<br />
jest guma, będąca zarówno dobrym izola-<br />
Fot.8.<br />
Fot.: Top Cable<br />
Kable fotowoltaiczne nadają się<br />
zarówno do połączeń ruchomych,<br />
jak i układania na stałe, na zewnątrz<br />
i wewnątrz pomieszczeń<br />
EKSPERT Fachowego<br />
<strong>Elektryk</strong>a<br />
Kable i złącza – sprawdzone i od jednego producenta<br />
Piotr Andrzejewski<br />
Product Manager<br />
Phoenix Contact<br />
Na rynku jest kilku wiodących<br />
producentów złącz do instalacji<br />
PV. Niektórzy z nich, starając się<br />
dopasować do przyjętych standardów,<br />
oferują podobne rozwiązania<br />
praktycznie kompatybilne ze sobą.<br />
Niestety tylko praktycznie, gdyż żaden<br />
z nich nie zaleca łączenia swoich<br />
złącz z tymi, które pochodzą od<br />
innego producenta, a wręcz jasno<br />
informuje, że nie bierze odpowiedzialności<br />
gwarancyjnej w przypadku<br />
stwierdzenia takiego działania.<br />
I słusznie, gdyż z pozoru tak samo<br />
wykonane elementy, mimo że na<br />
pierwszy rzut oka pozwalają się ze<br />
sobą spiąć, często różnią się bardzo<br />
istotnymi detalami. Różnice można<br />
znaleźć na przykład w konstrukcji styków prądowych. Aby złącze<br />
przewodziło właściwie prąd (zgodnie z założeniami projektanta),<br />
obie współpracujące części (męska i żeńska) muszą być wykonane<br />
we właściwy sposób, uwzględniający także margines bezpieczeństwa<br />
na „starzenie się” materiału. Producenci przeznaczają<br />
na badania ogromne sumy pieniędzy tak, aby zagwarantować<br />
bezawaryjne działanie raz połączonego systemu przez kilkadziesiąt<br />
lat. Istotne stają się tu wąskie tolerancje wymiarowe, właściwy<br />
materiał, odpowiedni kształt styków czy siły dociskowe między<br />
częścią żeńską a męską złącza. Jako przykład – różne pokrycie<br />
galwaniczne części stykowych może prowadzić do powstania ogniwa<br />
elektrycznego na ich połączeniu, co w niekorzystnym przypadku<br />
powoduje zainicjowanie zjawiska korozji. Konstrukcja izolatora,<br />
który realizuje skuteczne ryglowanie obu części także jest<br />
istotna – czasem drobna różnica wywołać może rozszczelnienie<br />
takiej niedopasowanej pary, narażając połączenie na warunki<br />
zewnętrzne, a w skrajnych przypadkach nawet do jej rozłączenia<br />
przy niewielkim naprężeniu przewodów.<br />
32 <strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1• <strong>2016</strong>
PORADY<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
Fot.: Phoenix Contact<br />
Fot.9.<br />
Część stykowa powinna być na tyle uniwersalna, aby nie było konieczności stosowania specjalnych adapterów/przejściówek<br />
torem, jak i charakteryzująca się wysoką<br />
odpornością mechaniczną, odpornością<br />
na rozdarcia, ścieranie, wodę czy oddziaływanie<br />
czynników atmosferycznych. Dzięki<br />
temu tego rodzaju elementy wyróżniają się<br />
długą żywotnością (według normy IEC<strong>2016</strong><br />
– 31-krotnie dłuższą niż PVC), niezależnie<br />
od średnic kabli.<br />
Priorytet: bezpieczeństwo pożarowe<br />
Liczą się także parametry odnoszące się<br />
do bezpieczeństwa pożarowego kabli,<br />
szczególnie w przypadku mikroinstalacji<br />
PV na budynkach mieszkalnych<br />
lub w obiektach, w których przebywają<br />
i pracują ludzie. Należy wybierać takie<br />
produkty, które w razie pożaru nie rozprzestrzeniają<br />
ognia, oraz bezhalogenowe.<br />
Instalacja fotowoltaiczna nie może<br />
bowiem stwarzać zagrożenia nawet<br />
w przypadku pożaru. Dzięki wykorzystaniu<br />
specjalnych materiałów nie dochodzi<br />
do emisji szkodliwych związków halogenowych<br />
(zawierających chlorowce –<br />
F, Cl, Br, I), toksycznych gazów trujących<br />
i korozyjnych, emisja dymu utrzymuje się<br />
zaś na bardzo niskim poziomie. Tego typu<br />
kable nie wydzielają też gazów o oddziaływaniu<br />
korozyjnym, które w efekcie pożaru<br />
mogłyby uszkadzać konstrukcje metalowe<br />
wchodzące w skład instalacji PV.<br />
Nie tylko kable<br />
Z dużą uwagą należy dobrać również złącza<br />
fotowoltaiczne, które mogą zadecydować<br />
o działaniu i bezawaryjnej pracy ca-<br />
<strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong><br />
33
PORADY<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
Fot.: Phoenix Contact<br />
Fot.10.<br />
Instalacje fotowoltaiczne to przyszłość rynku energetycznego<br />
łego układu. Jedną z kluczowych kwestii<br />
jest tu łatwość podłączenia – za pomocą<br />
standardowych przyrządów i w jak najkrótszym<br />
czasie, przede wszystkim z uwagi<br />
na miejsce wykonywania prac (np.<br />
na pochyłym dachu).<br />
Miejsce montażu sprawia ponadto, że złączom<br />
fotowoltaicznym stawiamy podobne<br />
wymagania, co kablom – czyli odporności<br />
na deszcze, promieniowanie UV, duże<br />
wahania temperatur czy zanieczyszczenia<br />
środowiska. Istotne jest różnicowanie<br />
złącz ze względu na wyższe napięcie, czy<br />
większe obciążenie prądowe. Zaleca się<br />
zastosowanie uniwersalnej części stykowej,<br />
dzięki czemu wykorzystywanie specjalnych<br />
adapterów czy przejściówek nie<br />
będzie konieczne.<br />
Fotowoltaika – przyszłość rynku<br />
energetycznego<br />
Warto zauważyć, że fotowoltaika rozwija<br />
się bardzo prężnie, choć dynamika przyrostu<br />
mocy zainstalowanej i dostarczanej<br />
energii kształtuje się nierównomiernie<br />
w różnych, nawet sąsiadujących ze sobą<br />
krajach,.<br />
Ale producenci wciąż rozszerzają i doskonalą<br />
swoją ofertę. Wiąże się to m.in.<br />
z ustawodawstwem Unii Europejskiej,<br />
Parametry i właściwości kabli określane są przez normy<br />
obowiązujące w Unii Europejskiej<br />
• Giętkość żył: UNE EN 60228; IEC 60228<br />
• Odporność na rozprzestrzenianie płomienia: UNE EN 60332-1;<br />
IEC 60332-1<br />
• Wydzielanie gazów toksycznych: UNE EN 60754; IEC 60754<br />
• Emisja dymu: UNE EN 61034-1; IEC 61034-1-2<br />
• Wydzielanie gazów korozyjnych, pH ≥ 4,3 ; C < 10 mS/mm:<br />
UNE EN 60754-2; IEC 60754-2<br />
• Odporność na ozon: EN 60811-2-1<br />
• Odporność na warunki pogodowe/UV: HD 605/A1<br />
• Odporność na wilgoć i wodę: EN 60811-1-3<br />
• Odporność na substancje kwaśne i zasadowe: EN 60811-2-1<br />
• Odporność na ścieranie: EN 50305<br />
• Odporność na rozdarcia: EN 60811<br />
Źródło: Top Cable<br />
zmieniającymi się przepisami oraz ciągłym<br />
podwyższeniom wymagań, którym powinny<br />
odpowiadać kable (np. Rozporządzenie<br />
Parlamentu Europejskiego i Rady nr<br />
305/2011 obowiązujące od połowy 2013 r.<br />
zalicza kable i przewody, także w instalacji<br />
PV, do klasy wyrobów budowlanych, nakładając<br />
jednocześnie na producentów konieczność<br />
badań kabli oraz każdorazowego<br />
podawania klasy odporności na ogień).<br />
Nacisk na inwestycje w odnawialne źródła<br />
energii sprawia, że instalacje fotowoltaiczne<br />
będą powstawały znacznie częściej<br />
– także nad Wisłą. Mimo iż tego rodzaju<br />
systemy są bardzo zaawansowane technologicznie,<br />
to nie są jednak wolne od paru<br />
ograniczeń. Do podstawowych należy brak<br />
uniwersalności, co oznacza, że dana instalacja<br />
musi zostać precyzyjnie dopasowana<br />
do szerokości geograficznej, konkretnego<br />
zastosowania, a nawet zagospodarowania<br />
przestrzennego działki i budynku, co dotyczy<br />
także kabli fotowoltaicznych.<br />
Iwona Bortniczuk<br />
Na podstawie materiałów firm:<br />
Top Cable SA, Lapp Kabel, Phoenix Contact<br />
Współpraca merytoryczna:<br />
Wojciech Kaliciak,<br />
Dyrektor Handlowy – Polska, Top Cable SA<br />
Konsultacja:<br />
Piotr Andrzejewski,<br />
Product Manager, Phoenix Contact<br />
i Mariusz Pajkowski,<br />
Z-ca Dyrektora ds. Technicznych, Lapp Kabel<br />
34 <strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1• <strong>2016</strong>
NOWOŚCI<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
R060 konwerter Modbus/M Bus<br />
PROMOCJA<br />
Przeglądarka sieciowa<br />
Topologia sieci MP-Bus z konwerterem R060<br />
Konwerter R060<br />
Kluczową rolę w automatyce przemysłowej<br />
odgrywają magistrale komunikacyjne i związane<br />
z nimi protokoły, dzięki którym można<br />
– w układzie sieciowym – właściwie adresować,<br />
przesyłać i odbierać sygnały. Należące<br />
do tej grupy rozwiązanie MP-Bus opracowane<br />
przez firmę Belimo AG monitoruje i steruje<br />
aż ośmioma napędami, pozycjonowaniem<br />
przepustnic, zaworów regulacyjnych i regulatorów<br />
VAV. MP-Bus zapewnia niższe koszty<br />
inwestycyjne ze względu na stosunkowo<br />
proste okablowanie oraz większą możliwość<br />
regulacji i diagnostyk oraz nie ma ograniczeń<br />
dotyczących topologii sieci. Podstawowa<br />
wersja MP-Bus została rozszerzona o standardy<br />
MFT oraz MFT2.<br />
Konwerter Domat R060 Modbus/MP-Bus<br />
jest wyposażony zarówno w złącze szeregowe<br />
(RS485) jak i Ethernet. Linia RS485<br />
jest galwanicznie oddzielona. Oba złącza,<br />
szeregowe i Ethernet, mogą być używane<br />
jednocześnie. Urządzenie współpracuje<br />
z funkcjami Modbus F01 – F06, F15 i F16,<br />
dzięki czemu dane mogą być dostępne bitowo<br />
lub przy użyciu funkcji odczytu i zapisu<br />
danych w całym rejestrze. Wszystkie<br />
parametry komunikacji szeregowej, adres<br />
IP, port TCP dla Modbus itd. są ustawiane<br />
za pomocą wbudowanego serwera internetowego,<br />
dzięki czemu nie ma potrzeby<br />
zamawiania dodatkowego oprogramowania<br />
czy okablowania. Konwerter obsługuje<br />
zarówno półautomatyczne, jak i manualne<br />
adresowanie MP-busowych urządzeń peryferyjnych.<br />
R060 na Modbusie oferuje także<br />
funkcje konfiguracyjne i diagnostyczne,<br />
można go zatem stosować jako uniwersalny<br />
interfejs dla magistrali MP-Bus – z dostępem<br />
do sieci lub sterowany za pomocą modbusowych<br />
komend przesyłanych z oprogramowania<br />
klienckiego. Kolejną ważną<br />
cechą jest tzw. DataPool, funkcja służąca<br />
do odczytu dłuższych ciągów wartości, np.<br />
odczytów ciepłomierzy. Nadajnik jest zasilany<br />
prądem stałym lub zmiennym o napięciu<br />
24 V, dzięki czemu można go podłączyć<br />
do standardowych MP-busowych urządzeń<br />
peryferyjnych. Do diagnostyki komunikacji<br />
i zasilania wykorzystywane są diody LED.<br />
Konwerter R060 oferowany przez firmę<br />
Domat Control System s.r.o. – dostawcę<br />
komponentów i systemów do pomiaru<br />
i kontroli jest kolejnym innowacyjnym elementem<br />
do budowy zintegrowanych systemów<br />
wentylacji, ogrzewania i klimatyzacji<br />
w dużych obiektach budowlanych. Z tymi<br />
i innymi rozwiązaniami oferowanymi przez<br />
firmę DOMAT można będzie zapoznać się<br />
m.in. podczas targów INSTALACJE <strong>2016</strong>.<br />
www.domat-cs.pl<br />
<strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1• <strong>2016</strong><br />
35
PORADY<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
Osprzęt do grupowania oraz segregacji kabli i przewodów<br />
W trasach kablowych<br />
Kable i przewody biegnące po trasach kablowych bardzo często są grupowane i segregowane.<br />
Z jednej strony chodzi bowiem o łatwą identyfikację, zaś z drugiej, niejednokrotnie<br />
konieczne jest spełnienie wymagań w zakresie minimalnych odległości pomiędzy kablami<br />
strukturalnymi a energetycznymi.<br />
Osłony spiralne<br />
Osłony spiralne zapewniają nie tylko<br />
separację kabli i przewodów,<br />
ale również dodatkową ochronę<br />
mechaniczną z elastycznym ułożeniem.<br />
Można je łatwo usunąć i użyć<br />
ponownie np. przy tymczasowym<br />
przeprowadzaniu przewodów. Materiał<br />
do produkcji tych osłon to<br />
polietylen naturalny (P) i polietylen<br />
samogasnący (PA). Osłony spiralne<br />
znajdują zastosowanie nie tylko przy<br />
grupowaniu wiązek przewodów, ale<br />
i przy elastycznych połączeniach,<br />
np. między płytą główną a drzwiami<br />
szafy kontrolnej.<br />
Akcesoria do korytek<br />
grzebieniowych<br />
Szereg akcesoriów pozwala na grupowanie<br />
przewodów w korytkach<br />
grzebieniowych. Stąd też specjalne<br />
separatory umożliwiają fizyczne<br />
oddzielenie obwodów mających<br />
różne napięcia znamionowe lub<br />
funkcje. Do montażu wykorzystuje<br />
się elementy kotwiczące. Dostępne<br />
są separatory do korytek o wysokościach<br />
40, 60 i 80 mm. Dzięki<br />
separatorom korytko jest dzielone<br />
na dwa oddzielne przedziały<br />
(w przypadku korytek o podstawie<br />
40, 60 mm) lub na trzy przedziały<br />
(przy korytkach o podstawie 80,<br />
100, 120 i 150 mm).<br />
Warto również zwrócić uwagę<br />
na pierścienie mocujące. Wykonane<br />
są one z usztywnionego PCV dla<br />
uzyskania lepszej jakości i dobrej<br />
odporności dynamicznej. W niektórych<br />
rozwiązaniach przewidziano<br />
wbudowany system kotwiczący,<br />
Fot. 1.<br />
Stacja elektroenergetyczna stawia szczególne wymagania, co do prowadzenia kabli<br />
i przewodów<br />
który pozwala na szybką instalację oraz<br />
zmianę położenia nawet w przypadku,<br />
gdy korytko jest już zamontowane. Dobre<br />
trzymanie przewodów zapewniają<br />
elementy blokujące obracanie się pierścienia.<br />
Niejednokrotnie zastosowanie<br />
znajdują paski utrzymujące z liniami<br />
karbami do odłamania. Wykonuje się<br />
je z poliamidu wzmacnianego włóknem<br />
szklanym. Ważna jest szybka instalacja<br />
oraz maksymalne zamknięcie.<br />
Korytka grzebieniowe mogą być wzbogacone<br />
specjalnymi elementami, które<br />
dodatkowo pozwalają na identyfikowanie<br />
kabli i obwodów. Nie ma przy tym potrzeby<br />
klejenia czy też wiercenia. Oznaczenie<br />
nie musi być zdejmowane podczas prac<br />
wymagających zdjęcia pokrywy.<br />
Fot. 2.<br />
Fot.: TECHNODAT<br />
Prosty przypadek etykiet identyfikacyjnych<br />
na przewodach<br />
Fot.: BROTHER<br />
36 <strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1• <strong>2016</strong>
PORADY<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
Fot. 4.<br />
W siatkowym korycie kablowym<br />
Fot. 3.<br />
Warto zadbać o porządek w instalacji<br />
Akcesoria do korytek<br />
metalowych<br />
Jako akcesoria do koryt metalowych zastosować<br />
można specjalne przegrody. Poszczególne<br />
elementy są dobierane w zależności<br />
od przebiegu trasy kablowej. W efekcie zastosowanie<br />
znajdują przegrody kształtowe<br />
(kolanka, łuki wewnętrzne i zewnętrzne),<br />
łączniki, przegrody górne i dolne.<br />
Opaski kablowe<br />
Na grupowanie przewodów pozwalają też<br />
opaski kablowe. W nowoczesnych opaskach<br />
ząbkowanych wewnętrznie należy zwrócić<br />
uwagę przede wszystkim na specjalne<br />
zaprojektowaną główkę. Dobra opaska powinna<br />
cechować się dużą wytrzymałością<br />
na rozciąganie oraz małą siłą zaciągania.<br />
Istotny pozostaje szybki montaż, dzięki<br />
zintegrowanemu zatrzaskowi nylonowemu.<br />
Opaska jest więc pewnie blokowana. Zaokrąglona,<br />
płaska, podniesiona końcówka<br />
zabezpiecza sąsiednie przewody przed<br />
uszkodzeniem. Przewiduje się również specjalną<br />
konstrukcję zatrzasku, który chroni<br />
opaskę przez wyślizgnięciem przy montażu.<br />
Spotkać można modele przeznaczone specjalnie<br />
do prowadzenia równoległego.<br />
Niektóre typy opasek kablowych, ząbkowanych<br />
zewnętrznie, wyposażono w główkę<br />
przekręconą o 90°. Zyskuje się dzięki temu<br />
łatwe przewlekanie taśmy przez główkę,<br />
a także lepsze przyleganie do wiązki czy<br />
też do węża. W niektórych modelach przewidziano<br />
zwiększoną wytrzymałość na zrywanie.<br />
Odpowiednia szerokość opaski minimalizuje<br />
ryzyko uszkodzenia przewodu.<br />
Zastosować można modele o zakrzywionym<br />
kształcie główki.<br />
Fot.: OBO BETTERMANN<br />
Fot.: HELLERMANN TYTON<br />
Fot.: BROTHER<br />
Fot.: LEGRAND<br />
Fot. 5. Wieszaki naścienne do dużych wiązek przewodów Fot. 6. Oznaczenia zaprojektowane do pracy w ekstremalnych warunkach<br />
<strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong><br />
37
PORADY<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
Fot.: HILPRESS<br />
Fot. 7.<br />
Różne odmiany opasek do krępowania wiązek przewodów<br />
Modele z zamkiem bolcowym zapewniają<br />
dobry docisk na całej powierzchni połączenia.<br />
Konstrukcja niektórych wersji przewiduje<br />
gładką taśmę. Opaska taka jest blokowana<br />
przez wtłaczany bolec, wzmacniany<br />
włóknem szklanym. Producenci oferują<br />
opaski konfekcjonowane o określonej długości<br />
oraz taśmy ciągłe.<br />
Zastosować można opaski z oddzielną<br />
główką i przekładką dystansową. Takie<br />
rozwiązanie zapewnia odseparowanie mocowanego<br />
przewodu lub kabla od elementu<br />
nośnego. Zabezpieczona jest więc izolacja<br />
przewodu, na przykład przed działaniem<br />
czynników mechanicznych.<br />
Przydatne rozwiązanie stanowią opaski<br />
przeznaczone do dużych obciążeń. Kluczowe<br />
znaczenie ma mocny uchwyt wiązki.<br />
Niejednokrotnie jest on uzyskany dzięki<br />
rowkom umieszczonym po wewnętrznej<br />
stronie główki. Zagięty język zapewnia łatwe<br />
wprowadzanie opaski do główki.<br />
W razie potrzeby zastosować można modele<br />
opasek przeznaczone do pracy w trudnych<br />
warunkach. Przydatne rozwiązanie<br />
stanowi specjalny mechanizm zaginania.<br />
To właśnie dzięki niemu zyskuje się zabezpieczenie<br />
przed luzowaniem opaski pod<br />
wpływem wibracji.<br />
Producenci oferują opaski zaprojektowane<br />
z myślą o przewodach specjalistycznych<br />
oraz skomplikowanych systemach kablowych.<br />
Zastosowanie takiego rozwiązania<br />
pozwala na spinanie i pozycjonowanie<br />
przewodów, w tym, światłowodowych.<br />
Można odseparować od siebie kable przeznaczone<br />
do transmisji danych, zasilające,<br />
wideo, alarmowe itp., zarówno w poziomych<br />
jak i pionowych trasach kablowych.<br />
Specjalny mechanizm samoregulacyjny<br />
zapewni ochronę przed nadmierną siłą<br />
EKSPERT Fachowego<br />
<strong>Elektryk</strong>a<br />
Jakie nowatorskie rozwiązania znajdują zastosowanie w opaskach kablowych?<br />
Jarosław Sikora<br />
Trytyt<br />
Opaski kablowe, potocznie nazywane<br />
również TRYTYTKAMI,<br />
niewiele zmieniły się w ciągu<br />
ostatnich kilkudziesięciu lat. Ich<br />
budowa to nadal ząbkowany profil/taśma/opaska<br />
oraz głowica, w której opaska klinuje się.<br />
W ostatnich latach widać trzy główne kierunki zmiany, jakie<br />
następują w budowie opasek kablowych oraz ich zastosowaniu.<br />
Pierwsza to zmniejszenie ilości tworzywa użytego do<br />
wyprodukowania opasek. Druga to zastosowanie różnego rodzaju<br />
materiałów do ich wytworzenia. Trzecia to modyfikacja<br />
kształtu, dodawanie nowych funkcji itp.<br />
Jeśli chodzi o pierwszy kierunek, to zauważalne są powolne<br />
zmiany mające na celu „odchudzenie” opaski z „kosztów”,<br />
a co za tym idzie zmiany ich wymiarów lub co bardziej niebezpieczne<br />
surowce użyte do ich wytworzenia. Powodem tych<br />
zmian jest zwiększająca się z każdym rokiem presja cenowa<br />
na rynku. Tym samym firmy, które produkują opaski we<br />
w pełni zautomatyzowanych fabrykach zarówno w Europie,<br />
Azji, jak i Ameryce, szukają oszczędności w ilości lub jakości<br />
tworzywa użytego do produkcji opasek kablowych. Oczywiście<br />
rodzi to konsekwencje, które obserwujemy od jakiegoś czasu,<br />
tzn. tylko markowe produkty takich producentów, czy dystrybutorów<br />
jak np Trytyt, SapiSelco, Hellermann Tyton, Panduit<br />
gwarantują stabilną wysoką jakość. Mniejsi producenci oferują<br />
tańsze produkty, lecz nie oferują stabilnej wysokiej jakości<br />
tych produktów.<br />
Drugi kierunek zmian, jakie zachodzą w ostatnich latach to<br />
powstawanie coraz szerszego spektrum opasek wykonanych<br />
dla poszczególnych gałęzi przemysłu. Coraz powszechniej<br />
spotykane są na rynku opaski wykrywane przez detektor<br />
metalu (z dodatkiem tlenków metalu) opracowane z myślą<br />
o przemyśle spożywczym, chemicznym, czy farmaceutycznym.<br />
Inne tworzywo, z którego opaski są wykonywane na<br />
specjalne zamówienie, to polipropylen. Trytytki tego typu<br />
najczęściej przeznaczone są do przemysłu chemicznego,<br />
ze względu na ich wysoką odporność na działanie roztworów<br />
kwasowych.<br />
Trzecia droga to pojawiające się na rynku wymagania dotyczące<br />
dodatkowych sposobów mocowania opasek, ich współpraca<br />
z dodatkowymi uchwytami, zapinkami itp.<br />
Przykładem najnowszych rozwiązań są opaski OTWP (fot. 10),<br />
czyli opaski, które są nie tylko wielokrotnego użytku, ale także<br />
dodatkowo na całej długości opaski są one perforowane,<br />
co możliwa ich przytwierdzenie do podłoża lub zawieszenie<br />
za pomocą: śrub, gwoździ, kołków itp.<br />
38 <strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1• <strong>2016</strong>
