Informasjon fra kirurgisk avdeling - LHL
Informasjon fra kirurgisk avdeling - LHL
Informasjon fra kirurgisk avdeling - LHL
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
WAA MAXAY WADNA QABSINKU (Angina Pectoris):<br />
Xididada wadnaha oo yaraada ama xidhma waxa ay sababaysaa in muruqa<br />
wadnaha dhiig yari soo gaadho, ka dibna oksijiin yar. Tani waxa ay keensan kartaa<br />
xanuun (angina pectoris), gaar ahaan haddii la isku taxa lujiyo.<br />
WARBIXIN KU SAABSAN BYPASS – QALLIINKA KHAANADAHA:<br />
QALLIINKA BY-PASS:<br />
Qalliin halka la gelinaayo xididada dhiiga ee cusub, kuwaas oo dhiiga dhaafinaaya<br />
meesha ciriiriga ah ama xidhan.<br />
QALLIINKA KHAANADAHA:<br />
Qalliin lagu bedelaayo khanadaha buka, qaar la sameeyey ama noole kale laga soo<br />
qaaday. Mar marka qaar khaanad wadne oo xanuusanaysa ayaa la hagaajin karaa.<br />
WAA SIDEE QALLIINKA BYPASS:<br />
Suuxitaan buuxa ayaa lagu siinayaa. Dhaktarka qalaaya xidid koobe ah ayuu oo<br />
bypass loo isticmaalaayo ayuu ka soo qaadayaa lugta. Laabta ayaa la furayaa iyada<br />
oo lafta laabta dhererka loo jeexaayo. Dhaktarku waxa uu xagga gudaha laabta ka<br />
banaynayaa xididka halbawlaha. Waxa lagugu xidhayaa mashiin qabanaaya shaqadii<br />
wadnaha iyo sambabada muddo, inta uu dhakhtarku ka tolaayo xidida dhiiga ee<br />
cusub.<br />
MAALINTA KA HOREYSA QALLIINKA:<br />
- Waxa aad warbixin ka helaysaa dhakhtarka qalliinka, suxiyaha, murqo kala<br />
saaraha iyo xanaanisada.<br />
- Haddii aad gadh leedahay waa in la xiiro. Tan, iyada oo laga baqaayo infakshan.<br />
- Iska tirtir wixii xamuurad ah ee marsan faraha. Cidiyaha waa in la jaro, lana<br />
nadiifiyo.<br />
- Ku maydho saabuunta disha jermiska intaanad seexan ka hor.<br />
- Soon laga bilaabo saacaddu marka ay tahay 24, ha cunin oo ha cabin wixii intaa<br />
ka dambeeya.<br />
- Waxa laguu soo bandhigi kiniinka hurdada.
MAALINTA QALLIINKA:<br />
SARIIRTA:<br />
- Xanaanisada ayaa daawo ku siin. Daawooyinkaaga waxa ha ka qaadan.<br />
- Meesha qalliinka, lugta iyo labada lugood halka ay iska galaan waxa xiiraaya<br />
xanaanisad/xanaaniyaha.<br />
- Kadibna haddana waxa aad ku maydhanaysaa saabuunta disha jermiska.<br />
- Saacad ka hor qalliinka waxa lagu siinayaa daawo irbad ku dejisa.<br />
QAYBTA QALLIINKA:<br />
Qalliinku waxa uu qaadanayaa 2-2 1/2, bilaw ilaa dhamaad<br />
QAYBTA DEGDEGGA:<br />
- 24ka saacadood ee ugu horeeya waxa aad jiifaysaa qaybta degdegga.<br />
- Marka aad toostid ee aad neefsan kartid, waxa lagaa saarayaa tuubada<br />
hawomareenka kaaga jirta, mashiinka hawada waa la xidhayaa.<br />
- Labo tuubo ayaa la dhigay, hoosta lafta laabta si ay dhiiga wadnaha agtiisa uga<br />
duwaan. Kuwan waxa laga furayaa subaxa dambe.<br />
– Haddii wadnahu garaaco qunyar ama si aan joogto ahayn, waxa lagu xidhayaa<br />
pacemaker(caawiyaha wadnaha) ku meel gaadh ah oo lala xidhiidhsiinaayo biro yar<br />
yar oo wadnaha ku xidhan oo jidhka intiisa kalena la raaciyey.
