Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Cylchgrawn Gwylwyr <strong>S4C</strong><br />
<strong>Rhifyn</strong> <strong>10</strong><br />
Sgrîn
COFIwCH FOd MOdd GwyLIO’R MwyAFRIF<br />
O RAGLEnnI s4C AR-LEIn, AR s4C.CO.UK/CLIC<br />
AM 35 dIwRnOd AR ÔL y dARLLEdIAd CynTAF.<br />
REmEmBER To Go To <strong>S4C</strong>.Co.uk/CLiC iF you<br />
WAnT To WATCH A PRoGRAmmE AGAin, AS moST<br />
PRoGRAmmES ARE AVAiLABLE To ViEW onLinE<br />
FoR 35 dAyS.<br />
sUT I ddERByn s4C dIGIdOL/<br />
HoW To RECEiVE <strong>S4C</strong> diGidoL:<br />
(CyMRU/wALEs) sKy <strong>10</strong>4<br />
FREEvIEw 004<br />
vIRGIn Tv 167<br />
FREEsAT <strong>10</strong>4<br />
(dU/UK) sKy 134<br />
FREEsAT 120<br />
GwIFREn GwyLwyR s4C<br />
<strong>S4C</strong> ViEWERS’ HoTLinE<br />
0870 6004141<br />
Allwedd/Key<br />
Y Dylluan/The Owl<br />
Isdeitlau ar gael.<br />
Subtitles available.<br />
Y Cyfrifiadur/The Computer<br />
Ar gael ar fand llydan.<br />
Available on broadband.<br />
Mae’n siwr ˆ<br />
y bydd nifer o gyfresi’r gwanwyn yn codi awydd<br />
arnoch chi i ddarganfod mwy am wledydd egsotig y byd.<br />
dyna yw hanes y naturiaethwr, Iolo williams a’r gomedïwraig,<br />
Beth Angell. Bydd Iolo yn troi tua’r dwyrain, i archwilio byd natur<br />
rhyfeddol Rwsia, tra bod Beth yn dilyn ôl-troed aelodau ei theulu<br />
i India ac yn ein cyflwyno i holl fwrlwm y wlad. y cynllunydd Leah<br />
Hughes sy’n ymuno ag Aled samuel i godi cwr y llen ar westai<br />
arbennig ledled y byd.<br />
Ar dir Cymru, bydd 18 o gorau o bob rhan o’r wlad yn cystadlu<br />
yn y gystadleuaeth gorawl wreiddiol—Côr Cymru— a bydd digon<br />
o fiwsig yng nghyfres nos sadwrn newydd shân Cothi.<br />
Mae shân wedi swyno cynulleidfaoedd ledled Prydain a thu hwnt<br />
gyda’i llais peraidd a’i phersonoliaeth fyrlymus ac fe ddisgleiriodd<br />
fel davina yn Con Passionate. Bydd nifer o westeion blaenllaw—<br />
Bryn Terfel, Connie Fisher ac Elin Manahan Thomas yn eu plith<br />
—yn ymuno â hi yn y gyfres. Un peth sy’n sicr, bydd digon o sbort<br />
a chanu swynol yn y sioe hynod gerddorol hon.<br />
A number of <strong>S4C</strong> series this spring will inspire you to find out<br />
more about some of the world’s most exotic countries. nature<br />
expert iolo Williams heads to Russia where he explores the<br />
country’s wildlife, while comedian Beth Angell uses a family<br />
connection to shed light on modern india. At home, eighteen<br />
Welsh choirs will be competing in <strong>S4C</strong>’s biennial choral<br />
extravaganza, Côr Cymru, while there’ll be plenty of<br />
music and entertainment as multi-talented performer,<br />
Shân Cothi hosts a new Saturday night show.<br />
HAnnAH THOMAs<br />
GoLyGydd<br />
Arwyddo/<br />
Signing.<br />
Sain ddisgrifio/<br />
Audio description.<br />
Cynnwys<br />
CLAWR shân Cothi gan warren Orchard<br />
Tîm GoLyGyddoL Eleri Twynog davies, Einir Wynn Jones, Rachel matthews, owain Pennar, Jane Felix Richards, Hannah Thomas dyLunio Vicky Beech<br />
CyFRAnWyR Beth Angell, Ciron Gruffydd, Eurgain Haf, Sharon Howells, mansel Jones, marred Glynn Jones FFoToGRAFFiAETH Warren orchard<br />
FFoToGRAFFiAETH yCHWAnEGoL Aled Jenkins, dewi Glyn Jones, iolo Williams dioLCHiAdAu Gwesty Park Plaza, Caerdydd.<br />
GWAnWyn 2009<br />
—04—<br />
GwEsTAI GORAU’R Byd<br />
LeAh hUGheS Ar drywydd GweSTAi<br />
TrAwiAdOL yn 04wAL.<br />
—06—<br />
CAnU GydA COTHI<br />
SiOe newydd Shân COThi.<br />
—<strong>10</strong>—<br />
CÔR CyMRU<br />
CAnU COrAwL CymrU Ar y mAp—hOLi<br />
ALwyn hUmphreyS A Tim rhyS-evAnS.<br />
—14—<br />
HOLL LIw IndIA<br />
BeTh AnGeLL yn Bwrw GOLwG<br />
Ar fwrLwm indiA.<br />
—20—<br />
IOLO A RwsIA<br />
iOLO wiLLiAmS yn dArGAnfOd<br />
nATUr wyLLT rwSiA.<br />
—24—<br />
LLE AETH PAwB?<br />
dwyn i GOf hOLL hwyL<br />
CArnifAL BeTheSdA.<br />
—26—<br />
Byw yn yR ARdd<br />
TipS TymhOrOL GAn rUSSeLL JOneS.<br />
—32—<br />
Fy HOFF LE I<br />
y dyfArnwr niGeL OwenS,<br />
dyn ei fiLLTir SGwâr.<br />
—33—<br />
y GAIR OLAF<br />
y CAnwr A’r ACTOr ryLAnd<br />
Teifi yn rhOi’r Byd yn ei Le.
s G R Î n 1 0<br />
CyMRU<br />
A’R<br />
Byd<br />
Ciron Gruffydd sy’n holi’r cynllunydd Leah Hughes.<br />
–04–<br />
Rwyt ti’n ymuno ag Aled samuel ar<br />
gyfer cyfres newydd sbon ar s4C, 04Wal:<br />
Gwestai’r Byd. wyt ti wedi mwynhau’r<br />
profiad? Dwi’n teimlo’n lwcus iawn i<br />
gael ymuno ag Aled wrth i ni ymweld<br />
â sawl gwesty o amgylch y byd—a<br />
phob un ohonyn nhw yn wahanol ac yn<br />
anhygoel mewn rhyw ffordd neu’i gilydd.<br />
Mae’n brofiad gweld beth sydd tu ôl y<br />
drws, o fewn y pedair wal. Ei weld am<br />
y tro cyntaf sy’n gwneud y profiad yn<br />
arbennig—y rhyfeddu a’r synnu! Rhan<br />
o’m swydd i yw rhannu fy syniadau a<br />
thynnu sylw’r gynulleidfa at elfennau<br />
gwahanol o gynllunio, at y manylion<br />
sydd weithiau yn cael eu colli. Ac er<br />
mai fi yw’r person newydd ar y tîm,<br />
mae Aled a’r criw wedi gwneud<br />
i mi deimlo’n gartrefol iawn.<br />
Oes dewis da o westai i’w gael yma<br />
yng nghymru? Mae pob gwesty dan<br />
sylw yn y gyfres o safon uchel iawn o<br />
ran pensaernïaeth a chynllun mewnol,<br />
a dydi’r gwestai yma yng Nghymru ddim<br />
gwahanol. Rydym ni’n chwilio am westai<br />
sydd â stori arbennig neu sy’n wahanol<br />
mewn rhyw ffordd—dyna sy’n eu<br />
gwneud nhw’n unigryw.<br />
CysTAdLEUAETH<br />
I gael cyfle i ennill casgliad<br />
o fagiau gwerth £97, atebwch<br />
y cwestiwn canlynol:<br />
BETH yw Enw CyFLwynydd<br />
04WAL sy’n yMwELd Â’R<br />
GwEsTAI GydA LEAH?<br />
1/ ALEd JOnEs<br />
2/ ALEd sAMUEL<br />
3/ ALEd BREw<br />
Anfonwch eich ateb ar e-bost at<br />
sgrin@s4c.co.uk neu ar gerdyn post<br />
at: Cystadleuaeth 04 Wal, Sgrîn,<br />
<strong>S4C</strong>, Blwch Post 353, Caerdydd<br />
CF24 5XA. Y dyddiad cau yw 9 Ebrill.<br />
s G R Î n 1 0<br />
Pa westy yw’r un mwyaf moethus i ti<br />
aros ynddo? A pha elfennau sy’n gwneud<br />
gwesty da? I mi, nid yw moethusrwydd yn<br />
hanfodol i lwyddiant cynllun da.<br />
Yn bersonol, rwy’n edrych am rywbeth<br />
sy’n cynnig profiad gwahanol. Y gwesty<br />
Riad El Fenn yn Marakech, Moroco yw<br />
un o’m ffefrynnau. Mae ei gynllun yn<br />
uno’r hen, y newydd a’r diwylliedig.<br />
Mae’n hynod chwareus yn ei syniadau<br />
a’r deunyddiau, ac yn gwthio’r<br />
‘disgwyliadau cynllunio’ i’r eithaf!<br />
Rwyt ti hefyd yn gynllunydd i’r rhaglen<br />
blant Hip neu Sgip?, sy’n trawsnewid<br />
ystafelloedd ar draws Cymru—beth oedd<br />
dy sialens fwyaf? Cadw trefn ar y dynion<br />
cryf a’u perswadio nhw fod pob dim<br />
yn bosib! Ond ar wahân i hynny (ac<br />
roedd honno yn ddigon o sialens),<br />
un o’r prosiectau cynta’ wnes i gyda<br />
Hip neu Sgip? oedd Lolfa Chweched<br />
Dosbarth yn Ysgol Ystalyfera, ger<br />
Abertawe. Y camgymeriad mwyaf<br />
wnes i erioed oedd trio arbed ychydig<br />
ar y gyllideb drwy brynu paent rhad<br />
iawn—a’r paent mor denau â llaeth!<br />
Roedd hi’n achos o brynu’n rhad,<br />
prynu eilwaith!<br />
Beth wyt ti’n meddwl yw cyfrinach<br />
cynllunio da? Ffurf yn dilyn pwrpas,<br />
a bod yn ymarferol ond gwthio’r<br />
disgwyliadau. Bod yn chwareus<br />
a pheidio cymryd cynllunio gormod<br />
o ddifri. Pethau sy’n rhoi gwên ar wyneb,<br />
ac mae gen i dipyn o obsesiwn gyda<br />
phethau aml bwrpas!<br />
–05–<br />
ym maes cynllunio, beth sy’n gas gen ti?<br />
Cyfaddawdu! Weithiau mae cynllun<br />
yn datblygu ac o ganlyniad i<br />
gymhlethdodau, mae’n symud yn<br />