PORADY<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
Fot.: TRYTYT<br />
Fot.: TRYTYT<br />
Fot.: TRYTYT<br />
Fot. 8.<br />
Zaskakująco proste i skuteczne naścienne uchwyty kablowe<br />
zacisku. W opaskach tego typu wyeliminowano<br />
ostre krawędzie. Na rynku oferowane<br />
są opaski tekstylne, szczególnie<br />
przydatne w przypadkach, w których wymaga<br />
się częstego rozpinania obwodów.<br />
Nacięta głowica zapewni szybki i łatwy<br />
montaż.<br />
Nabyć można opaski zaprojektowane<br />
z myślą o instalacjach alarmowych. Płaska<br />
główka pozwala na wiązanie kabli, które<br />
będą przeciągane przez rury lub przepusty.<br />
Produkty tego typu są szczególnie przydatne<br />
przy prefabrykacji rozdzielnic. Zaokrąglone<br />
kształty ochronią dłonie montera<br />
przed skaleczeniami oraz uszkodzeniami<br />
izolacji innych wiązek prowadzonych równolegle.<br />
Opaski metalowe są produkowane najczęściej<br />
ze stali nierdzewnej, którą cechuje<br />
odporność na działanie wysokiej temperatury<br />
i lśniąca powierzchnia. Z kolei<br />
modele kwasoodporne są odporne na korozję,<br />
ciepło, odkształcenia oraz działanie<br />
substancji chemicznych i korozji. Spotyka<br />
się modele opasek ze stali pokryte poliamidem<br />
lub poliestrem. Zaletą takiego<br />
Fot. 9.<br />
rozwiązania jest nie tylko lepsza ochrona<br />
przed działaniem korozji, ale również<br />
komfortowy montaż oraz gładkie krawędzie.<br />
Poliester dodatkowo zapewnia wygodę<br />
montażu przy niskich temperaturach,<br />
chroniąc mocowany element.<br />
REKLAMA<br />
Naścienny wieszak kablowy o dużym<br />
udźwigu<br />
<strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong><br />
39
PORADY<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
Fot.: TRYTYT<br />
Fot.: TRYTYT<br />
Fot.10.<br />
Ażurowa wersja opaski, w której<br />
do ryglowania służy ostroga główki<br />
wsuwana w wybrany otwór<br />
Fot.11.<br />
Wyściełane gumą metalowe opaski z uszami do mocowania<br />
Odpowiednie oznakowanie<br />
kabli i przewodów<br />
Chcąc oznakować kable prowadzone trasami<br />
kablami zastosować można szyldy.<br />
Bardzo często są one używane razem<br />
z oznacznikami. Szyldy można stosować<br />
na kablach o dowolnej średnicy. Znakując<br />
podłączone przewody, zastosować można<br />
tabliczki identyfikacyjne najczęściej wykonywane<br />
z poliamidu, który cechuje się odpornością<br />
na działanie większości substancji<br />
chemicznych. Tabliczki przytwierdzane są<br />
do kabli lub wiązek kablowych za pomocą<br />
opasek zaciskowych. Przy użyciu specjalnych<br />
otworów są one mocowane wzdłuż<br />
lub w poprzek kabla. Napisy wykonuje się<br />
za pomocą specjalnych pisaków. Stąd też<br />
powierzchnia tabliczki jest matowa. Oprócz<br />
tego znaki mogą powstać w oparciu o cechowanie<br />
termiczne.<br />
Niejednokrotnie zastosowanie znajdują<br />
etykiety samolaminujące. Nadruk wykonywany<br />
jest za pomocą drukarki laserowej.<br />
Pomimo użycia jednej z tradycyjnych metod<br />
druku, etykieta nie traci właściwości<br />
pozwalających na używanie w warunkach<br />
przemysłowych. Etykiety samolaminujące<br />
są najczęściej używane w procesie związanym<br />
z oznaczaniem elementów okrągłych<br />
takich jak przewody, rury czy też kable. Po<br />
nałożeniu etykiety na znakowany element,<br />
ochrona pola opisowego zapewniona jest<br />
poprzez laminowanie.<br />
Technologia druku termotransferowego<br />
używana jest nie tylko do tworzenia etykiet.<br />
Za pomocą drukarek można wykonywać<br />
rurki termokurczliwe o skurczu 3:1.<br />
Są one nakładane na przewód lub na kabel,<br />
a następnie podgrzewane. Bardzo często<br />
EKSPERT Fachowego<br />
<strong>Elektryk</strong>a<br />
Jakie elementy mogą być wykorzystane do grupowania kabli?<br />
Jarosław Sikora<br />
Trytyt<br />
Oprócz tradycyjnych rozwiązań,<br />
takich jak kanały kablowe, trytytki,<br />
korytka, które tradycyjnie<br />
umożliwiają prowadzenie, segregowanie<br />
przewodów lub tworzenie<br />
ich wiązek i mocowanie, na rynku znajduje się wiele<br />
różnego rodzaju produktów, spełniających podobną funkcję.<br />
Obecnie mamy łatwy dostęp do elementów projektowanych<br />
specjalnie z myślą o konkretnych sytuacjach, specyficznych<br />
zastosowaniach.. Mamy więc np. produkty, które umożliwiają<br />
grupowanie i prowadzenie przewodów na ścianach, sufitach<br />
lub podłogach. Zazwyczaj produkty te wykonane z tworzywa<br />
sztucznego umożliwiają łatwy montaż i uniwersalność zastosowania<br />
uchwytów np. uchwyty KKS (fot. 9) można montować<br />
zarówno na ścianie jak i na suficie (załączone zdjęcia<br />
przedstawiają sposób montażu na ścianie). Podobną funkcjonalność<br />
oferują uchwyty KKB (fot. 8). Oba rodzaje uchwytów<br />
umożliwiają łatwe prowadzenie, grupowanie przewodów,<br />
dokładanie ich lub odejmowanie w zależności od potrzeb<br />
i konieczności modyfikacji trasy kablowej. W miejscach, gdzie<br />
konieczne jest zapewnienie odporności na działanie płomieni,<br />
uchwyty KKS możemy zastąpić stalowymi uchwytami KSM.<br />
Uchwyty te gwarantują, że nawet w przypadku wystąpienia<br />
pożaru nadal będą podtrzymywały spalone przewody przytwierdzone<br />
do ściany, co zapewnia bezpieczeństwo służbom<br />
prowadzącym akcję gaśniczą lub ratowniczą.<br />
40 <strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1• <strong>2016</strong>
PORADY<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
Fot.: TRYTYT<br />
Fot.12.<br />
Opaski z tworzyw sztucznego<br />
z dużymi tabliczkami opisowymi<br />
Fot.: TRYTYT<br />
Fot.13.<br />
Przykład opasek z taśmy stalowej<br />
rurki wykonuje się z poliolefinu, który<br />
jest materiałem samogasnącym. Nie bez<br />
znaczenia pozostają właściwości zapewniające<br />
wytrzymałość na czynniki mechaniczne<br />
oraz na działanie rozpuszczalników.<br />
Rurki są odpowiednio spłaszczone.<br />
Aby móc wykonywać nadruk w drukarkach<br />
termokurczliwych, rurki dostarcza<br />
się w rolkach. Niektóre modele nie zawierają<br />
halogenu. Rurki tego typu są bardzo<br />
elastyczne, a budowa cechuje się cienkimi<br />
ściankami przy zapewnieniu dobrych<br />
właściwości izolacyjnych.<br />
Do oznaczania kabli i przewodów pracujących<br />
w wyjątkowo trudnych warunkach<br />
można zastosować szyldy nośne.<br />
Uwzględnia się w nich specjalne klamry,<br />
dzięki którym można wprowadzić opas-<br />
ki. Każdy szyld nośny przystosowany<br />
jest do montażu dwóch zaślepek końcowych.<br />
Zatrzaskując je na końcach szyldu,<br />
zyskuje się pewne przytwierdzenie<br />
do kabla. Oprócz tego końce szyldu mogą<br />
być zaciśnięcie przy użyciu specjalnych<br />
szczypców. Do montażu przeznaczone są<br />
również otwory. Za ich pomocą szyldy<br />
można przytwierdzić za pomocą wkrętów<br />
czy też nitów.<br />
Podsumowanie<br />
Warunki prowadzenia niektórych kabli<br />
regulują normy techniczne. Np. warunki<br />
prowadzenia okablowania strukturalnego<br />
względem sieci energetycznej określa<br />
norma PN-EN-50174-2. Zgodnie z tym<br />
dokumentem odległości pomiędzy okablowaniem<br />
logicznym i elektrycznym, czyli<br />
minimalna separacja wynikają z klasyfikacji<br />
rozdzielania oraz współczynnika<br />
mocy. Parametry te oblicza się w oparciu<br />
o odpowiednie tabele i wzory.<br />
REKLAMA<br />
Damian Żabicki
PRODUKTY<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
Dubaj, Oslo, Frankfurt…<br />
Solidne kable stanowią zabezpieczenie samolotów na ziemi w każdym porcie lotniczym<br />
na całym świecie. Dzięki firmie HELUKABEL ® oraz Cavotec Fladung, zajmującej się<br />
naziemnym wyposażeniem portów lotniczych, samoloty oraz urządzenia pokładowe,<br />
radary, urządzenia nawigacyjne zasilane są przez wyjątkowo elastyczne, płomienioodporne<br />
przewody, stosowane w instalacjach zarówno wewnętrznych, jak i zewnętrznych.<br />
Port lotniczy we Frankfurcie. Boeing<br />
737 powoli kołuje do bramki, jakby<br />
kierowany żółtą linią. Jak tylko się<br />
zatrzymuje, pilot wyłącza silniki.<br />
W tym momencie samolot jest uzależniony<br />
od zewnętrznych źródeł zasilania.<br />
Członek obsługi technicznej<br />
wyciąga elastyczny, czterostykowy<br />
żółty kabel ze zwoju zwisającego<br />
spod rękawa terminalu. Następnie otwiera<br />
klapę na spodzie przedniej części<br />
kadłuba i obiema rękami wpycha<br />
czarną wtyczkę w gniazdo 400 Hz.<br />
Ta tak zwana wtyczka 400 Hz<br />
oraz kabel z nią połączony stanowią<br />
zabezpieczenie wszystkich systemów<br />
elektrycznych samolotu, gdy stoi on<br />
przy bramce. Jednocześnie systemy<br />
napowietrzania i wentylacji wymiany<br />
wody oraz tankowania zaczynają pracować.<br />
Wszystkie urządzenia mają jedną wspólną<br />
cechę: są wytwarzane przez Cavotec<br />
w Dietzenbach lub w innych tak zwanych<br />
Centrach Doskonałości (CoE) w ramach<br />
grupy Cavotec.<br />
Codziennie testowana nawierzchnia<br />
W Dietzebach, w odległości dwudziestu<br />
minut jazdy samochodem od portu lotniczego<br />
we Frankfurcie, Albrecht Bathon,<br />
Zastępca Dyrektora Zarządzającego Cavotec<br />
Fladung, znajduje się w zakładzie<br />
produkcyjnym. Jako kierownik departamentu<br />
badań i rozwoju, waży i ogląda<br />
trzymaną w dłoni wtyczkę 400 Hz,<br />
sprawdzając jej połączenie z żółtym kablem.<br />
Wkrótce podłączy ona przemiennik<br />
częstotliwości do samolotu w porcie lotniczym,<br />
gdzieś między Melbourne a Norwegią.<br />
W codziennym użytkowaniu kable<br />
i wtyczki muszą wiele wytrzymać. „Na<br />
północy temperatury minus 20°C (-4°F)<br />
nie są rzadkością; w Dubaju nawierzchnia<br />
rozgrzewa się do 60°C (140°F)” – mówi<br />
Bathon. W portach lotniczych o dużym<br />
natężeniu ruchu, kabel ten jest wyciągany<br />
i zwijany 10 razy dziennie, często po prostu<br />
ciągnięty po szorstkim betonie. „Dlatego<br />
zawsze korzystamy z kabli produkcji<br />
HELUKABEL” – mówi Michael Nees,<br />
Kierownik Produktu odpowiedzialny za<br />
wtyczki 400 Hertz i kable w Cavotec.<br />
„Dzięki swojej poliuretanowej osłonie są<br />
one bardzo odporne na ścieranie i rozrywanie,<br />
co sprawdza się znakomicie przy<br />
użyciu na twardej betonowej nawierzchni<br />
portu lotniczego” – dodaje.<br />
42 <strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong>
PRODUKTY<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
Nieustanny rozwój<br />
Kable zasilające samoloty zostały zaprojektowane<br />
przez HELUKABEL specjalnie dla<br />
Cavotec. Obie spółki rozwijały ten produkt<br />
w ścisłej współpracy przez wiele lat. „Otrzymujemy<br />
konkretne informacje od naszych<br />
klientów na temat naszych produktów, które<br />
następnie przekazujemy do HELUKABEL.<br />
Razem, szukamy lepszych rozwiązań i optymalizujemy<br />
je, aż będą gotowe do wprowadzenia<br />
na rynek” – mówi Bathon. Wyniki<br />
tej współpracy są widoczne – przy konieczności<br />
ciągłego użytkowania w porcie lotniczym,<br />
kable te wytrzymują przez około<br />
trzy lata, co równoznaczne jest z obsługą<br />
10 000 samolotów.<br />
Jakość się opłaca<br />
Wytrzymałość kabla jest ważnym czynnikiem<br />
dla klientów Cavotec. W portach lotniczych<br />
awarie generują wysokie koszty.<br />
Jeśli instalacja zasilania nie działa, bramka<br />
zostaje zamknięta. Klienci Cavotec żądają<br />
niezawodnych rozwiązań i są bardzo wrażliwi<br />
na jakość. Jest to również powód, dlaczego<br />
spółka produkuje dużą część swoich<br />
instalacji zasilania w zakładzie w Dietzenbach.<br />
„Obliczyliśmy, że produkcja za granicą<br />
nie będzie dla nas tańszym rozwiązaniem.<br />
Wynika to głównie z tego, że mamy<br />
wysoce wykwalifikowanych pracowników<br />
oraz doskonałą infrastrukturę wokół nas,<br />
co naturalnie dotyczy najwyższej klasy dostawców<br />
takich jak HELUKABEL. Dzięki<br />
tym działaniom firma Cavotec z nadzieją<br />
patrzy w przyszłość. Ruch powietrzny<br />
szybko rośnie i będzie dalej rósł na całym<br />
świecie w nadchodzących latach. Dzięki<br />
uzyskanej i niezmiennie doskonałej jakości<br />
jesteśmy w stanie dalej rozwijać i wdrażać<br />
nasze rozwiązania” – podsumował Albrecht<br />
Bathon, Zastępca Dyrektora Zarządzającego<br />
Cavotec Fladung.<br />
W międzyczasie w porcie lotniczym we<br />
Frankfurcie, Boeing 737 jest już gotowy<br />
do startu. Pilot włącza silniki i systemy zasilania<br />
zostają odłączone. Technik obsługi<br />
naziemnej powoli zwija żółty kabel. Jednak<br />
już za kilka minut znów go wyciągnie,<br />
by podłączyć do następnego samolotu. •<br />
PROMOCJA<br />
REKLAMA<br />
<br />
PRZEWODY DO POMP<br />
OWY<br />
www.helukabel.pl<br />
<strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong><br />
43
PRODUKTY<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
Bezhalogenowe kable<br />
dla automatyki oferowane<br />
przez Technokabel<br />
TECHNOKABEL S.A. jako renomowany producent kabli i przewodów ma w swojej ofercie<br />
szeroki zakres wyrobów dla automatyki. Realizują one funkcje zasilania urządzeń, ale także<br />
transmisji danych za pośrednictwem sygnałów analogowych i cyfrowych w systemach<br />
sterowania, sygnalizacji, monitoringu, przetwarzania danych oraz technice pomiarowej.<br />
Coraz częściej projektanci układów<br />
automatyki decydują się na zastosowanie<br />
kabli bezhalogenowych.<br />
W trakcie pożaru emitują one przezroczyste<br />
dymy, które nie utrudniają<br />
ewakuacji przebywających w obrębie<br />
pożaru osób. Gazy emitowane podczas<br />
palenia są nietoksyczne oraz<br />
niekorozyjne i w wyniku połączenia<br />
z wilgocią/wodą nie tworzą żrących<br />
substancji, które mogą być przyczyną<br />
poparzeń ciała lub korozji urządzeń<br />
elektronicznych oraz instalacji kablowej<br />
znajdującej się poza bezpośrednim<br />
oddziaływaniem ognia.<br />
Sygnały kontrolne i pomiarowe mogą<br />
być przesyłane za pomocą giętkich<br />
Fot. 1.<br />
Fot. 2.<br />
Fot. 3.<br />
TECHNOKABEL TECHNOTRONIK LiHCH<br />
TECHNOKABEL RD-H(St)H n x 2 x 0,5 mm 2 Bd<br />
TECHNOKABEL BUS O2YS(St)CY 1x2x0,64/2,6 mm<br />
kabli wielożyłowych typu TECHNOTRO-<br />
NIK LIHH i ekranowanych giętkich kabli<br />
wielożyłowych typu TECHNOTRONIK<br />
LIHCH (fot. 1). Oferowane są również<br />
kable o konstrukcji parowej typu TECH-<br />
NOTRONIK LIHH-P i TECHNOTRONIK<br />
LIHCH-P. Kable ekranowane wyposażone<br />
są w oplot z drutów miedzianych ocynowanych,<br />
który chroni kabel przed wpływem<br />
zewnętrznych zakłóceń elektromagnetycznych.<br />
Taka budowa ekranu pozwala uzyskać<br />
dobrą elastyczność kabla.<br />
Oddzielną grupę stanowią wieloparowe<br />
kable ekranowane typu RD-H(ST)H Bd<br />
o konstrukcji pęczkowej (fot. 2). Służą one<br />
do transmisji danych za pośrednictwem<br />
sygnałów analogowych lub cyfrowych<br />
o częstotliwości do 10 kHz. Dzięki specjalnej<br />
konstrukcji (odpowiednie skoki par,<br />
konstrukcja pęczkowa) osiągnięto niski<br />
poziom wzajemnego zakłócania się torów<br />
kabla.<br />
Zwiększone wymagania dotyczące ilości<br />
informacji przekazywanej w jednostce czasu<br />
w przemysłowych układach automatyki<br />
realizowane są za pomocą kabli do przemysłowych<br />
sieci PROFIBUS, typu TECHNO-<br />
TRONIK 02YS(St)CH (fot. 3). Transmisja<br />
sygnałów w tego typu kablach odbywa się<br />
z prędkością do 16 Mb/s.<br />
W budynkach inteligentnych opartych<br />
na standardach Europejskiej Magistrali Instalacyjnej<br />
EIB (European Installation Bus)<br />
stosowane są kable EIB BUS-H przeznaczone<br />
do łączenia urządzeń sygnalizacyjnych<br />
i sterujących (fot. 4).<br />
Zasilające instalacje elektroenergetyczne<br />
budynków powinny być realizowane przy<br />
użyciu kabli N2XH-J 0,6/1 kV i N2XCH<br />
0,6/1 kV, zaś instalacje elektryczne pomieszczeń<br />
za pomocą przewodów H03Z1Z1-F,<br />
H05Z1Z1-F, H05ZZ-F i H07ZZ-F (fot. 5).<br />
Najbardziej rozwiniętą grupą są kable „ognioodporne”.<br />
Spełniają one niezwykle ważna<br />
rolę w systemach bezpieczeństwa i ze<br />
względu na przeznaczanie instalowane są<br />
w następujących rodzajach instalacji przeciwpożarowych:<br />
• sygnalizacji alarmu pożarowego (SAP)<br />
– HTKSH, HTKSHekw,<br />
44 <strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong>
PRODUKTY<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
Fot. 4.<br />
TECHNOKABEL EIB BUS 2x2x0,8 mm i EIB BUS-H 2x2x0,8 mm<br />
HLGs(żo) FE180 PH90/E30-E90,<br />
HLGsekw(żo) FE180 PH90/E30-E90,<br />
• NHXH FE180 PH90/E90 0,6/1 kV,<br />
NHXH FE180 PH30/E30 0,6/1 kV,<br />
• NHXCH FE180 PH90/E90 0,6/1 kV,<br />
NHXCH FE180 PH30/E30 0,6/1 kV,<br />
• (N)HXH FE180 PH90/E90 0,6/1 kV,<br />
(N)HXH FE180 PH30/E30 0,6/1 kV,<br />
• (N)HXCH FE180 PH90/E90 0,6/1 kV,<br />
(N)HXCH FE180 PH30/E30 0,6/1 kV.<br />
PROMOCJA<br />
Fot. 5.<br />
Fot. 6.<br />
TECHNOKABEL HTKSekwPH90<br />
TECHNOKABEL NHXH FE180 PH90/E90 0,6/1kV<br />
• dźwiękowych systemach ostrzegania<br />
(DSO) – HTKSH PH90, HTKSHekw<br />
PH90,<br />
• oświetlenia awaryjnego – HTKSH<br />
PH90, HTKSHekw PH90,<br />
Zasilania obwodów bezpieczeństwa (pompownie,<br />
klapy odcinające i oddymiające, drzwi<br />
i bramy ppoż i windy strażackie) – fot. 6.<br />
• HDGs(żo) FE180 PH90/E30-E90,<br />
HDGsekw(żo) FE180 PH90/E30-E90,<br />
Mając na uwadze względy bezpieczeństwa,<br />
zalecamy stosowanie kabli bezhalogenowych,<br />
które z powodzeniem<br />
sprawdzają się w różnych aplikacjach.<br />
Przedstawione kable stanowią część oferty<br />
TECHNOKABLA, w której znajduje<br />
się ponad 6000 typowymiarów. Nasze<br />
wyroby znajdują zastosowanie w wielu<br />
branżach na terenie Polski, krajów Unii<br />
Europejskiej oraz całego świata.<br />
Dariusz Ziółkowski<br />
TECHNOKABEL S.A<br />
REKLAMA<br />
<strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong><br />
45
PORADY<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
Sposób na bezpieczeństwo instalacji<br />
ABC uziemień i połączeń wyrównawczych<br />
Każda instalacja elektryczna powinna być bezpieczna i chronić użytkowników od zagrożeń,<br />
dotyczących m.in. porażenia prądem elektrycznym, przepięć czy niekontrolowanego<br />
przepływu prądów piorunowych. Bezpieczeństwo to zapewnia się na kilka różnych sposobów,<br />
a ważna rola przypada w tym zakresie uziemieniom i połączeniom wyrównawczym.<br />
Fot.: SONEL<br />
Fot.1.<br />
Pomiary rezystancji uziemienia są bardzo ważnym i odpowiedzialnym działaniem kontrolnym w przypadku instalacji elektrycznych<br />
w budynkach i sieci elektroenergetycznych<br />
W elektrotechnice i elektronice<br />
terminem uziemienie nazywa się<br />
– połączenie (pojęcie ogólne) określonego<br />
punktu obwodu elektrycznego<br />
z ziemią, celem zapewnienia<br />
bezpiecznej i prawidłowej pracy<br />
urządzeń elektrycznych. Dalej zaś ta<br />
sama nazwa dotyczy przewodu – lub<br />
grupy elementów przewodzących<br />
– łączącego ciało naelektryzowane<br />
z ziemią, w wyniku czego ciało to<br />
oddaje lub przyjmuje odpowiednią liczbę<br />
ładunków, ulegając zobojętnieniu (staje się<br />
elektrycznie obojętne).<br />
Różne elementy,<br />
różne rodzaje uziemień<br />
Na typowe uziemienie składa się kilka<br />
elementów, czyli uziom lub uziomy tworzące<br />
układ uziomowy, a także przewody<br />
uziomowe i łączące oraz zacisk uziomowy<br />
probierczy i przewód uziemiający<br />
główny (tzw. szyna uziemiająca). Nie bez<br />
znaczenia pozostają również przewody<br />
uziemiające.<br />
Wyróżnia się kilka rodzajów uziemień,<br />
a podstawę stanowią uziemienia ochronne.<br />
Są to połączenia metalowych części<br />
przewodzących urządzeń elektrycznych<br />
z uziomem o rezystancji uziemienia skoordynowanej<br />
z charakterystyką zabezpieczenia<br />
zwarciowego, w celu zapewnienia<br />
ochrony przeciwporażeniowej. Uziemie-<br />
46 <strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1• <strong>2016</strong>
PORADY<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
Do czego służy uziemienie<br />
Uziemienie obiektu budowlanego umożliwia spełnienie wymagań ochrony przeciwporażeniowej,<br />
a także wymagań funkcjonalnych dotyczących instalacji elektrycznej<br />
oraz instalacji odgromowej. Stosowanie uziomów ma przede wszystkim<br />
na celu:<br />
– zapewnienie poprawnej pracy instalacji elektrycznej,<br />
– spełnienie wymagań dotyczacych bezpieczeństwa – zdrowia i życia – ludzi, zapewnienia<br />
prawidłowego funkcjonowania ochrony przeciwporażeniowej instalacji<br />
elektrycznych,<br />
– skuteczne wyrównanie potencjałów instalacji obiektu i odprowadzenia energii<br />
przepięć występujących w sieciach elektroenergetycznych lub powstających na<br />
skutek oddziaływania wyładowań atmosferycznych,<br />
– odprowadzenie prądów zwarciowych doziemnych i prądów upływowych,<br />
