58ANNA KRÓLartykułowane niestarannie, co utrudnia percepcję wypowiedzi, lecz wiedzaz zakresu semantyki i składni pozwala na rozpoznawanie wypowiadanych słów.Przy rozróżnianiu słów posługujemy się dwiema metodami: przetwarzaniemzstępującym (Top–Down), gdzie korzystamy z wiadomości z zakresu semantykii syntaktyki oraz z przetwarzaniem wstępującym (Bottom Up), opartym nawykorzystywaniu informacji akustycznych.W latach siedemdziesiątych Waren przeprowadził eksperyment, który miałna celu określenie roli kontekstu w percepcji mowy. Prezentował słuchającymzdanie, w którym pojawiło się słowo – jeden z jego segmentów fonetycznychzastąpiono dźwiękiem przypominającym kaszlnięcie (dźwięk ten miał takie samonatężenie jak usunięty fonem). Następnie poproszono badanych o umiejscowieniekaszlnięcia w wysłuchanym zdaniu. Słuchający nie potrafili dokładnie wskazaćmiejsca, w którym nastąpiło zakłócenie. Co więcej, twierdzili, iż usłyszeli całe słowo,a kaszlnięcie było jedynie dźwiękiem w tle.Zjawisko to nazwano „odzyskiwaniem fonemu” (phonemic restoration) – badaniodzyskują lub tworzą fonem, którego nie było w sygnale.Wynikiem przedstawionego wyżej eksperymentu była sugestia, iż w trakciesłuchania zdania nasze oczekiwania modyfikują percepcję. Dzięki temu, żekontekst zdaniowy dostarcza nam wystarczających wskazówek do rozpoznaniazakłócanego słowa, nasz umysł automatycznie usuwa zakłócenia, zastępując jeodpowiednim fonemem.Przeprowadzono szereg badań, by dowiedzieć się, jak jest możliwe wykrywaniebłędów. Badano percepcję spółgłosek dźwięcznych, nagłosowych, zwartych,szczelinowych, i zwarto-szczelinowych. Wykazano, że wychwytywanienieprawidłowości jest najłatwiejsze w przypadku spółgłosek zwartych.Następne eksperymenty polegały na zmianie miejsca, sposobu i dźwięcznościw spółgłoskach występujących w nagłosie. Badani najtrafniej wykrywali te błędy,które związane były ze zmianą miejsca artykulacji. Przedmiotem kolejnych badańbyło sprawdzenie, czy percypowanie błędów jest lepsze w przypadku spółgłosekw nagłosie czy w wygłosie. Stwierdzono, że nieprawidłowości najtrafniej rozpoznajesię w odniesieniu do spółgłosek występujących w nagłosie. Sugerowało to, żesłuchacze zwracają większą uwagę na początek wyrazu, gdyż dalsza jego część„dopracowuje się” dzięki pojawieniu się reprezentacji tego słowa w umyśle.W 1980 roku Jakimik i Cole wysunęli tezę, iż do rozpoznawania słów niezbędnejest zaistnienie reakcji między sygnałem dźwiękowym a posiadaną wiedzą.Początkowe dźwięki wyrazu są kluczem do zbioru wszystkich słów, którecharakteryzuje ten określony sygnał akustyczny. Następnie wybiera się rozpoznanywyraz. Zidentyfikowanie słowa prowadzi do dalszego rozpoznawania przekazu,tzn. staje się ono źródłem ograniczeń semantycznych i syntaktycznych.Głoski, które są dwuznaczne fonetycznie, percypowane są w oparciu o treść zdania
ARTYKULACJA I PERCEPCJA ...59ramowego; oznacza to, że informacja semantyczna jest decydującą w kwestiiinterpretacji przekazu.Na koniec chciałabym omówić pokrótce modele percepcji. Będą to: motorycznateoria percepcji mowy, analiza przez syntezę, model logiki zbiorów rozmytych,model kohortowy oraz model Trace.Autorami motorycznej teorii percepcji byli Liberman, Cooper, Shankeileri Studder-Kennedy. Miała ona wyjaśnić zmienność zachodzącą między sygnałemakustycznym a jego reprezentacją fonematyczną. Zauważyli oni, że ruchy językapodczas artykulacji sylab, w których występuje ten sam fonem są podobne,natomiast sygnał akustyczny jest różny, a mimo to badani potrafią stwierdzić, iżw każdej z sylab występuje ten sam fonem. Np. mimo że w sylabach [du] i [di]wzorce akustyczne są różne, słuchacze potrafią stwierdzić, że na początku każdejsylaby jest ten sam fonem.Według pierwotnej wersji teorii, na poziomie motoryki artykulacyjnej istniałyniezmienniki, jednak