20ŁUKASZ WIŚNIEWSKImonarchie ich wypędzały, republiki ich integrowały, naziści icheksterminowali’’ 14 . Francuski badacz R. Faurisson na przełomie lat 70. i 80.dokładnie przestudiował tysiące dokumentów i relacji z Auschwitz, nie natrafiłjednak na jakiekolwiek zeznanie ofiary, która na własne oczy widziała komorygazowe. Gdyby je widziała, oznaczałoby to, że nie żyje. Faurisson odnalazłwreszcie jedną taka relację, ale przecież jeden świadek to żaden świadek 15 . Jeszczew roku 1985, a więc zaledwie dwa lata po publikacji dzieła Lyotarda, nauniwersytecie w Nantes przyjęto dysertację niejakiegoA. Rocquesa, który topróbował zminimalizować, a nawet podważyć istnienie komór śmierci. Ostatniosąd w Wiedniu skazał na trzy lata więzienia historyka Davida Irvinga, autoratezy mówiącej, że Hitler nie miał pojęcia o Zagładzie. Co czynić w sytuacji, kiedynawet najbardziej oczywiste, potwierdzone milionami dowodów ludobójstwo,odbywające się niemal na oczach całego świata, może zostać podważone bądźpo prostu zanegowane? Jak dociekać i żądać sprawiedliwości, jak dochodzićswoich racji, kiedy już nic nie wydaje się pewne? Jeśli można podważyć nawetHolocaust, to kwestia tworzenia rzeczywistości, tworzenia dyskursów, łączeniazdań (kognitywnych, estetycznych, politycznych etc.), udowadniania swejsłuszności, to, krótko mówiąc, kwestia istnienia podmiotu i jego językowejrzeczywistości (a ontologię rozumie Lyotard zawsze jako ontologię zdania!) stajesię pierwszoplanowym problemem człowieka i jego refleksji. Człowieka nie jakodasein, jako bycia tu – oto czy kartezjańsko–husserlowskiego cogito. Chodzi namo człowieka jako istotę frazującą, istotę tworząca zdania. W Auschwitz tegozabrakło. Pomiędzy nazistami a eksterminowanymi nie było dialogu, dyskursu,zdań. Między opowieścią nazistów a narodem wybranym pojawiła się szczelina,do której wpadały tylko rozkazy. Rozkazy, żeby zabić, rozkazy, żeby spalić,rozkazy, aby poświęć swoje dzieci. Tu kończy się dialektyka, Duch nie ma jużczego ,,znosić’’ (aufheben), eksterminacja to tylko usunięcie ,,resztek’’, tego, codo opowieści Zachodu i metafizyki nigdy nie pasowało. Tego, co w filozofiii kulturze Zachodu powinno zostać jak najszybciej zapomniane 16 . Ale my niemożemy i nie potrafimy zapomnieć. Z tych ponurych doświadczeń wyrasta LeDifférend.14J. – F. Lyotard, Heidegger und ,,die Juden’’, przeł. z francuskiego C. – C. Härle, Wiedeń 1988, str. 11.15Der Widerstreit, op. cit., str. 17 – 21.16Chodzi o Heideggerowski termin Vergessenheit.
FILOZOFIA PO AUSCHWITZ ...21IIŚwiat sprowadza się do połączeń międzyzdaniami… 17Czym więc jest différend? Spróbujmy przejrzeć opus magnum Lyotarda oczymaManfreda Franka i odnieść się do jego najważniejszych zarzutów. Differend matrzy źródła. Po pierwsze, jest to heterogeniczność łączonych (,,powiązanychłańcuchami’’) ze sobą w mowę aktów mówienia, np. łączenia zdań ostensywnych,charakterystycznych dla mowy codziennej, ze zdaniami kognitywnymi,znamionującymi język nauki. Po drugie, niemożliwość połączenia różnych regułużycia zdań w jeden ,,gatunek’’ dyskursu, krótko mówiąc: brak ostatecznej,legitymizującej język meta-reguły; łączenie kolejnych zdań nie jest regulowane przezjakąkolwiek meta-regułę, nie ma ono żadnej dedukcyjno – analitycznejkonieczności. Po trzecie, nieprzezwyciężalny pluralizm i różnorodność rodzajówmowy. Wybór akurat tego, a nie innego rodzaju mowy nie zawiera równieżkonieczności dedukcyjno–logicznej, każdy akt mowy mógłby w zasadzie wystąpićw innym rodzaju, w innym dyskursie. Prowadzi to do problemu łączenia, bądźprzyłączania (niemiecki tłumacz