– bezpieczne rozproszenie w ziemi prądu pioruna odprowadzonego z instalacji odgromowej.<br />
Fot.: PN–EN 62305–3<br />
Szczegółowe regulacje na temat, którego dotyczy artykuł, zawiera norma<br />
PN-EN 62305-3:2011 – wersja polska, pt.:Ochrona odgromowa – Część 3: Uszkodzenia<br />
fizyczne obiektów i zagrożenie życia, licząca 154 str., a opublikowana<br />
07.12.2015.<br />
nia ochronne stanowią środek ochrony<br />
przeciwporażeniowej w układzie sieci TT<br />
i IT. Nie bez znaczenia pozostają również<br />
uziemienia robocze, czyli uziemienia<br />
określonego punktu obwodu elektrycznego<br />
zapewniające prawidłową pracę urządzeń<br />
elektrycznych.<br />
Uziemienia robocze zapewniają ochronę<br />
sieci niskiego napięcia przed skutkami<br />
przeniesienia się na nią wyższego napięcia.<br />
Stąd też uziemienia tego typu najczęściej<br />
znajdują zastosowanie w instalacjach i urządzeniach<br />
elektrycznych, które są połączone<br />
bezpośrednio z siecią rozdzielczą. Zastosowanie<br />
to obejmuje również urządzenia zasilane<br />
przez transformator lub przetwornicę<br />
z układu o napięciu wyższym niż 1 kV.<br />
Ważnym rodzajem uziemień są również<br />
uziemienia odgromowe, które służą do odprowadzania<br />
do ziemi udarowych prądów<br />
wyładowań atmosferycznych. Kluczową<br />
rolę odgrywają przy tym uziemienia pomocnicze<br />
stosowane w celach ochrony<br />
przeciwporażeniowej oraz w układach pomiarowych<br />
i zabezpieczających.<br />
Fot. 2.<br />
Typy uziomów: A: złożony z uziomów<br />
poziomych i pionowych instalowanych<br />
na zewnątrz obiektu budowlanego;<br />
B: w postaci uziomu otokowego,<br />
kratowego lub fundamentowego<br />
Uziomy<br />
Uziom jest metalową elektrodą, którą<br />
umieszcza się w wilgotnej warstwie gruntu,<br />
zapewniającej połączenie przedmiotów<br />
uziemianych i gruntu o możliwie małej rezystancji.<br />
Ważny podział uziomów dzieli<br />
je na sztuczne i naturalne. Uziomy o charakterze<br />
sztucznym mogą przybrać postać<br />
elementów pionowych (rur, prętów),<br />
poziomych (taśmy stalowej) oraz płytowych<br />
(blacha). Kluczową rolę odgrywają<br />
również uziomy naturalne, czyli zbrojenia,<br />
rury wodociągowe czy też ołowiane<br />
powłoki i metalowe płaszcze kabli.<br />
Na rynku oferowane są gotowe uziomy<br />
zapewniające komfort montażu instalacji<br />
uziemiających. Przydatne rozwiązanie<br />
Fot.: OBO BETTERMANN<br />
Fot. 3.<br />
Przykładowe wyroby stosowane do wykonywania uziemień<br />
<strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong><br />
47
PORADY<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
Fot. 4.<br />
Przykład połączeń wyrównawczych potencjału w pomieszczeniu technicznym budynku<br />
stanowią zatem uziomy prętowe wbijane,<br />
dzięki którym zyskuje się możliwość wykonywania<br />
uziemień pionowych. W niektórych<br />
modelach połączenie kolejnych<br />
prętów odbywa się poprzez plastyczne<br />
odkształcenie wkładki z metalu plastycznego,<br />
zaprasowanej na dnie gniazda pod<br />
wpływem sił wywołanych wbijaniem.<br />
Trzpień z wieloklinem wprowadzony<br />
do gniazda odkształcając wkładkę powoduje<br />
wypełnienie wolnych przestrzeni<br />
gniazda i tworzy zamek kształtowy. Tym<br />
sposobem złącze jest uszczelniane. Istotną<br />
rolę odgrywa grot wykonany ze stali, który<br />
zapewnia łatwe zagłębianie uziomów<br />
w gruntach. Dzięki wyeliminowaniu elementów<br />
złącznych średnica zewnętrzna<br />
prętów nie zwiększa się. Uziomy są również<br />
oferowane w wersji zaostrzonej. Stąd<br />
też zaostrzona końcówka uziomu powoduje,<br />
że pręt może być zastosowany jako<br />
pojedynczy pion lub wbijany jako pierwszy.<br />
Następnie pion można wydłużyć za<br />
pomocą kolejnych uziomów (odcinków).<br />
Na rynku znaleźć można uziomy rurowe,<br />
które bardzo często znajdują zastosowanie<br />
w trudnych warunkach terenowych<br />
łącznie z miejscami, gdzie grunty<br />
cechują się dużą zawartością okruchów<br />
skalnych i występowaniem gleb żwirowych,<br />
utrudniających pogrążanie uziomów<br />
na znaczne głębokości. Uziomy<br />
rurowe są również uwzględniane w przypadkach<br />
wymagających niskiej wartości<br />
rezystancji uziemienia przy użyciu niewielkiej<br />
liczby uziomów. Są to przede<br />
wszystkim tereny uzbrojone i miejsca,<br />
gdzie występuje zwarta zabudowa.<br />
Warto również zwrócić uwagę na uziomy<br />
płytowe, czyli poziome elementy uziomowe,<br />
zakopywane w gruncie na określonej<br />
głębokości, a następnie łączone<br />
z instalacją uziomową przy użyciu przewodów<br />
uziomowych.<br />
Akcesoria do uziomów<br />
Z myślą o uziomach oferuje się szereg elementów<br />
i akcesoriów montażowych. Ważną<br />
rolę pełnią uziomowe uchwyty krzyżowe<br />
przeznaczone do połączeń prętów lub<br />
rur uziomowych z płaskim przewodem<br />
Fot.: GRAN<br />
Fot.: GRAN<br />
Fot.: ARCHIWUM FACHOWEGO ELEKTRYKA<br />
Fot. 5. Elementy no wykonania uziomu pionowego Fot. 6. Odcinek łączonego na gwint uziomu prętowego<br />
48 <strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1• <strong>2016</strong>
PORADY<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
Fot.: OBO BETTERMANN<br />
Fot. 7.<br />
Przykłady ukształtowania elementów uziomów pionowych<br />
uziomowym (bednarką), a w uchwytach krzyżowych – zaciski<br />
wykonane w postaci odlewu żeliwnego. Na powierzchniach<br />
stykowych przewiduje się z kolei przekładki. Inna grupa wyrobów<br />
to uchwyty pozwalające na połączenie z okrągłymi<br />
przewodami uziomowymi. Często stosowane są też łączniki<br />
uziomowe przeznaczone do realizacji połączeń prętów uziomowych<br />
i bednarki. W elementach tego typu połączenie uzyskuje<br />
się poprzez wywiercenie w bednarce otworów i przymocowanie<br />
jej do płaszczyzny mocującej łącznik za pomocą<br />
śrub. W następnej kolejności łącznik jest osadzany gniazdem<br />
na wieloklinie ostatniego z pogrążonych w gruncie uziomów<br />
i mocowany przez osiowe uderzenie młotkiem do pełnego zamknięcia<br />
się zamka kształtowego. Do realizowania połączeń<br />
prętów uziomowych i bednarki proponuje się też elementy<br />
specjalne. Dzięki nim zyskuje się m.in. możliwość wykonania<br />
Fot.: AKMA<br />
REKLAMA<br />
Fot. 8.<br />
Do zagłębiania prętów/szpilek uziomowych najlepiej użyć<br />
elektronarzędzia – młota udarowego o średniej energii<br />
udaru; ważna jest specjalna, do tego przeznaczona<br />
końcówka robocza, bijak<br />
<strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong><br />
49
PORADY<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
odejścia bednarką lub okrągłym elementem<br />
uziomowym zarówno w płaszczyźnie<br />
pionowej, jak i poziomej. Elementy tego<br />
typu nie wymagają wiercenia otworów<br />
w bednarce. Mocowanie odbywa się bowiem<br />
poprzez dokręcenie śrubami blaszki<br />
dociskowej. Warto również zwrócić<br />
uwagę na dościenne uchwyty krzyżowe<br />
uziomu. Bardzo często znajdują one zastosowanie<br />
przy łączeniu płaskich lub<br />
okrągłych przewodów uziomowych oraz<br />
mocowaniu do powierzchni płaskich, takich<br />
jak chociażby ściany budynków. Opcjonalnie<br />
można zastosować przepusty,<br />
które pozwalają na wykonanie wodo- i ognioszczelnego<br />
przejścia instalacji uziomowej<br />
przez sztywne przegrody budowlane<br />
(np. ściany budynków czy też stacji transformatorowych).<br />
Fot.: ARCHIWUM FACHOWEGO ELEKTRYKA<br />
Połączenia wyrównawcze<br />
Połączenia wyrównawcze główne i dodatkowe<br />
(miejscowe) stosuje się celem<br />
zmniejszenia występujących napięć dotykowych.<br />
Zaleca się stosowanie połączeń<br />
wyrównawczych w przypadkach,<br />
gdy nie jest możliwe uzyskanie skuteczności<br />
ochrony przez samoczynne<br />
wyłączenie zasilania oraz zastosowanie<br />
innych środków ochrony dodatkowej.<br />
Nie należy stosować połączeń wyrównawczych<br />
elementów metalowych objętych<br />
ochroną przed dotykiem pośrednim<br />
poprzez zastosowanie urządzeń II klasy<br />
ochronności, separacji elektrycznej lub<br />
izolacji stanowiska. Połączenie wyrównawcze<br />
mogłoby utworzyć drogę przepływu<br />
prądu upływowego, a co za tym<br />
idzie, być np. źródłem korozji elektrolitycznej<br />
i niszczenia rurociągów ułożonych<br />
w ziemi.<br />
Połączenia wyrównawcze klasyfikuje się<br />
uwzględniając zasięg ich działania. Chodzi<br />
zatem o połączenia wyrównawcze<br />
główne i miejscowe. Klasyfikacja obejmuje<br />
również podział ze względu na nakaz<br />
lub zakaz ich połączenia z ziemią<br />
oraz obciążalność prądową.<br />
Połączenia wyrównawcze główne<br />
Połączenie wszystkich części przewodzących<br />
z uziemioną główną szyną uziemiającą<br />
GSU tworzy strefę ekwipotencjalną<br />
obiektu. W każdym budynku połączenia<br />
wyrównawcze główne muszą łączyć ze<br />
Fot. 9.<br />
Przykładowa instalacja uziemieniowa<br />
sobą części przewodzące, takie jak główna<br />
szyna uziemiająca GSU, przewód<br />
ochronny PE lub ochronno-neutralny<br />
PEN zasilającego obwodu rozdzielczego<br />
(zasilającego), przewody uziemiające,<br />
metalowe rury oraz metalowe urządzenia<br />
wewnętrznych instalacji wody zimnej<br />
i gorącej, a także ścieków, centralnego<br />
ogrzewania, gazu i klimatyzacji. Łączy<br />
się także powłoki metalowe, pancerze<br />
kabli oraz stalowe elementy konstrukcje,<br />
chociażby takie jak zbrojenia.<br />
W przypadku gdy elementy przewodzące<br />
są doprowadzone z zewnątrz budynku,<br />
należy je przyłączyć trwale do sytemu<br />
połączeń wyrównawczych możliwie jak<br />
najbliżej punktu wprowadzenia. Ważne są<br />
przekroje przewodów połączeń wyrównawczych,<br />
które nie powinny być mniejsze,<br />
niż połowa największego przekroju<br />
przewodu ochronnego w danej instalacji<br />
oraz nie mniejsze niż 6 mm 2 . Połączenia<br />
wyrównawcze podłączone do wspólnego<br />
punktu łączeniowego mogą przybrać<br />
formę głównej szyny (zacisku) uziemiającej<br />
GSU, gdzie szyna (zacisk) pozwala<br />
na przyłączenie do uziomu przewodów<br />
ochronnych łącznie z przewodami połączeń<br />
wyrównawczych i przewodów<br />
uziemień roboczych. Połączenia wyrównawcze<br />
podłączone do wspólnego punktu<br />
łączeniowego mogą stanowić także<br />
główną szynę wyrównawczą GSW, czyli<br />
szynę przeznaczoną do przyłączenia<br />
przewodów ochronnych oraz przewodów<br />
wyrównawczych. Szyna GSW może być<br />
połączona z głównym przewodem uziemiającym<br />
poprzez GSU. Warto dodać,<br />
że szyna GSW występuje również w instalacjach<br />
z nieuziemionymi połączeniami<br />
wyrównawczymi.<br />
Połączenia miejscowe<br />
Połączenia wyrównawcze miejscowe<br />
(dodatkowe) stanowią połączenia wyrównawcze<br />
wykonywane w innych miejscach,<br />
niż połączenia wyrównawcze<br />
główne. Tym sposobem w budynku jest<br />
tworzona strefa ekwipotencjalna. Stąd też<br />
jeżeli w miejscach, gdzie nie wystarcza<br />
ograniczona skuteczność i niezawodność<br />
ekwipotencjalizacji, jaką zapewniają połączenia<br />
wyrównawcze główne, zastosowanie<br />
znajdują połączenia wyrównawcze<br />
miejscowe. Warto przy tym dodać, że zasięg<br />
ich strefy ekwipotencjalizacji ogranicza<br />
się do wnętrza urządzenia elektrycznego,<br />
pojedynczego pomieszczenia<br />
lub obiektu na terenie odkrytym.<br />
Damian Żabicki<br />
50 <strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1• <strong>2016</strong>
Uziomy ELKO-BIS<br />
Uziom kompletny<br />
Podstawowa wersja uziomu dostępnego w ofercie<br />
Elko-Bis (fot. 1.). Modułowa budowa pozwala<br />
na dowolne zwiększanie jego długości i poprawę<br />
skuteczności uziemienia. Przedłużanie<br />
uziomu następuje poprzez wkręcenie prętów<br />
do gwintowanej tulei, co tworzy wytrzymałe<br />
połączenie, które w razie potrzeby<br />
Fot. 1.<br />
można zdemontować. Zagłębianie uziomu<br />
dzięki użyciu nakręcanego szpica<br />
pozwala na efektywne wykorzystanie<br />
wszystkich elementów uziomu. Produkt<br />
oferowany w dwóch wersjach<br />
materiałowych ocynkowanej galwanicznie oraz miedziowanej.<br />
Dostępne średnice 16 i 20 mm.<br />
PRODUKTY<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
Fot. 5.<br />
Fot. 6.<br />
PROMOCJA<br />
Fot. 2.<br />
Uziom Terra-Grom ogniowy<br />
Pierwszy z uziomów z rodziny Terra-Grom<br />
(fot. 2.). Innowacyjność tego uziomu polega<br />
na sposobie łączenia kolejnych prętów poprzez<br />
mosiężną złączkę. Podczas zbijania ocynkowane<br />
ogniowo pręty o powłoce do 100 μm wciskają się<br />
w karbowane wnętrze mosiężnej tulei, tworząc z nią<br />
połączenie nierozerwalne. Wzór użytkowy uziomu chroniony<br />
jest prawem patentowym. Dostępne średnice 16<br />
i 20 mm.<br />
Uziomy profilowe i prętowe<br />
Stosowane pomocniczo przy uziemieniach mieszanych, jako<br />
uzupełnienie uziomów otokowych bądź fundamentowych. Uziomy<br />
profilowe i prętowe (fot. 5. i 6.) charakteryzują się dużą<br />
powierzchnią styku z ziemią, łatwością montażu oraz atrakcyjną<br />
ceną. Spełnienie wymagań norm następuje poprzez wbijanie<br />
w grunt kolejnych uziomów, aż do uzyskania odpowiedniej<br />
wartości rezystancji. Uziomy profilowe i prętowe dostępne są<br />
w ocynku ogniowym.<br />
REKLAMA<br />
Uziom Terra-Grom miedziowany<br />
Kolejny uziom w rodzinie opatentowanych<br />
Terra-Gromów, miedziowany (fot. 3.), charakteryzuje<br />
się innowacyjnym sposobem łączenia.<br />
Podczas zbijania pręty uziomowe o miedzianej powłoce<br />
antykorozyjnej sięgającej 500 μm wciskają się<br />
Fot. 3.<br />
w karbowane wnętrze mosiężnej tulei, tworząc z nią<br />
trwałe połączenie. Grubość powłoki ochronnej zapewnia<br />
długowieczność uziomu w warunkach nawet bardzo agresywnych<br />
gleb. Dostępne średnice 14,2 i 16 mm.<br />
Fot. 4.<br />
Uziom Elkonomic<br />
Prosty w budowie, łatwy w montażu uziom<br />
(fot. 4.) będący ekonomiczną alternatywą dla<br />
innych uziomów szpilkowych. Wykonany z prętów<br />
o długości 1,5 m łączonych przez wciskanie.<br />
Pierwszy element jest zaostrzony, co ułatwia jego<br />
pogrążanie w gruncie. Zwielokrotnianie długości<br />
uziomu możliwe jest poprzez wciskanie kolejnych prętów.<br />
Wysoka powłoka ocynku ogniowego – do 100 μm!<br />
Dostępne średnice 16 i 20 mm.<br />
<strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong><br />
51
PORADY<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
Łączenia przewodników<br />
metodą egzotermiczną<br />
Egzotermiczne łączenie elementów przewodzących o wysokich temperaturach topnienia<br />
jest obecnie uważane za najdoskonalszy sposób ich trwałego łączenia, zarówno pod<br />
względem elektrycznym jak i mechanicznym. Znajduje to odzwierciedlenie w ocenach m.in.<br />
polskich dystrybutorów i producentów energii, którzy uznali ten typ łączenia w uziemieniach<br />
i siatkach ekwipotencjalnych za najbardziej pożądany.<br />
Obecnie łączenie egzotermiczne pojawia<br />
się coraz częściej także poza<br />
energetyką. Zyskuje uznanie ze<br />
względu na prostotę technologiczną,<br />
na uzyskiwane parametry techniczne<br />
oraz zachowanie optymalnych kosztów.<br />
Poniżej wykażemy, dlaczego<br />
warto zwrócić uwagę na to rozwiązanie.<br />
Zastosowania<br />
• uziemienia<br />
fundamentowe<br />
(sztuczne<br />
i naturalne)<br />
• siatki ekwipotencjalne<br />
• systemy uziemieniowe<br />
Rys. 1.<br />
Połączenie egzotermiczne a mechaniczne<br />
Czym jest łączenie<br />
egzotermiczne?<br />
Łączenie egzotermiczne, zwane<br />
też często zgrzewaniem, odbywa<br />
się w grafitowej formie, w której<br />
umieszczane są łączone przewodniki;<br />
kształt komory jest specjalnie<br />
zaprojektowany dla danego zestawu<br />
przewodników. Dodatkowo w formie<br />
tej umieszcza się ładunek łączący, będący<br />
mieszaniną tlenku miedzi, aluminium<br />
i substancji pomocniczych.<br />
Proces rozpoczynany jest inicjatorem<br />
elektronicznym lub pistoletem<br />
krzemieniowym. Wskutek reakcji<br />
ładunek łączący przechodzi w stan<br />
ciekły i zalewa łączone przewodniki.<br />
Po zakończeniu reakcji plomba łącząca<br />
przewodniki składa się z miedzi<br />
i substancji pomocniczych, a jako odpad<br />
pozostaje tlenek aluminium. Plomba łączy<br />
się z przewodnikami na poziomie molekularnym,<br />
tworząc jednorodne ciało. Całkowity,<br />
poprawnie przeprowadozny proces trwa<br />
kilka minut.<br />
Dlaczego jest rozwiązanie o takich<br />
właściwowach?<br />
Pod względem elektrycznym, połączenie<br />
molekularne (rys. 1) – w przeciwieństwie<br />
do połączeń mechanicznych skręcanych<br />
bądź połączeń zaciskanych – nie powoduje<br />
koncentracji natężenia pola elektrycznego<br />
w obrębie połączenia. Dodatkowo, właściwa<br />
geometria plomby gwarantuje, że przekrój<br />
poprzeczny połączenia jest zawsze<br />
Łączone metale i stopy<br />
(każdy z każdym)<br />
• miedź<br />
• miedź cynowana<br />
• brąz<br />
• mosiądz<br />
• stal miedziowana<br />
• stal cynkowana<br />
• stal czarna<br />
• stal nierdzewna<br />
Rys. 2.<br />
Połączenie egzotermiczne pręta miedzianego<br />
z linką stalową<br />
większy od przekroju łączonych przewodników.<br />
Wszystko to łącznie gwarantuje trwały,<br />
bardzo niski opór przejścia prądu przez<br />
połączenie, co skutecznie chroni połączenie<br />
przed wzorstem temperatury i przegrzaniem,<br />
a w konsekwencji przed degradacją<br />
i pogarszaniem parametrów elektrycznych.<br />
Przetopione spoiwo oblewając przewodniki<br />
i łącząc się z nimi molekularnie nie zostawia<br />
pęknięć i dostępu do pozbawionych ochrony<br />
antykorozyjnej miejsc. Uniemożliwa to<br />
dostawanie się czynników środowiskowych<br />
(np. wody) pomiędzy łączone przewodniki<br />
a spoiwo, co gwarantuje trwałe połączenie<br />
niezależnie od sezonowych zmian warunków<br />
pogodowych i innych czynników<br />
Łączone wyroby przewodzące<br />
• linki<br />
• druty<br />
• pręty uziomowe<br />
• pręty żebrowane<br />
• płaskowniki<br />
• bednarki<br />
• powierzchnie<br />
płaskie (blachy,<br />
konstrukcje)<br />
• rury<br />
52 <strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1• <strong>2016</strong>
PORADY<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
Rys. 3.<br />
Przykład typologii połączeń<br />
chaniczną daleko przewyższającą łączenia<br />
spawane, zaciskane czy skręcane.<br />
Zgodność z normami<br />
• PN-EN 62561-1:2012<br />
Elementy urządzenia<br />
piorunochronnego<br />
(LPSC) -- Część 1:<br />
Wymagania dotyczące<br />
elementów połączeniowych<br />
• IEEE ® 837 Qualifying<br />
Permanent Connections<br />
Used in Substation<br />
Grounding [Kwalifikacja<br />
trwałych połączeń<br />
dla uziemień podstacji]<br />
• UL ® 467 Grounding<br />
and Bonding Equipment<br />
[Osprzęt uziomowy<br />
i połączeniowy]<br />
Rys. 4.<br />
Zestaw do wykonywania połączeń<br />
egzotermicznych<br />
środowiskowych. Materiał spajający jest<br />
odporny na korozję i nie uszkadza powłoki<br />
anykorozyjnej na przewodnikach poza<br />
miejscem, gdzie sam je chroni. Dodatkowo<br />
połączenie zachowuje wytrzymałość me-<br />
W praktyce<br />
Opisane rozwiązanie idealnie nadaje się<br />
do zastosowania w uziomach fundamentowych,<br />
zapewniając galwaniczną ciągłość<br />
pomiędzy sekcjami zbrojenia w stopach<br />
fundamentowych, czy podłączania marek<br />
– stałych punktów uziemienia. Ponadto jest<br />
to rozwiązanie polecane do budowy siatek<br />
ekwipotencjalnych, w tym wbudowywanych<br />
w żelbet, jak i do wykonywania rozległych<br />
systemów uziemienia. Przykładowe<br />
układy połączeń prezentuje rysunek 3.<br />
Sam proces technologiczny łączenia jest stosunkowo<br />
prostym działaniem, wymagającym<br />
podstawowych zdolności manualnych<br />
i umiejętości racjonalnego myślenia. Wraz<br />
z formą jest dostarczana każdorazowo instrukcja<br />
obrazkowa wykonania połączenia.<br />
Dodać należy, że proces przebiega niezwykle<br />
szybko – 5 minut to pełen czas przygotowania<br />
i realizacji połączenia.<br />
Podsumowując<br />
Połączenia egzotermiczne gwarantują znakomite<br />
właściwości elektryczne i mechaniczne,<br />
nie tylko w dniu wykonania, ale<br />
w całym okresie życia budynku. Znakomicie<br />
nadają się do łączenia wszelkich rodzajów<br />
metali i przewodników. Są rozwiązaniem<br />
bezserwisowym, nie wymagającym konserwacji<br />
czy jakichkolwiek form kontroli<br />
w dalszej przyszłości. A dla wykonawcy są<br />
metodą szybką, pewną, łatwą w nauce i bardzo<br />
łatwą, jeśli chodzi o nadzór techniczny<br />
rezultatów. Kosztowo – konkurencyjnej<br />
wobec połączeń zaciskanych i prawidłowo<br />
wykonanych połączeń spawanych.<br />
Rafał Budniok<br />
fhuPARTNER Janusz Budniok<br />
autoryzowany dystrybutor ERICO i KLK<br />
