| bezpieczeństwo Bliski Wschód|anarchiaczy dyktatura82Zachód ma ogromny problem ze światem arabskim.Z jednej strony, oczekuje od niego szybkich przemian,a gdy one zaczynają zachodzić, wpada w przerażenie.Trudno nam jest zaakceptować to, że religia ma ogromnywpływ na życie codzienne muzułmanów. A przecież przedwiekami podobnie było z chrześcijaństwem w Europie.Sądzę, że w krajach arabskich 99–100 procent mieszkańcówto ludzie wierzący i niekoniecznie są to wyznawcy islamu.Muzułmanin nie wyobraża sobie, że ktoś może nie wierzyćw Boga. Tam nie istnieje taka kategoria ludzi jak ateiści.W świecie muzułmańskim religia przenika całe życie społecznei polityczne. Prawo islamu reguluje nie tylko kwestie kultu,lecz także zasady handlu, prowadzenia polityki czy spożywaniaposiłków. Islam był i jest siłą państwowotwórczą. Dziękiniemu powstał przecież pierwszy system państwowy – kalifat.Czy można stwierdzić, że każde demokratyczne wyboryw tym kręgu kulturowym zakończą się sukcesem partiireligijnych, jak miało to miejsce w Egipcie, Tunezji,a wcześniej w Algierii?Jak wspomniałem, w krajach muzułmańskich wszyscymieszkańcy są ludźmi wierzącymi, także członkowie takzwanych świeckich partii. W Egipcie nie można było tworzyćpartii jawnie religijnych, ale istniały ugrupowania mającebliskie powiązania z pewnymi nurtami w islamie. Oczywiścienajbardziej głośne są te ekstremistyczne, ale stanowiąone mniejszość, może jednoprocentową.Czy krwawa konfrontacja zwolenników Bractwa Muzułmańskiegoz siłami bezpieczeństwa nie stanie się argumentemdla środowisk islamskich, że demokracja nie jestustrojem dla muzułmanów?Nie sądzę. Ważna jest reakcja społeczna. Na transparentachw czasie protestów po usunięciu Mursiego widziałemhasła domagające się poszanowania wybranej w wyborachwładzy. Rzeczywiście wielu Egipcjan było niezadowolonychz rządów Bractwa Muzułmańskiego. Mursi natomiast wygrałwybory prezydenckie przewagą zaledwie dwóch procentgłosów, ponieważ egipskie społeczeństwo natychmiast poobaleniu prezydenta Husniego Mubaraka się podzieliło,a głównym powodem było właśnie wejście Braci Muzułmanówdo polityki. Gdyby pozostali oni z boku, nie byłoby dzisiejszejpolaryzacji, która pogłębiła się po interwencji armii.Dlatego Egipt czeka dłuższy okres niepokojów. Ktoś stwierdził,że jedynym lekarstwem na uzdrowienie sytuacji w tympaństwie są rosnąca bieda i bezrobocie. W końcu ludzie dostrzegą,że są ważniejsze problemy niż polityczne animozje.NUMER 9 | wrzesień 2013 | POLSKA ZBROJNACzy w takim razie armia egipska nie powinna poczekaćz odsunięciem islamistów, aż sytuacja się pogorszy?A dlaczego w ogóle wojskowi mieliby przejmować władzę?Jestem temu przeciwny, chyba że sytuacja w kraju mosewerynsołtysŚwiat arabskizawsze będziewspierałPalestyńczyków,bo dla niegoważne stały sięnaródi pochodzenie.Kiedyśistotniejszabyła religia
ezpieczeństwogłaby prowadzić do wojny domowej. Takiego zagrożeniaw Egipcie nie było. Gdyby ludzie uznali, że rządy islamistówsię nie sprawdziły, to w następnych wyborach z pewnościąwybraliby inne partie.Czy w Egipcie są autorytety i siły polityczne mogące przeciwstawićsię islamistom?Tak. Myślę zarówno o młodych ludziach, jak i politykachstarszego pokolenia, takich jak chociażby obecny prezydentAdli Mansur czy Muhammad el-Baradei. Mansur wcześniejbył przewodniczącym trybunału konstytucyjnego, jedynej demokratycznejinstytucji w systemie władzy już za czasówMubaraka. Do tego organu można było składać skargi nawszystkich urzędników oprócz prezydenta. Niestety ten politykstracił swój dorobek, gdy przyjął prezydenturę od generałów.Na usunięciu Mursiego straciła też armia, która do tejpory była szanowana przez wszystkie strony konfliktu politycznego.Niekiedy pojawiają się obawy, że Egipt może pogrążyć sięw wojnie domowej, podobnie jak Syria.Taki scenariusz jest mało prawdopodobny. Do jego zrealizowaniamogłoby dojść, gdyby znaleźli się chętni na dostarczaniebroni i funduszy islamistom, a tych nie ma. Za to możliwesą różne rodzaje nieposłuszeństwa obywatelskiego, czylipodobne działania jak w Polsce w latach osiemdziesiątychXX wieku.Czy zgodzi się Pan z opinią, że rozwój sytuacji w Egipciebędzie miał wpływ na inne państwa Bliskiego Wschodui Afryki Północnej?Oczywiście. Już to widać w wypadku Tunezji, gdzie ośmielonaakcją armii egipskiej opozycja świecka podjęła