|militaria stany zjednoczone|Amerykański przemysł obronny uległkonsolidacji – do 2000 roku z 40 firmw sektorze lotniczym pozostały cztery:Lockheed Martin, Boeing,Raytheon orazNorthrop Grumman.1234Stany ZjednoczoneRosja31,88,7Wielka BrytaniaIzrael16Liderzyeksportuuzbrojenia5Francja1,70 5 10 15 20 mld USDŹródło: „Military Balance” 2013Co więcej, może on sprawiać, że Departament <strong>Obrony</strong> płaciwięcej za amerykańskie wyposażenie niż kosztowałyby produktyzagraniczne. Ostatni argument dotyczy bezpieczeństwa– krytycy dzisiejszego systemu prawnego zwracająuwagę na to, że w 2003 roku amerykańscy żołnierze nie bylinależycie chronieni w Iraku, ponieważ rodzime firmy nie poradziłysobie z odpowiednio szybkim dostarczaniem kamizelekkuloodpornych, a nie można było ich sprowadzić z innychpaństw.Gdy pozycja rodzimych firm zbrojeniowych jest w jakiśsposób zagrożona, a zakulisowy lobbing w Kongresie niewystarcza, aktywuje się wówczas określonych polityków,którzy ostrzegają, że brak promocji własnych zakładówoznacza mniejsze zamówienia, czyli bezrobocie (w wielu regionachkraju zakłady wojskowe to główny pracodawca).W takiej sytuacji głośno protestują również związki zawodowe.W ostatnim czasie alarm podniósł się, gdy Pentagon zamknąłprojekt odrzutowców F-22 i zapowiedział, że nie będąjuż produkowane czołgi M1 Abrams. Podczas wspomnianejstyczniowej batalii o dostawy sprzętu do Egiptu część z politykówostrzegała, że brak transakcji będzie oznaczał utratę„tysięcy amerykańskich miejsc pracy” i „wielomiliardowekary dla amerykańskich podatników”.Amerykańskie podejście do zamówień sprzętu świetnieoddaje na pozór błaha historia z 2000 roku, kiedy podjęto de-cyzję o wyposażeniu wszystkich żołnierzy US Army w czarneberety (łącznie 4,7 miliona sztuk). Kontrakt wygrała amerykańskafirma Bancroft, dostarczająca wyposażenie osobisteod czasów I wojny światowej. Nie była ona jednak w stanieszybko przekazać wszystkich beretów. Pentagon uzyskałwięc dyspensę od poprawki Barry’ego na podpisanie kontraktówz kilkoma firmami zagranicznymi. Weterani i krajowefirmy zaczęli głośno protestować. Co gorsza, wyszłowówczas na jaw, że Bancroft w produkcji wykorzystuje importowanemateriały.Trudne inwestowanieOczywiście zagraniczne firmy mogą działać na amerykańskimrynku. Wystarczy wymienić takie podmioty, jak francuskikoncern elektroniczny Thales czy wywodzący sięz Wielkiej Brytanii BAE Systems. W 2000 roku US Armywybrała na przykład oferowany przez General Dynamics--General Motors Defence Canada kanadyjski kołowy wózpiechoty LAV III, a w 2006 roku śmigłowiec EC-145 firmyEurocopter. Jest jednak haczyk – każdy z takich produktówmusi być produkowany w Stanach Zjednoczonych; LAV IIIpowstaje w fabryce w stanie Ontario (jako Stryker).70NUMER 9 | wrzesień 2013 | POLSKA ZBROJNA
