⢠Nr 49-50 BELGRAD 2011 ⢠- Polonia-serbia.org
⢠Nr 49-50 BELGRAD 2011 ⢠- Polonia-serbia.org
⢠Nr 49-50 BELGRAD 2011 ⢠- Polonia-serbia.org
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Malarz i baletnica – tragedia w jednym akcie<br />
22<br />
Zapomniana tancerka belgradzkiego Teatru Narodowego,<br />
młoda Polka Eleonora Dobiecka, zmarła w 1931<br />
roku na rękach swego narzeczonego znanego malarza Kosty<br />
Hakmana. Na Nowym Cmentarzu „na skraju miasta”<br />
odbył się niezapomniany pogrzeb, a dziś nie zachował się<br />
nawet grób...<br />
Krótka miłosna opowieść o dwoje znanych artystów – malarzu<br />
Kosty Hakmanie i primabalerinie Eleonorze-Norze Dobieckiej<br />
została już dziś prawie zapomniana. Któżby pamiętał<br />
co wydarzyło się przed 80-ciu laty; przyszło nagle i przeszło.(...)<br />
Pozostały wyblakłe ślady o przedwcześnie zmarłej solistce Baletu<br />
Teatru Narodowego. Prawdę mówiąc, była ona tu niedługo, nawet<br />
nie cały sezon. Jednakże lata 1930/31 były jej sezonem w całej pełni,<br />
gdyż młodziutka Nora Dobiecka pojawiała się najczęściej w głównych<br />
rolach. Nie zapominajmy, że był to jeszcze okres dominującej<br />
obecności rosyjskich emigrantów – tancerzy na naszej scenie<br />
baletowej. Wielu z nich było najbardziej zasłużonych<br />
w założeniu baletu w Belgradzie (1923 r.) i swoim<br />
tańcem oznaczyli jego „dzieciństwo”. Można<br />
przypuszczać, że gdyby dziś, nawet w gronie<br />
ludzi lepiej poinformowanych, wspomnieć<br />
imię Dobieckiej, pierwsza reakcja by była:”ach,<br />
to jedna z Rosjanek!”<br />
Jednak nie była ona Rosjanką.<br />
Urodzona w Warszawie, do Belgradu<br />
przyjechała za namową Antoniego<br />
Romanowskiego, który przybył tu ze<br />
Lwowa na miejsce kierownika Baletu<br />
w Teatrze Narodowym. Oboje<br />
nie przeczuwali, że Elelonora tutaj<br />
wystąpi w swoim ostatnim przedstawieniu<br />
- baletowym i życiowym...<br />
W Teatrze Narodowym otrzymała<br />
miejsce jednej z dwóch primabalerin.<br />
Drugą była Nataša Bošković,<br />
wielka narodowa mistrzyni baletu. Tak<br />
się złożyło że w tamtym sezonie Natasza<br />
często przebywała na gościnnych występach,<br />
dzięki czemu młoda Polka miała<br />
możliwość częściej przedstawiać się belgradzkiej<br />
publiczności w głównych rolach. W ciągu<br />
tego niespełna roku, przygotowała główne role w<br />
baletach „Manewry na wsi”, „Zaproszenie do tańca” i w<br />
odnowionej „Szecherezadzie”.<br />
Postać Dobieckiej najlepiej nam oświetla publikacja „Historia<br />
opery i baletu Teatru Narodowego (do 1941 roku), autora Slobodana<br />
Turlakova. Obok szczegółowego spisu tytułów, ról, na stronach<br />
tej książki znajdują się także fragmenty prasowych recenzji takich<br />
autorów, jak dr Miloje Milojević, dr Viktor Novak, Branko Dragutinović*...<br />
Przed sobą mamy prawdziwą małą mozaikę różnych ocen<br />
i sądów, na podstawie których autor wnioskuje, że Dobiecka była<br />
przez krytyjów chwalona „dzięki swojej urodzie, gracji w tańcu i<br />
umiejętnościom technicznym”.<br />
A teraz dochodzimy do gorzkiej części opowieści. Ten jedyny<br />
