Hrvatski filmski ljetopis, broj 26 (2001) - Hrvatski filmski savez
Hrvatski filmski ljetopis, broj 26 (2001) - Hrvatski filmski savez
Hrvatski filmski ljetopis, broj 26 (2001) - Hrvatski filmski savez
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Hrvat. film. ljeto, Zagreb / god 7 (<strong>2001</strong>), br. <strong>26</strong>, str. 132 do 150 Kukuljica, M.: Nove elektronske tehnologije...<br />
njihovu pomo} nastoji zamijeniti ali i nadomjestiti informacije<br />
u odre|enom dijelu filmskog kvadrata. Kompjutorski<br />
program, software, tako je izra|en da izolira to~ku, koju<br />
prepoznajemo kao ukopiranu prljav{tinu na negativu i zamjenjuje<br />
je izra~unatim prosjekom gusto}e i vrste boja iz koloristi~ke<br />
pozadine, tj. pixela koji okru`uju to mjesto u filmskom<br />
kvadratu. Takav rad na restauriranju filmskog gradiva<br />
i uporaba kompjutorskih programa tra`i stalnu kontrolu,<br />
potporu ali i stru~no mi{ljenje <strong>filmski</strong>h arhivista. Sada se<br />
stvaraju novi timovi vi{e ne samo <strong>filmski</strong>h arhivista, laboratorijskih<br />
stru~njaka i <strong>filmski</strong>h tehnologa ve} <strong>filmski</strong>h arhivista<br />
i operatera na ra~unarskim stanicama.<br />
Zbog nedefiniranih ra~unalnih programa, nemogu}nosti dokumentiranja<br />
poduzetih ra~unalnih operacija u restauraciji,<br />
digitalna tehnologija u restauriranju filmskog gradiva koristi<br />
se <strong>filmski</strong>m kopijama kao po~etnim materijalom iz kojeg se<br />
vr{i i{~itavanje podataka i prijenos putem skeniranja (film<br />
scanner) u digitalnu bazu podataka (digital image store). Za<br />
sada nema mogu}nosti njegove primjene u popravku o{te}enja<br />
ili gubitka boje na originalnim negativima.<br />
Restauracija filmskog gradiva posebno filmskog gradiva u<br />
boji uvijek je podre|ena subjektivnosti <strong>filmski</strong>h arhivista i<br />
restauratora posebno kad nema sa~uvanih separacija boja.<br />
Restauracija i uz nazo~nost specijalista, zbog druga~ijih koloristi~kih<br />
karakteristika nove filmske vrpce sadr`i, kao i u<br />
svakoj drugoj vrsti restauriranja (likovnih djela, skulptura i<br />
dr.), veliku dozu subjektivnosti onih koji rade i odlu~uju o<br />
postupcima i koloristi~kim nijansama.<br />
Kad je rije~ kompjutorskom restauriranju filmskog gradiva u<br />
boji (restoration of colour) za razliku od bojenja filmova<br />
izvorno snimljenih na crnobijeloj vrpci (colorization) tako-<br />
|er je subjektivni ~in kad se uz pomo} ra~unalnih programa<br />
dodaju nove boje da bi se napravili novi zamjenski izvorni<br />
materijali jer je originalni negativ izblijedio. Ova vrsta restauracije<br />
ali i istodobno i rekonstrukcije boje prvo uzima sve<br />
informacije iz izblije|enog filmskog gradiva i prenosi ga u<br />
ra~unalni sustav. Pri tome je va`na nazo~nost filmskog restauratora<br />
koji to~no mo`e utvrditi u kojem je sloju emulzije<br />
do{lo do odre|enog postotka gubitka boje da bi se ona u<br />
istom ra~unalnom okru`ju mogla vratiti {to vjernije originalu.<br />
Cilj je fotografskokemijskog i digitalnog restauriranja<br />
filmskog gradiva bez ikakvih iskrivljavanja ili izobli~enja vratiti<br />
filmu sve informacije koje je s vremenom izgubio. Digitalno<br />
restauriranje temelji se na izvorima podataka koji postoje<br />
unutar slikovnog zapisa da bi se zatim ponovno uspostavilo<br />
prija{nje stanje filmske slike.<br />
Ra~unalni proces digitalnog restauriranja uvijek tra`i nazo~nost<br />
filmskog restauratora uz specijalistu na ra~unalnoj stanici<br />
jer osnovna sredstva digitalnog medija mogu se podijeliti<br />
na one koje:<br />
1. subjektivno primjenjuje specijalist kad ru~no upravlja<br />
kompjutorom i utvr|uje i vra}a boju pojedinim <strong>filmski</strong>m<br />