posługuje się słowami Verkettung lub Anschluss);ponieważ brakuje spajającej meta-reguły, wszelkie możliwe do pomyśleniapołączenia jednostek dyskursywnych nie są uprawomocnione, co podkreślaLyotard; właśnie ten brak powoduje, że nasze wybory dyskursów, zdań, kolejnychwypowiedzi i połączeń odbywają się kosztem innych. A zatem stajemy w obliczukrzywdy (GP, str. 32 – 33).Lyotard definiuje modernę/nowoczesność jako stary, wypróbowany środek dolegitymizacji całych społeczeństw, ich kultury i historii. Tyle, że ,,kod’’ modernyjest ,,zaskorupiały’’, ,,zaschnięty’’, potrzebuje on zmian i innowacji, a dyssens oferujepo prostu więcej możliwości, bardziej się ,,opłaca’’ 18 . Nowoczesna wola prawdyi słuszności, rozumiana poprzez dialektykę Hegla i jego ,,racjonalnych’’ następców,staje się, zdaniem autora Kondycji ponowoczesnej, kolejną zniekształconą formąwoli mocy. Argumenty, zdania, wypowiedzi, wszystkie nasze gry językowe mogąsię uprawomocniać wyłącznie poprzez przeforsowania swoich sądów i opinii,poprzez zatargi dyskursów, a nie poprzez faktyczne postępowanie sądowe.Prawomocny, racjonalny konsens, uzyskany w drodze społecznego dialogu,powszechnie obowiązujący i o uniwersalnym wymiarze etycznym, pod któregoosiągnięciem podpisać mogą się wszyscy uczestnicy – mówcy (a więc projekt, któryJürgen Habermas i Karl–Otto Apel forsują już od ponad pięćdziesięciu lat), to dla17E. M. Cioran, Pokusa istnienia, przeł. K. Jarosz, Warszawa 2003, str. 108.18Tu ważna uwaga Franka (str. 58.):,,Poprzez interakcje różnych reguł innowacja może być w stopniu równie małym, jak w obrębie jednej jedynej reguły; ani wiele reguł, anijedna nie mogą zmieniać się same z siebie’’
- Page 1 and 2: HomoCOMMUNICATIVUSFilozofia - komun
- Page 3 and 4: Redaguje zespółRedaktor naczelny
- Page 5 and 6: Słowo wstępnePrzed kilku laty pow
- Page 7 and 8: Drodzy Czytelnicy,Z radością, ale
- Page 9: Emanuel KulczyckiJęzyk a podróżP
- Page 12 and 13: 12EMANUEL KULCZYCKIrozważając asp
- Page 14 and 15: 14EMANUEL KULCZYCKIjęzykach: „Po
- Page 16 and 17: Łukasz WiśniewskiFilozofia po Aus
- Page 18 and 19: 18ŁUKASZ WIŚNIEWSKIdrodze ,,rozum
- Page 22 and 23: 22ŁUKASZ WIŚNIEWSKIJeana - Franç
- Page 24 and 25: 24ŁUKASZ WIŚNIEWSKItylko jedną,
- Page 26 and 27: 26ŁUKASZ WIŚNIEWSKIzaufał człow
- Page 28 and 29: Magadalena SkorczykSymbol, mit, met
- Page 30 and 31: 30MAGDALENA SKORCZYKo języku w kat
- Page 32 and 33: 32MAGDALENA SKORCZYKważnym składn
- Page 34 and 35: 34MAGDALENA SKORCZYKgenezy języka
- Page 36 and 37: 36MAGDALENA SKORCZYKi potrzeby. Now
- Page 38 and 39: Dominika ŁukoszekFood, pets or god
- Page 40 and 41: 40DOMINIKA ŁUKOSZEKan economic suc
- Page 42 and 43: 42DOMINIKA ŁUKOSZEKperson feels an
- Page 44 and 45: 44MAGDALENA FOŁDAkomunikację nie
- Page 46 and 47: 46MAGDALENA FOŁDAi zazwyczaj nale
- Page 48 and 49: 48MAGDALENA FOŁDAdogadują sobie i
- Page 50 and 51: 50MAGDALENA FOŁDAna to nie godzi)
- Page 52 and 53: 52MAGDALENA FOŁDAtego „jak” dz
- Page 54 and 55: Anna KrólArtykulacja i percepcja w
- Page 56 and 57: 56ANNA KRÓLdźwięków, które mog
- Page 58 and 59: 58ANNA KRÓLartykułowane niestaran
- Page 60 and 61: 60ANNA KRÓLneuroakustycznym. Dalej
- Page 62 and 63: Juliusz IwanickiKultura materialna
- Page 64 and 65: 64JULIUSZ IWANICKI• panowanie bry
- Page 66 and 67: 66JULIUSZ IWANICKIwarunków do harm
- Page 68 and 69: 68JULIUSZ IWANICKITak więc, w świ
- Page 70 and 71:
70JULIUSZ IWANICKIMimo wszystko, dy
- Page 72 and 73:
72MARIETTA RADOMSKAexpectations”
- Page 74 and 75:
74MARIETTA RADOMSKAZoosemiotics as
- Page 76 and 77:
76MARIETTA RADOMSKAbetween signifie