eksperymenty nie wykazały ich istnienia. Późniejsze wersjeprzyjęły założenie, iż takie niezmienniki istnieją, ale na poziomieneuromotorycznym, czyli wcześniejszym niż motoryka artykulacyjna.Tak więc głównym założeniem tej teorii jest to, iż odbierane sygnały sąinterpretowane w oparciu o motorykę ruchów artykulacyjnych, co oznacza, żezachodzi ścisły związek między produkcją a odbiorem mowy.Należy wyjaśnić, że percepcja mowy uważana jest w tym modelu za zdolnośćwrodzoną i specyficzną dla gatunku ludzkiego. Nie jest to percypowanie czystosłuchowe, tak jak w przypadku muzyki, gdyż uruchamiane są tu inne procesy orazposługujemy się odmiennymi kryteriami oceny.Za pomocą tej teorii (a przynajmniej niektórych jej założeń) próbowanowyjaśnić percepcję kategorialną oraz twierdzenie mówiące o koniecznościwykorzystywania wiedzy artykulacyjnej podczas percepcyjnego przetwarzaniamowy. Nie dostarczono jednak zadowalających dowodów empirycznych.Mimo to model motorycznej percepcji mowy stał się punktem wyjścia orazźródłem inspiracji dla późniejszych badaczy, podobnie jak model analizypoprzez syntezę.Ten ostatni zaproponowali w latach 60-tych Stevens (1960, 1967) i Halle (1967).Przyjęli oni założenie, że słuchacz analizuje mowę, syntetyzuje ją, a efekt syntezyporównuje z bodźcem słuchowym. Analiza polega tu na kategoryzowaniu wzorcówsłuchowych. Na tej podstawie formułuje się hipotezę o reprezentacji wypowiedzi,uwzględniając jej cechy dystynktywne. Jeżeli dana wypowiedź zawiera niezmiennik(cechy fonetyczne nie są silnie uzależnione od kontekstu), wówczas następujekolejne przetwarzanie, tzn. stawia się kolejną hipotezę, odnoszącą się doreprezentacji charakterystycznych cech wypowiedzi. Po zakończeniu tych operacjinastępuje syntetyzacja potencjalnych wzorów przez zastosowanie regułgeneratywnych. Rezultat porównywany jest z rzeczywistą wypowiedzią na poziomie
- Page 1 and 2:
HomoCOMMUNICATIVUSFilozofia - komun
- Page 3 and 4:
Redaguje zespółRedaktor naczelny
- Page 5 and 6:
Słowo wstępnePrzed kilku laty pow
- Page 7 and 8: Drodzy Czytelnicy,Z radością, ale
- Page 9: Emanuel KulczyckiJęzyk a podróżP
- Page 12 and 13: 12EMANUEL KULCZYCKIrozważając asp
- Page 14 and 15: 14EMANUEL KULCZYCKIjęzykach: „Po
- Page 16 and 17: Łukasz WiśniewskiFilozofia po Aus
- Page 18 and 19: 18ŁUKASZ WIŚNIEWSKIdrodze ,,rozum
- Page 20 and 21: 20ŁUKASZ WIŚNIEWSKImonarchie ich
- Page 22 and 23: 22ŁUKASZ WIŚNIEWSKIJeana - Franç
- Page 24 and 25: 24ŁUKASZ WIŚNIEWSKItylko jedną,
- Page 26 and 27: 26ŁUKASZ WIŚNIEWSKIzaufał człow
- Page 28 and 29: Magadalena SkorczykSymbol, mit, met
- Page 30 and 31: 30MAGDALENA SKORCZYKo języku w kat
- Page 32 and 33: 32MAGDALENA SKORCZYKważnym składn
- Page 34 and 35: 34MAGDALENA SKORCZYKgenezy języka
- Page 36 and 37: 36MAGDALENA SKORCZYKi potrzeby. Now
- Page 38 and 39: Dominika ŁukoszekFood, pets or god
- Page 40 and 41: 40DOMINIKA ŁUKOSZEKan economic suc
- Page 42 and 43: 42DOMINIKA ŁUKOSZEKperson feels an
- Page 44 and 45: 44MAGDALENA FOŁDAkomunikację nie
- Page 46 and 47: 46MAGDALENA FOŁDAi zazwyczaj nale
- Page 48 and 49: 48MAGDALENA FOŁDAdogadują sobie i
- Page 50 and 51: 50MAGDALENA FOŁDAna to nie godzi)
- Page 52 and 53: 52MAGDALENA FOŁDAtego „jak” dz
- Page 54 and 55: Anna KrólArtykulacja i percepcja w
- Page 56 and 57: 56ANNA KRÓLdźwięków, które mog
- Page 60 and 61: 60ANNA KRÓLneuroakustycznym. Dalej
- Page 62 and 63: Juliusz IwanickiKultura materialna
- Page 64 and 65: 64JULIUSZ IWANICKI• panowanie bry
- Page 66 and 67: 66JULIUSZ IWANICKIwarunków do harm
- Page 68 and 69: 68JULIUSZ IWANICKITak więc, w świ
- Page 70 and 71: 70JULIUSZ IWANICKIMimo wszystko, dy
- Page 72 and 73: 72MARIETTA RADOMSKAexpectations”
- Page 74 and 75: 74MARIETTA RADOMSKAZoosemiotics as
- Page 76 and 77: 76MARIETTA RADOMSKAbetween signifie