www.fhupartner.pl<br />
Filmy prezentujące wykonanie połączenia i zwarciowy test jego<br />
trwałości<br />
Rys. 5.<br />
Połączenie egzotermiczne w siatce<br />
ekwipotencjalnej z prętów miedzianych<br />
Ø18 mm<br />
<strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong><br />
53
PRODUKTY<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
Liczniki energii elektrycznej<br />
w dużym wyborze<br />
Dla dostawców i odbiorców energii elektrycznej kluczowe znaczenie mają rozliczenia<br />
finansowe z tytułu korzystania z tego podstawowego medium. Podstawą do takich rozliczeń<br />
są wskazania indywidualnych liczników – całkujących przyrządów pomiarowych. Z tego<br />
wynika rynkowa pozycja współczesnych liczników energii elektrycznej.<br />
Fot.: LOVATO<br />
Fot.: LOVATO<br />
Fot. 1.<br />
Oferta w zakresie liczników energii elektrycznej jest bardzo obszerna<br />
Nowoczesne liczniki energii elektrycznej<br />
to zaawansowane precyzyjne<br />
urządzenia mierniczo-analizująco-<br />
-komunikacjne, do konstruowania<br />
których wykorzystuje się – w sposób<br />
oczywisty - mikroprocesory i wyświetlacze<br />
LCD, a wytwórcy prześcigają<br />
się w rozwiązaniach zwiększających<br />
zakres realizowanych przez te<br />
przyrządy funkcji.<br />
Podstawą oferty rynkowej są liczniki<br />
elektroniczne. W zależności od modelu jest<br />
możliwy montaż w instalacjach jedno- oraz<br />
trójfazowych. Niektóre modele są w stanie<br />
przeprowadzić pomiar innych wielkości<br />
elektrycznych, takich jak np. wartości<br />
chwilowe prądu i napięcia. Rozbudowane<br />
liczniki energii elektrycznej stanowią nieodzowny<br />
element instalacji elektrycznych<br />
obiektów współdzielonych, takich jak biura,<br />
fabryki, sklepy, domy wielorodzinne itp.<br />
Urządzenia tego typu wyposaża się w wyjścia<br />
impulsowe stosowane np. do systemów<br />
zdalnego odczytu, czy też aplikacji przeznaczonych<br />
do rozliczania energii elektrycznej.<br />
Oferowane są również liczniki współpracujące<br />
z instalacjami fotowoltaicznymi.<br />
Pomiar prądu odbywa się z zastosowaniem<br />
przekładników pomiarowych. Przeprowadzany<br />
jest pomiar i rejestracja energii<br />
elektrycznej z uwzględnieniem kilku przedziałów<br />
czasowych. Jest również możliwe<br />
ręczne zamykanie okresu rozliczeniowego.<br />
54 <strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong>
PRODUKTY<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
Fot.: APATOR<br />
Fot.: APATOR<br />
Fot. 2.<br />
Nowoczesne liczniki energii elektrycznej to urządzenia<br />
inteligentne bazujące na technologii mikroprocesorowej<br />
Fot. 3.<br />
Na uwagę zasługują szerokie możliwości w zakresie przesyłu<br />
danych<br />
Przydatne rozwiązanie stanowi pamięć,<br />
w której mogą być gromadzone wyniki<br />
pomiarów nawet z kilkudziesięciu dni. Do<br />
dyspozycji użytkownika są przyciski na płycie<br />
czołowej pozwalające na przewijanie informacji<br />
na ekranie.<br />
Licznik jest nie tylko w stanie przeprowadzić<br />
pomiar, ale także zaprezentować wartości<br />
napięcia, prądu, mocy czynnej i częstotliwości.<br />
Ważne jest ponadto rejestrowanie<br />
nietypowych zdarzeń, np. otwarcia osłony<br />
skrzynki zaciskowej licznika czy też oddziaływania<br />
polem magnetycznym. Kluczową<br />
rolę odgrywa rejestrowanie zaniku<br />
napięcia pomiarowego. Pamięć pozwala<br />
na przechowywanie informacji dotyczących<br />
zaprogramowanych parametrów licznika.<br />
Automatycznie przeprowadzana jest identyfikacja<br />
zaprogramowanej grupy taryfowej.<br />
Do współpracy z urządzeniami wyjściowymi<br />
wykorzystać można wyjście przekaźnikowe.<br />
Niejednokrotnie zastosowanie znajduje<br />
układ zasilania bateryjnego, dzięki któremu<br />
jest możliwy odczyt informacji podczas braku<br />
napięcia pomiarowego.<br />
Fot.: PAFAL<br />
Fot. 4.<br />
Liczniki energii elektrycznej coraz<br />
częściej stanowią element rozbudowanych<br />
systemów pomiarowych<br />
Przesył informacji<br />
Wzrasta znaczenie liczników, które pozwalają<br />
nie tylko na pomiar energii elektrycznej,<br />
ale również na cyfrową transmisję danych.<br />
Bardzo często urządzenia tego typu<br />
znajdują zastosowanie w rozliczeniach<br />
między zakładami energetycznymi, a także<br />
przy kontrolowaniu procesów produkcyjnych.<br />
Dodatkowo niektóre modele wyposażono<br />
w nadajnik radiowy, który umożliwia<br />
przesyłanie danych bezprzewodowo.<br />
W warunkach przemysłowych przydatna<br />
może być możliwość włączenia licznika<br />
do sieci Ethernet. Rozbudowany zestaw<br />
funkcji urządzenia obejmuje m.in. wyświetlanie<br />
kodu odbiorcy. Oprócz tego na ekranie<br />
wyświetlacza użytkownik informowany jest<br />
o aktualnej dacie, czasie rzeczywistym oraz<br />
dniach świątecznych. Do pamięci zapisywane<br />
są podziały doby na strefy czasowe<br />
z uwzględnieniem dni wolnych. W sposób<br />
automatyczny zamyka się okresy obrachunkowe<br />
w podanym dniu miesiąca o określonej<br />
godzinie lub na żądanie. Informacje dotyczące<br />
wielkości energii czynnej, strefach<br />
czasowych i sumarycznej, energii na zakoń-<br />
<strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong><br />
55
PRODUKTY<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
Fot.: PRO-MAC<br />
Fot. 5.<br />
Specjalne liczniki są dostępne pod<br />
kątem aplikacji przemysłowych<br />
czenie okresu obrachunkowego, daty i czasu<br />
zamknięcia okresu obrachunkowego mogą<br />
być wyświetlane na przemian. Oprócz tego<br />
jest możliwe wyświetlanie mocy maksymalnej<br />
uśrednionej, a także mocy kumulowanej.<br />
Dostępne na rynku liczniki typu<br />
cechują się odpornością na działanie pól<br />
magnetycznych. W zakresie interfejsów<br />
komunikacyjnych istotną rolę stanowi<br />
możliwość wymiany danych w standardzie<br />
RS-485/232/Modbus.<br />
Nabyć można sterowniki komunikacyjne, które<br />
pozwalają na przesyłanie danych za pomocą<br />
sieci GSM/GPRS. Istotną cechą rozwiązań<br />
tego typu jest zmienne opóźnienie pomiędzy<br />
wysłaniem zapytania a odpowiedzią, przy<br />
czym najczęściej wynosi ono około kilku sekund.<br />
Za cykliczny odczyt czytników oraz za<br />
rejestrowanie danych odpowiada serwer komunikacyjny.<br />
W praktyce licznik komunikuje<br />
się z siecią GSM na dwa sposoby. Pierwszy<br />
z nich stanowi połączenie radiowe za pomocą<br />
lokalnej jednostki komunikacyjnej GPRS<br />
dołączonej do serwera poprzez łącze RS-232.<br />
Inny sposób stanowi przewodowe połączenie<br />
łączem stałym z operatorem GSM, udostępniającym<br />
usługę GPRS na rzecz klienta.<br />
Istotną cechą drugiego rozwiązania jest brak<br />
interfejsu radiowego łączącego z serwerem,<br />
co nie podnosi kosztu usługi GPRS. Ważne są<br />
przy tym krótsze czasy opóźnienia transmisji.<br />
Na rynku nabyć można przemysłowe modemy<br />
przeznaczone do zdalnego odczytu<br />
danych pomiarowych z liczników energii<br />
elektrycznej za pomocą sieci telefonicznej<br />
PSTN lub złączy dzierżawionych jednoparowych.<br />
Tego typu systemy wymiany<br />
danych posługują się interfejsem pętli prądowej.<br />
Przesłane mogą być zarówno pełne<br />
dane w określonym przedziale czasowym<br />
jak i informacje o charakterze bieżącym<br />
i archiwalnym.<br />
Fot.: F&F FILIPOWSKI<br />
Fot. 6.<br />
Najmniejsze liczniki są wielkości<br />
jednego elementu na szynie<br />
montażowej<br />
Pomiar energii elektrycznej<br />
w przemyśle<br />
Odpowiednie liczniki energii elektrycznej<br />
znajdują zastosowanie w przemyśle. Liczniki<br />
te niejednokrotnie są elementami rozbudowanych<br />
systemów automatyki, a więc<br />
kluczową rolę odgrywa odpowiedni przesył<br />
informacji. W efekcie powstają systemy rejestrujące<br />
zużycie energii i umożliwiające<br />
kontrolę oraz ingerencję w przebieg procesu.<br />
Jest więc możliwa integracja z zakładowymi<br />
systemami IT ze zdalnym dostępem<br />
do danych za pomocą przeglądarki internetowej<br />
i komputera PC czy też urządzeń mobilnych<br />
typu smartphone lub IPad.<br />
Dzięki zastosowaniu sterowników logicznych<br />
zyskuje się elastyczność pozwalającą<br />
na monitorowanie nawet najbardziej złożonych<br />
procesów oraz natychmiastową identyfikację<br />
stanów krytycznych. Wykrywane<br />
mogą być np. kosztowne szczyty poboru<br />
mocy oraz możliwości ich wyeliminowania<br />
w przyszłości. Ważna jest przejrzysta<br />
rejestracja wartości zużycia energii i rozładowanie<br />
szczytów zapotrzebowania celem<br />
obniżenia kosztów. Pobór mocy jest kontrolowany<br />
przez odbiorniki, a w przypadku<br />
przekroczenia określonej wartości odbiór<br />
może być wyłączony. Przydatne rozwiązanie<br />
stanowi prognozowanie kosztów zużycia<br />
energii czy też taryfikowanie odbiorów.<br />
Smart metering<br />
Liczniki elektryczne coraz częściej są elementami<br />
szerszych systemów tworzących inteligentny<br />
system pomiarowy (ang. Smart Metering<br />
– SM). Jest to kompleksowy, zintegrowany<br />
system informatyczny, który obejmuje inteligentne<br />
liczniki pomiaru zużycia mediów, in-<br />
Fot.: ELGAMA<br />
Fot. 7.<br />
Liczniki energii elektrycznej za pomocą<br />
specjalnych modułów mogą<br />
przesyłać informacje za pomocą<br />
sieci GSM<br />
56 <strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong>
PRODUKTY<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
Fot.: ZEUP POZYTON<br />
Fot.: ASTAT<br />
Fot. 8.<br />
Przydatne rozwiązanie stanowi<br />
pamięć, w której mogą być gromadzone<br />
wyniki pomiarów nawet<br />
z kilkudziesięciu dni<br />
Fot. 10<br />
Fot.: ASTAT<br />
W przemyśle liczniki energii elektrycznej<br />
są elementami rozbudowanych<br />
systemów monitorowania<br />
zużycia mediów<br />
frastrukturę telekomunikacyjną, centralną bazę<br />
danych, a także system zarządzający.<br />
Systemy Smart Metering są w stanie nadzorować<br />
wiele instalacji obejmujących chociażby<br />
sieci i urządzenia sieciowe, układy zasilania<br />
bezprzerwowego, generatory, systemy załączania<br />
rezerwy, a także systemy klimatyzacji szaf<br />
serwerowych. Niejednokrotnie procesowi nadzorowania<br />
poddaje się centrale p. poż., klapy,<br />
centrale alarmowe, systemy kontroli dostępu<br />
oraz instalacje oświetleniowe. Smart Metering<br />
integruje również radiową aparaturę nadawczą.<br />
Mówiąc o zaletach wynikających z wdrożenia<br />
Smart Metering, należy mieć na uwadze<br />
możliwość bieżącego analizowania zużycia<br />
energii z jednoczesnym dopasowaniem szeregu<br />
działań pozwalających na zmniejszenie<br />
kosztów energii. Szereg korzyści zyskuje również<br />
operator pomiarów. Stąd też jest możliwa<br />
automatyzacja procesu odczytów wskazań<br />
mierników, a co za tym idzie, niższe koszty<br />
wykonania odczytów. Oprócz tego tworzone<br />
są bardziej rozbudowane bazy danych.<br />
Najważniejsze korzyści dotyczą oszczędności<br />
w zakresie zużycia energii cieplnej i elektrycznej<br />
a więc redukuje się koszty utrzymania<br />
obiektu budowlanego. Odpowiednia ilość<br />
energii cieplnej jest regulowana przez zawory,<br />
które z kolei sterowane są programatorem lub<br />
odpowiednim sterownikiem automatyki BMS.<br />
Oszczędności w zakresie energii elektrycznej<br />
w dużej mierze wynikają z odpowiedniego<br />
sterowania oświetleniem. Na uwagę zasługują<br />
również aspekty związane z bezpieczeństwem.<br />
Wszystkie zagrożenia są bowiem wykrywane<br />
automatycznie. System inicjuje odpowiednie<br />
środki zaradcze. Istotną rolę odgrywa możliwość<br />
automatycznego wyłączania zdefiniowanych<br />
odbiorników, takich jak np. żelazko czy<br />
też kuchenka, po opuszczeniu budynku lub<br />
po określonym czasie. W nowoczesnych systemach<br />
automatyki budynkowej przewiduje się<br />
również monitoring wejść oraz archiwizowanie<br />
obrazów z kamer. Domownicy informowani są<br />
przy wyjściu o nie zamkniętych oknach, które<br />
mogą być również automatycznie zamykane za<br />
pomocą siłowników.<br />
Podsumowanie<br />
Nowoczesne liczniki energii elektrycznej to<br />
urządzenia inteligentne. Przy odpowiedniej<br />
konfiguracji możliwe jest np. wysyłanie<br />
do dostawcy zaktualizowanego stanu zużycia<br />
energii elektrycznej wraz ze szczegółami dotyczącymi<br />
chociażby bieżącego kosztu, czy<br />
też mocy, napięcia i prądu w dowolnej porze.<br />
W efekcie zyskuje się szereg możliwości<br />
w zakresie poprawy poboru energii elektrycznej.<br />
Administrator sieci jest natychmiast<br />
informowany o przerwie w dostawie energii<br />
elektrycznej. Zwraca się uwagę na dwukierunkowy<br />
przesył informacji, czyli od dostawcy<br />
do odbiorcy i od odbiorcy do dostawcy.<br />
W nowoczesnych licznikach oprogramowanie<br />
może być aktualizowane zdalnie.<br />
Fot. 9.<br />
W licznikach energii elektrycznej przeprowadzany jest pomiar i rejestracja energii<br />
elektrycznej z uwzględnieniem kilku przedziałów czasowych<br />
Damian Żabicki<br />
<strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong><br />
57
OŚWIETLENIE<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
Lampy wyładowcze<br />
nie odchodzą do lamusa<br />
Lampy wyładowcze wciąż są chętnie wykorzystywane w oświetleniu przemysłowym.<br />
Wynika to m.in. z wysokiej jakości oddawania barw oraz skuteczności świetlnej, dzięki<br />
którym pracownicy obiektu, np. operatorzy wózków widłowych lub osoby pracujące przy<br />
linii produkcyjnej mają nieograniczone pole widzenia.<br />
Lampy wyładowcze to źródła światła,<br />
w których promieniowanie widzialne<br />
jest wytwarzane przez wyładowanie<br />
elektryczne w gazie, parze<br />
metalu lub mieszaninie kilku gazów<br />
lub par. Tymi gazami mogą być<br />
przede wszystkim ksenon, neon, hel,<br />
azot i dwutlenek węgla – mówimy<br />
wówczas o lampie gazowej. Z kolei<br />
lampa wyładowcza, której światło<br />
pochodzi głównie ze wzbudzenia<br />
do świecenia atomów par metali<br />
(np. rtęci i sodu), to lampa z parą<br />
metalu. Szczególna odmiana lamp<br />
wyładowczych, halogenkowa charakteryzuje<br />
się wytwarzaniem promieniowania<br />
widzialnego w wyniku<br />
pobudzenia mieszaniny par metalu,<br />
np. rtęci oraz produktów rozkładu halogenków,<br />
a więc związków chlorowców<br />
z takimi metalami jak np. cez, cyna,<br />
ind, dysproz, holm, skand, sód, tal,<br />
tantal lub tul. Od doboru tych komponentów<br />
pozwala na uzyskanie pożądanej<br />
temperatury barwowej światła oraz<br />
właściwości oddawania barw. Lampa<br />
metalohalogenkowa lub halogenkowa<br />
może być uważana za rozwinięcie,<br />
udoskonaloną wersję lampy rtęciowej.<br />
Najważniejszym elementem lampy<br />
halogenkowej jest jej jarznik. Może<br />
być wykonany z kwarcu, podobnie<br />
jak przy lampach rtęciowych lub ze<br />
spieku ceramicznego z dwutlenku<br />
glinu. W jarznikach ceramicznych<br />
można osiągnąć o wiele wyższą temperaturę,<br />
a zatem wyższe ciśnienie.<br />
Z gamy lamp wyładowczych jednymi<br />
z najbardziej popularnych są wyso-<br />
Fot. 1.<br />
Fot. 2.<br />
Wysoka jakość oddawania barw sprawia, że wyładowcze źródła światła wciąż są<br />
wykorzystywane w zakładach produkcyjnych<br />
Lampy wyładowcze polecane są zwłaszcza do wysokich pomieszczeń, np. hal<br />
magazynowych<br />
Fot.: www.trilux.com<br />
Fot.: www.trilux.com<br />
58 <strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 6 • 2015
OŚWIETLENIE<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
Fot.: www.trilux.com<br />
Fot. 3.<br />
Zastosowanie statecznika elektronicznego<br />
przy lampach wyładowczych<br />
oznacza podniesienie wydajności<br />
o ok. 15% w porównaniu do<br />
konwencjonalnych rozwiązań<br />
koprężne – HID (High Intensive Discharge),<br />
przede wszystkim metalohalogenkowe.<br />
Wyładowcza, czyli jaka?<br />
Lampy metalohalogenkowe powszechnie zastępują<br />
lampy sodowe starszego typu (niektóre<br />
z nich zostały wykluczone z obrotu przez<br />
unijną dyrektywę z 2012 r.). Konkurencję dla<br />
rozwiązań metalohalogenkowych nadal stanowią<br />
zaś nowoczesne lampy sodowe charakteryzujące<br />
się dobrymi parametrami świetlnymi<br />
oraz wysoką trwałością.<br />
Źródła wyładowcze charakteryzuje duży<br />
strumień świetlny (do 200 tys. lm) oraz wysoka<br />
skuteczność świetlna (do 150 lm/W).<br />
Do tego dochodzi wysoki wskaźnik oddawania<br />
barw (do Ra = 93), długa trwałość oraz<br />
stosunkowo niskie koszty zużycia energii.<br />
Dzięki kompaktowym rozmiarom oraz specyfice<br />
pracy emitowane przez nie światło<br />
można porównać do światła wytwarzanego<br />
przez źródła punktowe. Właściwości lamp<br />
wyładowczych sprawiają, że wykorzystuje<br />
się je przede wszystkim w oświetleniu zewnętrznym,<br />
drogowym, jak i oświetleniu<br />
wewnętrznym w obiektach przemysłowych,<br />
galeriach handlowych i obiektach handlowo<br />
-usługowych. Obiekty przemysłowe, hale<br />
magazynowe i produkcyjne wymagają zaplanowania<br />
idealnie dopasowanego systemu<br />
oświetleniowego. Wiąże się to ze specyfiką<br />
wykonywanych zadań, projektem obiektu<br />
(m.in. wysokością pomieszczeń) oraz dużym<br />
zapotrzebowaniem na ilość światła. W wysokich<br />
pomieszczeniach sprawdzą się przede<br />
wszystkim lampy metalohalogenkowe.<br />
Technologia ceramiczna vs. kwarcowa<br />
Lampy metalohalogenkowe mogą być wykonane<br />
w technologii kwarcowej (to pierwsza<br />
generacja lamp metalohalogenkowych) lub<br />
ceramicznej. Ceramika przekonuje do siebie<br />
wyższą odpornością na temperatury niż<br />
Fot.: OSRAM<br />
Fot. 4.<br />
Z gamy lamp wyładowczych<br />
jednymi z najbardziej popularnych<br />
są wysokoprężne – HID, przede<br />
wszystkim metalohalogenkowe<br />
szkło kwarcowe, jest mniej porowata i mniej<br />
podatna na korozję wskutek oddziaływania<br />
halogenków metali wypełniających jarznik.<br />
Dzięki zastosowaniu jarznika ceramicznego<br />
uzyskano ponadto stabilniejszą temperaturę<br />
barwową w czasie eksploatacji, lepszą jakość<br />
generowanego światła oraz zwiększoną skuteczność<br />
świetlną (co związane jest ze wspomnianą<br />
wyższą odpornością temperaturową).<br />
Początkowo wykorzystywano jarzniki ceramiczne<br />
o cylindrycznym kształcie, dodatkowo<br />
uszczelnione ceramicznymi korkami.<br />
EKSPERT Fachowego<br />
<strong>Elektryk</strong>a<br />
Na plus i na minus, czyli parę słów<br />
o lampach wyładowczych<br />
Maciej Gronert,<br />
projektant oświetlenia<br />
TRILUX Polska<br />
Lampy wyładowcze charakteryzują<br />
się stosunkowo krótką żywotnością<br />
(około 12 000 roboczogodzin)<br />
i szybką utratą znamionowego strumienia<br />
świetlnego. Ze względu na<br />
brak możliwości ich uruchomienia,<br />
gdy są rozgrzane, w przypadku częstych<br />
zaników napięcia mogą uniemożliwiać<br />
funkcjonowanie zakładu<br />
na dość długi czas. Wśród ich zalet<br />
wyróżnia się jednak emisję światła<br />
o dobrych parametrach przy stosunkowo<br />
wysokiej skuteczności<br />
świetlnej – 80-90 lm/W. Dodatkowo<br />
są dostępne w dużych mocach, rzędu<br />
150, 250, a nawet 400 W. Dzięki<br />
temu, pozwalają oświetlać rozległe<br />
i wysokie obiekty przy niewielkiej liczbie opraw. Przed dokonaniem<br />
się LED-owej rewolucji, lampy wyładowcze były w związku<br />
z tym nagminnie wykorzystywane na liniach produkcyjnych i magazynach<br />
wysokiego składowania, w przypadku których niewystarczające<br />
okazywały się natężenia uzyskiwane przy zastosowaniu<br />
systemów opraw liniowych.<br />
Wydaje się, że lampy wyładowcze osiągnęły już maksymalny pułap<br />
swojego rozwoju. W działach badań pracuje się dziś przede<br />
wszystkim nad technologiami LED i OLED. Możemy w związku<br />
z tym spodziewać się, że stopniowo, wraz z dalszymi obniżkami<br />
cen diod, lampy wyładowcze będą wypierane przez nowocześniejsze<br />
i bardziej wydajne rozwiązania. Jednak urządzenia tego typu<br />
wciąż jeszcze znajdują zastosowanie tam, gdzie kluczowym parametrem<br />
jest niski koszt oddania obiektu. Choć długofalowo technologia<br />
LED jest bardziej opłacalna, w budynkach na wynajem,<br />
gdzie wieloletnia perspektywa oszczędności nie ma znaczenia,<br />
często za uzasadnione uznaje się użycie lamp wyładowczych.<br />
<strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 6• 2015<br />
59
OŚWIETLENIE<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
EKSPERT Fachowego<br />
<strong>Elektryk</strong>a<br />
Ciągły rozwój rozwiązań lamp metalohalogenkowych<br />
Lampy metalohalogenkowe oraz<br />
Dr inż. Andrzej Wiśniewski, lampy sodowe wysokoprężne są<br />
ekspert firmy OSRAM stosowane dość powszechnie ze<br />
względu na wysokie parametry<br />