rhy bell o’r syniad gwreiddiol—gall<br />
hynny fod yn boenus! Ond eto, weithiau<br />
gall y cymhlethdodau hynny greu<br />
pethau annisgwyl a diddorol iawn.<br />
Beth wnaeth i ti eisiau bod yn gynllunydd<br />
cartref? A sut y gwnest ti ddechrau yn<br />
y maes? Wedi i mi wneud cwrs sylfaen<br />
mewn Celf a Dylunio, dilynais gwrs tair<br />
blynedd mewn Cynllunio 3D, a oedd yn<br />
pontio sawl disgyblaeth. Ar ôl i mi raddio,<br />
fe dries i am swydd cynllunio mewnol<br />
masnachol, ac mae pethau wedi<br />
datblygu o’r fan honno.<br />
Beth yw dy brosiectau nesaf yn 2009?<br />
Dwi ddim yn siŵr iawn eto. Hyd yn hyn<br />
dwi ’di cael gyrfa amrywiol iawn. Ar ôl y<br />
profiad o gynllunio ar Hip neu Sgip? rwyf<br />
wedi mynd i fwynhau’r broses o gynllunio<br />
rhywbeth yn sydyn. Cynllunio setiau<br />
nesaf falle? Ond ar y llaw arall mae creu<br />
rhywbeth parhaol a mynd drwy’r broses<br />
o ddatrys problemau yn foddhaol iawn.<br />
Ond fe gawn ni weld. Ar hyn o bryd dwi<br />
wrth fy modd yn crwydro gwestai<br />
Cymru a’r byd gydag Aled!<br />
interior designer Leah hughes joins Aled<br />
Samuel and the 04Wal team for a special<br />
series looking at hotels in wales and<br />
abroad. Leah’s role is to draw attention<br />
to the different design features and<br />
elements within the hotels that might<br />
otherwise go unnoticed. Leah doesn’t<br />
believe that luxurious fixtures and fittings<br />
necessarily make a good hotel. instead,<br />
she looks for somewhere that offers<br />
guests a unique experience and her<br />
favourite hotel is the riad el fenn in<br />
marrakech, morocco. working on the<br />
series has been a change for Leah who’s<br />
used to keeping a team of burly builders<br />
under control and working to tight<br />
deadlines as the designer on children’s<br />
makeover show, Hip neu Sgip?<br />
04WAL:<br />
GWESTAI’r byd<br />
Mis Ebrill<br />
O Gymru gan Fflic,<br />
rhan o Grŵp Boomerang<br />
Plus ccc<br />
s4c.co.uk/04wal
s G R Î n 1 0<br />
CÂn<br />
’dA<br />
sHÂn<br />
CyFuno diGon o GAnu AC AmBELL SGWRS Fydd<br />
SHân CoTHi yn Ei SioE nEWydd. EuRGAin HAF<br />
Fu’n SGWRSio â’R BERFFoRmWRAiG AmRyddAWn...<br />
–06–<br />
s G R Î n 1 0<br />
–07–
CysTAdLEUAETH<br />
I gael cyfle i ennill teledu<br />
digidol newydd sbon, atebwch<br />
y cwestiwn canlynol:<br />
dyFALwCH Pwy yw’R GwEsTAI<br />
EnwOG yn sIOE sHÂn COTHI.<br />
1/ MAE’n dOd O BAnTGLAs<br />
2/ MAE’n CAnU BAs-BARITOn<br />
3/ MAE’n CARU GOLFF<br />
s G R Î n 1 0<br />
Anfonwch eich ateb ar e-bost at<br />
sgrin@s4c.co.uk neu ar gerdyn<br />
post at: Cystadleuaeth Shân Cothi,<br />
Sgrîn, <strong>S4C</strong>, Blwch Post 353, Caerdydd<br />
CF24 5XA. Y dyddiad cau yw 9 Ebrill.<br />
–08–<br />
Mae Shân Cothi yn un sy’n byrlymu<br />
â brwdfrydedd—a does dim byd yn<br />
ei gwneud hi’n fwy angerddol na<br />
cherddoriaeth a Chymru.<br />
Does dim rhyfedd ei bod mor frwd<br />
felly am ei sioe newydd nos Sadwrn<br />
Shân Cothi ar <strong>S4C</strong>—fe fydd yn gyfle iddi<br />
roi llwyfan i rai o ddoniau cerddorol<br />
mwyaf Cymru.<br />
Mae’r rhestr gwesteion yn un drawiadol<br />
ar gyfer y gyfres chwe sioe, gyda’r<br />
cawr o Bantglas, Bryn Terfel, y soprano<br />
Rebecca Evans, y gantores West End,<br />
Connie Fisher a’r delynores Catrin Finch<br />
ymhlith yr enwau amlwg.<br />
Bydd ambell lais newydd yn taro nodyn<br />
hefyd. Un enw a fydd yn siŵr o ddenu<br />
sylw yw Mark Evans, a ddaeth yn<br />
drydydd yn y gystadleuaeth i berfformio<br />
cân yr Eurovision yn y sioe deledu<br />
your Country needs you.<br />
Mae’r sioe gerddorol hefyd yn gyfle<br />
i Shân fynd ar drywydd ei diddordeb<br />
mawr arall—cael clonc go dda!<br />
“Shân is a real chatterbox,” oedd<br />
y geiriau a ysgrifennodd ei hathro<br />
Mathemateg ar ei hadroddiad ysgol<br />
un flwyddyn, ac mae Shân Cothi<br />
y gyntaf i gyfaddef ei bod yn un<br />
sy’n hoff iawn o siarad.<br />
“Mae’n rhedeg yn y teulu! Wy ddim yn<br />
teimlo’n hapus pan fo tawelwch llethol<br />
ac yn ysu i lenwi’r bwlch. Dyna falle pam<br />
y dechreuais i ganu! Ond o ddifri, mae<br />
cyfuno digon o ganu ac ambell sgwrs<br />
yn berffaith i mi,” meddai’r ferch i ofaint<br />
o Ffarmers, Sir Gaerfyrddin.<br />
Mae ei phersonoliaeth fyrlymus ac<br />
agos-atoch-chi yn golygu fod gan<br />
Shân y ddawn i gael y gorau allan<br />
o bobl ac yn enwedig pobl sy’n rhannu’r<br />
un angerdd â hi am gerddoriaeth.<br />
“Fe fydd y sioe newydd yn eitha’ sialens<br />
a’r her fwya’ yw ceisio cofio popeth! Fel<br />
wy’n mynd yn hŷn mae mrên i’n dechrau<br />
arafu,” cellweira. “Ry’n ni’n mynd o<br />
fyd yr opera i fyd y theatr i alawon<br />
traddodiadol Cymreig ac ry’n ni wedi<br />
treial dewis pethe fyddai’r gynulleidfa<br />
yn eu mwynhau.”<br />
sHAROn MORGAn<br />
Gyda set foethus, gwisgoedd<br />
ysblennydd a cherddorfa fechan yn<br />
gefnlen bydd Shân yn perfformio rhai<br />
caneuon ei hunan ac yn ymuno gyda’i<br />
gwesteion i berfformio eraill.<br />
“Mae ’na real trawsdoriad o westeion<br />
ac wy’n cael cyfle i gael sgwrs<br />
hamddenol ’da nhw i gyd,” eglura.<br />
“Gyda rhai personoliaethau mae pawb<br />
yn eu ’nabod nhw yn y byd cerddorol,<br />
ond wy’n trio gofyn rhywbeth bach yn<br />
wahanol iddyn nhw. ’Da Bryn Terfel,<br />
gallen ni siarad drwy’r dydd am Wagner<br />
ond wy’n gwybod mai dim ond crybwyll<br />
golff a gwin da sy’ ei angen ac mae<br />
e wrth ei fodd yn cael siarad. Y tric<br />
yw ffeindio mas beth mae pobl yn<br />
angerddol amdano.<br />
“Wy’n credu fod y gyfres yn rhoi mwy<br />
o amser i fi gyfleu fy mhersonoliaeth a<br />
rhoi mwy o amser i sgwrsio a chynhesu’r<br />
gwesteion a’r gynulleidfa a’u cael nhw<br />
i ymlacio. Wy’n gobeithio y bydd pobl<br />
yn edrych ymlaen at eistedd lawr ’da<br />
glasied o win ac yn holi ‘Be’ sy’ ’da<br />
hon ar ein cyfer ni heno?’ Ac fe fydda<br />
i’n hapus os ydyn nhw’n mwynhau,”<br />
ychwanega.<br />
Yn sicr roedd yno ymdeimlad cynnes<br />
gyda phawb yn mwynhau wrth recordio’r<br />
gyfres yn ôl y cynhyrchydd ar ran cwmni<br />
Presentable, Siân G Lloyd: “Dwi ddim<br />
yn adnabod unrhyw un sydd â thalent<br />
Shân i allu newid steil o ganu opera<br />
i sioe gerdd i ganeuon traddodiadol<br />
Cymreig a gwneud y cyfan mor<br />
broffesiynol.<br />
“Roedd yna deimlad rhwydd iawn yn y<br />
stiwdio pan oedden ni yn recordio ac<br />
roedd hynny i gyd lawr i Shân. Oherwydd<br />
ei natur gyfeillgar roedd y gwesteion yn<br />
barod iawn i rannu eu straeon â hi am<br />
eu bywyd cerddorol a hefyd eu bywyd<br />
personol ac roedd gan Shân ambell<br />
syrpreis i fyny ei llawes iddyn nhw hefyd.”<br />
“ wy ddIM yn<br />
TEIMLO’n HAPUs<br />
PAn FO TAwELwCH<br />
LLETHOL AC yn ysU<br />
I LEnwI’R BwLCH.”<br />
s G R Î n 1 0<br />
GwEsTEIOn GwyCH<br />
Dyma farn Shân am rai o’r gwesteion<br />
y mae’n eu croesawu ar y gyfres:<br />
BRyn TERFEL<br />
Mae e’n fawr ym mhob ystyr y gair.<br />
Mae ’da fe bersonoliaeth fawr, llais<br />
mawr ond yn fwy na dim ma’ da fe galon<br />
fawr. Wy’n ei adnabod e ers y dyddiau<br />
’nny pan oedden ni’n cystadlu mewn<br />
eisteddfodau yn ein harddegau, ac wy<br />
wedi perfformio ’da fe sawl gwaith ers<br />
hynny. Fe ges i wahoddiad i berfformio<br />
yng ngŵyl gyntaf y Faenol ac fe ddaeth<br />
e i ngweld i yn perfformio yn un o fy<br />
sioeau cyntaf o phantom of the Opera.<br />
Mae’n ddyn teulu mawr wrth gwrs<br />
a hefyd wastad yn barod i helpu<br />
ei ffrindie. Er ei brysurdeb fe gytunodd<br />