MAALINTA QALLIINKA DAMBAYSA XAALADDA CAADIGA AH<br />
Maalinta 1aad<br />
- Caadiyan qalliinka kadib waxa aad ku soo noqonaysaa sariirtaada<br />
- Hadafka maalintaasu waa in aad kursi ku fadhidid marka xilliga cuntada iyo<br />
murqo kala saarka.<br />
- Maalintaa laba jeer ayuu qolkaaga kuugu iman doonaa murqo kalsaaruhu.<br />
- Iyada oo ay muddo udhaxaysa ayaa lagu siinayaa dawada kaarjebinta. Waa caadi<br />
in aad dareentid xanuunka dhaawaca<br />
- Dareemo in murqu isgaleen iyo jidhka oo xanuuna. Xanuunku waa kordhi<br />
karaa marka qufaca iyo shaqada. Sidaa owgeed waa muhiim in qofku uu<br />
kaarka isdaweeyey si aad si fiican hawada u qaadatid, koru soo saartid malaxda<br />
dhadhaqaaqaaguna ugu wanaagsanaado. Si looga hortago xanuunka dhaawaca<br />
marka qufaca iyo shaqada waxa aad si fiican u taageeraysa lafta laabta.<br />
-Siidhiga -PEP- waxa la isticmaalayaa saacad kasta oo uu qofku soo jeedo, subax<br />
ilaa habeen. Neefso mid dheer oo qunyar ah, afuufna. Hadafku waa 10 afuuf x 3<br />
maalin kasta. Qufac ama taageer afuufka 10aad kadib.<br />
- Waa muhiim in aad si fiican waxu cabtid, qiyaastii 2 liter maalmaha ku xiga.
Maalinta 2aad.<br />
- Kateeterka kaadida dadka intooda badan waa laga saaraa.<br />
- Maalinkasta waa lagu miisaamayaa si loo eego in uu miisaankaagu uu hoos u<br />
dhacay, dheecanka jidhka owgii.<br />
- Ilaalo bilaa xadhig ah wadnaha ah ayaa lagu siinayaa<br />
- Sida caadiga ah waxa aad awoodaysaa in aad in kabadan soo jeedid oo markaa<br />
aad kursi ku fadhiisan kartaa ama aad daaradda socsocon kartaa.<br />
- Murqo kala saaree 1-2 ganger maalintii, kadibna marka loo baahdo ilaa inta laga<br />
dhoofaayo.<br />
- Murqo kala saareeha (wehiliso xanaanisada) ka soo tooska sariirta ayey kaa<br />
caawinayaan waaxaanay ku barayaan sidii aad sariirta uga soo kici lahayd adiga oo<br />
aan wax culays ah gaarsiin gacmaha. Lafta laabta 2 ayaa loo kala qaybiyey, markaa<br />
waxa laga soo qaadayaa in ay jabantahay.<br />
- Sharabaadka adkeynaaya, maalintii ayaa la isticmaalaya maalinkasta. Intaanad<br />
habeenkii seexan waxa kaa furaysa xanaanisada.<br />
Maalinta 3aad.<br />
- Waxa laguu ogolyahay in aad maydhatid.<br />
- Dhaawaca qiimayn ayaa lagu samayn marada waa lagaa bedeli.<br />
- Jimicsi iyo jimicsigaa. gaarka aha<br />
- Murqo kala saaraha ayaad jaranjarta la soconaysaqa.
WIXII INTAA KA DAMBEEYA:<br />
In shaqada lakordhiyaa mid la sugaayo. Adiga ayaa mas´uuliyadeeda qaadaaya<br />
jimicsi la imaatanka iyo shaqada<br />
KU DADKA KHAANADAHA LAGA QALAY:<br />
- Kadib qalliinka khaanadaha samayska ah, isticmaalka MAREVAN waa lagama<br />
maarmaan. Tani waa daawayn cimriga ah. Waa caadi in la maqlo “qardhab<br />
qardhab”, muddo kadib way baabi´i<br />
- Khanadaha laga sameeyey noolaha, sida caadiga ah uma baahna daawinta<br />
MAREVAN.<br />
ILKA DAAWINTA DADKA KHANADAHA LAGA QALAY:<br />
Bukaanka lagu sameeyey qalliinka khaanadaha, intaan hawlgalka weyn ilkaha la<br />
samayn waxa la siinaya antibiotikk. La hadal dhakhtarkaaga/dhakhtaarkaga ilkaha<br />
CARJAWDA PACEMAKERKA:<br />
- Carjawda pacemakerka dhakhtarka ayaa saaraaya maalin ka hor guri ku noqod<br />
kaaga.<br />
BIXITAANKA:<br />
- Joogitaankaaga Feiringklinikken waxa aad tegaysaa Cusbitalka deegaanka .<br />
- Gaadiidkaaga, adiga iyo qaraabadaada anaga ayaa isku dibu ridayna..<br />
- Guri ku soo noqoshada waxa ku dhacaysaa taxi baska caafimaadka, ambalaas<br />
ama diyaarad.<br />
- Waxa la soo raacinayaa qoraal ay ku qoran tahay waxa la sameeyey iyo<br />
hawlgallada hadhay.