techniczne, do których można zaliczyć między innymi:<br />
• wysoką skuteczność świetlną,<br />
• długą trwałość.<br />
Te dwa parametry zapewniają możliwie niskie koszty eksploatacji<br />
oświetlenia, dlatego źródła te są powszechnie stosowane<br />
w oświetleniu zewnętrznym i wewnętrznym.<br />
Lampy sodowe ze względu na bardzo wysoką skuteczność<br />
świetlną i barwę światła stosowane są przede wszystkim<br />
w oświetleniu zewnętrznym. Z kolei lampy metalohalogenkowe<br />
wytwarzają białe światło o wysokim ogólnym wskaźniku oddawania<br />
barw. Ta cecha predysponuje je do stosowania również<br />
w oświetleniu wnętrz.<br />
Duża rozpiętość mocy oferowanych lamp (od 20 W do 3,5 kW)<br />
sprawia, że mogą być stosowane w bardzo różnorodnych miejscach.<br />
Stosowane są w oświetleniu ogólnym dużych obiektów,<br />
np. w przemyśle (lampy o mocach od 100 W do 400 W) lub na<br />
niewielkich przestrzeniach, np. w oświetleniu ekspozycji i wystaw<br />
sklepowych (lampy o mocach 35 W, 70 W).<br />
Lampy metalohalogenkowe są systematycznie udoskonalane,<br />
pojawiają się nowe konstrukcje o zwiększonej skuteczności<br />
świetlnej i coraz dłuższej trwałości. Przykładem mogą być niektóre<br />
modele lamp wykonanych w technologii ceramicznej, których<br />
skuteczność świetlna wynosi do 116 lm/W (wzrost o ok. 20%<br />
w porównaniu z poprzednią technologią), a średnia trwałość<br />
20 000 h. Lampy o tak wysokiej skuteczności świetlnej oraz długiej<br />
trwałości wytwarzają światło o bardzo wysokim ogólnym wskaźniku<br />
oddawania barw ( Ra > 90 ).<br />
Konstrukcja lamp metalohalogenkowych jest nadal rozwijana. Ze<br />
względu na wysoką skuteczność świetlną, długą trwałość i jakość<br />
wytwarzanego światła, lampy metalohalogenkowe zapewniają<br />
niskie koszty eksploatacji oświetlenia przy bardzo wysokich jego<br />
parametrach jakościowych.<br />
Fot.: OSRAM<br />
łego systemu; do tego dochodzi do wzrostu<br />
temperatury. Dlatego też zgodnie z przepisami<br />
należy stosować zabezpieczenie<br />
termiczne statecznika przed jego przegrzaniem.<br />
Wykorzystywane są też zapłonniki<br />
z wyłącznikiem czasowym redukującym<br />
liczbę prób zapłonu w przypadku uszkodzenia<br />
lampy (próby zapłonu poznamy po „miganiu”<br />
lampy – dzięki wyłącznikowi zostaje<br />
ono ograniczone). Oczywiście, zalecane jest<br />
użycie statecznika elektronicznego, który<br />
eliminuje generowanie impulsów zapło-<br />
Fot.: OSRAM<br />
Fot. 5.<br />
Ceramika przekonuje do siebie wyższą odpornością na temperatury niż szkło<br />
kwarcowe<br />
Konstrukcję wkrótce zastąpiono sferycznymi<br />
jarznikami, poprzednie bowiem generowały<br />
problem nierównomiernego rozkładu<br />
temperatury. Okrągła forma umożliwia lepszy,<br />
jednorodny rozsył światła.<br />
Lampy metalohalogenkowe ceramiczne,<br />
szczególnie ze sferycznym jarznikiem,<br />
sprawdzą się przede wszystkim w obiektach<br />
handlowych oraz halach wystawienniczych,<br />
w których osiągnięcie konkretnych parametrów<br />
światła jest sprawą priorytetową. Z kolei<br />
w przypadku obiektów przemysłowych,<br />
hal produkcyjnych lub magazynowych<br />
oczekiwania inwestorów powinny spełnić<br />
lampy kwarcowe.<br />
Statecznik elektroniczny<br />
i inne zabezpieczenia<br />
W przypadku lamp wyładowczych obserwujemy<br />
najczęściej nie nagłe wygaśnięcie<br />
układu, a charakterystyczne zmiany w specyfice<br />
pracy układu; dochodzi do tętnienia<br />
światła oraz migania światła pod koniec<br />
trwałości. Poza tym w obwodzie może pojawić<br />
się prąd stały, który niszczy statecznik<br />
i zapłonnik, co z kolei wpływa na pracę ca-<br />
Fot. 6.<br />
Lampy metalohalogenkowe ceramiczne,<br />
szczególnie z okrągłym<br />
jarznikiem, polecane są głównie<br />
do obiektów handlowych oraz hal<br />
wystawienniczych<br />
60 <strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong>
OŚWIETLENIE<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
nowych od razu po wykryciu uszkodzenia<br />
lampy.<br />
Zastosowanie statecznika elektronicznego<br />
przy lampach wyładowczych oznacza<br />
podniesienie wydajności o ok. 15% w porównaniu<br />
do konwencjonalnych rozwiązań.<br />
Ponadto układy elektroniczne stosowane<br />
w układach zasilania lamp wysokoprężnych<br />
sprawiają, że urządzenie staje się niewrażliwe<br />
na spadki napięć (możliwe jest więc<br />
uzyskanie stabilnego strumienia świetlnego,<br />
poza tym lampy są wyłączane w momencie<br />
wykrycia nieprawidłowych parametrów<br />
pracy); uzyskujemy także dłuższą trwałość<br />
lampy. Osiąga się jednocześnie niższą akustyczność<br />
układu – stateczniki konwencjonalne<br />
mogą mieć tendencję do wytwarzania<br />
drgań mechanicznych. Wykorzystanie<br />
jednego, trwałego komponentu niweluje<br />
trudności logistyczne oraz związane z eksploatacją.<br />
Możliwości układów elektronicznych są zależne<br />
od specyfiki źródła światła. W przypadku<br />
lamp ceramicznych charakteryzujących<br />
się stabilnością temperatury barwowej<br />
wykorzystanie statecznika elektronicznego<br />
Fot.: PHILIPS LIGHTING POLAND<br />
Fot. 7.<br />
Rozwiązania kwarcowe są wypierane<br />
przez lampy ceramiczne<br />
REKLAMA<br />
Fot.: PHILIPS LIGHTING POLAND<br />
Fot. 8.<br />
Lampy wyładowcze nadal są w użyciu, choć uwaga producentów skupia się głównie<br />
na udoskonalaniu rozwiązań LED-owych<br />
pozwala na dynamiczne sterowanie oświetleniem<br />
i dostosowywanie go do wymagań<br />
danego obiektu.<br />
* * *<br />
Choć inwestorzy w większości przypadków<br />
decydują się na oparcie systemu oświetleniowego<br />
o technologię LED, w wielu zakładach<br />
produkcyjnych czy halach magazynowych<br />
lampy wyładowcze nadal stanowią<br />
podstawę systemu oświetleniowego, szczególnie<br />
w strefie dostaw i załadunku oraz<br />
pomieszczeniach wysokiego składowania.<br />
Choć niektórzy wróżą im rychły koniec,<br />
lampy wyładowcze wciąż są w użyciu, cieszą<br />
się popularnością i mają się dobrze.<br />
Iwona Bortniczuk<br />
Na podstawie materiałów firm:<br />
Philips Lighting Poland, Osram, Trilux<br />
<strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong><br />
61
PORADY<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
Oświetlenie na życzenie<br />
Nasi przodkowie „chodzili spać z kurami”. Obecnie aktywność człowieka często przypada<br />
na czas, w którym występuje niedobór lub brak światła naturalnego. Jest także wiele<br />
miejsc, których zawsze jest ciemno. Tymczasem wzrok jest zmysłem, który dostarcza<br />
najwięcej wrażeń. Dlatego energia – poza przemysłem i transportem – najczęściej jest<br />
używana do celów oświetleniowych. I warto te cele jak najwygodniej i jak najoszczędniej<br />
osiągać, także dzięki sterowaniu pracą źródeł światła.<br />
Z różnego rodzaju lampami – jako<br />
źródłami światła, a w potocznym<br />
znaczeniu także ich oprawami – stykamy<br />
się wszędzie. W domu i w pracy.<br />
Wewnątrz budynków, na terenach<br />
publicznych i prywatnych. Oświetlenie<br />
konsumenckie spełnia wiele<br />
funkcji praktycznych. Ale także<br />
estetycznych, artystycznych i informacyjnych.<br />
I niemal zawsze jest to<br />
oświetlenie elektryczne.<br />
Podstawowe funkcje sztucznego<br />
oświetlenie, w zasadzie, niemal nie<br />
zmieniają się w czasie. Natomiast<br />
same źródła światła, a co za tym idzie<br />
także oprawy oświetleniowe przeszły<br />
w swej ponad 200-letniej historii<br />
liczne rewolucyjne zmiany. Postęp<br />
techniczny radykalnie rozszerzył<br />
i upowszechnił zastosowanie prądu<br />
elektrycznego do oświetlenia.<br />
Samoczynne załączanie<br />
oświetlenia<br />
Jedną z najważniejszych funkcji<br />
oświetlenia sztucznego jest zapewnienie<br />
orientacji w otoczeniu. Oświetlenie<br />
tego typu jest zwykle, ze względów<br />
ekonomicznych, dość słabe.<br />
Wystarczy, by widać było drogę. Aby<br />
w mroku rozpoznać ludzką twarz,<br />
wystarczy uzyskanie natężenia 20<br />
lx. Nie zapewnia to komfortu, dlatego<br />
jako minimalną wartość natężenia<br />
oświetlenia przyjmuje się 50 lx,<br />
co zapewnia orientację i umożliwia<br />
wykonywanie prostych czynności.<br />
Praktycznie wystarcza w znanym otoczeniu,<br />
np. w sieni, wiatrołapie, a także<br />
w otoczeniu wejścia. Są to strefy<br />
komunikacyjne, w których przebywa<br />
Fot. GIRA<br />
Fot. 1.<br />
Słupki oświetleniowe na podjeździe mogą być sterowane w rozmaity sposób i<br />
działać samoczynnie<br />
się krótko. Dlatego warto, by w miejscach<br />
tych oświetlenie było załączane automatycznie,<br />
za pomocą czujek ruchu lub obecności.<br />
Najpopularniejsze są czujki ruchu IR<br />
reagujące na ruch źródeł ciepła w zasięgu<br />
obserwacji. Mające inne przeznaczenie proste<br />
czujniki natężenia oświetlenia załączają<br />
lampy wyłącznie po zmierzchu, tj. poniżej<br />
pewnej, ustawionej wartości progowej.<br />
Z kolei w miejscach, w których występują<br />
zmiany temperatury, podmuchy powietrza<br />
itp., lepsze niż czujki podczerwieni są wysokoczęstotliwościowe<br />
czujki ruchu. Zaletą<br />
ich jest także to, że mogą być wbudowane<br />
w oprawy, gdyż nie muszą bezpośrednio<br />
„widzieć” otoczenia. Ostatnio powszechnie<br />
stosuje się je w częściach wspólnych<br />
budynków mieszkalnych. Nie tylko w wiatrołapach,<br />
ale także w klatkach schodowych<br />
i korytarzach. Z tym, że tam potrzeba więcej<br />
światła. O ile na korytarzach i przed wejściami<br />
do wind wystarczy 100 lx, o tyle na schodach<br />
i w miejscach, gdzie są skrzynki na listy,<br />
powinno zapewnić się 150 lx. W domach<br />
wielorodzinnych oświetlenie w opisanych<br />
miejscach jest z reguły załączane za pomocą<br />
przycisków (monostabilnych) i współpracujących<br />
z nimi automatów schodowych (wy-<br />
62<br />
<strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong>
PORADY<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
łączników czasowych, które natychmiast<br />
po naciśnięciu przycisku załączają lampy<br />
i samoczynnie je gaszą po upływie nastawionego<br />
czasu) lub czujek ruchu. Zastosowanie<br />
automatów wymaga znacznie większego<br />
zakresu prac instalatorskich, gdyż wszystkie<br />
przyciski w danej strefie muszą być połączone<br />
przewodami z automatem. Ustawienie<br />
zbyt krótkiego czasu w automacie jest uciążliwe<br />
dla użytkowników, a wydłużenie czasu<br />
powoduje straty energii. Zastosowanie droższych<br />
opraw oświetleniowych wyposażonych<br />
w czujniki znacznie zmniejsza zakres<br />
prac, gdyż wystarczy doprowadzić przewody<br />
do miejsc montażu opraw. A ustawiony<br />
czas może być krótszy, gdyż dopóki rozpoznawany<br />
jest ruch, nie zapadną ciemności.<br />
Ponadto czujki ruchu zapewniają wygodę.<br />
Oświetlenie załączy się zawsze, gdy jest taka<br />
potrzeba.<br />
Więcej światła<br />
W miejscach stałego przebywania człowieka<br />
oświetlenie spełnia funkcję użytkową.<br />
A wymagania są znacznie wyższe. Nie dość,<br />
że oczekiwania zwiększają się z czasem<br />
(kiedyś wystarczyła jedna „sześćdziesiątka”<br />
na pokój), to i z wiekiem. Potrzebujemy coraz<br />
więcej światła. Do czytania, prac domowych,<br />
przygotowywania posiłków i ich spożywania.<br />
Na dodatek barwa światła też odgrywa<br />
dużą rolę. Ludzki wzrok nie działa liniowo.<br />
W zależności od barwy potrzebne jest różne<br />
natężenie oświetlenia, aby uzyskać podobny<br />
poziom komfortu. W jaki sposób osiągnąć<br />
Fot. GIRA<br />
Fot. 2.<br />
Proste i elegancie rozwiązanie<br />
– wyłącznik oświetlenia sprężony<br />
w jednym urządzeniu z czujką<br />
obecności<br />
zadowalający efekt? Normy tu nie pomogą,<br />
gdyż dotyczą wyłącznie miejsc pracy. A preferencje<br />
każdej osoby są inne. Wiele też zależy<br />
od trybu życia.<br />
Autorzy różnych prac zalecają różne poziomy<br />
natężenia oświetlenia pomieszczeń<br />
mieszkalnych. Zwykle wartości mieszczą się<br />
w granicach od 200 do 500 lx. Czasem nawet<br />
jest to 750 lx. Najlepiej byłoby sprawdzić<br />
indywidualną tolerancję wzroku na intensywność<br />
światła. A należałoby to sprawdzać<br />
w konkretnym miejscu, gdyż wyposażanie<br />
wnętrza (odbijanie względnie pochłanianie<br />
światła) ma duży wpływ na efekt końcowy.<br />
Gdy nie ma takiej możliwości, trzeba się<br />
zdać na metodę prób i błędów. Z tym, że zawsze<br />
warto wziąć pod uwagę, że zmniejszenie<br />
jasności jest zawsze łatwiejsze.<br />
Podstawowym pytaniem jest to, czy zdecydować<br />
się na wiele słabszych źródeł światła, które<br />
można załączać selektywnie? A może wybrać<br />
mniej lamp o większej mocy? Naturalnie,<br />
ściemnianych (co nie znaczy, że mniejszych<br />
lamp nie można regulować). Nie ma jednoznacznej<br />
odpowiedzi na te pytania.<br />
Rozłożenie wielu akcentów oświetleniowych<br />
pozwala na „powiększenie” pomieszczenia.<br />
Takie rozwiązanie pozwala na optyczne<br />
dzielenie pomieszczenia na kilka,<br />
spełniających różne funkcje (czytanie, pisanie,<br />
słuchanie muzyki, hobby...). Sprzyja<br />
też oszczędzaniu energii. Wystarczy zapewnić<br />
oświetlenie niewielkiej przestrzeni,<br />
aby czuć się komfortowo. Takie rozwiązanie<br />
przypomina oświetlenie stanowiskowe<br />
w zakładach pracy. Poszczególne lampy<br />
są przeznaczone do konkretnych celów.<br />
Pewien problem może stanowić ich obsługa.<br />
Duża liczba punktów, opraw oświetleniowych<br />
wymaga dużej liczby łączników.<br />
Zgrupowane w jednym miejscu są nieestetyczne<br />
i nieergonomiczne. Rozmieszczone<br />
wokół opraw są uciążliwe w użyciu, gdyż<br />
po wyłączeniu trzeba wychodzić po ciemku<br />
lub wcześniej załączyć lampę lub lampy,<br />
których wyłącznik znajduje się w pobliżu<br />
wyjścia z pomieszczenia. Rozwiązaniem<br />
może być zastosowanie układów pozwalających<br />
na załączanie i wyłączanie z wielu<br />
miejsc.<br />
Skorzystanie z niewielkiej liczby silniejszych<br />
źródeł światła zapewnia, w miarę<br />
równomierne, oświetlenie całości. Zapew-<br />
Fot. FIBARO<br />
Fot. FIBARO<br />
Fot. 3.<br />
Dzięki czujkom ruchu i sterowanym<br />
oprawom można przepłoszyć<br />
intruza<br />
Fot. 4.<br />
Małe dziecko pod okiem automatycznej niani<br />
<strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong><br />
63
PORADY<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
nia oświetlenie wszystkim fragmentom pomieszczenia.<br />
Trudno jest światłem podzielić<br />
pokój. A często zużywa się więcej energii,<br />
ponieważ oświetlone jest wszystko, a nie<br />
tylko wykorzystywane miejsca. Przy takim<br />
rozwiązaniu, zwykle, konieczna jest regulacja<br />
za pomocą ściemniaczy.<br />
Nie zawsze zainstalowanie ściemniaczy jest<br />
możliwe. Niektóre z nich wymagają doprowadzenia<br />
więcej niż 3 żył (jak w typowym<br />
przewodzie instalacyjnym). Zwłaszcza przy<br />
sterowaniu z kilku miejsc. Ponadto większość<br />
ściemniaczy dobrze ściemnia tradycyjne<br />
żarówki oraz halogeny. Utrudnione<br />
więc byłoby ich zastąpienie energooszczędnymi<br />
źródłami światła, takimi jak ledówki<br />
czy świetlówki. A nie w każdej instalacji da<br />
się wymienić ściemniacz na właściwy.<br />
Światło karmi sztukę<br />
W pomieszczeniach reprezentacyjnych<br />
oświetlenie spełnia jeszcze jedną ważną<br />
funkcję. Jest dekoracją, akcentuje znajdujące<br />
się tam dzieła sztuki, uwydatnia kolekcje<br />
będące pasją właścicieli. Same oprawy<br />
takich lamp powinny być wtopione w otoczenie.<br />
Nie one stanowią ozdobę. Zazwyczaj<br />
instalowane są w pobliżu oświetlanych<br />
obiektów. Można też do tego celu wykorzystywać<br />
ukryte reflektory o dokładnie<br />
wyprofilowanym snopie światła. Moc tych<br />
lamp musi być dostosowana do mocy pozostałych.<br />
Nie mogą dominować, ale muszą<br />
zaznaczać wybrane fragmenty wystroju.<br />
Ostatni gasi światło<br />
To częsty problem przy rozbudowanych obwodach<br />
oświetleniowych. Zwłaszcza tam,<br />
gdzie instalację zaplanowano tak, aby było<br />
ładnie, a nie praktycznie. Coraz częściej instalację<br />
elektryczną „projektują” projektanci<br />
wnętrz i powierzają jej wykonanie komukolwiek,<br />
np. gipsiarzom czy malarzom. Gdy<br />
przychodzi do przyłączenia opraw, zainstalowania<br />
wyłączników i ściemniaczy zaczynają<br />
się kłopoty. I klientowi tłumaczą, że „tak się<br />
robi wszędzie”. Oświetlenie często może być<br />
załączane tylko w miejscach zaplanowanych<br />
przez artystę. Przed wyjściem z domu trzeba<br />
się nabiegać, aby wszystko powyłączać.<br />
Na szczęście zawsze jest jakieś rozwiązanie.<br />
Można skorzystać z urządzeń radiowych<br />
oferowanych przez wiele firm. Pomogą<br />
one wszędzie tam, gdzie brak przewodów.<br />
Bez potrzeby dokładania nowych można<br />
osiągnąć zdumiewające efekty. Za pomocą<br />
komponentów radiowych można załączać<br />
i ściemniać wszelkie rodzaje lamp. I czynić<br />
to z każdego miejsca. Także lampy stojące<br />
zasilane z gniazd wtyczkowych. Jednym<br />
przyciskiem umieszczonym przy wyjściu<br />
można wtedy wyłączyć wszystkie lampy<br />
znajdujące się w całym domu.<br />
Pod pełną kontrolą<br />
Objęcie całego oświetlenia w domu jednym<br />
systemem daje dodatkowe korzyści. Miękki<br />
start zapobiega olśnieniu przez rozbłyskujące<br />
lampy. Wyłączniki mogą być montowane<br />
w dowolnych miejscach. Także na meblach.<br />
Przenośne piloty służą w każdym miejscu.<br />
Na dodatek do zarządzania oświetleniem<br />
można używać smartfonów i ajfonów oraz<br />
innych urządzeń mobilnych i stacjonarnych,<br />
np. notebooków. Warto jeszcze wspomnieć<br />
o kreowaniu scen. Szczególnie przydatne<br />
jest to w pomieszczeniach wyposażonych<br />
w wiele lamp. Jednym przyciśnięciem<br />
można przywołać dowolny, wcześniej zapamiętany<br />
stan oświetlenia. Każda lampa<br />
zachowa się zgodnie z oczekiwaniem. Jedne<br />
się załączą, inne wyłączą i jeszcze inne<br />
ściemnią się do oczekiwanego poziomu lub<br />
przybiorą zaplanowaną barwę. Dzięki temu,<br />
znakomicie zmniejsza się liczba przycisków<br />
koniecznych do sterowania oświetleniem.<br />
Nawet w najbardziej skomplikowanych instalacjach<br />
wystarczy tylko kilka klawiszy.<br />
Fot. GIRA<br />
Fot. 6.<br />
Przejrzyste menu aplikacji do<br />
sterowania urządzeniami i instalacjami<br />
domowymi, w tym przede<br />
wszystkim oświetleniową<br />
Fot. FIBARO<br />
Fot. 5.<br />
Barwy światła i nastrój w salonie<br />
– sterowane za pomocą smartfona<br />
i wgranego weń programu<br />
Większość użytkowników uważa, że najdoskonalszym<br />
systemem sterowania oświetleniem<br />
jest system KNX. Dobrze zaplanowana<br />
instalacja KNX może być niemal<br />
w nieograniczony sposób modyfikowana<br />
i unowocześniana bez ingerencji w oprzewodowanie.<br />
Nowoczesny dom – to nie automatyka<br />
działająca za człowieka. To system<br />
służący człowiekowi i dostosowujący się<br />
do jego potrzeb. Aktualnych i przyszłych.<br />
To najprostsza obsługa i minimalna liczba<br />
przycisków. A czasem nawet ich brak, gdyż<br />
różne czujniki „domyślają się”, co jest w danej<br />
chwili potrzebne.<br />
W nowoczesnych systemach, przewodowych<br />
i radiowych, do obsługi używa się uniwersalnych<br />
urządzeń. Przykładem takiego<br />
rozwiązania jest 6-calowy panel dotykowy.<br />
Wystarczy zbliżyć doń rękę, aby uruchomić<br />
najczęściej używaną funkcję. Np. załączyć<br />
oświetlenie komunikacyjne. Następnie<br />
na ekraniku pojawiają się ikonki służące<br />
do sterowania tym, co najbardziej potrzebne.<br />
Mogą mieć różne formy. Np. klawiszy, których<br />
dotknięcie uaktywni dowolną funkcję.<br />
Dotyczącą nie tylko oświetlenia, ale też całego<br />
technicznego wyposażenia domu. Można<br />
nim regulować ogrzewanie, klimatyzację, zasłony,<br />
żaluzje, rolety i wszystko, co może być<br />
sterowane elektrycznie.<br />
Andrzej Dubrawski<br />
Wykorzystano materiały informacyjne firm<br />
Gira, Tema, Jung, Fibaro i Intellihouse<br />
64<br />
<strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong>
INTELIGENTNY<br />
budynek<br />
Sterowanie oświetleniem<br />
za pomocą paneli z serii LCN-GTS<br />
Najczęściej użytkownik nowoczesnego systemu automatyki budynku LCN nie ma na co dzień<br />
okazji zobaczenia podzespołów, które samoczynnie sterują jego inteligentnym budynkiem.<br />
Są one ukryte w rozdzielnicy lub w puszcze podtynkowej i w zupełnej tajemnicy realizują<br />
tam swoje zadania. Szklane panele sterujące oraz szklane moduły informacyjne z serii<br />
GTS przełamują tę barierę i pod względem optycznym i dotykowym przybliżają inwestorowi<br />
magistralę instalacyjną LCN.<br />
Od samego początku sieciowy system<br />
sterowania instalacjami budynku<br />