i ddod ar y sioe ac roedd yn anhygoel<br />
ei weld yn rocio gyda Tiger Tails, band<br />
fy niweddar ŵr Justin yn y stiwdio ac<br />
yna’r bore canlynol roedd e yn Covent<br />
Garden yn dechre ’da opera The<br />
flying dutchman.<br />
dAnIEL EvAns<br />
Mae gwên ffantastig ’da Daniel—<br />
mae’n ymledu o glust i glust ac ma’<br />
’da fe bersonoliaeth mor gynnes a<br />
hawddgar. Mae’n dalentog tu hwnt<br />
ac wedi ennill gwobr Olivier a chael ei<br />
enwebu am wobr Tony yn Broadway,<br />
un o’r anrhydeddau mwya’. Ond pan ti’n<br />
cwrdd ag e, mae e jest fel ti a fi. Mae<br />
’da fe bresenoldeb arbennig ar lwyfan—<br />
y ffocws yna a’r gallu i dynnu cynulleidfa<br />
i mewn. Yn ystod y gyfres fe fydda i’n<br />
perfformio deuawd mas o sioe gerdd<br />
Sondheim, Sweeney Todd ’da fe ac<br />
yn mwynhau pob eiliad.<br />
–09–<br />
OnLy MEn ALOUd<br />
Maen nhw’n ddrygionus dros ben,<br />
a dwi’n dwlu arnyn nhw. Wy’n eu nabod<br />
nhw ers blynyddoedd pan wnaethon<br />
ni’r daith Cothi & Cream ’da’n gilydd ac<br />
oherwydd ein bod ni’n nabod ein gilydd<br />
mor dda mae’r rapport ’na da ni. Mae<br />
Tim Rhys-Evans, eu harweinydd, mor<br />
ddawnus ac fel athro mae e’n deall y llais<br />
clasurol a’r llais sioe gerdd i’r dim. Maen<br />
nhw wedi gweithio’n galed ac rwy’n falch<br />
iawn o’u llwyddiant nhw. Roedd e’n braf<br />
i bobl Prydain glywed a gweld eu talent<br />
ac yn bluen arall yn het Tim. Byddaf yn<br />
perfformio mewn cyngerdd ’da Only men<br />
Aloud ddiwedd yr haf i godi arian ar gyfer<br />
elusen Justin-time, er cof am fy niweddar<br />
ŵr, ac yna fis Ebrill a Mai bydda i’n mynd<br />
ar daith ’da nhw o amgylch Prydain.<br />
Wy wedi bod yn gofyn i’n hunan ‘ydw<br />
i’n gall yn mynd ar fws ’da’r holl fois<br />
yma’—ond wrth gwrs, mae’n anrhydedd<br />
i gael y gwahoddiad ac rwy’n edrych<br />
ymlaen yn fawr.<br />
ELIn MAnAHAn THOMAs<br />
Ma’ ’da hi un o’r lleisiau pura i mi ei<br />
glywed, ac mae brêns da hi ’fyd! Mae’n<br />
arbennig yn ei maes ei hun sef cyfnod<br />
y baroc a dyw hi ddim wedi ei themtio<br />
i groesi i gerddoriaeth arall, ac mae<br />
hynny’n cymryd dewrder. Mae hi’n berson<br />
hyfryd ac mor dlws ac yn y gyfres hon<br />
wy’n cael y fraint o berfformio ’da hi am<br />
y tro cyntaf. Gan ein bod ni’n dwy yn<br />
sopranos, dy’n ni ddim wedi cael y cyfle<br />
o’r blaen i gyd-berfformio ac fe fyddwn<br />
ni’n canu fersiwn Andrew Lloyd Webber<br />
o Pie Jesu.<br />
multi-talented performer Shân Cothi is<br />
about to embark on her latest project<br />
for <strong>S4C</strong>, a Saturday-night musical<br />
entertainment show featuring a host<br />
of top guests such as Bryn Terfel, daniel<br />
evans, elin manahan Thomas and Only<br />
men Aloud. The six-part series, called<br />
Shân Cothi, will showcase a range of<br />
different music, from opera to musical<br />
theatre to traditional welsh songs.<br />
here, Shân talks about some of her<br />
guests. As a teenager, she used to<br />
compete in eisteddfodau alongside Bryn<br />
Terfel and she’s thrilled with Tim rhysevans’<br />
recent success with his choir,<br />
Only men Aloud.<br />
SHÂn CoTHI<br />
11 Ebrill<br />
O Gymru<br />
gan Presentable<br />
s4c.co.uk/cerddoriaeth
s G R Î n 1 0<br />
y<br />
CyTHRAUL<br />
CAnU yn<br />
sBARdUnO<br />
CORAU CyMRU...<br />
SToRi: oWAin PEnnAR<br />
Bydd CySTAdLEuAETH Côr Cymru 2009 yn AmLWG yn AmSERLEn<br />
<strong>S4C</strong> yn ySTod y miS nESAF A GALL GWyLWyR FWynHAu CySTAdLu o’R<br />
SAFon uCHAF yn y RoWndiAu CyndERFynoL A’R RoWnd dERFynoL<br />
o LWyFAn TRAWiAdoL y nEuAdd FAWR yn ABERySTWyTH.<br />
–0<strong>10</strong>–<br />
ALwyn HUMPHREys<br />
“ Mae Côr Cymru<br />
yn gosod safon<br />
arbennig, does dim<br />
amheuaeth am hynny.”<br />
s G R Î n 1 0<br />
Hon fydd pedwaredd gystadleuaeth<br />
Côr Cymru, sydd yn un o uchafbwyntiau’r<br />
calendr cerddorol. A hithau’n gyfle mor<br />
arbennig i gorau o bob maint ac arddull,<br />
fe fydd y gystadleuaeth eleni’n debyg<br />
o fod yn bennod gyffrous arall yn y stori<br />
ddiweddar o lwyddiant i gorau’r genedl.<br />
Gydag Only men Aloud a Chôr<br />
Ysgol Glanaethwy yn disgleirio yn y<br />
gystadleuaeth Last Choir Standing,<br />
a Chôr Meibion y Fron yn gwerthu fel<br />
slecs ledled y byd ar ôl cael eu derbyn<br />
gan label ryngwladol fawr, mae’n<br />
ymddangos yn oes aur newydd i’r<br />
byd corawl yng Nghymru.<br />
Mae’r arweinydd rhyngwladol a’r<br />
cyflwynydd profiadol, Alwyn Humphreys,<br />
yn croesawu cyfresi cystadlu corawl gan<br />
eu bod, yn eu ffyrdd gwahanol, yn codi<br />
proffeil canu a chanu corawl.<br />
“Does dim amheuaeth bod yr holl gyfresi<br />
yma’n hwb i ganu corawl yng Nghymru.<br />
Mae’r ffaith bod dau gôr o Gymru wedi<br />
ymladd am deitl Last Choir Standing<br />
yn hwb fawr i’n delwedd fel Gwlad y<br />
Gân. Mae’n dangos ein bod yn Wlad<br />
y Gân mewn ystyr fodern hefyd,”<br />
meddai Alwyn, cyn arweinydd y côr<br />
byd-enwog, Côr Orpheus Treforys.<br />
“Y gwir yw bod ein corau meibion yn<br />
enwedig yn ennyn cenfigen gwledydd<br />
eraill y byd ers blynyddoedd mawr.<br />
Mae pobl yn Lloegr, Awstralia, Seland<br />
Newydd a Chanada wedi dyheu ers<br />
degawdau am draddodiad corau<br />
meibion fel ein traddodiad ni. Ond nawr<br />
gallwn ddangos i’r byd fod gennym<br />
gorau ifanc, brwdfrydig sy’n canu<br />
mewn arddulliau ifanc, brwdfrydig,”<br />
ychwanega Alwyn, a fu yn un o<br />
arweinwyr côr cefnogwyr rygbi’r<br />
Gweilch yn y gyfres Codi Canu.<br />
–011–<br />
Mae’r ffaith fod Only men Aloud a<br />
Chôr Ysgol Glanaethwy wedi cystadlu<br />
yn Côr Cymru yn eu tro yn destun<br />
balchder i’r cwmni cynhyrchu,<br />
Rondo Media, ac i <strong>S4C</strong>.<br />
“Mae Côr Cymru yn gosod safon<br />
arbennig, does dim amheuaeth am<br />
hynny. Mae’r ffaith y cedwir enwau’r<br />
panel rhyngwladol o feirniaid yn<br />
gyfrinachol yn dangos bod <strong>S4C</strong><br />
yn benderfynol o sicrhau bod y<br />
feirniadaeth yn deg a gwrthrychol,”<br />
meddai Alwyn.<br />
“Mae cystadlu’n beth da ac mae<br />
teledu’n bwysig. Mae’n cynnig llwyfan<br />
i’r cystadlu ac yn dangos y bwrlwm<br />
cymdeithasol sy’n gysylltiedig â bod<br />
yn aelod o gôr. Mae côr yn rhywbeth<br />
sy’n tynnu pobl at ei gilydd. Mae Côr<br />
Cymru yn sicr yn dangos hynny ac mae’r<br />
safon uchel yn dangos y gellir cael<br />
y bwrlwm cymdeithasol ac uchelgais<br />
cerddorol ar yr un pryd.”<br />
Wrth groesawu cystadlaethau corawl,<br />
mae Alwyn hefyd yn rhybuddio na<br />
ddylwn feddwi’n ormodol ar y llwyddiant<br />
diweddar a chredu ein bod yn taro’r<br />
nodau uchel wastad yng Nghymru.<br />
“Mae dyfodol ein corau meibion yn<br />
fy mhryderu i’n arw gan nad oes digon<br />
o waed ifanc yn ymuno hefo nhw.<br />
Y pryder mawr arall sydd gen i yw nad<br />
oes digon o arweinyddion corau newydd<br />
yn dod i’r amlwg. Mae yna ormod yn<br />
dechrau codi’r baton ar hap am nad oes<br />
neb arall i gael yn y côr i arwain. Dwi’n<br />
meddwl fod angen i ni sefydlu cwrs<br />
yng Nghymru ar gyfer arweinyddion<br />
corau gan fod yna brinder mor ddybryd<br />
ohonyn nhw,” meddai.<br />
Ond dywed arweinydd Cerddorfa<br />
Siambr Cymru, sydd hefyd yn gyfarwydd<br />
fel un o gyflwynwyr dechrau Canu<br />
dechrau Canmol ac fel y llais sylwebu<br />
craff yn yr Eisteddfod Genedlaethol<br />
ac Eisteddfod Ryngwladol Gerddorol<br />
Llangollen, fod cystadlu’n parhau<br />
i fod wrth galon ein traddodiad canu.
