4. Nacionalni računi i noviji razvoj crnogorske privredeSistem <strong>nacionalnih</strong> računa pruža ekonomistima i široj javnosti priliku da preciznije mjere napredak crnogorskeprivrede. Naročito obračuni koje obezbjeđuje državni Zavod za statistiku potvrđuju napredovanje zemlje kamodernoj tržišnoj ekonomiji, u kojoj uloga poljoprivrede slabi, a usluge bilježe rast . U isto vrijeme, obračunipotvrđuju povećanje potrošnje i izvoza.4.1. Struktura i razvoj proizvodnih sektoraSlika crnogorske privrede može se u velikoj mjeri razlikovati u zavisnosti od toga da li se analiza bazira na podacimau tekućim cijenama, koje obuhvataju porast cijena, ili na podacima u stalnim cijenama, koje odražavaju realni tokroba i usluga proizvedenih unutar zemlje.4.1.1 Najvažniji rezultati obračuna u tekućim cijenamaU prosjeku, godišnja nominalna stopa rasta BDP-a, u periodu između 2000. i 2005. godine, iznosila je 11,4% (11,1%ako se isključi imputirana renta). Stopa promjene nominalnog BDP-a zabilježila je minimum u 200<strong>2.</strong> godini (5%) iporasla na maksimalnih 21,5% u 2001. godini. U posljednje tri godine, tempo rasta nominalnog BDP-a stabilizovaose na oko 9 – 10 % godišnje.25STOPA RASTA BDP-a UTEKUĆIM CIJENAMA(promjene u procentima uodnosu na prethodnu godinu)201510502001 2002 2003 2004 2005Naravno, razvoj nominalnog BDP-a odražavao je i dinamiku proizvodne djelatnosti i porast cijena.27
DOPRINOS NOMINALNOM RASTU DODATE VRIJEDNOSTI(u procentnim poenima)2001 2002 2003 2004 2005Prosjek2000-2005Poljoprivreda, lov i šumarstvo <strong>2.</strong>02 0.72 0.07 0.38 0.30 0.70Ribarstvo 0.00 0.01 0.02 0.00 0.00 0.01Poljoprivreda, lov, šumarstvo i ribarstvo <strong>2.</strong>02 0.73 0.09 0.38 0.30 0.70Vađenje ruda i kamena -0.34 0.45 -0.11 -0.20 0.01 -0.04Prerađivačka industrija 5.25 -0.70 -0.76 1.05 0.20 1.01Proizvodnja električne energije, gasa i vode 1.12 0.32 1.20 0.60 -0.67 0.51Industrija 6.03 0.07 0.33 1.44 -0.46 1.48Građevinarstvo 0.42 0.34 -0.49 0.48 0.31 0.21Trgovina na veliko i malo, popravka motornih vozila, motocikli iroba za ličnu upotrebu i upotrebu u domaćinstvima1.10 1.13 0.42 0.39 1.40 0.89Hoteli i restorani 0.20 0.28 0.29 1.08 0.31 0.43Saobraćaj, skladištenje i veze 5.75 -0.91 0.08 1.26 0.58 1.35Finansijsko posredovanje -0.43 0.23 0.15 0.36 0.34 0.13Poslovi sa nekretninama – izdavanje i poslovne djelatnosti 3.05 0.81 1.71 1.86 0.22 1.53Državna uprava i odbrana, obavezno socijalno osiguranje 0.47 0.98 1.14 1.09 <strong>2.</strong>50 1.24Obrazovanje 0.47 0.40 0.46 0.77 0.38 0.50Zdravstvo i socijalni rad 1.03 0.05 1.00 0.60 0.80 0.70Ostale komunalne, društvene i lične usluge 1.06 -0.04 0.61 0.38 0.27 0.46Privatna domaćinstva sa zaposlenim licima 0.00 0.00 0.00 0.00 0.00 0.00Usluge 1<strong>2.</strong>71 <strong>2.</strong>94 5.85 7.80 6.80 7.22Bruto dodata vrijednost (u osnovnim cijenama) (*) 19.25 3.70 5.20 8.65 5.93 8.55Indirektno mjerene usluge finansijskog posredovanja (FISIM) (*) 0.02 0.06 -0.04 -0.05 0.03 -0.004Porezi na proizvode manje subvencije na proizvode (*) <strong>2.</strong>31 1.41 5.77 1.87 <strong>2.</strong>80 <strong>2.</strong>83Napomena: Doprinos dodate vrijednosti (DV) sektora J u periodu (t-1, t) (tj..: DV t,j) ukupnom rastu dodate vrijednosti (BDV)izračunava se kao 100x(DV t,j– DV t-1,j)/BDV t-1, ili kao procentualna promjena DV t,jponderisana količnikom DV t-1,j/BDV t-1.(*) Doprinos rastu BDP-a.U prosjeku, tokom perioda 2000 – 2005. godine, najveći doprinos rastu nominalne bruto dodate vrijednosti dale suusluge (7,22 procentnih poena godišnje). Transport, skladištenje i komunikacije doprinijele su sa 1,35 procentnihpoena, nekretnine – izdavanje i poslovne aktivnosti doprinijele su sa 1,53 procentnih poena (1,19 procentnihpoena ako se isključe imputirane rente); a državna administracija, odbrana i obavezno socijalno osiguranje sa 1,24procentnih poena.Usluge su doprinijele nominalnom rastu sa 12,71 procentnih poena 2001. godine i sa 6 – 8 procentnih poenaizmeđu 2003. i 2005.Prerađivačka industrija doprinijela je sa 1,01 procentnih poena (1,48 procentnih poena industrijski sektor, uključujućii prerađivačku industriju, proizvodnju energije i rudarstvo), sa maksimumom od 5,25 procentnih poena 2001.godine i negativnim doprinosom 200<strong>2.</strong> i 2003. godine. Prosječni doprinos građevinarstva bio je 0,21 procentnihpoena: bio je gotovo stabilan na oko 0,4 procentnih poena godišnje, osim negativnog doprinosa od 0,5 procentnihpoena 2003. godine. Na kraju, prosječan doprinos poljoprivrede, lova, šumarstva i ribarstva rastu nominalnedodate vrijednosti između 2000 i 2005. godine bila je 0,71 procentnih poena godišnje. To je očekivano bila jednaod najpromjenjivijih vrijednosti, koja je uglavnom zavisila od vremenskih uslova i fluktuacija međunarodnih cijena.U 2001. godini, skočila je na 2,02, a 2003. godine pala na minimum od 0,09.28