LCN (Local Control Network) współpracuje<br />
z przyciskami innych producentów<br />
celem zapewnienia klientom<br />
większej swobody. W 2009 r.<br />
uruchomiono produkcję serii LCN-<br />
GT, tj, bardzo eleganckich przycisków<br />
dotykowych ze szkła mineralnego.<br />
W ramach dalszego rozwoju<br />
produktu w 2014 r. wprowadzono<br />
na rynek produkt GTS, który charakteryzuje<br />
się wszystkimi zaletami znanej<br />
już serii GT, a ponadto ma nowy<br />
rodzaj powierzchni szklanej wykonanej<br />
za pomocą szlifu wielościennego.<br />
Dodatkowo zmniejszono wymiary<br />
ramki, dzięki czemu panele wyglądają<br />
na ścianie bardziej smukle i subtelnie.<br />
Seria GT/GTS<br />
Dwie duże litery GT to po prostu określenie<br />
szklanego panelu sterującego (skrót pochodzi<br />
od niemieckiego słowa Glastaster). Powierzchnia<br />
wykonana jest w 100% ze szkła<br />
mineralnego o wysokim stopniu czystości<br />
i zachwyca przejrzystością materiału. Pod<br />
osłoną ze szkła umieszczone są przyciski<br />
pojemnościowe. Podobnie jak w smartfonie<br />
lub tablecie wystarczy lekkie przyciśnięcie<br />
powierzchni, by uruchomić funkcje zapisane<br />
w oprogramowaniu instalacji. Każdy przycisk<br />
wyposażony jest w diodę LED do wyświetlania<br />
statusu i podświetlania tła.<br />
Z serii GT znane jest już opatentowane podświetlane<br />
obrzeże Corona®. Ten „pierścień”<br />
z diod LED jest zarówno elementem dekoracyjnym,<br />
jak i pomaga w orientacji. Corona®<br />
zapewnia optyczne odcięcie panelu od podłoża,<br />
tworząc białe przejście kolorów. Dla lepszej<br />
orientacji w ciemności można zastosować<br />
opcję nocną. Wówczas mogą świecić wszystkie<br />
diody LED lub też tylko te znajdujące się<br />
w dolnym obszarze, aby nie zakłócać snu.<br />
Wyróżnikiem paneli sterujących z serii GT<br />
lub GTS jest możliwość wsunięcia pomiędzy<br />
włącznik a szkło mineralne opisywalnych folii.<br />
Dzięki bezpłatnemu oprogramowaniu GT-<br />
Designer można w łatwy sposób zrealizować<br />
indywidualne opisy oraz elastyczne rozwiązania<br />
wzornicze.<br />
Fot. 1.<br />
Panel LCN-GTS4D (u góry) i panel LCN-GTS12D: Przyciski zapewniają<br />
prostą obsługę wszystkich funkcji w pomieszczeniu. Na wyświetlaczu można<br />
pokazywać wszystkie istotne dane lub też programować funkcje czasowe<br />
Możliwości, jakie daje LCN<br />
LCN stanowi podstawę inteligentnego okablowania<br />
systemu sterowania budynkiem.<br />
Magistrala instalacyjna firmy Issendorff KG<br />
z Rethen pozwala na zrealizowanie projektów<br />
w każdej skali: od małego mieszkania na wynajem<br />
aż po drapacz chmur. Jednocześnie LCN<br />
pod względem wydajności systemu zajmuje<br />
czołowe miejsce wśród magistral instalacyjnych.<br />
System LCN wymaga do transmisji między<br />
modułami tylko jednej dodatkowej żyły w standardowym<br />
kablu YDY. LCN ma wiele możliwości<br />
komunikowania się z lampami lub systemami<br />
świetlnymi. Począwszy od normalnych<br />
opraw sufitowych, poprzez lampy stojące i stołowe<br />
przyłączone do gniazda wtyczkowego aż<br />
po regulację całych pomieszczeń biurowych za<br />
pośrednictwem DALI/0-10V/DSI. Od niedawna<br />
jest także możliwe sterowanie lampami, które<br />
komunikują za pomocą protokołu DMX512.<br />
66 <strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong>
INTELIGENTNY<br />
budynek<br />
Fot. 2.<br />
Szklane panele sterujące oraz szklane moduły informacyjne<br />
z serii GTS zostały wyróżnione cenną nagrodą<br />
Plus X Award w kategoriach wysoka jakość, wzornictwo,<br />
komfort obsługi i funkcjonalność<br />
Taka funkcja pozwala na sterowanie z poziomu<br />
magistrali LCN lampami wykorzystywanymi<br />
m.in. w technice koncertowej. Możliwe jest<br />
również sterowanie osprzętu LCN z pulpitu<br />
sterowniczego DMX.<br />
Jednym przyciskiem w LCN można niezwykle<br />
komfortowo uruchamiać całe „makra” sterujące<br />
określonymi procesami – dotyczącymi<br />
scenariuszy oświetleniowych zarówno w pojedynczych<br />
pomieszczeniach, jak i w całym<br />
budynku. Można również opuszczać żaluzje,<br />
wyłączać duże urządzenia elektryczne lub uruchamiać<br />
symulację obecności.<br />
Scalenie przycisków pozwala na prostszy wybór<br />
określonych, często wykorzystywanych<br />
funkcji. Przykładem jest panel LCN-GTS6,<br />
który ma 6 przycisków. Chcąc w pokoju dziennym<br />
centralnie włączać lub wyłączać oświetlenie,<br />
wystarczy scalić ze sobą górne cztery<br />
przyciski, uzyskując większą powierzchnię<br />
przełączającą. To rozwiązanie upraszcza obsługę<br />
między innymi w szpitalach lub domach<br />
spokojnej starości, by np. osoby z upośledzonym<br />
wzrokiem mogły obsługiwać różne funkcje.<br />
W tym celu wystarczy w programie LCN-<br />
PRO odpowiednio przyporządkować przyciski<br />
oraz zmienić folię z opisem przycisków.<br />
Sceny świetlne<br />
W obszarze sterowania oświetleniem można<br />
realizować rozmaite funkcje za pomocą<br />
paneli sterujących z serii GTS. Utworzone<br />
sceny świetlne można wielokrotnie aktywować,<br />
np. sceny świetlne do oglądania<br />
telewizji, czytania lub sprzątania. Oczywiście<br />
można przy tym indywidualnie regulować<br />
stopień jasności poszczególnych<br />
opraw.<br />
Również i w obszarze komercyjnym można<br />
rozsądnie wykorzystywać sceny świetlne:<br />
W zależności od czynności np. podczas pracy<br />
przy monitorze, ruchu odwiedzających<br />
itp. można szybko dobrać odpowiednie<br />
oświetlenie pomieszczenia.<br />
Obejmuje to również zmianę barwy, dokładniej<br />
temperatury barwowej światła, o ile<br />
oczywiście zastosowane w pomieszczeniu<br />
oprawy oświetleniowe są wyposażone<br />
w układ ustawiania temperatury barwowej.<br />
Panele GL są wyposażone w czujnik temperatury<br />
otoczenia, można nie tylko w sposób<br />
celowy regulować temperaturę w pomieszczeniu,<br />
ale i wykorzystać je do wpływania<br />
na odczucie temperatury środowiska u użytkowników<br />
pomieszczenia.<br />
W lecie, gdy w pomieszczeniach utrzymuje<br />
się wyższa temperatura, podawane jest<br />
światło o wyższej temperaturze barwowej<br />
>5000K), zimne, niebieskie światło daje<br />
wrażenie świeżości. W zimie natomiast temperatura<br />
barwowa jest obniżana do
INTELIGENTNY<br />
budynek<br />
Stacje pogodowe<br />
Co i jak odczuwa IB – inteligentny budynek?<br />
Pogoda wpływa na nasze życie. Wprawdzie nie możemy doraźnie jej zmienić, ale możemy<br />
się do niej przystosowywać, a także wpływać na warunki pogodowe, na klimat w dłuższej<br />
perspektywie, m.in. regulując zużycie energii. To może być pozytywna reakcja na debatę<br />
o globalnym ociepleniu.<br />
Przychodzi nam w tym z pomocą<br />
technika. Inteligentne instalacje zarządzające<br />
budynkami, w oparciu o pomiary<br />
stacji pogodowych, zwiększają<br />
komfort użytkowników dzięki dostosowaniu<br />
temperatury wewnętrznej<br />
do potrzeb i informowaniu o stanie<br />
i tendencjach pogodowych. Zapewniają<br />
też znaczne zmniejszenie zużycia<br />
energii dzięki eliminowaniu jej<br />
strat i optymalnym wykorzystaniu.<br />
Fot.: Ze zbiorów autora<br />
Reagować na otoczenie<br />
Cechą charakterystyczną automatyki<br />
budynkowej jest integracja wszystkich<br />
instalacji oraz przepływ informacji<br />
między nimi. A każdy budynek<br />
jest systemem naczyń połączonych.<br />
Stan każdego pomieszczenia wpływa<br />
na cały budynek. Jednak znacznie<br />
większy wpływ na funkcjonowanie<br />
domu ma jego otoczenie. Głównym<br />
czynnikiem jest temperatura zewnętrzna.<br />
Zwykle na zewnątrz panuje<br />
inna temperatura niż wewnątrz<br />
i podlega ona bardzo dużym zmianom.<br />
Wewnątrz oczekujemy stabilności.<br />
Powinna być utrzymywana<br />
na podobnym poziomie niezależnie<br />
od warunków zewnętrznych. Na<br />
ogrzewanie i chłodzenie decydujący<br />
wpływ ma ilość ciepła pobieranego<br />
z zewnątrz przez budynek oraz oddawanego<br />
na zewnątrz. Automatyka<br />
umożliwia zwiększenie ilości ciepła<br />
pobieranego z otoczenia w okresie zimowym<br />
i zapobiega przenikaniu ciepła<br />
do wnętrz w okresie letnim. Jednym<br />
ze sposobów jest samoczynne<br />
odsłanianie i zasłanianie okien. W zimie,<br />
gdy świeci słońce, odsłaniają się<br />
Fot. 1.<br />
Czynniki zewnętrzne wpływają na sterowanie (1) oświetleniem wewnętrznym, (2) żaluzjami,<br />
roletami, markizami, (3) ogrzewaniem i (4) klimatyzacją oraz wentylacją<br />
wszystkie nasłonecznione okna. A potem,<br />
gdy słońce zmieni pozycję, ponownie zostają<br />
zasłonięte żaluzjami czy okiennicami lub<br />
zasłonami. W lecie przeciwnie. Wnętrze jest<br />
chronione przed nadmiernym nagrzewaniem<br />
promieniami słonecznymi. A w okresie<br />
przejściowym, system najpierw, gdy temperatura<br />
wnętrza jest niższa od oczekiwanej,<br />
pozwala porannemu słońcu nagrzewać pomieszczenie,<br />
aby później, gdy temperatura<br />
zacznie się zbliżać do ustawionej, zasłonić<br />
okna i uniemożliwić przegrzanie. Podobnie<br />
działa sterowanie oświetleniem. Stacja pogodowa<br />
rozpoznaje natężenie oświetlenie<br />
i odpowiednio do wskazań załącza oświetlenia,<br />
tam, gdzie jest to konieczne i wyłącza<br />
tam, gdzie jest zbędne.<br />
Zmysły inteligentnego budynku<br />
Do pomiarów warunków atmosferycznych<br />
służą stacje pogodowe. Na rynku jest ich<br />
wiele. Różnią się budową i liczbą dokonywanych<br />
pomiarów, stopniem przetwarzania<br />
informacji oraz możliwościami regulacyjnymi.<br />
Od kilku lat obserwuje się szybki rozwój<br />
tzw. kompaktowych stacji pogodowych.<br />
Wypierają one wcześniejsze stacje pogodowe<br />
wyposażone w układ analizujący oraz<br />
dołączane do nich czujniki różnych wartości<br />
fizycznych. Czujniki te, jak tzw. multisensory<br />
dokonują pomiaru wielu wielkości<br />
pogodowych. Natomiast do znormalizowanych<br />
wyjść analogowych (0-10 V, 0-1 V,<br />
0-20 mA, 4-20 mA) można przyłączać<br />
dowolne czujniki – dowolnych wartości<br />
68 <strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong>
INTELIGENTNY<br />
budynek<br />
Fot.: GIRA<br />
Fot. 2.<br />
Gira – kombisensor do stacji pogodowej<br />
montowanej w rozdzielnicy<br />
i dowolnych producentów. Po odpowiednim<br />
skalibrowaniu można je podawać w dowolnej<br />
formie i w dowolnych jednostkach.<br />
Wprowadzenie multisensorów przerodziło<br />
się w budowę kompaktowych stacji pogodowych.<br />
Charakteryzują się one tym, że nie<br />
mają elementów ruchomych i wszystkie<br />
urządzenia pomiarowe są zamknięte w jednej<br />
obudowie.<br />
Wielkości pomiarowe<br />
Podstawowe pomiary dokonywane przez<br />
wszystkie stacje pogodowe dotyczą prędkości<br />
wiatru, temperatury, opadów i natężenia<br />
oświetlenia.<br />
Pomiar wiatru może być dokonywany<br />
na dwa sposoby, za pomocą różnego rodzaju<br />
anemometrów. W stacjach pogodowych<br />
KNX najczęściej wykorzystywane są anemometry<br />
obrotowe czaszowe oraz termiczne.<br />
Pomiar wiatru za pomocą czujników<br />
dopplerowskich jest na razie rzadkością.<br />
Natomiast autor nie zetknął się z czujnikami<br />
wiatrakowymi, wychyłowymi ani ciśnieniowymi;<br />
te ostatnie znajdują zastosowanie<br />
w odrębnych układach klimatyzacji i wentylacji.<br />
Czujniki obrotowe mierzą prędkość wiatru<br />
za pośrednictwem pomiaru prędkości obrotowej<br />
czaszowego wiatraczka. Za pomocą<br />
magnesów stałych i kontaktronów zliczana<br />
jest liczba obrotów w jednostce czasu. Zwykle<br />
mają wewnętrzną miniaturową grzałkę<br />
zapobiegającą zamarzaniu łożysk. Niestety,<br />
przy dużych mrozach może się to okazać<br />
niewystarczające. Anemometry termiczne<br />
(elektryczne) są pozbawione elementów<br />
ruchomych. Zamiast tego mają rezystory<br />
utrzymujące stałą temperaturę. Wychłodzenie<br />
wiatrem jest kompensowane przepływem<br />
prądu powodującego ich rozgrzewanie.<br />
Na podstawie pomiaru zmieniającego<br />
się prądu wyznaczana jest prędkość wiatru.<br />
W różnych stacjach pogodowych dolna wartość<br />
waha się od 0 m/s do 1 m/s, a górna znajduje<br />
się w przedziale od 40 m/s do 70 m/s.<br />
Do pomiaru temperatury używane są termometry<br />
wyposażone w czujniki zmieniające<br />
swoje właściwości pod wpływem temperatury.<br />
Wyznaczanie wartości temperatury<br />
następuje za pośrednictwem pomiaru prądu<br />
płynącego przez sondę termiczną. Dolna<br />
granica pomiarowa zwykle znajduje się<br />
w zakresie od -40 o C do -20 o C, natomiast<br />
górna między 55 o C a 80 o C.<br />
Podobnie dokonywany jest pomiar natężenia<br />
oświetlenia. Elementy światłoczułe znajdują<br />
się z czterech stron stacji pogodowej. Każdy<br />
z nich dokonuje oddzielnego pomiaru.<br />
Z trzech stron świata jest to szeroki zakres pomiarów,<br />
a z czwartej, północnej tzw. zmierzchowy.<br />
Od strony wschodniej, południowej<br />
i zachodniej rozpoznawane jest natężenie<br />
od poziomu 0 lx do, w zależności od stacji,<br />
min. 60 klx względnie maks. 150 klx.<br />
Od strony północnej zakres pomiarowy<br />
obejmuje wartości od 0 lx do wartości górnej,<br />
zwykle mieszczącej się między 674 lx<br />
a 90 lx.<br />
Typowym sygnałem wyjściowym powyższych<br />
wartości jest sygnał 2-bajtowy.<br />
Czwartym czynnikiem analizowanym przez<br />
stacje pogodowe jest rozpoznawanie opadów<br />
atmosferycznych. Niezależnie od tego,<br />
czy jest to deszcz, czy śnieg, działa on tak<br />
samo. Na powierzchni stacji znajduje się<br />
podgrzewana płytka z gęsto rozłożonymi<br />
elementami przewodzącymi. Zamoczenie<br />
tej powierzchni powoduje przejście między<br />
dwoma przewodnikami i w ten sposób reaguje<br />
na opad. Gdy na zewnątrz panują temperatury<br />
ujemne, śnieg lub lód opadający<br />
na stację jest podgrzewany i topiony. A woda<br />
powoduje zadziałanie czujnika. Grzałka<br />
ma jeszcze jedno zadanie. Musi wysuszyć<br />
czujnik po zakończeniu opadów. Dopiero<br />
Fot.: GIRA<br />
całkowite wyschnięcie jest sygnalizowane<br />
jako brak opadu. Osadzająca się rosa lub<br />
gęsta mgła są również rozpoznawane jako<br />
deszcz. Obecnie brak czujek KNX dokonujących<br />
pomiaru wielkości opadu (można<br />
tego dokonywać za pomocą specjalistycznych<br />
czujników ze znormalizowanym sygnałem<br />
analogowym na wyjściu. Sygnał ten<br />
jest rozpoznawany przez niektóre stacje pogodowe.<br />
Może też być interpretowany przez<br />
wejścia analogowe KNX. Typowym sygnałem<br />
jest 0/1, tj. pada lub nie pada.<br />
Dla bardziej wymagających<br />
Powyżej opisany zakres pomiarowy jest<br />
zupełnie wystarczający w zwykłych budynkach<br />
mieszkalnych i użytkowych. Ale<br />
w niektórych obiektach jest to za mało. Od<br />
niedawna oferowane są stacje pogodowe<br />
dodatkowo dokonujące pomiaru ciśnienia<br />
powietrza oraz jego wilgotności.<br />
Najczęściej do pomiaru ciśnienia powietrza<br />
wykorzystywane są barometry w formie<br />
krzemowych membran zespolonych z układami<br />
elektronicznymi. Zwykle mieszczą się<br />
w jednym chipie. Pod wpływem ciśnienia<br />
membrany ulegają odkształceniu, co jest<br />
mierzone za pomocą czujników piezoelek-<br />
Fot. 3.<br />
Gira – G1 wskazuje wartości pomiarowe<br />
otrzymane ze stacji pogodowej,<br />
prognozy pogody z internetu<br />
i ułatwia sterowania domem<br />
<strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong><br />
69
INTELIGENTNY<br />
budynek<br />
trycznych lub pojemnościowych. Podawane<br />
może być ciśnienie atmosferyczne lub barometryczne,<br />
tj. w odniesieniu do poziomu<br />
morza lub uwzględniające wysokość miejsca<br />
pomiarowego. Wyniki podawane są<br />
w hektopaskalach, ale mogą być przeliczane<br />
na inne jednostki. Zakres pomiarowy od<br />
300 hPa do 1100 hPa przekracza graniczne<br />
ciśnienia zanotowane na Ziemi (min. 870 hPa<br />
w czasie tajfunu na Pacyfiku i maks. 1086 hPa<br />
w Mongolii).<br />
Także wilgotność powietrza jest mierzona<br />
elektronicznie. Do pomiaru wykorzystywane<br />
są różne substancje higroskopijne, które<br />
w zależności od ilości pochłoniętej wilgoci<br />
zmieniają swoją rezystancję. Innym sposobem,<br />
coraz częściej wykorzystywanym<br />
w automatycznych stacjach pogodowych<br />
jest pomiar tłumienia fal elektromagnetycznych<br />
prze powietrze zawierające parę<br />
wodną. W wyniku pomiarów może być<br />
wysyłana wartość wilgotności względnej<br />
w zakresie od 0 do 100%, jak też wilgotność<br />
bezwzględna w zakresie od 0 do 400 g/m 2 .<br />
W domach wyposażonych w instalację fotowoltaiczną<br />
to nie wystarcza. Wskazane jest<br />
dokonywanie dalszych pomiarów oraz ustalanie<br />
pozycji słońca. Podstawowym parametrem<br />
dotyczącym paneli słonecznych jest<br />
Fot.: GIRA<br />
Fot. 4.<br />
Gira – kompaktowa stacja pogodowa ma wbudowane czujniki<br />
pomiar promieniowania globalnego, czyli<br />
ilości energii słonecznej padającej na 1 m 2 .<br />
Stacje pogodowe wykorzystują do tego celu<br />
piranometry. Dokonują one hemisferycznego<br />
pomiaru całkowitego promieniowania,<br />
także rozproszonego i odbitego. Uwzględniają<br />
przy tym kąt zenitalny promieniowania.<br />
W przeciwieństwie do czujników natężenia<br />
oświetlenia dokonujących pomiarów<br />
w zakresie widma od 475 nm do 650 nm,<br />
piranometry reagują na widmo w zakresie<br />
od 350 nm do 1100 nm. Wynik podawany<br />
jest w zakresie od 0 do 1300 W/m 2 .<br />
Pomiar pozycji słońca w automatycznych<br />
stacjach pogodowych nie jest dokonywany<br />
bezpośrednio za pomocą heliografów, lecz<br />
pośrednio na podstawie wyliczeń czujników<br />
promieniowania. Często wyniki te są<br />
bezpośrednio w stacji porównywane z pozycją<br />
geograficzną i aktualną godziną. Obie<br />
te wartości są automatycznie rozpoznawane<br />
przez odbiornik GPS wbudowany w stację.<br />
Natomiast wielkościami wyjściowymi, wynikowymi<br />
są azymut, czyli pozycja słońca<br />
w stopniach liczona od kierunku północnego<br />
(zgodnie z ruchem wskazówek zegara)<br />
oraz wysokość (kąt padania promieni) słońca<br />
ponad horyzontem. Obie wartości podawane<br />
są, jako kąty, w stopniach.<br />
Dodatkowym wyposażeniem stacji pogodowych<br />
są czujniki określające kierunek wiatru<br />
w zakresie pełnego koła (360 o ).<br />
Działanie stacji pogodowych<br />
Zakres działania stacji pogodowych nie<br />
ogranicza się wyłącznie do podawania pomierzonych<br />
wartości, które są wyświetlane<br />
na panelach KNX lub przetwarzane przez<br />
moduły logiczne czy też urządzenia Home-<br />
Server. Najczęściej stacje takie są wyposażone<br />
w proste, a niekiedy także skomplikowane<br />
regulatory.<br />
Najprostszym sposobem regulacji jest sterowanie<br />
dwustanowe. W trakcie parametryzacji<br />
można dla (niemal) każdego pomiaru<br />
ustawić, co najmniej, jedną wartość progową<br />
oraz szerokość histerezy. Wtedy zawsze,<br />
gdy wartość progowa przekroczy, w dół lub<br />
górę, zadaną wartość, zostanie wysłany rozkaz<br />
do magistrali. Wartości tych rozkazów<br />
są także określane przez osobę programującą<br />
urządzenie.<br />
Jednak nawet te najprostsze rozkazy są<br />
ze sobą powiązane, zwykle logicznie. Na<br />
przykład działanie żaluzji czy rolet jest<br />
skoordynowane z terminami wschodów<br />
i zachodów słońca oraz trybem życia użytkowników.<br />
Podobnie działa oświetlenie<br />
zewnętrzne, które powinno załączać się<br />
o zmierzchu i wyłączać, gdy ulice opustoszeją.<br />
Z tych względów stacje pogodowe<br />
są wyposażone w proste układy logiczne.<br />
Do typowych zadań wystarczą bramki OR<br />
i AND. Ich liczba zależy od producenta.<br />
Bramki mogą mieć różną liczbę wejść.<br />
Sygnałem wyjściowym jest rozkaz o wartości<br />
1- lub 2-bajtowej.<br />
W celu powiązania działania stacji pogodowej<br />
z trybem eksploatacji obiektu stacje<br />
mają wbudowane zegary sterownicze. Zwykle<br />
są to dwa zegary: tygodniowy i roczny.<br />
Ten drugi jest wyposażony w program astronomiczny<br />
pamiętający terminy wschodów<br />
i zachodów słońca. Zegar astronomiczny<br />
może być dostosowywany do warunków<br />
miejscowych przez podanie pozycji geograficznej<br />
lub przesunięcie podanych terminów.<br />
Np. wyprzedzenie lub opóźnienie<br />
do 2 h zapamiętanych terminów. Lepiej<br />
wyposażone stacje pogodowe mają własne<br />
odbiorniki GPS automatycznie rozpoznające<br />
miejsce pracy i dostosowujące działanie<br />
stacji do warunków miejscowych. Tą samą<br />
drogą następuje ściągnięcie daty i dokład-<br />
70 <strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong>
INTELIGENTNY<br />
budynek<br />
Fot.: ELSNER-ELEKTRONIK<br />
Fot. 5.<br />
Suntracer (prod. Elsner-Elektronik) jest jedną z najnowszych stacji pogodowych<br />