“ Mae cystadlu mewn<br />
cystadlaethau o safon<br />
Côr Cymru yn<br />
miniogi perfformiad.”<br />
s G R Î n 1 0<br />
“Mae cystadlu yn dod mor naturiol i ni<br />
fel Cymry â bwyta ac yfed ac mae’n sicr<br />
o fod yn ffactor yn llwyddiant Only men<br />
Aloud a Chôr Ysgol Glanaethwy. Mae<br />
cymaint ohonom ni wedi’n magu i fod<br />
ar lwyfan o ddim o beth ac mae hynny<br />
wedi arwain yn achos rhai at yrfaoedd<br />
disglair fel perfformwyr rhyngwladol<br />
ac i’r gweddill, at ddealltwriaeth a<br />
gwerthfawrogiad o ganu<br />
a cherddoriaeth.<br />
–012–<br />
“Mae cystadlu mewn cystadlaethau<br />
o safon Côr Cymru yn miniogi<br />
perfformiad. Mae cystadleuaeth<br />
o’r ansawdd yma’n ffordd o sicrhau<br />
ein bod yn cael hyd i’r balans iawn<br />
rhwng plesio cynulleidfa a bodloni<br />
beirniaid. Ni allwn wneud y naill ar<br />
draul y llall gan fod yn rhaid cael<br />
hyd i’r man canol rhwng emosiwn<br />
a thechneg.”<br />
“ Roedd ennill y<br />
gystadleuaeth yn<br />
gymaint o wefr i mi<br />
ag ennill Last Choir<br />
Standing.”<br />
ARwEInydd<br />
onLy mEn<br />
ALoud yn<br />
sICR O wyLIO…<br />
s G R Î n 1 0<br />
Un arweinydd côr fydd yn bendant yn gwylio<br />
pob munud o gystadleuaeth Côr Cymru ar<br />
s4C yw arweinydd corau only men Aloud<br />
a Serendipity, Tim Rhys-Evans.<br />
Mae’r arweinydd byrlymus, brwdfrydig<br />
yn brysur yn paratoi ar gyfer taith<br />
cyngherddau Only men Aloud ac yn<br />
gweithio’n ddyfal ar ail albwm y côr.<br />
Ond bydd baton y maestro 36 mlwydd<br />
oed yn cael llonydd pan fydd Côr<br />
Cymru ar yr awyr.<br />
Mae gan Tim atgofion melys iawn<br />
o godi Tlws Côr Cymru 2005 fel arweinydd<br />
côr cymysg Serendipity ac o gyrraedd<br />
rownd derfynol y gystadleuaeth gyntaf<br />
yn 2003 gydag Only men Aloud.<br />
“Dwi’n edmygydd mawr o’r gystadleuaeth<br />
—ac nid oherwydd bod un o’m corau<br />
i wedi ennill y brif wobr! Yn fy marn i,<br />
hon yw’r gystadleuaeth gorawl orau a<br />
gynhelir yng Nghymru ac mae’n gosod<br />
y safonau uchaf un. Mae’n un o gerrig<br />
milltir y calendr cerddorol bob dwy<br />
flynedd,” meddai Tim.<br />
Dim ond dau arweinydd sydd wedi<br />
ennill yn hanes byr, cyffrous y<br />
gystadleuaeth—Tim ac arweinydd<br />
disglair arall, Islwyn Evans, sydd wedi<br />
llwyddo gyda dau gôr, Ysgol Gerdd<br />
Ceredigion (2003) a Cywair (2007).<br />
–013–<br />
“Roedd ennill y gystadleuaeth yn gymaint<br />
o wefr i mi ag ennill Last Choir Standing.<br />
Wrth gwrs, roedd y sylw yn wahanol a’r<br />
ddwy gystadleuaeth yn wahanol iawn o<br />
ran naws a natur. Ond roedd y balchder<br />
a deimlais i a’r côr yn 2005 yn brofiad na<br />
fydda i’n anghofio,” meddai Tim.<br />
“Fe agorodd gyfleoedd newydd, cyffrous<br />
i Serendipity ac o ganlyniad, rydym wedi<br />
cydweithio gyda’r cantor Bryn Terfel a’r<br />
cyfansoddwr Karl Jenkins ers hynny.<br />
Rwy’n credu y bydd yn parhau’n llwyfan<br />
ac yn gyfle i genhedlaeth newydd<br />
o gorau yng Nghymru.”<br />
with the recent success of Only men Aloud<br />
and Côr Glanaethwy and the return of<br />
<strong>S4C</strong>’s biennial choral competition, Côr<br />
Cymru, we could be looking at a golden<br />
age of welsh choral singing. renowned<br />
conductor Alwyn humphreys shares his<br />
thoughts on Côr Cymru, which attracts high<br />
calibre choirs of every style and size from<br />
all corners of wales. A former Côr Cymru<br />
winner, Tim rhys-evans, tells Sgrîn that<br />
winning the competition with his mixed<br />
choir, Serendipity, meant as much to him<br />
as his success on Last Choir Standing with<br />
Only men Aloud. Tim won’t be missing<br />
this year’s event, which promises to be<br />
another success story for the choirs<br />
of wales.<br />
CÔr CyMrU<br />
6 Mawrth<br />
O Gymru gan Rondo<br />
s4c.co.uk/cerddoriaeth
s G R Î n 1 0<br />
HOLL<br />
FwRLwM<br />
IndIA<br />
FOdERn<br />
Roedd taid y gomedïwraig Beth Angell yn genhadwr ym mryniau khasia yn india, ac yno y ganed<br />
a magwyd ei thad. Breuddwyd Beth oedd ymweld â’r wlad a’r ardaloedd yn gysylltiedig â’i theulu,<br />
ac yn y gyfres liwgar Angell yn India mae’n llwyddo i wneud hynny. Wrth iddi ddilyn ôl-troed ei<br />
thylwyth, cawn olwg ar fywyd yn india fodern—gan gynnwys y datblygiadau cyffrous a’r cyfoeth<br />
newydd sy’n bodoli ochr yn ochr â thlodi torcalonnus. mae Beth yn rhannu ei hargraffiadau â Sgrîn...<br />
–014–<br />
HEn FARCHnAd dELHI<br />
s G R Î n 1 0<br />
–015–
BETH AnGELL<br />
“ dROs y<br />
BLynyddOEdd<br />
dIwETHAF MAE<br />
IndIA wEdI BOd<br />
yn y nEwyddIOn<br />
yn FEUnyddIOL.”<br />
s G R Î n 1 0<br />
ATGOF PLEnTyn<br />
Un haf roedd fy ffrind gorau wedi cael<br />
cath newydd a bûm yn crefu ar fy nhad<br />
i brynu anifail anwes i mi. Gwrthod<br />
gwnaeth o, gan ategu ein bod ni’n rhy<br />
brysur ac y byddwn i’n colli diddordeb<br />
ymhen dim (yr un bregeth fyddai’n rhoi<br />
i’m plant heddiw!). Dwi’n cofio cyhuddo<br />
yn bwdlyd “ma’ siŵr bo’ chdi di cael<br />
anifail.” Mi ddwedodd iddo gael mwnci<br />
unwaith, ond yn anffodus cafodd y<br />
mwnci ei fwyta gan deigr yn ystod y nos!<br />
Mae gen i hefyd go’ plentyn o lun dyfrlliw<br />
yn hongian ar y wal yn y ’stafell fwyta yn<br />
fy nghartref. Llun o dŷ syml oedd hwn,<br />
ac er nad oedd dim yn anghyffredin<br />
amdano, roedd yn freuddwyd gennyf i<br />
ymweld â’r lle bu’n gartref i fy nhad a’i<br />
rieni. Ond gallwn ond freuddwydio, gan<br />
fod yr adeilad arbennig hwn yn sefyll<br />
mewn pentref bach o’r enw Jowai—<br />
yng ngogledd ddwyrain India.<br />
–016–<br />
FFynIAnT IndIA FOdERn<br />
Dros y blynyddoedd diwethaf mae India<br />
wedi bod yn y newyddion yn feunyddiol.<br />
Mae economi’r wlad yn tyfu ar raddfa<br />
anhygoel—stori debyg i’r hyn a welwyd<br />
yn China. Mae’r gair superpower yn cael<br />
ei gysylltu â’r wlad, er bod nifer fawr<br />
o wahanol esboniadau i ystyr y term<br />
arbennig hwn. Ond wrth i economi’r<br />
wlad dyfu, does dim dwywaith bod<br />
India bellach â’r modd i ddylanwadu<br />
o amgylch y byd.<br />
Bob tro yr oeddwn yn mynd ati i<br />
agor papur roedd llun o ganolfan<br />
gyfrifiadurol newydd yn Bangalore neu<br />
ysbyty newydd yn Delhi a’r rhain yn<br />
ganolfannau arloesol yn eu meysydd.<br />
Roedd yr adnoddau yn ddi-fai a’r<br />
neges yn glir—mae India ar i fyny!<br />
Mae’r ystadegau am economi a ffyniant<br />
y wlad yn drawiadol. Mae 37% o bobl<br />
bellach yn cyfrif eu hunain yn ddosbarth<br />
canol a 61,000 o filiwnyddion yn byw yn<br />
y wlad, heb sôn am 70 o ganolfannau<br />
siopa yn mynd i fyny yn Mumbai yn 2008<br />
—a’r rhain yn ganolfannau na fydda<br />
mo’u cywilydd yn yr UDA.<br />
GwEITHwyR GLO yM MRynIAU KHAsIA<br />
s G R Î n 1 0<br />
REALITI Bywyd<br />
Peidiwch â’m camddeall, pan dwi’n sôn<br />
am lewyrch India, roeddwn i hefyd yn<br />
ymwybodol bod tlodi enbyd yn perthyn<br />
iddi. Yn wir, treuliodd fy rhieni flwyddyn<br />
gyfan yn codi arian i’r ysbyty cenhadol<br />
yn Jowai er mwyn prynu offer paediatric,<br />
ac roedd clywed y straeon o’r ysbyty<br />
bychan hwn yn rhoi syniad i rywun<br />
o’r problemau, ond, roeddwn yn teimlo<br />
fy mod yn barod i wynebu’r her.<br />
Pan gamais oddi ar yr awyren, y peth<br />
cyntaf i’m bwrw oedd yr arogl yn y maes<br />
awyr, yn gymysgedd melys o fwyd,<br />
gwres a chwys. Yna, wrth gamu allan<br />
i’r stryd i geisio cael tacsi ces fy mwrw<br />
gan yr holl bobl yn cynnig ceir, llety<br />
a chario bagiau. Un môr o wynebau<br />
yn awchu am gael helpu, er mwyn<br />
cael hawlio’r Rupee prin. Wrth weld y<br />
rhyddhad ar wynebau’r rhai a gafodd<br />
y gwaith, dechreuodd hi wawrio arnaf<br />
ba mor dlawd oedd ochr arall y geiniog.<br />
Heblaw am Ewrop a’r Unol Daleithiau,<br />
dydw i erioed wedi bod yn ‘teithio’,<br />
felly nid oeddwn wedi paratoi fy hun<br />
o gwbl am yr hyn oedd am fy wynebu’n<br />
ddyddiol yn India, sef y tlodi erchyll.<br />
Roedd pawb wedi sôn wrtha i am beidio<br />
rhoi arian i bobl yn begera ond doedd<br />
neb wedi dweud efallai mai plentyn<br />
amddifad chwech oed a’i brawd bach<br />
fyddai’n curo’n ddagreuol ar ffenest y<br />
car. Doeddwn i ddim wedi fy mharatoi<br />
yn feddyliol i wynebu’r fath beth ac<br />
roedd y sefyllfa yn fy ngwylltio.<br />
–017–<br />
Ces deithio yn helaeth o amgylch India<br />
a’r un oedd y stori yn y dinasoedd<br />
mawrion a’r pentrefi bychain. Roedd<br />
cyfoeth a thlodi ochr yn ochr, os nad<br />
yn cyd-fyw yna’n bendant yn cydfodoli.<br />
Wrth i un garfan ffynnu edrychai’n<br />
debyg mai suddo fyddai’r garfan arall.<br />
y dyFOdOL<br />
Wrth deithio’r wlad a chwrdd â phobl<br />
anhygoel—pobl oedd am weld India<br />
yn llwyddo i bawb—clywais straeon<br />
am rai oedd yn meddwl ar raddfa leol<br />
ac yn ceisio gwella eu cymunedau,<br />
ynghyd ag eraill oedd yn meddwl yn<br />
fwy cenedlaethol. Er bod eu dulliau yn<br />
wahanol iawn, yr un oedd eu bwriad—<br />
sef tynnu’r wlad at ei gilydd ac<br />
adeiladu sylfaen ar gyfer y dyfodol.