militariaLockheed Martin2,9Boeing2,9Northop Grumman2General Dynamics2,6Raytheon1,9242335,731,4280 5 10 15 20 25 30 35 40 mld USDzysk sprzedażLiczba pracowników132 000160 500117 10090 000Lockheed MartinBoeingNorthop GrummanGeneral Dynamics46 900 Raytheon0 50 000 100 000 150 000 200 00012345AmerykańscygiganciLockheed Martin2,9Boeing2,9Northop Grumman2General Dynamics2,6 24Raytheon2335,731,428F-35 JSFAH-64 Apache, F/A-18E/F Super Hornet, F-15E Strike EagleB-2 Spirit, RQ-4 Global HawkM1 Abrams1,9MIM-104 Patriot,AGM-65 Maverick, FIM-92 Stinger0 5 10 15 20 25 30 35 40 mld USDzysk sprzedażŹródło: „Business Insider” 2012lockheed martin/militarium studio132 000Lockheed MartinKoniec zimnej wojny to koniec złotych czasów dla amerykańskiegoprzemysłu Boeing obronnego. Dodatkowe pieniądze bę-160 500dące efektem ogłoszenia w 2001 roku globalnej wojny z terroryzmemteż Northop przechodzą Grumman do historii. Teraz Waszyngton dwaPonadto obecność obcych firm na rynku zbrojeniowym 117 100też jest uregulowana prawnie. W 1988 roku wprowadzono razy patrzy na każdego dolara, zanim go wyda. W wynikutak zwaną poprawkę Exon-Florio (nazwana na cześć kongresmenów90 000 konsolidacji General i licznych Dynamics przejęć na rynku jest coraz mniej– jej autorów). Na jej mocy każda transakcja, firm, ale muszą ostro rywalizować między sobą o wojskoweszczególnie fuzja lub wykupienie amerykańskiej firmy, może46 900kontrakty, Raytheonbo ich liczba też maleje.zostać zablokowana przez prezydenta z powodu zagroże-0 50 000 100 000 150 000 200 000nia bezpieczeństwa narodowego. Celem takiego systemu Nieuchronne cięciajest uniemożliwienie uzyskania niekontrolowanego dostępu Z powodu kryzysu finansowego Stany Zjednoczone wyraźniedo istotnych informacji wojskowych przez podmioty zewnętrzneograniczają wydatki na obronność. Jako że cięcia nieoraz niedopuszczenie do osłabienia rodzimego mogą dotknąć takich pozycji budżetu, jak pensje żołnierzypotencjału.i pracowników wojska, emerytura czy opieka socjalna,W wypadku inwestycji zagranicznych nie obowiązuje, popularnyoszczędności będzie się szukać w modernizacji. Przykłademchociażby w Polsce, offset. Amerykanie uważają, jest chociażby projekt odrzutowca przewagi powietrznej F-22że jest szkodliwy, ponieważ prowadzi do osłabienia konkurencyjnościRaptor, który został zamknięty między innymi z powodów fiwień,rodzimych firm oraz zmniejsza liczbę zamónansowych.Ze względu na zbyt wysokie koszty niepewnawyprowadzając produkcję poza granice kraju. Może jest też przyszłość odrzutowca F-35.także oznaczać utratę kontroli nad rodzimymi technologiami,Oznacza to, że w nadchodzących latach Amerykanie będąco grozi nieprzewidzianą proliferacją broni, której Wa-mniej kupować, a bardziej remontować już posiadany sprzęt.szyngton mógłby sobie nie życzyć. Wówczas na przykład Dla firm zbrojeniowych to również zysk, ale zdecydowanieIran mógłby bez problemu kupić części zamienne do swego mniejszy niż w wypadku wielomiliardowych kontraktów naamerykańskiego uzbrojenia (chociażby odrzutowców F-5 nowe uzbrojenie. Szacuje się, że wydatki na obronność spadnączy F-14), a Egipt sprzedawać czołgi M1 Abrams dowolnymw ciągu kolejnych kilku lat z 4,6 do „zaledwie” 3,4 pro-państwom. Brak offsetu sprawia, że Stany Zjednoczone cent PKB. Chociaż przedstawiciele firm zbrojeniowych alarmująnie mają takiego problemu, a każdy zadowolony odbiorca,o nieuchronnych redukcjach etatów i stratach, to jednakzamiast zgłosić się do oferujących tańsze zamienniki firm ich globalna pozycja nie jest zagrożona. Na horyzoncie niezagranicznych, będzie musiał zwrócić się do Amerykanów. widać żadnych rywali.•NUMER 9 | wrzesień 2013 | POLSKA ZBROJNA71