kvadratima, te na one koji su aplicirani u ra~unalnom<br />
programu,<br />
2. »real-time« sustavi, koji upravljaju softwareom koji se primjenjuje<br />
na ~itavo filmsko djelo (na primjer poluautomatska<br />
restauracija).<br />
<strong>Hrvatski</strong> <strong>filmski</strong> <strong>ljetopis</strong> <strong>26</strong>/<strong>2001</strong>.<br />
I pri ovoj, kao i klasi~noj restauraciji filmskog gradiva, <strong>filmski</strong><br />
arhivisti ali i specijalisti na ra~unalnim stanicama moraju<br />
biti svjesni moralne odgovornosti i zna~aja individualne intervencije<br />
u pojedino umjetni~ko djelo imaju}i na umu po-<br />
{tovanje prema autorima djela i povijesnoj autenti~nosti restauriranog<br />
filma.<br />
6. Ograni~ena djelotvornost digitalnog sustava<strong>26</strong> Posljednjih nekoliko godina kapaciteti, obu~enost specijalista<br />
i oprema za elektronsko restauriranje doseglo je razinu<br />
kad digitalna tehnologija mo`e rije{iti odre|ene probleme u<br />
restauriranju filmskog gradiva koji se ne mogu rije{iti fotografskokemijskom<br />
metodom. Kad je rije~ o rastrgnutoj, poderanoj<br />
filmskoj vrpci digitalna rekonstrukcija mo`e ostvariti<br />
dobre rezultate. Odre|ene pogre{ke u kopiranju poglavito<br />
starih formata kad su mnogi <strong>filmski</strong> arhivi i laboratoriji jer<br />
nisu imali odgovaraju}u opremu kopirali stare filmske materijale<br />
na nekorektan na~in, tako da ili dio filmskog kvadrata<br />
nedostaje ili je presnimljeni kvadrat u`i od sada{njeg formata<br />
filmske vrpce, za digitalnu tehnologiju je jednostavan zadatak.<br />
Dobri se rezultati posti`u na odstranjivanju te{kih mehani~kih<br />
o{te}enja, ukopiranih mrlja u negativu, iako se na taj na-<br />
~in zapravo odstranjuju artefakti koje u sebi nosi filmska<br />
vrpca. Postupkom za{tite i restauriranja nova restaurirana<br />
filmska vrpca, tj. slikovni zapis djeluje »neuvjerljivo«, djeluje<br />
»isuvi{e novom«, kao da ne pripada vremenu kad je nastala.<br />
To se posebno odnosi na filmove snimljene do 1945. godine.<br />
Digitalnom restauracijom filmskog gradiva dobri rezultati<br />
mogu se ostvariti i kad je rije~ o podrhtavanju slike, blije|enju<br />
filmske vrpce u boji, poglavito kad postoji dovoljni <strong>broj</strong><br />
informacija u drugim <strong>filmski</strong>m kvadratima da bi se mogli<br />
ispraviti nedostaci u <strong>filmski</strong>m kvadratima u kojima je do{lo<br />
do o{te}enja ili blije|enja slikovnog zapisa. Kad dolazi do<br />
o{te}enja na podru~ju koje je tamno ili svijetlo rekonstrukcija<br />
se mo`e izvr{iti tako da je nevidljiva. Problemi pove}anog<br />
kontrasta do kojeg obi~no dolazi zbog vi{estrukog dubliranja<br />
materijala ne mo`e se restaurirati ni digitalnim putem<br />
ali ni fotografskokemijskom metodom.<br />
Kad se odre|ena informacija izgubi iz filmske podloge nema<br />
mogu}nosti povrata izgubljene informacije. Najbolji oblik<br />
za{tite filmskog gradiva uvijek je trajna pohrana originalnog<br />
negativa, zamjenskih izvornih materijala i sigurnosne kopije<br />
u najboljim mogu}im uvjetima. Sva dosada{nja istra`ivanja<br />
za{tite filmskog gradiva, ukazuju da mnogi procesi razgradnje<br />
filmskog gradiva nastaju zbog neadekvatnog trajnog pohranjivanja<br />
filmskog gradiva. Pored pronala`enja novih metoda<br />
restauriranja uz uporabu novih medija, novih podloga<br />
filmske vrpce, trajni je zadatak proizvo|a~a filmske vrpce,<br />
znanstveno-istra`iva~kih centara i stru~nih grupa (Tehni~ka<br />
komisija FIAF-a, GAMMA grupa koja radi pri Europskom<br />
udru`enju <strong>filmski</strong>h arhiva i dr.) izna}i najbolja tehni~ka i<br />
tehnolo{ka rje{enja za dugotrajnu pohranu i za{titu filmskog<br />
gradiva. 27<br />
139