s G R Î n 1 0<br />
“HOFFwn FEddwL y Bydd Bywyd<br />
wEdI GwELLA I BAwB–wEL dynA’R<br />
FREUddwyd...”<br />
Un O BOBL AGRA<br />
–018–<br />
s G R Î n 1 0<br />
y GyFREs<br />
Y gobaith yn y rhaglenni Angell yn<br />
India yw rhoi argraff o wlad gyffrous,<br />
gwlad sydd yn newid a gwella ond wrth<br />
wneud hyn, mae dwy ochr—neu sawl<br />
ochr— i bob stori. Hoffwn fynd yn ôl i<br />
India, yn wir yn ôl i’r un ardaloedd ac<br />
at yr un bobl i weld beth fydd eu hanes<br />
ymhen <strong>10</strong> mlynedd. Hoffwn feddwl y<br />
bydd bywyd wedi gwella i bawb—<br />
wel dyna’r freuddwyd, a sôn am<br />
freuddwydio, do, ces i ymweld â<br />
chartref fy nhad yn Jowai.<br />
–019–<br />
Comedian Beth Angell shares her<br />
experiences and feelings as she<br />
realises her dream of visiting her<br />
father’s birthplace in the Khasia<br />
hills in india. As Beth undertakes an<br />
emotional journey, she sheds light on<br />
the massive changes taking place in<br />
india. it’s a colourful, exciting journey<br />
as she follows in her family’s footsteps<br />
and travels to the places where her<br />
grandfather was a missionary. in a<br />
country where 37% of the population<br />
now count themselves as middle-class,<br />
heartbreaking poverty lies alongside<br />
exciting new developments and<br />
great wealth in modern india.<br />
AnGELL yn IndIA<br />
21∑00<br />
4 Mawrth<br />
O Gymru gan Cwmni Da<br />
s4c.co.uk/ffeithiol
AFOn BELAyA AR dROEd MynyddOEdd yR wRAL<br />
s G R Î n 1 0<br />
RwsIA wyLLT<br />
yn AGORIAd<br />
LLyGAId I IOLO<br />
–020–<br />
s G R Î n 1 0<br />
miLLTiRoEdd LAWER o GoEdWiGoEdd CoLLddAiL A<br />
CHonWydd, CAn miL o AFonydd, LLynnoEdd dWR FFRES<br />
PuRA’R Byd, 23,000 miLLTiR o ARFoRdiR, 40 GWARCHodFA<br />
BioSFFER unESCo… A’R CyFAn yn GynEFin i GREAduRiAid<br />
TRAWiAdoL, o’R EiRTH BRoWn i ERyRod y môR.<br />
ioLo WiLLiAmS Sy’n RHoi HAnES Ei GyFRES<br />
ddiWEddARAF i oWAin PEnnAR..<br />
Does dim rhyfedd fod y naturiaethwr<br />
Iolo Williams yn cyfaddef iddo deimlo<br />
eiddigedd mawr ar brydiau wrth<br />
sylweddoli faint o dirwedd naturiol<br />
heb ei difetha sydd yn Rwsia.<br />
Ond efallai nad yw hynny’n syndod<br />
o ystyried maint anferthol y wlad.<br />
Mae’n ymestyn o’r Arctig yn y gogledd<br />
i’r Môr Du yn y de ac o ffin Norwy i China,<br />
gan gyfri am wythfed ran y ddaear.<br />
Mentrodd Iolo yno fel cyflwynydd y<br />
gyfres natur chwe rhan, Iolo yn rwsia<br />
gyda chwmni cynhyrchu Telesgôp<br />
mewn prosiect Manylder Uwch sy’n<br />
gydgynhyrchiad cyffrous rhwng <strong>S4C</strong>,<br />
Parthenon Entertainment Limited ac<br />
NDR Naturfilm o’r Almaen.<br />
–021–<br />
Mae Iolo wedi hen arfer â bod yn rhan<br />
o gyfresi natur o’r safon uchaf—roedd<br />
yn gyflwynydd un o uchafbwyntiau<br />
blwyddyn ‘rhaglenni gwyrdd’ <strong>S4C</strong> y<br />
llynedd, y gyfres natur Cymru. Ond<br />
roedd darganfod natur wyllt Rwsia<br />
yn brosiect gwahanol iawn.<br />
“Mae poblogaeth Rwsia yn fach<br />
pan ydych yn ystyried maint y wlad,”<br />
meddai’r naturiaethwr 46 oed o ardal<br />
Meifod yn yr hen sir Drefaldwyn, Powys.<br />
“Dim ond 142 miliwn o bobl sydd yn byw<br />
yn Rwsia—ond mae’n mesur dros 17<br />
miliwn cilomedr sgwâr ac mae’n rhaid<br />
newid clociau mewn 11 rhan wahanol<br />
o’r wlad.
“Mae maint a graddfa’r wlad bob amser<br />
yn fy synnu. Fe allech chi gerdded am<br />
fisoedd mewn rhannau o’r wlad heb<br />
weld yr un enaid byw. Dwi’n cofio mynd<br />
ar un daith mewn bws mini a gweld<br />
dim ond caeau ŷd am ddeg awr solet.”<br />
Aeth Iolo, ynghyd â Catrin Roberts,<br />
sy’n cynhyrchu a chyfarwyddo’r gyfres,<br />
yno am chwe wythnos i gyd. Mae’r<br />
gyfres hefyd yn defnyddio’r deunydd<br />
rhyfeddol a ffilmiwyd gan griwiau<br />
camera arbenigol NDR ledled Rwsia<br />
dros gyfnod o ddwy flynedd.<br />
“Efallai y gwnaethon ni’r penderfyniad<br />
anodda’ un cyn cyrraedd yno,” eglura<br />
Iolo.“Roedden ni’n gorfod dewis chwe<br />
ardal i adlewyrchu pob cynefin posibl<br />
yn Rwsia. Doedd hynny ddim yn dasg<br />
hawdd o ystyried maint y wlad ac<br />
amrywiaeth y cynefinoedd.”<br />
Roedd y daith yn cynnwys mynyddoedd<br />
anferth y Cawcasws, sy’n gartref i<br />
nifer o anifeiliaid prin, ac i’r dwyrain o’r<br />
Cawcasws, cadwyn o fynyddoedd eraill,<br />
yr Ural, sy’n llai ac yn fwy Alpaidd ei naws.<br />
Fe aeth y tîm i ganol Yr Arctig i gael blas<br />
ar dyfiant ei haf byr ac yna i’r dwyrain<br />
ac i Siberia, lle gwelon nhw fywyd gwyllt<br />
a physgod anarferol Llyn Baikal.<br />
Yna, ymlaen i Ussuriland yn nwyrain<br />
pellaf y wlad a gweld arfordir y Môr<br />
Tawel a’i dirwedd Asiaidd cyn mentro<br />
yn olaf i ardal anghysbell Kamchatka.<br />
Roedd Iolo wedi bod yn Rwsia nifer<br />
o weithiau o’r blaen ac wedi dwlu bob<br />
tro ar ei chefn gwlad. Does ganddo fawr<br />
o gariad at ei dinasoedd a’i threfi serch<br />
hynny ac yn eu gweld yn gyffredinol fel<br />
cynnyrch concrit, dienaid yr hen drefn<br />
Gomiwnyddol.<br />
“ FE ALLECH CHI<br />
GERddEd AM<br />
FIsOEdd MEwn<br />
RHAnnAU O’R<br />
wLAd HEB wELd<br />
yR Un EnAId<br />
Byw.”<br />
s G R Î n 1 0<br />
“O’m profiad i, mae pobl y wlad yn<br />
llawer cynhesach a chroesawgar<br />
hefyd. Mae pobl y trefi a’r dinasoedd yn<br />
dueddol o fod yn fwy drwgdybus o bobl<br />
ddieithr, dramor a hwyrach bod hynny<br />
o ganlyniad i’r hen sustem Sofietaidd,”<br />
meddai Iolo.<br />
“Yn sicr, doedd teithio a ffilmio yno<br />
ddim yn hawdd bob amser o ganlyniad<br />
i’r sustem drafnidiaeth, biwrocratiaeth<br />
ac agwedd pobl at waith. Fe gyflawnodd<br />
Catrin wyrthiau yn trefnu’r cyfan. Ond<br />
mi oedd o werth o—gwelson ni bethau<br />
anhygoel ac roedd ’na gymaint o<br />
uchafbwyntiau.”<br />
Un o’r uchafbwyntiau hynny oedd<br />
ymweld â phenrhyn 800 milltir<br />
Kamchatka. Yn ardal yn llawn<br />
llosgfynyddoedd, llawer ohonynt<br />
yn fyw ac yn dal i fyrlymu a ffrwydro,<br />
mae’r coetiroedd yn gynefin perffaith<br />
i’r eirth brown.<br />
“Yr adeg yr aethon ni yno, roedd yr eirth<br />
brown ar drywydd y samwn niferus sy’n<br />
mudo lan y penrhyn o’r môr,” eglura Iolo.<br />
“Roedd hynny’n golygu ein bod yn gallu<br />
mynd yn agos at yr eirth i’w ffilmio gan<br />
eu bod yn brysur yn hela.<br />
“Ond hyd yn oed yn y tymor samwn,<br />
fedrwch chi ddim ymlacio’n llwyr yn eu<br />
cwmni. Maen nhw’n gallu troi arnoch<br />
chi’n ddirybudd. Mae’n bwysig eich bod<br />
yn eu parchu. Roedden ni’n aros mewn<br />
cytiau yn y goedwig ac fe ddes i ar<br />
draws un neu ddwy arth wrth fynd i’r tŷ<br />
bach gyda’r nos! Does dim rhyfedd fod<br />
y wardeiniaid bob amser yn gorfod<br />
cario gynau.”<br />
Ond efallai mai mynd i Fynyddoedd<br />
y Cawcasws oedd y profiad mwyaf<br />
newydd i Iolo gan iddo weld nifer o<br />
anifeiliaid prin nad oedd wedi dod ar<br />
eu traws o’r blaen. Yn eu plith, mae’r<br />
Bual (Bison) Ewropeaidd, y Twr (Tur)<br />
Cawcasws, a’r Baedd Gwyllt.<br />
–022–<br />
“Roedd y natur a ffordd o fyw’r bobl<br />
yn yr Urals yn agoriad llygad hefyd.<br />
Roedd y trigolion yn dal i ddefnyddio<br />
ceffyl a chert fel eu prif ffordd o deithio<br />
a’r rhan fwyaf yn ffermio mêl gwenyn<br />
gwyllt mewn ffordd naturiol. Roedd y<br />
caeau gwair fel y coetiroedd yn gyfoeth<br />
o natur, yn blanhigion a thrychfilod,”<br />
meddai Iolo.<br />
Er cymaint yw’r dirwedd naturiol yno,<br />
mae Iolo yn poeni am ddyfodol llawer<br />
o’r cynefinoedd sy’n gartref i gymaint<br />
o fauna a flora prin neu anarferol.<br />
“Mae’r sefyllfa’n dorcalonnus yno o<br />
safbwynt diogelu’r cynefinoedd pwysig<br />
yma. Roedd y wardeiniaid bron i gyd<br />
yn gytûn bod y sefyllfa o safbwynt<br />
cadwraeth yn well o dan yr hen drefn<br />
Gomiwnyddol. Bellach, mae bywyd<br />
gwyllt a chefn gwlad yn cael eu<br />