sezon belgradzki nieszczęsnej Polki zakończył się już w kwietniu...<br />
* Znane nazwiska w kulturze serbskiej (przyp. tłum).<br />
A miała zaledwie 25 lat. O tym „Polityka” (...), z dnia 17 kwietnia<br />
1931 roku napisała: „Wczoraj, przedpołudniem, zmarła primabalerina<br />
Teatru Narodowego Nora Dobiecka. O pierwszym brzasku<br />
wiosny, w pełnej wiośnie swojej młodości, zgasła niesłyszalnie, cicho<br />
jak jaskółka... Jeszcze przed paroma dniami tańczyła w „Szecherezadzie”<br />
Rymskiego-Korsakowa. W sobotę była na małej wycieczce<br />
w Topčiderze. Była zdowa, uśmiechnięta, pogodna. Skrywała przed<br />
najbliższymi swoją jedyną tajemnicę, która miała stanowić dla niej<br />
najwększe wydarzenie w życiu: w końcu miesiąca miała wyjść za<br />
mąż za naszego rodaka, bardzo wybitnego artystę... I wyjechać w<br />
pierwszych dniach maja w podróż poślubną. Śmierć ją skosiła. W<br />
ciągu trzech dni: grypa, zapalenie płuc, koniec... Prosiła jeszcze, by<br />
ją ubrać w biały chiton i żeby jej przynieść potem kwiatów, dużo<br />
kwiatów... Ostatnie słowa (skierowane do przyjaciółek) były: „Do<br />
widzenia, dziewczynki... Machnęła wyczerpaną ręką i powtórzyła<br />
„Do svidanja, djevočki...”. Dzisiaj ją pochowają na cmentarzu za<br />
Belgradem, /miastem/ gdzie spodziewała się znaleźć szczęście...”<br />
W swoim opisie ostatniego aktu tragedii Eleonory<br />
Dobieckiej gazeta „Vreme” była mniej dyskretna i<br />
swoim czytelnikom oznajmiła, że zamknęła oczy<br />
na rękach malarza p. K. Hakmana**. Ta nagła,<br />
nieoczekiwana śmierć młodej artystki zaszokowała<br />
cały świat teatralny. Umarła<br />
daleko od swoich najbliższych: matki w<br />
Warszawie, którą wspomagała materialnie<br />
i brata bliźniaka, także tancerza.<br />
Nie tylko Teatr Narodowy wziął<br />
na siebie koszty pogrzebu, lecz i cały<br />
personel przyszedł ją pożegnać. Powiadają,<br />
że Belgrad nigdy dotąd tak<br />
masowo nie pożegnał żadnego artysty,<br />
jak Dobiecką na cmentarzu „na<br />
skraju miasta”.<br />
A tam, w tym miejscu, które się<br />
teraz nazywa Novo groblje, grób tej<br />
primabaleriny już nie istnieje. Wszystko<br />
pоkryło zapomnienie. Dziś znajduje<br />
się tu Aleja Zasłużonych. Nie ma też jej<br />
podobizny na ścianach korytarza, na 3.<br />
piętrze (siedzibie Baletu) wśród wystawionych<br />
tam fotografii zasłużonych mistrzów baletu.<br />
Przynajmniej na tyle zasłużyła.<br />
Muharem Šehović (Przeł. J. Maciejewska-Pavković)<br />
Oryginalny tekst: Сликар и балерина – трагедија у једном<br />
чину. Позоришна историја / Мухарем Шеховић. – Политика, 23<br />
јул <strong>2011</strong>, Култура – уметност – наука, бр. 15, 4-5.<br />
** Kosta Hakman (Bosanska Krupa, 1899 – Opatija, 1961), jeden z najwybitniejszych<br />
malarzy serbskich. Jego ojciec był polskim emigrantem,<br />
a matka Serbką z Sarajewa. Był członkiem Młodej Bośni, aresztowany<br />
przez austrowęgierskie władze w 1914. r. W latach 1921 – 1924 studiował<br />
malarstwo w Krakowie. Od 1947 r. profesor Akademii Sztuk Pięknych w<br />
Belgradzie. (Przyp. tłum.)