SAAMAYN LABAAD IYO ADAYGYADA ISKU XIDHAN EE IMAN<br />
KARA:<br />
- 24ka saacadood ee ugu horeeya, in meesha qalan dib loo furo si dhiiga looga<br />
joojiyaa waa mar iyo dhif.<br />
- Caadi weeyaan in dhiig ku ururo wadnaha iyo sambabada oo laga shubo .<br />
- Haddii wadnagaraacistu yaraato ama ay joogto noqon weydo waxa lagama<br />
maarmaan noqon karta carjawda pacemakerka in si ku meel gaadh ah iyo mid<br />
noolosha oo dhanba lagugu xidho.<br />
- Mar iyo dhif ayaa waxa iman kara in infakshan ku yimaado meesha qalliinka ee<br />
laabta ama lugta.<br />
- Adaygyada isku xidhan badan kooda waxa lagaga hawlgalaa cusbital gaar ah Mar<br />
marka qaar waa in aad ku soo noqotid Feiringklinikken hawlgal owgii.<br />
MARKA AAD GURIGA TIMAADID<br />
SAMBABADA:<br />
- Dheecaan iyo qoyaan laabta kaaga jiraa ayaa dareen ku qaadsiin kara ah in aad<br />
culustahay- haddii aad shaqo qabatidna aad xiiqayso.<br />
- Waxa aad wadaysaa in aad neefsatid – iyo tabobar qufaca ah inta aad isleedahay<br />
baahi baad uqabtaa.<br />
KAAR/LAFTA LAABTA:<br />
- Kaarka laabta sida caadiga ah wuu joogsadaa 2-4 wiig kadib.<br />
- Kaarku waxa uu ku iman karaa lafta laabta, qoorta/garabka iyo feedhaha.<br />
- Kaarjebin qaado haddii aad u baahatid. Waa muhiim in aad si xor ah oo buuxda<br />
u neefsatid.<br />
- Lafta laabtu waxa ay ku soo baxaysaa 8 wiig gudahood. Haddii arrimaha khatarta<br />
wata sida, da weyni, macaan, osteoperose(xanuunka lafaha,), misaan culus ama<br />
sigaar, 12 wiig ayeey qaadan kartaa ilaa inta ay laftu bogsanayso. Mudadan waxa<br />
aad iska ilaalisaa dhaqdhaqaa kediska ah iyo qaadis wixii ka badan isku darka 5<br />
kiilo..<br />
- Haddii aad si kedis ah u heshid xanuun daran oo lafta laabta kaaga yimaada waa<br />
in aad dhakhtar la xidhiidhid.<br />
GARAACITAANKA WADNAHA:<br />
- Dadka qaar waxa ay helaan (atrieflimmer), waxa weeyaan garaacid dhakhso ah<br />
oo aan joogto ahayn. Haddii ay dhacdo inta aad dhakhtarka ku jirtid waxa laguu<br />
bilaabayaa daawayn. Haddii ay kugu dhacdo kadib marka aad guriga timaadid,<br />
dhakhtarka la xidhiidh
MEESHA DHAAWACA/QODOBKA:<br />
- Meesha dhaawaca ah waxa lagu tolayaa, duno iska baaba`aaya.<br />
- Dunta birta ah ee laabta lama saaraayo.<br />
- Halkii lafta laabta hoosteeda ee ay tuubooyinku ku jireen, dun baa laga saarayaa<br />
10-12 cisho kadib. La xidhiidh dhakhtarkaaga joogtada ah si arrintan loo sameeyo.<br />
- Haddii koonayaasha meesha dhaawaca ay bararaan, kululaadaan oo ay meeshu<br />
casaato, waxa ay noqon kartaa infakshan. Markaa waa in aad dhakhtar la<br />
xidhiidhid!<br />
LUGTA XIDIDKA LAGA SAARAY:<br />
- Haddii lugtu bararto waxa sharabadka cadaadinaaya ayaa weli maalintii la<br />
isticmaalayaa.<br />
- Way fiicantahay in lugta meel sare la saaro.<br />
- Iska ilaali in lugaha adiga oo fadhiya iswaydaarisid<br />
- Lugta si caadi ah ayaa loo isticmaalayaa.<br />
KAAR/XUMMAD:<br />
Haddii xummaddo ay ka badan tahay dhakhtarka ayaa lala xidhiidhayaa.<br />
RAYAKSHANKA MASKAXEED:<br />
Dabeecaddu way isbeddeli kartaa, waa caadi in qofku mudada ugu horeysa uu<br />
nijadjabsan yahay, dulqaadkiisu yar yahay, xanaaqaayana. Inyar inyar bay u tegi.<br />
Haddii murugada iyo cadhada badani kugu bataan –dhakhtar la xidhiidh.