haberthu os oes unrhyw botensial<br />
i ecsploetio’r tir ar gyfer diwydiant.<br />
Mae anifeiliaid prin fel y teigr mewn<br />
perygl mawr o ddiflannu’n llwyr<br />
oherwydd hyn.”<br />
Ac, er gwaethaf maint a mawredd<br />
Rwsia, roedd bod yno am gyfnod yn<br />
peri i Iolo werthfawrogi natur Cymru<br />
hyd yn oed yn fwy.<br />
“Y fantais sydd gan Gymru dros Rwsia<br />
yw y medrwch chi weld y dewis mwyaf<br />
trawiadol o gynefinoedd ar daith<br />
gerdded go fawr o ben y mynydd<br />
i lan y môr. Does nunlla yn y byd i<br />
guro’n gwlad ni yn hynny o beth.”<br />
iolo williams sheds light on the wildlife<br />
of russia in a major new high-definition<br />
documentary series for <strong>S4C</strong>. The six-part<br />
series Iolo yn Rwsia sees the nature<br />
expert visit all four corners of this huge<br />
country. from the Caucasus mountains<br />
to Lake Baikal in Siberia, he explores<br />
russia’s unusual flora and fauna. iolo<br />
catches a glimpse of the brown bear<br />
hunting for salmon on the Kamchatka<br />
peninsula, as well as other rare animals<br />
such as the european Bison and wild<br />
Boar. he also expresses concern about<br />
the dangers facing many of the country’s<br />
wildlife habitats.<br />
“ yR AdEG yR AETHOn<br />
nI ynO, ROEdd yR<br />
EIRTH BROwn AR<br />
dRywydd y sAMwn<br />
nIFERUs sy’n MUdO<br />
LAn y PEnRHyn<br />
O’R MÔR.”<br />
IOLO wRTH<br />
FynyddOEdd y<br />
CAwCAsws sydd<br />
AR y FFÎn RHwnG<br />
RwsIA A GEORGIA.<br />
ARTH KAMCHATKA<br />
AR LAn AFOn<br />
BELAyA yM MHARC<br />
CEnEdLAETHOL<br />
sHULGAn TAsH,<br />
MynyddOEdd<br />
yR URAL.<br />
s G R Î n 1 0<br />
–023–<br />
IoLo yn rWSIA<br />
21∑00<br />
20 Ebrill<br />
O Gymru gan<br />
Telesgôp<br />
s4c.co.uk/ffeithiol
y ddoe<br />
a ddaw<br />
yn ôl<br />
AMAndA JOnEs HEddIw,<br />
AC yn y LLUn GwREIddIOL.<br />
s G R Î n 1 0<br />
Gwenwch!<br />
Clic.<br />
Fflach.<br />
Stori: marred Glyn Jones<br />
–024–<br />
Eiliad mewn amser wedi ei ddal am<br />
byth. Atgof i’w osod yn yr albwm lluniau.<br />
Profiad efallai i hiraethu amdano, neu<br />
i wenu drosto, wrth astudio’r gwisgoedd<br />
hen ffasiwn a’r gwenau swil. Hiraeth<br />
am y ddoe na ddaw yn ôl.<br />
Ond yn awr, mae’r ddoe yn dod yn<br />
ôl, gyda chymorth Lle aeth pawb?<br />
Mae’r gyfres yn olrhain hynt a helynt<br />
y rhai sy’n ymddangos mewn wyth<br />
o wahanol luniau, cyn dod â phawb<br />
yn ôl at ei gilydd unwaith eto i geisio<br />
ail-greu’r lluniau gwreiddiol.<br />
Tynnwyd un o’r lluniau a ddewiswyd<br />
ar gyfer y gyfres newydd yng Ngharnifal<br />
Bethesda yng Ngwynedd 28 mlynedd<br />
yn ôl.<br />
Yn y llun, gwelwn Frenhines Lynne<br />
a’i gosgordd o forwynion a macwyaid<br />
yn gwenu’n swil wrth eistedd ar y fflôt<br />
fyddai’n eu dwyn o amgylch y dref. Mae<br />
steil y gwalltiau a’r gwisgoedd yn awr<br />
yn edrych mor hen ffasiwn, ac mae<br />
rhyw ddiniweidrwydd yn perthyn i’r llun.<br />
Un o’r morynion, Amanda Jones o<br />
Lanllechid, sy’n derbyn yr her o chwilota<br />
am yr unigolion yn y llun, er mwyn<br />
ceisio dod â phawb at ei gilydd i<br />
ail-greu eiliad mewn hanes.<br />
“Mi roedd cymryd rhan yn y gyfres<br />
yn brofiad ffantastig, ac yn brofiad<br />
emosiynol,” meddai Amanda.<br />
Deg oed oedd hi pan dynnwyd y<br />
llun gwreiddiol, ac yn ddisgybl yn<br />
Ysgol Llanllechid. Mae wedi aros yn yr<br />
ardal, ac yn byw ar fferm yn y pentref<br />
gyda’i phartner, Harold Wyn, a’i merch,<br />
Katy sy’n 11 oed. Mae’n gweithio fel<br />
nyrs seiciatryddol yn y gymuned, yn<br />
cynghori’r rhai sydd â phroblemau<br />
gyda chyffuriau ac alcohol,<br />
a’u teuluoedd.<br />
s G R Î n 1 0<br />
Yr hyn sydd wedi aros yn ei chof am<br />
yr achlysur yw’r cyffro wedi iddi gael<br />
ei dewis i fod yn un o’r morynion, a’r<br />
teimlad disgwylgar wrth edrych ymlaen<br />
at y diwrnod mawr. Mae’r noson cyn<br />
y Carnifal hefyd yn fyw yn ei chof.<br />
Roedd Neuadd Ysgol Dyffryn Ogwen ym<br />
Methesda dan ei sang ar gyfer seremoni<br />
goroni’r Frenhines, ac Amanda oedd<br />
â’r dasg o ganu Cân y Coroni.<br />
“Ro’ i’n teimlo’n ofnadwy o nerfus ond<br />
fe aeth pob dim yn iawn,” meddai. “Ar<br />
y diwrnod ei hun, dwi’n cofio’r fflôt yn<br />
mynd i fyny’r stryd a phobol yn casglu<br />
pres wrth i ni basio heibio. Mi roedd ’na<br />
sawl brenhines arall yn yr orymdaith,<br />
ac mi roedd hi’n ddiwrnod mawr.”<br />
Mae ail ddarganfod y llun, a’r broses<br />
o chwilio am ei chyd-deithwyr ar y fflôt,<br />
wedi gwneud iddi feddwl am y dyddiau<br />
a fu, a sylweddoli fod y byd wedi newid<br />
cryn dipyn ers y diwrnod hwnnw ym<br />
Mehefin 1980.<br />
“Mae bywydau pawb wedi newid<br />
gymaint ac mae’r Carnifal wedi hen<br />
fynd. Mae pawb mor brysur heddiw does<br />
neb yn medru rhoi ymrwymiad i rywbeth<br />
fel Pwyllgor Carnifal. Mae’n gymaint<br />
o dasg i hel arian ac i drefnu pethau.<br />
Mae’n biti garw.”<br />
Roedd pawb a ddewiswyd ar gyfer<br />
gosgordd y Frenhines yn aelodau o<br />
gôr yr eglwys leol, ac mae gan Amanda<br />
atgofion hapus o’i chyfnod gyda’r côr<br />
hwnnw. “Mi roedd ’na dros 20 o aelodau,<br />
yn ferched a hogia, ac roedd Mr Brown,<br />
y côr feistr, yn ddylanwad mawr arnon<br />
ni. Mi roedd colli un o ymarferion y côr<br />
fel colli diwrnod yn yr ysgol. Mi roedd<br />
hi’n amser braf...”<br />
–025–<br />
Ym marn cynhyrchydd y gyfres,<br />
Gwenllian Griffith, dyna yw rhan<br />
o apêl Lle aeth pawb?<br />
“Mae pob llun yn dod ag ymwybyddiaeth<br />
o dreigl amser i bobl, a’r awydd i<br />
chwilio am hynt a helynt y bobl yn y<br />
llun arbennig hwnnw. Ac mae ’na ryw<br />
ymdeimlad cynnes o weld pobl yn dod<br />
’nôl at ei gilydd. Mae’r atgofion yn<br />
dal mor gryf, ac mi rydan ni fel criw<br />
cynhyrchu, a’r gwylwyr gartre, yn<br />
cael y fraint o ail-fyw profiad, ac i ailgyffwrdd<br />
mewn ieuenctid am funud fach.”<br />
A moment in time, captured forever.<br />
have you ever wondered what<br />
happened to people in a photograph?<br />
now you can relive the past with the<br />
help of Lle Aeth Pawb?, the series which<br />
traces the story behind a photo. here,<br />
Amanda Jones recalls the 1980 Bethesda<br />
Carnival. She was one of the carnival<br />
queen’s ladies-in-waiting, and only<br />
ten years old at the time. it’s an<br />
emotional journey back in time, but will<br />
she manage to find everyone on the<br />
float that day and reunite them?<br />
LLE AETH pAWb?<br />
21∑00<br />
26 Mawrth<br />
O Gymru gan<br />
Cwmni Da<br />
s4c.co.uk/lleaethpawb
s G R Î n 1 0<br />
–026–<br />
s G R Î n 1 0<br />
Ar y patsh<br />
mae steil naturiol Russell Jones, cyd-gyflwynydd Byw yn yr Ardd, wedi taro deuddeg â’r gwylwyr.<br />
mae’n brysur yn awr yn paratoi ar gyfer y gyfres newydd fydd yn dechrau ddiwedd mawrth.<br />
marred Glynn Jones aeth draw i randir y gyfres, y patsh, i gael sgwrs am yr hyn sydd i ddod.<br />
–027–
s G R Î n 1 0<br />
“Os MEdRA I ARddIO yn FAn Hyn, ynA<br />
MI FEdRwCH CHI ARddIO yn RHywLE!”<br />
–028–<br />
Russell, diolch am y cyfle i fusnesu ac<br />
i gael tipyn o sgwrs yma yn y shed ar<br />
y patsh enwog uwchlaw Rhosgadfan.<br />
Croeso tad. Mae’n wych yma heddiw,<br />
ond mae’r patsh yn lle agored iawn<br />
ac mae hynny’n gallu creu problemau.<br />
Mae’n gallu bod yn wlyb iawn yma yn<br />
y gaeaf, ac yn sych fel asgwrn yn yr haf.<br />
Mi rydan ni’n mynd o un eitha’ i’r llall.<br />
Dwi wedi gweld eira yma ym mis Ebrill!<br />
wyt ti wedi bod yn brysur yn paratoi<br />
ar gyfer y gyfres newydd?<br />
Do. Dwi wedi bod yn twtio ac yn palu,<br />
ac yn clirio’r polytunnel yn barod ar<br />
gyfer y planhigion. Dwi’n edrych ymlaen<br />
at y gyfres newydd. Dwi isho arbrofi efo<br />
rhai pethau, ac mae’r garddwr llysiau<br />
o fri, Medwyn Williams, am roi cyngor<br />
