|wojny i pokoje II wojna światowa|Frederick Marsh i Andrew Huston. Osiemnastu uczestników byłoAustralijczykami – 14 z wojsk lądowych i czterech z rezerwymarynarki wojennej.28 września 1944 roku indonezyjski statek „Mustika” zostałzatrzymany przez okręt podwodny. Dziewięcioosobową załogę„Mustiki” zabrano na pokład „Porpoise” i przetransportowanopóźniej do Fremantle w Australii. Na statek zaś przeniesiono zapasyi pojazdy komandosów. Ustalili oni z podwodniakami, żeci przybędą po nich w nocy z 7 na 8 listopada 1944 roku w rejonwyspy Merapas, na której zamierzali utworzyć główną bazę.Umówili się również, że gdyby nie udało im się skontaktowaćw tym terminie, druga próba nastąpi do 8 grudnia 1944 roku.Plan miał jeden słaby punkt – „Mustika” była żaglowcem. Donieszczęścia doszło 10 października 1944 roku, gdy komandosibyli blisko celu wyprawy. Wtedy do statku zbliżyła się japońskałódź patrolowa. Niestety komuś z „Mustiki” puściły nerwyi otworzył ogień. Co prawda zastrzelono trzech lub czterechczłonków japońskiej załogi, ale co najmniej jeden uciekł i wrógdowiedział się o obecności komandosów.W tej sytuacji musieli oni zniszczyć żaglowiec z większościązapasów i sprzętu. Lyon postanowił podzielić swych ludzi nacztery grupy. Kanoe z komandosami zaczęły płynąć do punktuspotkania z okrętem podwodnym. Prawdopodobnie jedna z tychgrup zaatakowała singapurski port – w nocy 10 października1944 roku miała tam miejsce eksplozja, która zniszczyła trzyjednostki.O tym, że uczestnicy operacji „Rimau” mogą mieć kłopoty,bardzo szybko dowiedziano się w Australii z przejętej przez wywiadjapońskiej korespondencji radiowej. Natychmiastowa akcjaratownicza mogłaby jednak zdradzić Japończykom, że aliancizłamali ich tajne kody. Dlatego zapadła decyzja o zachowaniudotychczasowych terminów ewakuacji.Tymczasem sytuacja komandosów z dnia na dzień była corazgorsza. 16 października 1944 roku co najmniej trzy grupy spotkałysię na wysepce Soreh koło wyspy Mapur. Tam doszło dopierwszego starcia komandosów z japońskim patrolem. Zginęliwtedy Lyon i porucznik Robert Ross, a dwaj inni żołnierze zostaliranni. Komandor porucznik Davidson i kapral ArchibaldCampbell popełnili samobójstwo na wysepce Tapai, kiedy18 października dopadli ich Japończycy. Ci zaś 4 listopada1944 roku wykryli też obozowisko komandosów na Merapasi w walce zginęło dwóch aliantów.Siedemnastu pozostających przy życiu uczestników rajdu podzieliłosię na dwie grupy i ruszyło na inne wyspy. Jedna grupapojawiła się w nocy 7 listopada w umówionym miejscu spotkania,ale mający ich ewakuować HMS „Tantalus” nie przybył.Obecni na jego pokładzie członkowie Z Force, gdy na Merapasdotarli w nocy 22 listopada 1944 roku, stwierdzili, że obozowiskokomandosów zostało w pośpiechu porzucone. Tymczasemci, którzy przeżyli starcie z Japończykami, próbowali uciekać napołudnie, przedostając się z wyspy na wyspę. Dwóm z nich udałosię dotrzeć aż na Timor, ale zostali schwytani, jednego złapanona Borneo i przewieziono na Jawę, żeby poddawać różnymeksperymentom medycznym, trzej utonęli, jedenastu trafiło dowięzienia w Singapurze – spośród nich jeden zmarł na malarię,pozostałych 3 lipca 1945 roku japoński sąd wojskowy skazał nakarę śmierci i cztery dni później ich ścięto. Losy i miejscawiecznego spoczynku uczestników operacji „Rimau” ustalanoprzez kilkadziesiąt lat. I nadal nie ma pełnej wiedzy o niektórychz komandosów. •Wspomnienia z dziesięciu dnipowstania warszawskiego spisanepo wojnie przez HannęDąbrowską96NUMER 9 | wrzesień 2013 | POLSKA ZBROJNA