GALMADA:<br />
- Dib baad u soo celin kartaa galmada marka aad rabtid ee aad kari karaysid. 8da<br />
wiig ee ugu horeeya lafta laabta ilaali.<br />
BAADKA/XAMAAMKA IYO KULAYLKA:<br />
- Si caadi ah ayaad u maydhan kartaa.<br />
- Berkedda lagu maydho iyo dabaasha waxa aad la sugaysaa ilaa lafta laabtu ay ka<br />
bogsanayso(8wiig)<br />
- Kulayliyaha waxa aad geli kartaa marka qodobku bogsado<br />
NASASHO IYO ISBAXNAANIN:<br />
- Haddii aad rabtid joogitaan ah nasasho qalliinka kadib, waan kugu caawin karnaa<br />
inta aad joogtid dhakhtarka. Feiringklinikken waxa uu leeyahay qayb wadna<br />
baxnaanin ah oo aad dalbin kartid adiga oo dhakhtar u sii maraaya.<br />
CADDAYNTA XANUUNKA:<br />
Waa caadi in qofka loo qoro caddayn xanuuneed oo ah 6 wiig ilaa 3 bilood.<br />
DAAWOOYINKA:<br />
-Inkasta oo ay jiraan daawooyin aad yarayn kartid oo aad u qaadatay wadna<br />
xanuunka, se dadbadani waxa sii wadi doonaan daawadaa wadna xanuunka. Wixii<br />
beddel dhakhtar ayaa samaynaaya ee adigu weligaa iska ha u samayn.<br />
BAABUUR WADIS:<br />
Lix wiig iska sug. Markasta suunka isticmaal!<br />
KOONTROOL IYO LA SOCOD DAMBE<br />
Sida caadiga ah dhakhtarkaaga deeganka ayaa kuugu yeedhaaya koontarool. Haddii<br />
aad u baahantahay la socod intaa dheer, la xidhiidh dhakhtarkaaga joogtada ah.
QAABKA MAYDHASHADA<br />
SIDAN BAAD U MAYDHANAYSAA HABEENKA IYO SUBAXA<br />
QALLIINKA KA HOREEYA<br />
DESCUTAN waa rabadh lagu shubay saabuun bakteeriyada disha, lana<br />
isticmaalaayo maydhashada ka horeysa qalliinka .<br />
FG! Wejiga yaan lagu isticmaalin.<br />
Wejiga iyo timaha hor maydh. Jidhka oo dhan si fiican u maydh<br />
Galka ka jeex biyana ka buuxi.<br />
Jidhka oo dhan si fiican ku maydh rabadhka, qorta ilaa hoos. Marka hore qaarka<br />
sare, dabadeedna lugaha, kadibna hoosta Ku sii feejignow, kilinkilooyinka iyo<br />
labada lugood dhexdooda. 3 daqiiqdood sidaa ha ahaato intaanad biyo iskaga<br />
rogin. Ku sii feejignow xundhurta!<br />
Tuwaal/shukumaan qalalan isku qalaji. Marka ugu dambaysana xagga hoose<br />
masax. FG! Bodylotion/kiriim ha is marin.<br />
Nigis iyo shaati nadiif ah xidho.<br />
Haddi jidhka finan kaa soo baxeen ama finan ama aad dhaawac ku leedahay u<br />
sheeg xanaanisada!<br />
Kabo la`an haku socon dhulka. Isticmaal dacas nadiif ah!<br />
Xasuuso cadayashada!