i mi, sy’n wych.<br />
y gyfres gyntaf o Byw yn yr Ardd oedd<br />
y tro cyntaf erioed i ti ymddangos ar<br />
deledu. wyt ti wedi mwynhau’r profiad?<br />
O do, dwi wedi mwynhau’n fawr iawn.<br />
Rwy’n teimlo’n naturiol o flaen y camera<br />
—gobeithio fy mod yn dod drosodd felly!<br />
Mae mor braf cael cyfle i sgwrsio am<br />
arddio a cheisio ennyn diddordeb pobl.<br />
A deud y gwir, dwi’n ei hystyried hi’n<br />
fraint cael gweithio ar y gyfres.<br />
Beth wyt ti’n ei fwynhau fwyaf?<br />
Cael cyfle i gyfarfod pobol, a mynd<br />
i weld eu gerddi nhw. Dwi’n licio bod<br />
yn rhan o dîm sy’n ceisio cael pobl i<br />
godi o’u seti i wneud rhywbeth! Tydi<br />
garddio ddim yn gymhleth. Dwi wedi<br />
dysgu fy hun trwy arbrofi a thrwy<br />
ddarllen. Synnwyr cyffredin ydi o mewn<br />
gwirionedd. Os ydach chi wirioneddol<br />
efo diddordeb yn rhywbeth yna mi<br />
wnewch chi’r ymdrech i ddysgu. Dwi<br />
ddim isho clywed esgusodion am y<br />
tywydd a’r ffaith fod yr ardd mewn lle<br />
anffafriol, neu’r tir yn dir anodd ei drin.<br />
Os medra i arddio yn fan hyn, yna mi<br />
fedrwch chi arddio yn rhywle!<br />
s G R Î n 1 0<br />
Mi rwyt ti’n credu mewn garddio<br />
gwyrdd, yndwyt?<br />
Ydw, yn sicr. Mae’n braf gweld mwy<br />
a mwy o bobol yn cymryd diddordeb,<br />
yn mynd ati i gompostio ac ailgylchu.<br />
Ac mae bwyta’n iach yn dod yn fwyfwy<br />
pwysig. Dwi’n meddwl fod pobol wedi<br />
syrffedu ar brynu pethau mewn pacedi.<br />
Mi rwyt ti’n foi prysur iawn. wrth baratoi<br />
ar gyfer y gyfres newydd, mi rwyt ti wrthi’n<br />
bridio ieir a hwyaid, ac mae un o dy gwn ˆ<br />
Jack Russell di newydd gael cwn ˆ bach.<br />
Do, mae Derwen wedi cael chwech<br />
o gŵn bach, ac maen nhw’n hynod<br />
o ddel. Dwi’n chwilio am gartrefi iddyn<br />
nhw, ond mae’n siŵr y gwnâ i gadw<br />
un i fod gyda’i fam a’i nain! Dwi’n byw<br />
mewn bwthyn yn uwch i fyny na’r patsh.<br />
Mae ’na ddigon o le yno i’r cŵn, ac i’r<br />
ieir bigo a chrwydro. Mae’r olygfa yn<br />
wych hefyd. Mi alla i weld draw tuag<br />
at Ddinas Dinlle, ac ymhellach at yr<br />
Eifl, Ynys Môn ac Ynys Llanddwyn, wrth<br />
gwrs, ac ar ddiwrnod clir, mi fedra i weld<br />
draw i Iwerddon. Mae rhywun yn cael<br />
ei demtio i ista ar y sêt o flaen y tŷ gan<br />
fod yr olygfa mor odidog, ond mae’n<br />
rhaid gweithio gynta’ ac wedyn ista!<br />
Pan fuon ni’n sgwrsio cyn y nadolig,<br />
roeddet ti’n sôn y basa gwraig yn gwneud<br />
anrheg ddelfrydol i ti. dwi’n deall dy<br />
fod wedi cymryd cam bras i’r cyfeiriad<br />
yna yn ddiweddar.<br />
Do! Mi wnaeth un o ffans byw yn yr<br />
Ardd sgwennu ata i, ac mi rydan ni’n<br />
mynd allan efo’n gilydd erbyn hyn.<br />
Mae ganddi hi ddiddordeb mewn<br />
ffermio a garddio, ac mae’n cael trefn<br />
arna i! Dwi ddim yn siŵr os gwnaeth<br />
hi ddarllen yr erthygl yn sôn am fy<br />
nymuniad i gael gafael ar wraig yn<br />
2009, ond mae blwyddyn newydd<br />
wastad yn dod â rhywbeth newydd<br />
a gwahanol i’w chanlyn. Fi oedd yr<br />
unig geiliog yma heb iâr, ac mae<br />
gen i un rŵan!<br />
–029–<br />
Since he started presenting on lifestyle<br />
gardening programme Byw yn yr Ardd,<br />
russell Jones has become a hit with<br />
the viewers, with his natural style and<br />
obvious enthusiasm for meeting people<br />
and learning about their gardens. here<br />
he talks about the upcoming new series<br />
of Byw yn yr Ardd, and how he found<br />
a girlfriend after receiving fan mail! he<br />
also shares his seasonal gardening tips,<br />
and explains why he feels so strongly<br />
about sustainable gardening.<br />
byW yn yr Ardd<br />
20∑25<br />
26 Mawrth<br />
O Gymru gan Cwmni Da<br />
s4c.co.uk/bywynyrardd
TIPs<br />
TyMHOROL<br />
RUssELL<br />
s G R Î n 1 0<br />
–030–<br />
CysTAdLEUAETH<br />
I gael cyfle i ennill dewis gwych o<br />
fylbiau gwerth £70 i blannu yn eich<br />
gardd, atebwch y cwestiwn canlynol:<br />
PA wLAd ARALL MAE RUssELL<br />
JOnEs wEITHIAU’n GwELd O’I<br />
ARdd yn sIR GAERnARFOn?<br />
1/ IwERddOn<br />
2/ FFRAInC<br />
3/ AMERICA<br />
Anfonwch eich ateb ar e-bost at<br />
sgrin@s4c.co.uk neu ar gerdyn post<br />
at: Cystadleuaeth byw yn yr Ardd,<br />
Sgrîn, <strong>S4C</strong>, Blwch Post 353, Caerdydd<br />
CF24 5XA. Y dyddiad cau yw 9 Ebrill.<br />
s G R Î n 1 0<br />
1 Ewch ati i docio, a bwydo’ch rhosod.<br />
2 Plannwch fylbiau tyner fel blodyn y cleddyf (gladioli), lilis a dahlias.<br />
3 Plannwch friallu a phansis.<br />
4 Cofiwch ddyfrio eich bylbiau yn dda wrth iddynt dyfu.<br />
5 Paratowch y pridd yn ofalus yn eich gardd lysiau ar gyfer plannu.<br />
Bydd ychwanegu tail neu gompost yn gwneud daioni mawr i’r pridd.<br />
6 dyma’r amser gorau i symud eirlysiau. unwaith y mae’r blodau wedi gwywo,<br />
codwch y planhigyn o’r pridd, gan fod yn ofalus i beidio â gwneud unrhyw<br />
ddifrod i’r bylb neu’r dail. Rhannwch y clympiau’n ofalus a’u plannu’n syth i’r<br />
un dyfnder. dyfriwch yn ofalus er mwyn setlo’r pridd o amgylch y gwreiddiau.<br />
7 Cadwch lygad barcud ar eich hostas. maen nhw’n dechrau tyfu rwan ˆ<br />
felly byddwch yn barod i frwydro yn erbyn y slygs a’r malwod!<br />
–031–
s G R Î n 1 0<br />
Mae’n gyfnod prysur iawn i’r dyfarnwr<br />
rygbi a’r diddanwr 37 oed nigel Owens. Mae<br />
e’n dyfarnu dwy o gêmau Pencampwriaeth<br />
y Chwe Gwlad ac yn un o dîm cyflwyno’r<br />
sioe banel boblogaidd, Bwrw’r Bar. Mae<br />
e newydd gyhoeddi ei hunangofiant hynod<br />
onest, Hanner Amser.<br />
Rwy’n un sy’n lico bod yng nghanol<br />
pobl mewn lleoedd yn llawn sŵn a<br />
bwrlwm—ac mae hynny’n ystyriaeth<br />
bwysig wrth i fi drio dewis fy hoff le.<br />
Un o’r rhesymau wy’n joio fy ngwaith<br />
fel reffari yw achos fy mod i’n lico bod<br />
yng nghanol yr achlysur. Chi yn y jobyn<br />
anghywir os nad y’ch chi’n lico pobl.<br />
Rwyf hyd yn oed yn joio’r tynnu coes<br />
o’r terasau er dy fod ti’n dod ar draws<br />
ambell glown.<br />
Mae’n gyfnod prysur i fi ar hyn o bryd<br />
rhwng y Chwe Gwlad a ffilmio bwrw’r<br />
bar. Mae’n lot fawr o sbort cyflwyno<br />
gyda Jonathan Davies, Eleri Siôn a<br />
Rowland Phillips—er mod i’n cael mwy<br />
na fy siâr o’r tynnu coes! Ond ta beth<br />
am hynny, mae’n gyfle i fod yng<br />
nghanol y bwrlwm.<br />
Mae bod yn reffari wedi rhoi cyfle i<br />
fi drafaelu’r byd ac wy wedi gweld y<br />
lleoedd mwyaf ffantastig. Y lle gorau<br />
i fi fod y tu fas i Gymru yw Cape Town.<br />
Mae e mewn lleoliad gwych ac mae’r<br />
golygfeydd o Table Mountain yn<br />
rhywbeth fydd yn aros yn y cof am byth.<br />
Mae De Affrica yn lle diddorol iawn ond<br />
mae’n gallu bod yn danjerus—wedi<br />
dweud hynny, mae ardal y Western<br />
Cape yn teimlo’n eitha’ diogel.<br />
fy hOff<br />
Le i<br />
nIGEL<br />
OwEns<br />
–032–<br />
Wy wedi joio mynd i Dde Ffrainc hefyd<br />
i ddyfarnu. Mae’r bobl yno’n angerddol<br />
am eu rygbi, mae’r tywydd yn gallu<br />
bod yn dda a’r bwyd a’r gwin mor neis.<br />
Fues i’n ddigon ffodus i ddyfarnu yn y<br />
Stadio Flaminio yn Rhufain cyn hyn ac<br />
mae honno’n un o’r dinasoedd mwyaf<br />
diddorol i mi weld erioed.<br />
Wy wedi dyfarnu mewn amryw stadiwm<br />
wych—ond does dim un well na’n<br />
Stadiwm y Mileniwm ni yng Nghaerdydd.<br />
Dyfarnais i ffeinal y Cwpan Heineken<br />
rhwng Munster a Toulouse yno y llynedd<br />
ac roedd yn brofiad bythgofiadwy.<br />
Ond yn y pen draw, bachan fy milltir<br />
sgwâr ydw i ac wy’n lico bod yng<br />
Nghwm Gwendraeth yng nghanol fy<br />
ffrindiau a’r teulu. Mae pawb yn lico bod<br />
ar ben ei hun weithiau ond, ar y cyfan,<br />
wy’n foi cymdeithasol. Rwy’ bellach<br />
yn byw ym Mhontyberem, dwy filltir o<br />
Fynyddcerrig, lle ces i’n magu. Mae’n<br />
gymuned glos—a does dim lle gwell am<br />
gwmnïaeth na Chlwb Rygbi Pontyberem.<br />