próbęobalenia rządu, któremu przewodzą islamiści.Powtórzy się tam egipski scenariusz?Raczej nie. Tunezja jest innym krajem, w którym pozostałysilne wpływy zachodnie, będące dziedzictwem długiejzależności od Francji. Dlatego jest tam mocno zakorzenionatradycja republikańska, państwa bez religii,a więc i bez islamu. Ten model przeforsował prezydentHabib Burgiba, który rządził Tunezją przez 30 lat. Terazzatem nastąpiła kontrreakcja religijna, która jak sądzę potrwajedną kadencję parlamentarną. W Tunezji nie przewidujęwielkich wstrząsów, ale problemy, zwłaszcza społeczne,będą tam na pewno.Egipt uniknie, Pana zdaniem, wojny domowej, Tunezjateż. Co spowodowało, że inny kraj arabski pogrążył sięw krwawym zamęcie?Syria to zupełnie odmienny przypadek. Tamtejsza opozycja,która nie miała żadnego zaplecza politycznego ani społecznegow kraju, otrzymała silne wsparcie zewnętrzne odpaństw zachodnich i arabskich, takich jak chociażby Katar.Dostawy broni, przekazy pieniężne, między innymi na opłacenienajemników, stały się paliwem, które roznieciło pożogę.Po ponad dwóch latach konfliktu widać, że żadna ze stron niema szans na pełne zwycięstwo. Syryjska wojna domowa niemoże się zakończyć bez porozumienia sił zewnętrznych– wielkich mocarstw, ale i Iranu.Z perspektywy dwóch i pół roku można skonstatować, żez arabskiej wiosny obronną ręką wyszły monarchie.Mam własną teorię, że dotąd mieliśmy na Bliskim Wschodziedwa typy władzy. Pierwszym były fałszywe demokracje,czyli podobne do naszej demokracji socjalistycznej. U nas głoszonoslogany o władzy ludu, podobno demokratycznie sejmwybierał premiera i przewodniczącego Rady Państwa, a ludziei tak wiedzieli, że o wszystkim decyduje partia. Na BliskimWschodzie prezydent rządził do naturalnej śmierci lub zamachustanu, w którym go obalano. W monarchiach natomiasttakiego fałszu nie było. Poddani mieli świadomość, że władcąjest król bądź emir i on o wszystkim decyduje.Pojawiły się jednak niepokoje w Bahrajnie...Ich powodem jest struktura społeczna tego kraju. Bahrajnemrządzi dynastia sunnicka, która przybyła na archipelagz Półwyspu Arabskiego około 1800 roku. Większość mieszkańcówBahrajnu to szyici, a władza jest sunnicka. Pomimoupływu dwóch wieków miejscowi traktują swych władców jakonajeźdźców i okupantów, a zarazem ludzi prezentującychniższy poziom kultury. Najlepiej o podziale świadczy to, żezamieszkujący Bahrajn sunnici i szyici posługują się całkowicieróżnymi dialektami języka arabskiego. W innych królestwachPółwyspu Arabskiego też są wyznawcy szyizmu, alestanowią oni mniejszość.Jak zdefiniować Iran? W tym kraju mamy mieszankę demokracjii monarchii – wszystkie decyzje muszą mieć akceptacjęgłównego religijnego przywódcy.Iran bardziej przypomina republikę teokratyczną niż monarchię:o wszystkim decyduje rada ekspertów. Szyizm miałzawsze grupę specjalistów – prawników przypominającychduchowieństwo. I tym się różni on od sunnizmu, gdzie nie mawarstwy, która tworzyłaby taką strukturę kościelną. W Iraniejest hierarchia uczonych biegłych w prawie muzułmańskim,a ten, kto zna się na prawie, rządzi państwem. A ponieważ jesthierarchia, najwyższy specjalista jest uprawniony do ostatecznychinterpretacji. To specyfika szyizmu. W 1979 roku po razpierwszy od VII wieku przedstawiciele tego nurtu zdobyliwładzę. Przedtem zwykle pozostawali w opozycji albo wspieralirządzące dynastie. Co ciekawe, najwyższy przywódca– ajatollah Ali Chamanei – nie jest Irańczykiem, tylko pochodziz irańskiego Azerbejdżanu. Jest Azerem, a nie Persem.Czy po wyborach i zmianie prezydenta Iran ma szansę nanowe otwarcie?Od dawna powtarzam, że ze strachu przed bronią atomowąprowadzimy złą politykę wobec Iranu. Stawiamy tamtejszewładze w niewygodnej pozycji wobec społeczeństwa. Chcemyje zmusić do określonego działania. Ale przecież jeśli ulegnąZachodowi, stracą twarz. Politycy zachodni tego nie rozumieją.Wprowadzają embarga i restrykcje, na czym cierpinaród irański. Obecny prezydent Rouhani już zaproponowałnowe otwarcie. Ciekawy jestem, jaka będzie reakcja StanówZjednoczonych, Europy, no i Izraela. Znów nieufność?Jak ocenia Pan iracką demokrację, którą zaprowadziływ tym kraju wojska koalicji?Podobną demokrację mamy w Afganistanie. Wątpliwe jestwprowadzanie tego ustroju i reform siłą. Nie oznacza to, żeNUMER 9 | wrzesień 2013 | POLSKA ZBROJNA83