nej godziny. Obydwa zegary, tygodniowy<br />
i roczny, są parametryzowane niezależne.<br />
A ich działanie jest zwykle powiązane za<br />
pomocą układów logicznych. Każdy z zegarów<br />
ma kilka (najczęściej nie więcej niż 8)<br />
terminów dzielących dobę na kilka stref inaczej<br />
zarządzanych. W domach prywatnych<br />
wystarczą 4 przedziały. Noc, poranna aktywność,<br />
dzień (gdy nikogo nie ma w domu)<br />
oraz aktywność popołudniowa. W każdym<br />
z tych okresów stacja pogodowa inaczej steruje<br />
poszczególnymi instalacjami.<br />
Oprócz regulacji dwustanowej wiele stacji<br />
pogodowych ma regulatory PI. Sygnały te<br />
są wysyłane do instalacji grzewczych i klimatyzacyjnych.<br />
W ten sposób można stabilnie<br />
utrzymywać warunki panujące w domu<br />
oraz optymalizować pracę kotłów centralnego<br />
ogrzewania oraz klimatyzatorów.<br />
W szczególności zapewniać odpowiednią<br />
wilgotność powietrza. Ponadto regulatory te<br />
służą do regulacji temperatury wewnętrznej<br />
z uwzględnieniem warunków panujących<br />
na zewnątrz. Dzięki temu klimatyzacja<br />
może utrzymywać stałą temperaturę lub<br />
temperaturę obniżoną o określoną wartość<br />
(stałą lub proporcjonalną) w stosunku<br />
do pomierzonej przez stację.<br />
Stacje pogodowe rejestrują w sposób ciągły<br />
zmiany kontrolowanych parametrów pogodowych.<br />
Natomiast wysłanie informacji<br />
może być cykliczne, po zmianie o określoną<br />
wielkość, względnie tylko po przekroczeniu<br />
zadanego progu.<br />
Zasilanie<br />
Stacje pogodowe zwykle mają znacznie większe<br />
zapotrzebowanie na moc (maks. 7 W), niż<br />
typowe urządzenia KNX. Pobór mocy jest<br />
uzależniony od warunków pogodowych. Dlatego<br />
konieczne jest, doprowadzenie do nich,<br />
oprócz przewodu magistralnego KNX, także<br />
osobnego przewodu zasilającego. Stacje pogodowe<br />
mogą być zasilane napięciem stałym<br />
i przemiennym o wartościach od 12 V do 230 V.<br />
Ze względu na to, że różne stacje wymagają<br />
innego zasilania, doboru stacji należy dokonać<br />
przed układaniem instalacji lub ułożyć instalację<br />
uniwersalną lub zostawić rurkę instalacyjną<br />
z tzw. pilotem.<br />
Wszystkie elementy stacji pogodowych<br />
przeznaczone do montażu na zewnątrz budynków<br />
mają stopień ochrony, co najmniej,<br />
IP44. W zależności od typu można je montować<br />
na masztach lub ścianach budynków.<br />
Zwykle wymagają one odpowiedniego ustawienia<br />
względem stron świata. Niewielkie<br />
kompaktowe stacje pogodowe są estetyczne<br />
i nie psują ogólnego wyglądu budynku.<br />
Czynniki pogodowe mierzone przez stacje<br />
mogą być wykorzystywane we wszystkich<br />
instalacjach domowych. Znajdują zastosowanie<br />
zarówno w sterowaniu instalacjami<br />
na poziomie pojedynczych pomieszczeń<br />
(z uwzględnieniem tego, że w każdym<br />
mogą być zadane inne warunki), jak też<br />
na poziomie całego budynku, wymieniając<br />
informacje ze sterowania kotłów co,<br />
pomp ciepła, instalacji fotowoltaicznych<br />
czy klimatyzacyjnych. Analizując zmiany<br />
zapewniają wyższą stabilność, dzięki wyprzedzającej<br />
reakcji centralnego ogrzewania<br />
i chłodzenia. We współpracy z czujnikami<br />
wewnętrznymi wydatnie ograniczają straty<br />
energii. Natomiast dzięki porównywaniu<br />
warunków zewnętrznych z wewnętrznymi<br />
znacznie podnoszą komfort mieszkania.<br />
Z tego względu w każdym nowym budynku<br />
powinno przewidywać się zainstalowanie<br />
stacji pogodowej KNX. W tym celu należy<br />
wyprowadzić na dach elementy instalacji<br />
umożliwiające zainstalowanie takiego<br />
urządzenia nawet w przyszłości. Rozsądne<br />
zaplanowanie infrastruktury instalacyjnej<br />
budynku zapewnia elastyczność wprowadzania<br />
zmian i udogodnień w trakcie eksploatacji<br />
obiektu budowlanego.<br />
Andrzej Dubrawski,<br />
Firma Tema 2 – przedstawiciel na Polskę<br />
przedsiębiorstwa Gira<br />
Przy pisaniu artykułu wykorzystano<br />
materiały dotyczące stacji pogodowych<br />
firm Gira, Jung, Elsner Elektronik, Theben,<br />
Wago, Somfy i Hager<br />
<strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong><br />
71
NOWOŚCI<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
FOG kontra mgła<br />
Fot.: OSRAM<br />
Fot.: OSRAM<br />
Dla wielu fachowców branży elektrycznej<br />
samochód osobowy lub specjalizowany<br />
jest – zgodnie z duchem czasu – niezbędnym<br />
narzędziem pracy. Posługujemy<br />
się nim niezależnie od kaprysów pogody<br />
i związanych z tym różnego rodzaju utrudnień.<br />
Jednym ze źródeł uciążliwości oraz<br />
zagrożeń dla użytkowników pojazdów<br />
mechanicznych są spowijające drogi mgły.<br />
Przypomnijmy sobie jazdę poza terenem<br />
zabudowanym w jesiennej mgle. Konieczne<br />
było zredukowane prędkości. Mimo to<br />
światła pojazdów jadących z przeciwka<br />
wyłaniały się nagle z nieprzeniknionej<br />
wzrokiem bezkształtnej materii Zapewne<br />
i ich kierowcy odczuwali ten sam, co my<br />
dyskomfort i poczucie zagrożenia.<br />
Z myślą o takich sytuacjach przepisy o ruchu<br />
drogowym określają sposób i warunki stosowania<br />
dodatkowych świateł przeciwmgłowych,<br />
a producenci sprzętu oświetleniowego<br />
dla pojazdów wytwarzają odpowiednie wyposażenie<br />
techniczne. I w tej dziedzinie pojawiają<br />
się nowinki techniczne. Jesienią ub.r.<br />
na rynek trafiły nowoczesne światła przeciwmgłowe<br />
firmy OSRAM, w których wykorzystano<br />
diodowe źródła LED.<br />
Ściślej mówiąc są to wielofunkcyjne światła<br />
przeciwmgłowe i do jazdy dziennej LEDriving<br />
FOG PL. Dla znających język anielski<br />
czytelna jest gra słów (FOG od fogg –<br />
mgła).<br />
Są to najwyższej jakości lampy oparte na technologii<br />
LED. Pasują, jako zamiennik większości<br />
okrągłych świateł przeciwmgłowych o średnicy<br />
90 mm, można je więc łatwo zamontować.<br />
Dzięki technologii soczewkowej, podobnej<br />
do tej stosowanej w reflektorach ksenonowych,<br />
są wyjątkowo mocne i odporne na uderzenia<br />
żwiru zgodnie z normami ASTM D256 i ISO<br />
179. Światło jest bardzo jasne i gwarantuje lepszą<br />
widoczność pojazdu na drodze – szczególnie<br />
w trudnych warunkach.<br />
– Bezpieczeństwo i wygoda – dokładnie te<br />
cele chcieliśmy osiągnąć, proponując kierowcom<br />
nowe światła przeciwmgłowe LEDriving<br />
FOG PL – wyjaśnia Magdalena Bogusz, marketing<br />
manager speciality lighting w fimie<br />
OSRAM. Produkt łączy w sobie zarówno<br />
światła przeciwmgłowe jak i dzienne – mamy<br />
więc dwa w jednym. W warunkach spadku widoczności<br />
poniżej 50 m, wystarczy przełączyć<br />
opcję z dziennych na światła przeciwmgłowe<br />
i można kontynuować podróż.<br />
Warto wiedzieć, że LEDriving FOG PL<br />
pasują także do samochodów o napędzie<br />
hybrydowym i z funkcją start/stop. Dodatkowo<br />
można dokupić specjalne uchwyty<br />
montażowe, ułatwiające dopasowanie<br />
świateł do istniejących otworów. Na rynku<br />
dostępne są już uchwyty np. do Toyoty<br />
Volkswagena i Nissana. Zintegrowany<br />
sterownik i niewielka liczba kabli sprawiają,<br />
że zestaw jest lekki i prosty w montażu.<br />
Produkt ma certyfikaty i homologacje<br />
zgodne z ECE, SAE, CCC, EAC i IP.<br />
Lampy FOG PL mają jeszcze jedną zaletę,<br />
są dostępne z różnymi filtrami barwnymi<br />
(pomarańczowy, różowy, niebieski, srebrny<br />
i złoty), co sprawia, że samochód zyskuje<br />
unikatowy wygląd i efekt tzw. kurs eagle<br />
eses; oczywiście zgodnie z kodeksem drogowym.<br />
LEDriving FOG PL stanowią alternatywę<br />
LED dla tradycyjnych halogenowych lamp<br />
przeciwmgłowych stosowanych w wielu<br />
modelach samochodów. Producent zapewnia,<br />
że inwestycja się opłaci i da użytkownikowi<br />
pewność, że ma najlepsze światła<br />
z dostępnych na rynku.<br />
Na podstawie materiałów<br />
firmy OSRAM<br />
72 <strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong>
NOWOŚCI<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
Eris i Irys – kolejne nowe modele opraw<br />
oświetleniowych w ofercie Pawbol<br />
Eris<br />
Kolejne modele opraw oświetleniowych, tym<br />
razem w kształcie kwadratu, dołączyły do oferty<br />
firmy PAWBOL. Podobnie jak pozostałe<br />
oprawy tego producenta – ERIS i IRYS wytwarzane<br />
są przy wykorzystaniu zaawansowanych<br />
technologicznie tworzyw sztucznych,<br />
charakteryzują się wysokim współczynnikiem<br />
odporności na wnikanie pyłu i wilgoci IP44<br />
oraz klasą odporności mechanicznej, udarnością<br />
IK10. Nowe oprawy mają ciekawą<br />
stylistykę oraz funkcjonalne rozwiązanie<br />
w wersji LED i tak jak inne oprawy w portfolio<br />
PAWBOL są szczególnie polecane do obiektów<br />
użyteczności publicznej – biurowców, hoteli,<br />
wielorodzinnych budynków mieszkalnych, domów<br />
jednorodzinnych itp.<br />
ERIS i IRYS są dostępne z kloszem mlecznym<br />
oraz w wersjach z ramką (pełną IRYS,<br />
otwartą ERIS) w kolorach białym, czarnym,<br />
srebrnym i złotym. W sprzedaży znajdują<br />
się oprawy o zróżnicowanym wyposażeniu<br />
– z oprawką E27 oraz wyposażone w źródła<br />
światła LED o mocach 9 W i 13 W o barwie<br />
światła białej neutralnej 4000 K oraz białej<br />
zimnej 6500 K i współczynniku oddawania<br />
barw Ra>80. Dodatkowo wszystkie oprawy<br />
mogą być wyposażone w radarowy czujnik<br />
ruchu, który w wersji LED pełni dodatkowo<br />
użyteczną i energooszczędną funkcję korytarzową,<br />
umożliwiającą ściemnianie źródła<br />
światła do określonego progu świecenia – 0%<br />
(całkowite wyłączenie), 10%, 20% i 30%<br />
mocy znamionowej.<br />
Oprawy ERIS i IRYS to w ocenie producenta<br />
idealne produkty dla klienta inwestycyjnego<br />
i indywidualnego, gwarantujące satysfakcję<br />
z zakupu i eksploatacji.<br />
www.pawbol.pl<br />
REKLAMA<br />
Irys<br />
<strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong><br />
73
POMIARY<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
Mierniki i testery instalacji<br />
elektrycznej: co wybrać?<br />
Urządzenia, za pomocą których sprawdzimy poprawność działania instalacji elektrycznej,<br />
ciągłość izolacji, stan wyłączników różnicowoprądowych oraz zmierzymy poszczególne<br />
wielkości elektryczne, nie tylko znacznie ułatwiają, ale po prostu umożliwiają pracę<br />
elektryka. Warto zapoznać się z rozwiązaniami oferowanymi przez producentów i przyjrzeć<br />
się dostępnym funkcjom, aby świadomie podjąć decyzję o zakupie.<br />
Fot.: FLUKE<br />
Fot. 1.<br />
Przyszłością rynku mierników jest technologia bezprzewodowa umożliwiająca dokonywanie pomiarów z danej odległości<br />
Instalacje elektryczne, zarówno już<br />
podłączone do sieci elektroenergetycznej,<br />
jak i przed oddaniem do eksploatacji,<br />
wymagają przeprowadzania<br />
szeregu badań w celu oceny ich<br />
aktualnego stanu i zdolności do niezawodnej,<br />
bezpiecznej pracy. Różnego<br />
rodzaju mierniki i testery należą<br />
zatem do podstawowego wyposażenia<br />
elektryka. Które z urządzeń można<br />
śmiało uznać za niezbędne? Czy<br />
lepiej kupić kilka przyrządów czy<br />
jeden, uniwersalny model?<br />
Testery rezystancji izolacji<br />
Testery rezystancji izolacji umożliwiają<br />
przeprowadzenie dokładnych badań przed<br />
oddaniem instalacji lub urządzeń do eksploatacji.<br />
Nadal stosowane są mierniki induktorowe<br />
- urządzenie nie wymaga zasilania,<br />
tę rolę spełnia napędzana ręcznie, wbudowana<br />
prądnica. Dzięki dużej mocy prądnicy<br />
możliwe jest weryfikowanie izolacji nawet<br />
długich linii kablowych. Oczywiście producenci<br />
promują przede wszystkim wygodne<br />
urządzenia przenośne, ułatwiające wykonywanie<br />
pomiarów w terenie. Na rynku znajdziemy<br />
zarówno niewielkie testery ręczne,<br />
jak i przenośne urządzenia na napięcie znamionowe<br />
10 kV, przyrządy jedynie o funkcji<br />
pomiaru ciągłości izolacji, jak i z wbudowanymi<br />
multimetrami.<br />
W przypadku budownictwa mieszkalnego,<br />
jak również większych obiektów handlowych,<br />
biurowych czy przemysłowych przy<br />
napięciu AC/DC od 0,1 do 600 V zastosowanie<br />
znajdują przede wszystkim małe<br />
ręczne urządzenia (przełączanie napięć<br />
pomiarowych jest tu możliwe za pomocą<br />
jednego przycisku lub pokrętła). Nowoczes-<br />
74 <strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong>
POMIARY<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
ne przyrządy tego typu umożliwiają także<br />
dokonywanie pomiaru współczynników<br />
DAR, PI, Ab1, Ab2 (w niektórych modelach<br />
wspomniane pomiary, jak i testowanie<br />
rezystancji izolacji, odbywa się równolegle,<br />
bez konieczności przerywania poprzedniego<br />
testu). Interesująca jest także opcja pomiaru<br />
ciągłości izolacji kabli trzy-, czteroi<br />
pięciożyłowych bez konieczności ręcznego<br />
przełączania żył kabla.<br />
Testery wyłączników różnicowoprądowych<br />
Okresowej kontroli muszą być poddawane<br />
także wyłączniki różnicowoprądowe.<br />
Specjalne przyrządy umożliwiają przeprowadzenie<br />
testu prądem o wartości np. 5 –<br />
1585 mA. Uniwersalne modele pozwalają<br />
na przeprowadzenie badania zarówno wyłączników<br />
AC, A i B, jak i zwykłych i selektywnych.<br />
Oprócz tego dzięki urządzeniu<br />
możemy przeprowadzić test gniazd wtykowych<br />
do szybkiej identyfikacji nieprawidłowych<br />
połączeń lub uszkodzonych gniazd<br />
ochronnych oraz zdobyć informację dotyczącą<br />
wartości rezystancji uziemienia.<br />
Mierniki cęgowe<br />
Wśród niezbędnych urządzeń wymienić należy<br />
też mierniki cęgowe, łączące w sobie<br />
funkcję miernika wielkości elektrycznych,<br />
rejestratora jakości energii, jak i analizatora<br />
mocy. Cęgi o minimalnej grubości, np. jedynie<br />
10 mm, sprawiają, że przeprowadzanie<br />
testów jest możliwe również w miejscach,<br />
w których mamy do czynienia ze znacznie<br />
ograniczoną przestrzenią, jak w szafach rozdzielczych<br />
i sterowniczych oraz w przypadku<br />
pomiarów przewodów połączonych we<br />
wiązki.<br />
Wielofunkcyjne<br />
Rośnie popularność multimetrów, czyli<br />
urządzeń łączących wiele funkcji w ramach<br />
jednego przyrządu – pomiaru parametrów<br />
rezystancji izolacji, pomiaru pętli zwarcia,<br />
rezystancji uziemienia i rezystywności<br />
gruntu czy też pomiaru wyłączników<br />
RCD. Większość modeli wyposażonych<br />
jest w funkcję zapamiętywania oraz odczytu<br />
wartości maksymalnej, minimalnej oraz<br />
średniej, pomiaru różnicowego procento-<br />
Fot.: MEGGER<br />
Fot. 2.<br />
Jeśli zdecydowaliśmy się na kupno<br />
używanego miernika, sprawdźmy, czy<br />
aby na pewno nie jest uszkodzony<br />
EKSPERT Fachowego<br />
<strong>Elektryk</strong>a<br />
Skomunikowanie z internetem to przyszłość<br />
Ilość danych, różnorodność<br />
oczekiwań co do efektów ich<br />
przetwarzania oraz coraz większe<br />
ograniczenia czasowe powodują,<br />
że gromadzenie danych<br />
w pamięci mierników oraz ich<br />
późniejsze kopiowanie na lokalne<br />
komputery nie jest już<br />
wystarczające. Potrzeba zdalnego<br />
przesyłania danych to tylko<br />
cześć wymagań stawianych<br />
obecnym urządzeniom pomiarowym,<br />
dodatkowo oczekuje się<br />
przetwarzania tych danych oraz<br />
nadzoru i kontroli rozproszonych<br />
urządzeń w trybie on-line.<br />
Łukasz Baran<br />
Rozwój internetu, nowych form<br />
Sonel<br />
komunikacji oraz oprogramowania<br />
umożliwiają stworzenie<br />
systemu spełniającego ww. wymagania.<br />
W zależności od faktycznych potrzeb jest oczywiste, że<br />
liczba opracowywanych rozwiązań będzie spora i uzależniona<br />
od specyficznych wymagań odbiorców.<br />
System pracy serwerowej ma jedną ważną cechę: działa<br />
w czasie rzeczywistym. Po połączeniu miernika z serwerem<br />
(przez intra-, internet), wszystkie wykonane pomiary<br />
w momencie zapisu do pamięci są przesyłane i przechowywane<br />
na poziomie serwera (chmura lokalna lub globalna).<br />
Rozwiązanie jest unikatowe z tego względu, że pomiar<br />
zapisany za pomocą jednego miernika natychmiast<br />
może zostać odczytany z poziomu przeglądarki na dowolnym<br />
urządzeniu z dostępem do systemu, ale również odczytany<br />
na innym mierniku, jeżeli tylko jest on podłączony<br />
do tego samego konta na serwerze i pracuje na tej samej<br />
bazie danych. Interfejs do obsługi systemu z założenia<br />
działa z poziomu przeglądarki internetowej, niezależnie<br />
od hardware czy systemu operacyjnego wykorzystywanego<br />
przez użytkownika, przy odpowiedniej konfiguracji<br />
możliwy jest dostęp do niego z dowolnego miejsca na<br />
świecie bez konieczności instalowania jakiegokolwiek<br />
oprogramowania.<br />
Oprócz podstawowej właściwości, jaką jest przesyłanie<br />
i przechowywanie danych pomiarowych, taki system pozwala<br />
na zarządzanie tymi danymi (wskazywanie konieczności<br />
badań, pilnowanie terminów, powiadomienia o statusach,<br />
powiadamianie klientów) oraz ich przetwarzanie<br />
(generowanie raportów, drukowanie, przesyłanie dokumentacji).<br />
Rozwój takiego oprogramowania prowadzi do<br />
zaimplementowania wielu dodatkowych funkcji, takich jak:<br />
zarządzanie kontami użytkowników, zdalne monitorowanie<br />
stanu mierników, dostarczanie zadań dla użytkowników,<br />
zdalne podejmowanie decyzji na podstawie przesyłanych<br />
danych. Wartością dodaną jest możliwość zarządzania<br />
parkiem maszynowym, urządzeń (narzędzi) zapisanych<br />
w bazie. Kolejnym krokiem jest dodanie modułu szkoleniowego,<br />
wsparcia technicznego oraz zakupowego, tak, aby<br />
stworzone środowisko pracy pokrywało swoim zakresem<br />
funkcji możliwie najwięcej potrzeb użytkowników.<br />
<strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong><br />
75
POMIARY<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
wego i względnego. Niektóre modele multimetrów<br />
wyposażone są w cęgowe sondy<br />
pomiarowe, dzięki czemu jeden przyrząd<br />
może być wykorzystywany do pomiaru prądu<br />
stałego, jak i zmiennego.<br />
Interesujące są ponadto urządzenia wielofunkcyjne,<br />
które realizują także zadania<br />
analizatora jakości zasilania. Jeśli zależy<br />
nam na takim wariancie pracy, szukamy<br />
funkcji związanych z pomiarem oraz rejestrowaniem<br />
napięć, prądów i anomalii napięciowych.<br />
Warto zwrócić uwagę na nowoczesne<br />
rozwiązania bezprzewodowe. Niektóre<br />
modele umożliwiają podłączenie modułów<br />
zdalnych, zarówno modułów napięciowych,<br />
cęgów prądowych, jak i elastycznych<br />
pętli, a następnie odczytanie<br />
wyników z bezpiecznej odległości oraz<br />
wysłanie danych pomiarowych na urządzenie<br />
mobilne. Wykorzystanie komunikacji<br />
bezprzewodowej w przesyle danych<br />
oraz połączenie przyrządu z internetem to<br />
dziedzina, w której obserwujemy wyjątkowy<br />
prężny rozwój mierników i testerów<br />
instalacji elektrycznej.<br />
3w1?<br />
Jedno, czy kilka urządzeń? Który wariant najlepiej<br />
sprawdzi się w pracy osoby kontrolującej<br />
instalacje elektryczne? To zależy oczywiście<br />
od bardzo indywidualnych czynników, osobistych<br />
preferencji oraz charakteru przeprowadzanych<br />
badań. Wykonywanie pomiarów kilkoma<br />
Fot. 3.<br />
Fot.: FLUKE<br />
Jedno urządzenie czy<br />
multifunkcjonalny przyrząd?<br />
Wszystko zależy<br />
od specyfiki dokonywanych<br />
pomiarów<br />
Fot. 4.<br />
przyrządami rodzi trudności logistyczne, wiążące<br />
się chociażby z koniecznością spisywania<br />
poszczególnych wyników i ręcznego uzupełniania<br />
protokołu. Dysponując jednym wielofunkcyjnym<br />
testerem, po zakończeniu prac możemy<br />
wyeksportować plik z wszystkimi danymi oraz<br />
wydrukować je w formie pełnego protokołu.<br />
Nieobojętne powinny być dla nas także koszty<br />
sprawdzenia kalibracji urządzeń oraz wydania<br />
odpowiedniego dokumentu – w przypadku jednego<br />
przyrządu znacznie maleją.<br />
Jak wybrać?<br />
Ogromna oferta producentów oraz liczba<br />
dostępnych rozwiązań sprawia, że zakup<br />
Regularne przeprowadzanie badań instalacji<br />
elektrycznej to podstawa dla zapewnienia bezpieczeństwa<br />
mieszkańców danego obiektu<br />
Fot.: SONEL<br />
danego urządzenia powinniśmy poprzedzić<br />
dogłębną analizą poszczególnych zadań<br />
do spełnienia i odpowiadających im funkcji.<br />
Ponadto upewnijmy się, czy przyrząd wykonano<br />
z nieprzewodzącego materiału oraz czy<br />
obwody do pomiaru rezystancji i pojemności<br />
mają ochronę na takim samym poziomie, co<br />
obwody do pomiaru napięcia. Sprawdźmy,<br />
czy parametry napięciowe i prądowe są<br />
zgodne ze specyfikacją. Dobrym pomysłem<br />