Rwy’n teimlo’n gwbl gartrefol yno, yng<br />
nghanol ffrindiau. A dyma fy hoff le i.<br />
it’s a busy period for rugby referee<br />
nigel Owens. he’s officiating at two<br />
games in the Six nations Championship<br />
and he’s also one of the presenters on<br />
Jonathan davies’ rugby entertainment<br />
show Bwrw’r Bar. One of the reasons he<br />
enjoys his job as a referee is because he<br />
likes to be in the thick of things. his work<br />
has taken him to places as far afield as<br />
france, South Africa and italy, but he<br />
says there’s nowhere better to work<br />
than the millennium Stadium. despite<br />
the jet-setting lifestyle, home is where<br />
the heart is for nigel, in the Gwendraeth<br />
valley. he lives in pontyberem, and<br />
enjoys spending time in the village<br />
rugby club in particular.<br />
bWrW’r bAr<br />
21∑00<br />
13 Mawrth/<br />
20 Mawrth<br />
O Gymru gan Avanti<br />
s4c.co.uk/chwaraeon<br />
y CLWb ryGbI<br />
rHynGWLAdoL:<br />
yr EIdAL v CyMrU<br />
13∑30<br />
14 Mawrth<br />
CyMrU v IWErddon<br />
17∑00<br />
21 Mawrth<br />
O Gymru gan BBC Cymru<br />
s4c.co.uk/chwegwlad<br />
y GAir<br />
OLAf<br />
RyLAnd<br />
TEIFI<br />
s G R Î n 1 0<br />
yn enillydd Cân i Gymru a gwobr BAFTA<br />
Cymru, mae Ryland Teifi yn enw blaenllaw<br />
yn y byd cerddorol ac actio. yma mae’n trafod<br />
ei yrfa a’i fywyd yn y Barri fel gwr ˆ i Roisin<br />
a thad i Lowri, 8 a Cifa, 7.<br />
Roedd canu wastad ar yr aelwyd. Ydi, mae’n<br />
swnio fel ystrydeb, ond roedd cerddorion<br />
ar ddwy ochr i’r teulu ac roedd caneuon<br />
yn fath o eirfa i mi o oed cynnar. Mae<br />
hynny wedi ei drosglwyddo i fy nheulu<br />
i ac mae Roisin a minnau a’r merched<br />
yn gwneud lot o ganu yn y gegin—ni<br />
tamaid bach fel teulu’r Von Trapp!<br />
Fy nhad oedd un o sylfaenwyr gwyl ˆ werin<br />
y Cnapan. Roedden ni’n byw mewn siop<br />
reit ynghanol pentref bach Ffostrasol<br />
ac am chwe mis o’r flwyddyn roedd y lle<br />
yn fwrlwm. Roedd pobl yn galw i drefnu<br />
grwpiau, yn dod i brynu tocynnau ac<br />
artistiaid yn ymweld â ni. Roeddwn i’n<br />
byw gyferbyn â’r cae lle roedd yr ŵyl<br />
yn cael ei chynnal ac ro’n i dal yn<br />
mynd yno i wersylla. Dyddiau da.<br />
–033–<br />
Cnewyllyn fy nghaneuon yw profiad. Rwy’n<br />
ysgrifennu am yr hyn a ddaw o reddf.<br />
Rwy’ byth yn eistedd i lawr yn fwriadol<br />
i ysgrifennu cân am wleidyddiaeth neu<br />
gariad neu berson os nad oes rhyw<br />
ddigwyddiad wedi fy ysbrydoli<br />
i wneud hynny.<br />
Fy rôl actio gyntaf oedd mewn fersiwn<br />
ffilm Gymraeg o Back To The Future. Ro’n<br />
i’n 12 oed pan ges i gynnig rhan yn y Cloc<br />
gan Endaf Emlyn. Ro’n i’n chwarae boi<br />
o’r gorffennol a landiodd yn y dyfodol<br />
mewn hen gloc taid yn hytrach na char<br />
Lamborghini! Roedd yn brofiad gwych<br />
i actio gydag enwau fel Rachel Thomas,<br />
Emyr Wyn a Ray Gravell.<br />
Mae’n braf cael chwarae rhan â bach o<br />
ddiawl yn perthyn iddo fe. Rwy’ wedi<br />
chwarae sawl pregethwr a Chrynwr, felly<br />
pan gynigiwyd rhan Peter Marshall i mi yn<br />
Caerdydd ro’n i’n barod i gofleidio’r her.<br />
dyw Peter yn ei hanfod ddim yn ddyn<br />
drwg. Mae e’n ddyn sy’n meddwl ei fod<br />
yn gwneud daioni. Ond oherwydd nad<br />
oes ganddo ddrych mewnol sy’n dangos<br />
ffaeleddau ei gymeriad, mae’n aml yn<br />
cael ei hun i drwbl.<br />
Mae Iwerddon yn agos iawn at fy nghalon.<br />
Gwyddeles yw Roisin fy ngwraig ac roedd<br />
ei thad, y diweddar Bobby Clancy yn<br />
aelod o’r grŵp gwerin Gwyddelig enwog<br />
The Clancy Brothers. Fe briodon ni yn<br />
Iwerddon ac roedd y Cymry a’r Gwyddelod<br />
yn ateb ei gilydd gyda chaneuon<br />
traddodiadol y ddwy wlad.<br />
yr hyn sydd yn fy ngwneud i’n hapus<br />
yw Roisin a’r merched a’r un bach neu<br />
fach sydd ar y ffordd fis Ebrill. Hefyd<br />
cerddoriaeth a rygbi. Yn y drefn yna!<br />
ryland Teifi is an award-winning actor<br />
and musician. he plays the troubled<br />
character of peter in drama Caerdydd<br />
which returns to <strong>S4C</strong> in the summer. ryland<br />
had a musical upbringing—his father was<br />
one of the founders of the Cnapan folk<br />
music festival. his wife, roisin, is also a<br />
member of the famous irish musical family,<br />
the Clancys. ryland says that family,<br />
music and rugby are the things that<br />
make him happy.<br />
dECHrAU CAnU<br />
dECHrAU CAnMoL<br />
21 CAErdydd a 28 rhagfyr<br />
O yn Gymru dychwelyd gan Avanti<br />
mis Mehefin<br />
O Gymru gan<br />
Fiction Factory<br />
s4c.co.uk/caerdydd
CHwILAIR<br />
GwyL ˆ ddEwI<br />
s G R Î n 1 0<br />
TH E A I r o dd r E C G F<br />
TH r W dd n L W A C E A W<br />
E CH d r y n y L E T p E<br />
A F d E o E o M n n n I<br />
I d A nG p d y y TH A E S<br />
n A L y A n C U M I n T<br />
o TH W C b y I T E L I E<br />
dd L G y TH CH n n TH o H dd<br />
r U A r W r I A n M n F<br />
A G W L E dd o S A E E o<br />
b A U r M y G I n A C d<br />
M A CH o G G I A r d I n<br />
AnTHEM<br />
ARwR<br />
BARddOnIAETH<br />
CÂn I GyMRU<br />
CAwL<br />
CEnHInEn<br />
CEnnIn PEdR<br />
CERddORIAETH<br />
CInIO<br />
CLOd<br />
CynGERdd<br />
dATHLU<br />
dRAIG GOCH<br />
EIsTEddFOd<br />
EMyn<br />
GwLAd<br />
GwLEdd<br />
MAwRTH y CynTAF<br />
MOLIAnT<br />
OEdFA<br />
sAnT<br />
TELyn<br />
–034–<br />
–034–<br />
CysTAdLEUAETH<br />
Enillwch dusw o flodau’r gwanwyn,<br />
i’w anfon at gyfaill, perthynas neu gariad<br />
—neu chi eich hun, wrth gwrs!<br />
I gael cyfle i ennill y wobr, chwiliwch<br />
am y geiriau gerllaw sy’n ymwneud â<br />
thraddodiadau dathlu Gwyl ˆ<br />
ddewi.<br />
Pan ddewch o hyd iddyn nhw i gyd,<br />
bydd y llythrennau sy’n weddill yn<br />
sillafu un o negeseuon enwocaf<br />
ein nawddsant.<br />
Anfonwch eich ateb ar e-bost at<br />
sgrin@s4c.co.uk neu ar gerdyn post at:<br />
Cystadleuaeth y Chwilair, sgrîn, s4C,<br />
Blwch Post 353, Caerdydd CF24 5XA.<br />
y dyddiad cau yw 9 Ebrill.<br />
CysTAdLEUAETH RHydIAn ROBERTs<br />
Mr E Thomas, Porthmadog CysTAdLEUAETH y<br />
CLwB RyGBI Mr steve Evans, Castell-nedd<br />
CysTAdLEUAETH nAdOLIG PLEnTyn ynG<br />
nGHyMRU Ms sarah Barr, Caerdydd<br />
CysTAdLEUAETH y CROEsAIR Ms Meiriona<br />
Jones, Blaenau Ffestiniog<br />
RHEOLAU CysTAdLEUAETH Mae’r cystadlaethau<br />
yn agored i bawb ag eithrio staff s4C, eu teuluoedd<br />
agos a chwmnïau eraill sy’n gysylltiedig â sgrîn. dewisir<br />
yr enillydd/wyr ar hap. Rhoddir gwybod i’r enillydd/<br />
wyr ar ôl y dyddiad cau drwy lythyr neu dros y ffôn.<br />
nid yw’n bosib i’r enillydd gyfnewid y wobr, ond mae<br />
s4C yn cadw’r hawl i gyfnewid y wobr neu unrhyw ran<br />
ohoni ar gyfer gwobr gyfwerth neu o werth ariannol<br />
uwch. Mae penderfyniad y Golygydd yn derfynol.<br />
Cyhoeddir enw’r enillydd/wyr yn rhifyn nesaf sgrîn.<br />
ni dderbynnir cyfrifoldeb am geisiadau a gollir yn y<br />
post neu sy’n methu â chyrraedd erbyn y dyddiad cau.<br />
PRyd Fydd MOdd GwELd IoLo yn rWSIA?<br />
A Fydd IsdEITLAU AR GyFREs CAErDyDD?<br />
Am unrhyw ymholiadau bach a mawr am raglenni<br />
s4C, mae croeso i chi ffonio Gwifren Gwylwyr s4C ar<br />
0870 600 4141 neu e-bostio gwifren@s4c.co.uk. Hefyd,<br />
gallwch gysylltu â’r wifren i archebu copi o sgrîn i’ch<br />
ffrindiau neu deulu. ni ddylai galwad gostio mwy na 6c<br />
y funud o linell BT.
Mwynhewch<br />
fi, rhannwch fi<br />
gyda’ch ffrindiau<br />
ac ail-gylchwch<br />
fi!<br />
Argraffwyd ar<br />
bapur wedi ei<br />
ail-gylchu gydag<br />
inc yn deillio o<br />
lysiau gan<br />
argraffwr ag<br />
Achrediad<br />
Amgylcheddol<br />
ISO 14001.<br />
enjoy me,<br />
share me with<br />
your friends<br />
and recycle me!<br />
printed on<br />
recycled paper<br />
using vegetable<br />
based inks by<br />
a printer holding<br />
environmental<br />
Accreditation<br />
iSO 14001.