60ANNA KRÓLneuroakustycznym. Dalej, opis fonetyczny jest przekazywany do układusterującego i na wyższy poziom analizy językowej. W tym modelu przyjmujesię, iż działa system dopasowywania, tzn. bodziec niejako dopasowuje się doabstrakcyjnych matryc cech dystynktywnych. Nie ma zbyt wielu dowodówempirycznych ani na potwierdzenie tej teorii, ani jej podstawowego założeniao wyjątkowości percepcji mowy. Późniejsze wersje modelu służą wykazaniu, że,bazując jedynie na sygnale akustycznym, można określić (jednoznaczniei niezmiennie) właściwości mowy od analizy przez syntezę, co czyni z niegomodel abstrakcyjny.Bardziej współczesnym modelem jest tzw. fuzzy logical model, czyli modellogiki zbiorów rozmytych. Jego twórcami są Massaro i Oden.Głównym pojęciem modelu jest prototyp, czyli zbiór klas powiązanychobiektów (wzorów), który integruje wszystkie charakterystyczne cechy. Jest wysocereprezentatywny, lecz nie jest sztywny i konkretny. Jego cechy mają swojeodpowiedniki w postaci wartości idealnych. Jaką odgrywa rolę?Model ten opiera się na założeniu, iż percepcja mowy przebiega trójfazowo.Każda z faz jest swego rodzaju operacją: 1) ocenianie cech, 2) integracja cech,3) podjecie decyzji.Aby rozpoznać fonem odbiorca musi wydobyć informację w nim tkwiącąi jednocześnie odwołać się do swojej wiedzy, tzn. do pamięciowej reprezentacjiprototypu tego fonemu. Na podstawie takiego zestawienia, cechy zostają ocenionei ustalony zostaje stopień dopasowania. W drugiej fazie następuje integracja cech,której wynikiem jest określenie stopnia podobieństwa danego fonemu do każdegoz prototypów. Ostatnim krokiem jest podjecie decyzji, która nie jest niczym innym,jak oceną zgodności fonemu z prototypem znajdującym się w pamięci. Dzięki temujesteśmy w stanie oszacować proporcje przypadków, w których fonemy zostająrozpoznane jako jedna z form prototypu. Dopasowywanie fonemów do prototypówodbywa się zgodnie z zasadami integracji logicznej, która oparta jest na rozmytychwartościach logicznych. Zakłada się, że informacja o danej cesze ma postać ciągłą.Te trzy modele łączy przyjęte założenie podstawowe:• odnoszą się głównie do percepcji segmentów fonetycznych• są próbą stworzenia pewnej formy, w ramach której poszukuje się jakiejśodpowiedniości między sygnałami akustycznymi mowy a segmentamifonetycznymi• nie stosuje się odwołań do składni ani znaczenia podczas identyfikacjisegmentów fonetycznychDwa kolejne modele mają za zadanie opisać związki i interakcje międzyprocesami rozpoznawania fonemów i rozpoznawania słów, tzn. próbują wyjaśnić,jak to się dzieje, że akustyczny sygnał mowy zostaje przetworzony na reprezentacjęsensownej wypowiedzi. Te modele to model kohortowy i model TRACE.
ARTYKULACJA I PERCEPCJA ...61Autorem pierwszego z nich jest Marslen-Wilson (i współpracownicy). Teoriata została oparta na badaniach dotyczących percepcji płynnej mowy, m.in. Cole’ai Jakimika. Model oparty jest na przekonaniu, że proces rozpoznawania słówprzebiega w dwóch stadiach. Pierwszy etap to uaktywnienie zbioru („kohorty”),zawierającego wszystkie słowa, które mają taki sam początek. Przyczyną tejaktywacji jest informacja akustyczno-fonetyczna, umieszczona na początkukażdego przetwarzanego słowa. W momencie aktywowania się kohortyrozpoczyna się drugie stadium, które polega na wyborze przez eliminację, tzn.wyklucza się słowa, które nie są podobne do rozpoznawanego dopóty, dopókinie pozostanie tylko jedno. W ten etap zaangażowane są różne dostępne źródłainformacji (informacja akustyczno-fonetyczna) oraz wyższe poziomyprzetwarzania, które pozwalają na eliminację słów z kohorty ze względu na ichniezgodność semantyczną i syntaktyczną z bodźcem. W pierwszym stadium nieaktywują się żadne inne poziomy