wojnyi pokoje| Z Albumu rodzinnego|Opaska powstańcza „Kai”i jej opaska sanitariuszkiz czerwonym krzyżemPlakietka rozpoznawcza z wyrytym pseudonimem„Kaja”, pełniąca w czasie powstania funkcjęnieśmiertelnika, na rewersie napis „1944”Sanitariuszka KajaPamiątki Hanny Dąbrowskiej, która brała udziałw powstaniu warszawskim.Hanna Dąbrowska „Kaja” w czasie okupacjinależała do Wojskowej Służby Kobiet ObwoduIV „Grzymała” WarszawskiegoOkręgu Armii Krajowej na Ochocie. Była instruktorkąszkolącą przyszłe sanitariuszki, a potem patrolową,czyli osobą odpowiedzialną za patrol sanitarnyzłożony z czterech noszowych i łączniczki.27 lipca 1944 roku w oddziale kobiecym zarządzonoalarm. Rano 1 sierpnia „Kaja” zostaławezwana razem z sanitariuszkami do punktuzbornego na ulicy Niemcewicza, gdzie miałyspotkać się ze swoim oddziałem. Zabrały biało-czerwoneopaski, dwie pary noszy oraztorbę z opatrunkami i lekami. O godzinie17.00 usłyszały strzały, widziały też niemieckiepatrole, ale ich oddział się niestawił. Ulicę zajęli Niemcy. 2 sierpniarankiem patrol „Kai” wydostał się zesklepu, gdzie się ukrył, i dziewczynyprzebiegły przez ulicę Grójecką.Przyłączyły się dooddziału podporucznikaAndrzeja Chyczewskiego„Gustawa”. Rozpoczęte1 sierpnia natarcie zdziesiątkowałoatakujących. Rozproszone oddziały przedostałysię do lasów chojnowskich i sękocińskich. Pozostalina Ochocie powstańcy utworzyli dwa punktyoporu: reduty Kaliską i Wawelską. W tym czasie„Kaja” kwaterowała na tej samej ulicy u znajomychi razem z sanitariuszkami pomagała rannymżołnierzom oraz cywilom. Czuwała między innymiprzy rannym odłamkami pocisku pisarzu JuliuszuKaden-Bandrowskim, który zmarł 8 sierpnia.Kiedy sytuacja na Ochocie stała się beznadziejna,ocalałe oddziały AK wyszły do okolicznych lasówlub ewakuowały się kanałami. Patrolowi „Kai”nie udało się jednak przedostać do Śródmieścia.Dziewczyny trafiły do niemieckiej niewoli i wysłanoje do obozu przejściowego w Pruszkowie. HannaDąbrowska znalazła się w transporcie do Oświęcimia.Na dworcu w Skierniewicach dzięki pomocyruchu oporu udało się jej uciec z pociągu.Przez kilka kolejnych tygodni na tym dworcu pomagałaosobom z warszawskich transportów wiezionymna roboty do Niemiec lub do obozów. Napoczątku września wróciła do Pruszkowa, gdzieudało się jej spotkać z mężem i synem. •Opracowanie: Anna DąbrowskaJeżeli chcecie podzielić się swoimi pamiątkami z innymi czytelnikami, zachęcamy do przyłączenia siędo naszej akcji. Zdjęcia prosimy przysyłać na adres polska-zbrojna@zbrojni.pl z tytułem e-maila „Album”.W wiadomości prosimy zawrzeć podpis pod ilustrację i zgodę na publikację fotografii.NUMER 9 | wrzesień 2013 | POLSKA ZBROJNA97