jest zweryfikowanie, czy przyrząd został<br />
przetestowany przynajmniej przez dwa niezależne<br />
laboratoria (np. VTE – symbole jednostek<br />
badawczych powinny być uwzględnione<br />
na urządzeniu).<br />
EKSPERT Fachowego<br />
<strong>Elektryk</strong>a<br />
Kupno używanego miernika przez internet: czy to dobry pomysł?<br />
Marek Jędrzejak<br />
specjalista ds. energetyki<br />
Megger<br />
Zadania, do jakich przeznaczony<br />
jest miernik instalacji elektrycznej,<br />
są to pomiary, które pozwolą<br />
sprawdzić dwa najbardziej podstawowe<br />
wymagania dla badanej<br />
instalacji, czyli bezpieczeństwo<br />
i sprawność jej działania. Dobrej jakości izolacja, prawidłowo<br />
działające uziemienie oraz aktywne stosowanie środków zabezpieczających<br />
zapewniają bezpieczeństwo ludzi, instalacji<br />
elektrycznych i budynków, chroniąc przed porażeniami prądem<br />
elektrycznym, pożarami i uszkodzeniami sprzętu.<br />
Dlatego też używany do tych pomiarów miernik musi być<br />
koniecznie pełnosprawny. Kupując taki miernik z „drugiej<br />
ręki”, a zwłaszcza przez internet, nabywca musi mieć absolutną<br />
pewność, że wyniki pomiarów tym miernikiem będą<br />
całkowicie prawidłowe.<br />
Mimo że do miernika może być dołączony ważny jeszcze certyfikat<br />
kalibracji, to i tak kupujący może nie mieć do końca<br />
pewności, że nabyty przez niego miernik jest całkowicie pełnosprawny<br />
(czy uszkodzenie miernika nie jest główną przyczyną<br />
jego sprzedaży…).<br />
Firma Megger, jako światowy lider w produkcji i sprzedaży tego<br />
typów mierników, zaleca po zakupie używanego miernika przesłanie<br />
go do autoryzowanego serwisu w celu uzyskania aktualnego<br />
świadectwa kalibracji. Dobrym sposobem na sprawdzenie<br />
poprawności działania miernika jest także nabycie tzw. zestawu<br />
testowego, przeznaczonego do sprawdzania wszystkich elektrycznych<br />
funkcji miernika (oprócz pomiaru rezystancji uziemienia)<br />
pomiędzy kolejnymi wzorcowaniami miernika.<br />
Biorąc pod uwagę powyższe zalecenia oraz krótszy okres gwarancji<br />
(lub jej całkowity brak), zakup miernika używanego może<br />
okazać się mało opłacalny.<br />
76 <strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong>
POMIARY<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
Fot.: MEGGER<br />
Fot.: SONEL<br />
Fot. 5.<br />
Ogromna oferta producentów oraz liczba dostępnych rozwiązań sprawia, że zakup<br />
danego urządzenia powinniśmy poprzedzić dogłębną analizą poszczególnych<br />
funkcjonalności<br />
* * *<br />
Kupując urządzenie, bez względu na jego<br />
rodzaj, zwróćmy uwagę również na dodatkowe<br />
usprawnienia i funkcje, które może<br />
nam zaoferować. Praktycznym rozwiązaniem<br />
są np. bezprzewodowe wyświetlacze<br />
w urządzeniach pomiarowych, które umożliwiają<br />
pracę w dwóch miejscach jednocześnie.<br />
Odłączany wyświetlacz sprawia,<br />
że podczas wykonywania pomiaru w trudno<br />
dostępnym miejscu nie musimy trzymać<br />
jednocześnie przyrządu i końcówek pomiarowych.<br />
Kluczowa jest możliwość eksportu<br />
i analizy danych, coraz większe znaczenie<br />
Fot. 6.<br />
nabiera też możliwość skomunikowania<br />
z siecią internetową.<br />
Iwona Bortniczuk<br />
REKLAMA<br />
Oprócz przesyłania i przechowywania<br />
danych pomiarowych nowoczesne<br />
urządzenia pozwalają na<br />
zarządzanie tymi danymi oraz ich<br />
przetwarzanie, czyli generowanie<br />
raportów, drukowanie, przesyłanie<br />
dokumentacji<br />
Konsultacja merytoryczna:<br />
Marek Jędrzejak, Megger<br />
<strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong><br />
77
NOWOŚCI<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
Lekka młotowiertarka akumulatorowa<br />
Młotowiertarka akumulatorowa 180 APP<br />
marki Kress jest jednym z najlżejszych tego<br />
typu urządzeń w klasie 18,0 V na rynku. Idealnie<br />
sprawdzi się w rękach montażystów,<br />
dociepleniowców, elektryków, hydraulików<br />
czy serwisantów, którzy mogą – w zależności<br />
od indywidualnych potrzeb – zdecydować się<br />
na jedną z trzech wersji urządzenia: 180 APP 4,2,<br />
180 APP 2,1 oraz 180 APP basic.<br />
Wyjątkowo lekka wersja 180 APP jest najbardziej<br />
wydajnym urządzeniem w klasie narzędzi<br />
do 2,5 kg. Ergonomiczny kształt młotowiertarki<br />
zapewnia komfortową pracę, minimalizując<br />
zmęczenie użytkownika, natomiast optymalny<br />
zakres obrotów od 0 do 1300 na minutę zapewnia<br />
bardzo szybkie i wydajne wiercenie otworów<br />
w najtrudniejszych materiałach. Elektronarzędzie<br />
jest polecane do robót wykonywanych<br />
nad głową, takich jak montaż sufitów podwieszanych<br />
czy prowadzenie tras kablowych. Niewielkie<br />
rozmiary oraz poręczność narzędzia<br />
dodatkowo umożliwiają swobodną pracę również<br />
w ciasnych miejscach.<br />
Młotowiertarka akumulatorowa 180 APP<br />
marki Kress ma pojedyncze pokrętło zmiany<br />
Fot. KRESS<br />
trybu pracy – ze zwykłego wiercenia na wiercenie<br />
udarowe. Sterowanie prędkością obrotów<br />
w przycisku pozwala płynnie dobierać<br />
parametry pracy młotowiertarki w zależności<br />
od rodzaju obrabianego materiału. Mechanizm<br />
udarowy młotowiertarki generuje 5790 udarów<br />
na minutę. Narzędzie świetnie sobie radzi nie<br />
tylko z wierceniem w betonie. Obudowa przekładni<br />
z ciśnieniowego odlewu stali magnezowej<br />
doskonale odprowadza ciepło, dzięki temu<br />
zapewnia wysoką żywotność maszyny. Z kolei<br />
cyfrowy układ młotowiertarki umożliwia delikatne<br />
rozpoczęcie pracy, a także zapobiega<br />
przegrzaniu, odcinając zasilanie w przypadku,<br />
gdy uzwojenie silnika będzie nazbyt rozgrzane.<br />
Układy elektroniczne mają także za zadanie<br />
utrzymywać obroty pod obciążeniem, zapewniając<br />
stałą wydajność, a ponadto jest odpowiedzialna<br />
za badanie pobór prądu z baterii,<br />
dbając o to, czy ogniwa nie były zbyt rozgrzane,<br />
nadmiernie rozładowane itd. To wszystko<br />
gwarantuje bardzo długi okres bezawaryjnego<br />
użytkowania wiertarki.<br />
Młotowiertarka 180 APP marki Kress dostępna<br />
jest w trzech wersjach: 180 APP 4,2 z akumulatorem<br />
litowo-jonowym o pojemności 4,2 Ah,<br />
180 APP 2,1 z akumulatorem litowo-jonowym<br />
o pojemności 2,1 Ah oraz 180 APP Basic, bez<br />
ładowarki i akumulatorów.<br />
www.langelukaszuk.pl<br />
Nowy system montażu osprzętu<br />
Firmy Bosch i Fein tworzą razem nowy standard<br />
Starlock montażu osprzętu do narzędzi<br />
oscylacyjnych, który gwarantuje wyższą wydajność<br />
i precyzję pracy. Przewidziano przy tym<br />
trzy klasy wydajności: Starlock, StarlockPlus<br />
i StarlockMax .<br />
Dzięki wyjątkowej koncepcji napędu, elektronarzędzia<br />
oscylacyjne są uniwersalne w użyciu<br />
i cieszą się ogromną popularnością<br />
na świecie: ruch oscylacyjny umożliwia<br />
stosowanie osprzętu do cięcia, szlifowania,<br />
oczyszczania powierzchni lub<br />
polerowania. Jednak narzędzia te są<br />
niezawodne i ekonomiczne tylko wtedy,<br />
gdy moc silnika jest przenoszona<br />
na brzeszczot czy tarczę szlifierską<br />
w sposób zapewniający jak najniższe<br />
straty. Dlatego system montażu osprzętu<br />
ma kluczowe znaczenie dla zapewnienia<br />
szybkiego tempa i precyzyjnego<br />
rezultatu pracy. Na rynku funkcjonuje<br />
Fot. BOSCH<br />
obecnie wiele systemów montażu osprzętu<br />
do narzędzi oscylacyjnych. Oferta produktów<br />
różnych producentów jest nawet zbyt szeroka,<br />
co utrudnia dokonanie ich przeglądu. Dodatkowo<br />
użytkownicy korzystający z adapterów<br />
przy montażu osprzętu muszą pogodzić się<br />
z obniżeniem wydajności narzędzi. Rozwiązaniem<br />
tego problemu jest nowy system montażu<br />
o nazwie Starlock: wprowadzając ten produkt<br />
Bosch i Fein ustalają wspólny standard montażu<br />
i gwarantują maksymalne przeniesienie<br />
mocy na obrabiany przedmiot.<br />
Opatentowany system montażu Starlock jest<br />
kompatybilny z elektronarzędziami oscylacyjnymi<br />
marek Bosch i Fein, a także z narzędziami<br />
innych producentów, którzy wykorzystują<br />
12-punktowy systemu montażu.<br />
Oznacza to, że taki osprzęt pasuje<br />
do większości narzędzi na rynku. Od<br />
stycznia <strong>2016</strong> r. osprzęt w systemie<br />
Starlock będzie dostarczany zarówno<br />
pod marką Bosch, jak i Fein. Bosch<br />
i Fein we wspomnianianych trzech<br />
klasach wydajności. W ciągu nadchodzących<br />
miesięcy firmy Bosch i Fein<br />
wprowadzą na rynek także nowe<br />
elektronarzędzia z systemem montażu<br />
Starlock.<br />
www.bosch.pl<br />
78 <strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong>
WARSZTAT<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
Objęte promocją produkty firmy ENERGOTYTAN<br />
1. Włókno szklane do przeciągania<br />
kabli Ø 4,5 mm<br />
• szeroki wybór kompatybilnych<br />
dodatków<br />
• szybki system do wciągania<br />
przewodów<br />
• włókno umieszczone na stojaku<br />
Model Długość Cena netto<br />
10054 30 m 600 zł<br />
10058 50 m 799 zł<br />
10051 50 m 999 zł<br />
2. Wciągarka do przewodów<br />
w kasecie Ø 3,0 mm<br />
• szybkie rozwijanie i zwijanie<br />
na obrotnicy kasetowej<br />
• rozbudowany zestaw<br />
dodatkowych akcesoriów<br />
• zwiększona odporność na tarcie<br />
5. Praska akumulatorowa APE622<br />
• w zestawie 2 akumulatory,<br />
ładowarka, walizka<br />
• oprogramowanie diagnostyczne<br />
• kabel USB<br />
Model Zakres Cena netto<br />
APE622 6-300 mm² 6999 zł<br />
6. Samonastawny ściągacz<br />
izolacji EX316<br />
• samoczynnie dopasowujący<br />
się mechanizm<br />
• wbudowany zderzak<br />
odległości<br />
• funkcja cięcia przewodów<br />
Model Zakres Cena netto<br />
EX316 0,03-16 mm² 399 zł<br />
PROMOCJA<br />
Model Długość Cena netto<br />
10087 20 m 330 zł<br />
10088 30 m 399 zł<br />
10090 50 m 480 zł<br />
3. Zaciskarka do tulejek<br />
izolowanych i nieizolowanych<br />
• zakres pracy 0,08-16 mm²<br />
• wyposażona w pozycjometr<br />
• przekładnia zwiększa siłę<br />
docisku<br />
Model Zakres pracy Cena netto<br />
EK0816 0,08-16 mm 650 zł<br />
4. Zaciskarka do tulejek izolowanych<br />
i nieizolowanych<br />
• zakres pracy 0,08-10 mm²<br />
• wyposażona w pozycjometr<br />
• przekładnia zwiększa siłę docisku<br />
7. Nożyce zapadkowe do cięcia kabli<br />
• ostrza wykonane<br />
z wysokogatunkowej<br />
stali<br />
• czyste i łatwe cięcie bez<br />
zagięć i opiłków<br />
• precyzyjny mechanizm<br />
zapadkowy<br />
Model Zakres pracy Cena netto<br />
E320 0-300 mm² 750 zł<br />
E500 0-500 mm² 1050 zł<br />
E1000 0-1000 mm² 2150 zł<br />
8. Nóż monterski do kabli i przewodów<br />
• do kabli miedzianych i aluminiowych<br />
• precyzyjne ostrze<br />
o dużej wytrzymałości<br />
• ergonomiczny kształt<br />
rękojeści<br />
• izolowany 1000 V<br />
Model Zakres pracy Cena netto<br />
EK303 0,08-10 mm 500 zł<br />
Model Długość Cena netto<br />
E51415 180 mm 55 zł<br />
www.energotytan.pl<br />
<strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong><br />
79
WARSZTAT<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
ENERGOTYTAN ® EXPERT<br />
– nowa seria profesjonalnych<br />
narzędzi dla elektromonterów<br />
Rozwój nowych technologii sprawił, że najnowsze dwubiegowe praski hydrauliczne<br />
i akumulatorowe cieszą się bardzo dużym uznaniem wśród elektromonterów. Na wybór tych<br />
urządzeń wpływ mają nie tylko ich doskonałe parametry, szybkość pracy, niezawodność<br />
działania, ale również bardzo przystępne ceny, sprawiające, że zakup szybko się zwraca.<br />
Nowe praski, zapewniają przy tym elektromonterom znacznie większy komfort pracy, niż<br />
tradycyjne narzędzia instalacyjne.<br />
W porównaniu do modeli znanych<br />
starszemu pokoleniu energetyków,<br />
współczesne praski hydrauliczne<br />
i elektrohydrauliczne przeszły<br />
prawdziwą rewolucję pod względem<br />
gabarytów i zastosowanych<br />
w nich rozwiązań technologicznych,<br />
przede wszystkim najnowszego<br />
sposobu hartowania i obróbki<br />
końcowej narzędzi, co znacznie<br />
wydłuża ich żywotność. Materiały<br />
Fot. 1.<br />
Zestaw walizkowy praski HH622<br />
Fot. 2.<br />
Praska hydrauliczna HH622<br />
i procesy stosowane podczas wytwarzania<br />
ręcznych, hydraulicznych i akumulatorowych<br />
narzędzi ENERGOTYTAN<br />
podlegają ciągłej kontroli pod względem<br />
zgodności z przyjętymi standardami jakościowymi,<br />
a produkcja zawsze podąża<br />
za najnowszymi rozwiązaniami technologicznymi.<br />
Przeszkolony zespół specjalistów<br />
wspomagany systemem projektowania<br />
3D pozwala nie tylko spełniać<br />
aktualne wymagania klientów, ale również<br />
być o krok przed nimi.<br />
Najstarsze modele ręcznych urządzeń<br />
hydraulicznych do zagniatania końcówek<br />
kablowych cechowały się bardzo<br />
dużą wagą, sporymi wymiarami, problemem<br />
z montażem i demontażem matryc<br />
w głowicy i bardzo długim czasem<br />
jednego cyklu prasowania, co w połączeniu<br />
z ich wysoką ceną nie sprzyjało<br />
ich szerokiemu stosowaniu w branży<br />
elektroinstalacyjnej. Jednak z czasem<br />
konstruktorzy skutecznie wyeliminowali<br />
te mankamenty budując uniwersalną<br />
praskę ENERGOTYTAN ® HH622<br />
(fot. 1 i 2). Urządzenie to jest wyposażone<br />
w zintegrowany dwubiegowy napęd<br />
hydrauliczny o nacisku 60 kN, w którym<br />
zaciskanie końcówek i tulejek odbywa<br />
się poprzez pompowanie ruchomą<br />
80 <strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong>
WARSZTAT<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
dźwignią. Wprowadzenie podwójnej<br />
prędkości pracy napędu hydraulicznego<br />
– szybszy tryb pozwala na przytrzymanie<br />
końcówki, po czym urządzenie<br />
przechodzi automatycznie w wolniejszy<br />
tryb zaciskania, przy wysokim ciśnieniu,<br />
co skraca czas operacji, zwiększając wydajność<br />
narzędzia. HH622 ma obrotową<br />
i otwieraną głowicę prasującą o zakresie<br />
pracy od 6-300 mm² oraz przeciążeniowy<br />
zawór bezpieczeństwa. Rozwarcie matryc<br />
następuje samoczynnie po zwolnieniu zaworu<br />
przeciążeniowego lub zadziałaniu<br />
układu zabezpieczającego, a sama operacja<br />
zaciskania może zostać przerwana<br />
na każdym etapie pracy. Urządzenie ma<br />
masę zaledwie 3 kg i mierzy 415 mm,<br />
a skok tłoka wynosi aż 17 mm. Praska z odpowiednim<br />
zestawem matryc typu M22<br />
Fot. 3.<br />
Zestaw matryc M22-PH-SET<br />
Fot. 4.<br />
Praska akumulatorowa APE622<br />
Fot. 5.<br />
Oprogramowanie diagnostyczne do<br />
praski APE622<br />
(fot. 3) doskonale nadaje się do zaciskania<br />
końcówek i tulejek miedzianych oraz<br />
aluminiowych w wykonaniu standardowym,<br />
grubościennym, wg DIN 46235,<br />
DIN 46329, do formowania żył sektorowych<br />
na okrągło. Zaciskać można<br />
także końcówki tulejkowe izolowane<br />
i nieizolowane, końcówki<br />
izolowane ze szwem oraz złączki<br />
do linii napowietrznych.<br />
Przykładem udanego procesu miniaturyzacji<br />
jest wprowadzona przez<br />
nas w ubiegłym roku do sprzedaży praska<br />
akumulatorowa ENERGOTYTAN ®<br />
APE622 (fot. 4), która dysponuje siłą nacisku<br />
60 kN, pozwalającą na zagniatanie<br />
końcówek i tulejek o przekroju do 300 mm 2 .<br />
Narzędzie ma obrotową i otwieraną głowicę<br />
prasującą o zakresie pracy od 6-300 mm²<br />
oraz przeciążeniowy zawór bezpieczeństwa.<br />
Dostarczana jest ze specjalnym<br />
oprogramowaniem, które po zainstalowaniu<br />
na komputerze PC<br />
pozwala użytkownikowi (za<br />
pomocą umieszczonego w obudowie<br />
złącza USB) na transmisję<br />
i analizę danych eksploatacyjnych<br />
i diagnostycznych zapisanych w pamięci<br />
urządzenia (fot. 5). Dzięki takiemu<br />
rozwiązaniu, dostępnemu do niedawna<br />
jedynie w autoryzowanych punktach<br />
serwisowych, poznamy dokładną liczbę<br />
wykonanych cykli roboczych, ich szczegółowe<br />
parametry, ogólny stan techniczny<br />
narzędzia, a także zaplanujemy termin<br />
Fot. 6.<br />
Adapter do podłączenia narzędzia<br />
bezpośrednio do sieci 230 V<br />
jego następnego przeglądu serwisowego.<br />
W przypadku problemów wygenerowany<br />
na podstawie takich danych raport może<br />
zostać przesłany bezpośrednio do serwisu.<br />
Praska umożliwia swobodną obsługę<br />
jedną ręką, ma otwieraną i obrotową głowicę<br />
(zakres obrotu 180 o ), ergonomiczny<br />
uchwyt oraz LED-ową sygnalizację stanu<br />
pracy. Cechy te sprawiają, że urządzenia<br />
serii APE zyskują coraz większe uznanie<br />
wśród instalatorów, dowodząc swojej<br />
przydatności zwłaszcza w wąskich przestrzeniach<br />
roboczych.<br />
APE622 ma jeszcze jedną użyteczną funkcję<br />
– w razie potrzeby może być zasilana<br />
za pośrednictwem adaptera bezpośrednio<br />
z sieci 230 V (fot. 6), co eliminuje konieczność<br />
wymiany lub doładowywania<br />
akumulatorów przy długotrwałej pracy.<br />
Praska może współpracować ze wszystkimi<br />
zestawami matryc typu<br />
M22.<br />
Mamy nadzieję, że chociaż<br />
skrótowo udało nam się przybliżyć<br />
Państwu tą ciekawą<br />
grupę urządzeń – w przypadku<br />
pytań jak zwykle pozostajemy<br />
do Państwa dyspozycji<br />
i zachęcamy do zapoznania się<br />
z naszą ofertą dostępną na internetowej<br />
stronie producenta.<br />
Adrian Zając<br />
www.energotytan.pl<br />
PROMOCJA<br />
<strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong><br />
81
POZYTYWNE WIBRACJE<br />
Fachowego <strong>Elektryk</strong>a<br />
•••<br />
Pięć etapów życia mężczyzny.<br />
Nowo urodzony mężczyzna nie wie, kto to Święty Mikołaj,<br />
bo w ogóle jeszcze niewiele wie.<br />
Potem się o nim dowiaduje i w niego wierzy, a nawet<br />
pisze do niego listy.<br />
Następnie przestaje w jego istnienie wierzyć<br />
i korespondencja się urywa.<br />
Kolejny etap – mężczyzna przebiera się, na ogół raz<br />
w roku, za Świętego Mikołaja.<br />
A na koniec – mężczyzna wygląda jak Święty Mikołaj.<br />
Fot. http://bythewayphoto.blog.com<br />
•••<br />
– Facet o mizernej sylwetce zapisał się na siłownię<br />
i pyta swojego trenera, jakie urządzenia najszybciej<br />
sprawią, że dziewczyny zaczną się nim interesować.<br />
– Ależ to proste – skup się na bankomatach.<br />
•••<br />
Dwóch idiotów rozbraja bombę. Nagle jeden pyta:<br />
– A co będzie, jak nam wybuchnie?<br />
– Nie martw się, mam drugą!<br />
A mówiłeś<br />
w przedszkolu,<br />
że to JA będę<br />
Twoją narzeczoną!<br />
•••<br />
Pociągiem jadą garbaty i niewidomy. Garbaty jest z natury<br />
złośliwy i chce dokuczyć niewidomemu. Mruczy głośno,<br />
niby do siebie:<br />
– O, jakie piękne widoki za oknem. Jakie kwieciste łąki,<br />
wspaniałe drzewa, obłoki na błękitnym niebie...<br />
Zirytowany niewidomy, nachyla się ku garbatemu<br />
i przyjaźnie klepiąc go po garbie:<br />
– A ty z tym plecakiem to w góry?<br />
•••<br />
Kolega zwierza się koledze przy piwie:<br />
– Dwukrotnie byłem żonatym, a co gorsza, w obu<br />
przypadkach – nieszczęśliwie.<br />
– Ale dlaczego?<br />
– Pierwsza żona ode mnie odeszła. Z drugą wciąż się męczę.<br />
•••<br />
<strong>Elektryk</strong> do pomocnika:<br />
– Marek, potrzymaj przez chwilę te przewody!<br />
– Już trzymam.<br />
– Czujesz coś?<br />
– Nie…<br />
– W porządku, faza jest na tym trzecim.<br />
82 <strong>Fachowy</strong> <strong>Elektryk</strong> 1 • <strong>2016</strong>
PROFESJONALIZM, KOMPETENCJE, NIEZAWODNOŚĆ, NOWOCZESNE TECHNOLOGIE<br />
DOMAT CONTROL SYSTEM JEST PRODUCENTEM PRODUKTÓW<br />
I ROZWIĄZAŃ SYSTEMOWYCH DLA STEROWANIA I ZARZĄDZANIA<br />
BUDYNKAMI ORAZ OBIEKTAMI PRZEMYSŁOWYMI.<br />
KOMPLEKSOWE ROZWIĄZANIA Z ZAKRESU SYSTEMÓW BMS.<br />
Domat Control System zapewnia kompleksową ofertę produktów i rozwiązań systemowych dla<br />
budownictwa, kontroli energii, a także systemów pomiarowych. Misją naszej firmy jest projektowanie,<br />
produkcja i dystrybucja systemów sterowania budynkami oraz obiektami przemysłowymi na całym<br />
świecie. W Domat Control System zwracamy szczególną uwagę na niezawodność, nowoczesne<br />
technologie, nowoczesne rozwiązania komunikacyjne, zdalny dostęp i elastyczność. Rozwój systemu<br />
jest szybką reakcją na potrzeby klienta, co jest niezbędne<br />
w dzisiejszych projektach. Standardowe sygnały, interfejsy<br />
i protokoły komunikacyjne są używane na wszystkich<br />
poziomach systemu, dlatego nasz system jest otwarty dla<br />
szerokiej gamy zintegrowanych rozwiązań.<br />
Znajdziesz nas na<br />
INSTALACJE <strong>2016</strong><br />
Pawilon 5<br />
stoisko nr 35<br />
NOWY<br />
markMX<br />
Ethernet<br />
88 I/O<br />
2x RS485<br />
2x RS232<br />
WYŁĄCZNY DYSTRYBUTOR W POLSCE:<br />
P&B Sp. z o. o., Szosa Chełmińska 26/610, 87-100 Toruń<br />
+48 606 694 627, patryk@domat-cs.pl<br />
www.domat-cs.pl