przetwarzania.Ten model został zweryfikowany, a jego zasięg poszerzony tak, by uwzględniałrównież inne źródła informacji, tj. częstotliwość występowania danego słowa.Model TRACE bazuje na analogii sieci neuronowych. Informacjaprzetwarzana przez węzły (jednostki przetwarzające), które są ze sobą powiązanegęstą siecią. Każdemu z węzłów przysługują trzy stany (poziomy): poziomspoczynkowy, poziom aktywacji, próg pobudzenia. Na poziomie aktywacjisprawdza się stopień zgodności między informacją wyjściową a jednostkąreprezentatywną dla danego węzła. Jeżeli informacja jest odpowiednia dla węzła,poziom aktywacji wzrasta do momentu, w którym zostanie osiągnięty poziomprogowy pobudzenia (jeżeli informacja nie jest odpowiednia dla danego węzła,następuje stopniowe obniżenie aktywacji aż osiągnięty zostanie poziomspoczynkowy). Wówczas aktywizują się węzły z nim powiązane, aczkolwiek mogąone jednocześnie hamować aktywację pozostałych. Te powiązania międzypoziomami mają charakter pobudzający i dwukierunkowy – oznacza to, że gdyweźmiemy pod rozwagę węzły dla fonemów [b] i [o], wysoce prawdopodobnejest, że pobudzone zostaną takie węzły słowne, dla których prawidłowymi słowamibędą wszystkie zaczynające się od sylaby [bo]. Zahamowana jednocześnie zostanieaktywność węzłów dla fonemów podobnych, czyli dla [d] i [p].Model ten jest obecnie rozbudowywany, modyfikowany i ewaluowany.Badania psycholingwistyczne wydają się wartościowe dla rozważańfilozoficznych, tworzą bowiem ciekawą perspektywę poznawczą – pozwalają nazlokalizowanie źródła zakłóceń w trakcie komunikowania i porozumiewania się.Psycholingwistyka stanowi źródło inspiracji i punkt wyjścia dla wszelkichrozważań o języku. Mimo że modele percepcji wydają się niemożliwe dozrealizowania w praktyce, stanowią szkielet procesu percypowania mowy.
- Page 1 and 2:
HomoCOMMUNICATIVUSFilozofia - komun
- Page 3 and 4:
Redaguje zespółRedaktor naczelny
- Page 5 and 6:
Słowo wstępnePrzed kilku laty pow
- Page 7 and 8:
Drodzy Czytelnicy,Z radością, ale
- Page 9: Emanuel KulczyckiJęzyk a podróżP
- Page 12 and 13: 12EMANUEL KULCZYCKIrozważając asp
- Page 14 and 15: 14EMANUEL KULCZYCKIjęzykach: „Po
- Page 16 and 17: Łukasz WiśniewskiFilozofia po Aus
- Page 18 and 19: 18ŁUKASZ WIŚNIEWSKIdrodze ,,rozum
- Page 20 and 21: 20ŁUKASZ WIŚNIEWSKImonarchie ich
- Page 22 and 23: 22ŁUKASZ WIŚNIEWSKIJeana - Franç
- Page 24 and 25: 24ŁUKASZ WIŚNIEWSKItylko jedną,
- Page 26 and 27: 26ŁUKASZ WIŚNIEWSKIzaufał człow
- Page 28 and 29: Magadalena SkorczykSymbol, mit, met
- Page 30 and 31: 30MAGDALENA SKORCZYKo języku w kat
- Page 32 and 33: 32MAGDALENA SKORCZYKważnym składn
- Page 34 and 35: 34MAGDALENA SKORCZYKgenezy języka
- Page 36 and 37: 36MAGDALENA SKORCZYKi potrzeby. Now
- Page 38 and 39: Dominika ŁukoszekFood, pets or god
- Page 40 and 41: 40DOMINIKA ŁUKOSZEKan economic suc
- Page 42 and 43: 42DOMINIKA ŁUKOSZEKperson feels an
- Page 44 and 45: 44MAGDALENA FOŁDAkomunikację nie
- Page 46 and 47: 46MAGDALENA FOŁDAi zazwyczaj nale
- Page 48 and 49: 48MAGDALENA FOŁDAdogadują sobie i
- Page 50 and 51: 50MAGDALENA FOŁDAna to nie godzi)
- Page 52 and 53: 52MAGDALENA FOŁDAtego „jak” dz
- Page 54 and 55: Anna KrólArtykulacja i percepcja w
- Page 56 and 57: 56ANNA KRÓLdźwięków, które mog
- Page 58 and 59: 58ANNA KRÓLartykułowane niestaran
- Page 62 and 63: Juliusz IwanickiKultura materialna
- Page 64 and 65: 64JULIUSZ IWANICKI• panowanie bry
- Page 66 and 67: 66JULIUSZ IWANICKIwarunków do harm
- Page 68 and 69: 68JULIUSZ IWANICKITak więc, w świ
- Page 70 and 71: 70JULIUSZ IWANICKIMimo wszystko, dy
- Page 72 and 73: 72MARIETTA RADOMSKAexpectations”
- Page 74 and 75: 74MARIETTA RADOMSKAZoosemiotics as
- Page 76 and 77: 76MARIETTA RADOMSKAbetween signifie