⢠Nr 49-50 BELGRAD 2011 ⢠- Polonia-serbia.org
⢠Nr 49-50 BELGRAD 2011 ⢠- Polonia-serbia.org
⢠Nr 49-50 BELGRAD 2011 ⢠- Polonia-serbia.org
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
14<br />
Uczta weselna po słowacku u Wiślan w<br />
Ostojićewie<br />
Wesoły orszak drużbów idących po «młoduchę»<br />
Państwo młodzi z rodzicami w stroju weselnym przed „ zaczepinami”<br />
W<br />
artykule Wiślańsko-beskidzkie wesele w trzech wersjach<br />
(Słowo YU Polonii 27/2006, 6-7) naliczyłem w Ostojićewie<br />
sporo wspólnych (ze słowackimi) elementów obrządku<br />
nazywanego wiesieli. W późniejszych badaniach poprawiałem<br />
niektóre mylnie zasłyszane elementy śpiewu i nieustannie<br />
poszukiwałem słowackiej książeczki, w której znajdowały się teksty<br />
przemówień wprowadzających w biesiadę weselną. Na jednym z<br />
tych wesel (Szturc Djury i Szturc Wiery, z tego samego rodu), byłem<br />
obecny 42 lat temu. Ślub zawsze w sobotę i przeważnie jesienią zaczynał<br />
się w godzinach popołudniowych, a uczta ok. 18-tej. W sali<br />
Domu Młodzieżowego (Dom omladine), gdzie zebrała się prawie<br />
połowa tamtejszych dorosłych Wiślan, uczta a potem zabawa taneczna<br />
z czepieniem o północy młoduchy, trwała do samego rana.<br />
Grupa kobiet w średnim wieku podgrzewała potrawy, układała półmiski<br />
i pokazała się na sali dopiero po podaniu ostatniego tortu.<br />
Zajęty nagrywaniem ustnego folkloru, nie rejestrowałem w całości<br />
tego co działo się przy wynoszeniu i podawaniu potraw przez<br />
fiferów, przy jednoczesnych przemówieniach, po których wybuchały<br />
salwy śmiechu. Świadczyło to, że weselnicy z pełnym zrozumieniem<br />
odbierają tekst oracji po słowacku.<br />
Po prawie dwudziestoletniej „suszy” odbyło się w 2009 roku wesele<br />
po „wiślańsku”, wobec czego nadszedł czas, żeby powrócić do<br />
tematu: czy ważniejsze są stare elementy, czy też uczta „po naszemu”?<br />
Przypomnijmy tu, w dużym skrócie, elementy obrzędowe, śpiewy<br />
i nazewnictwo w rytuale weselnym w Ostojićevie. Podczas namłówaczki<br />
w domu rodziców dziewczyny, w obecności starszego<br />
drużby i przy wymianie darów (koszula, chustka czerwona lub materiał<br />
w kolorze czerwonym na sukienkę), wybierano dwóch młodych<br />
drużbów, którzy mieli zapraszać gości. Do tego domu w czwartek<br />
i piątek przedweselny krewni i inni bliscy przynosili kury, jajka i<br />
naczynia. W dzień ślubu, przy wyprowadzaniu młoduchy podstawiano<br />
inną dziewczynę, żądano zapłacenia „paszportu”, a następnie<br />
rodzice udzielali córce błogosławieństwa. Śpiewano przy tym smutną<br />
pieśń pożegnalną. Uczta odbywała się albo w domu wiejskim<br />
albo w wynajętym lokalu. Zaczepiny miały miejsce o północy, kiedy<br />
panna młoda dostawała – dawniej chustkę czerwoną, potem<br />
uprzednio uszytą czerwoną sukienkę, względnie wpinała we włosy<br />
tylko czerwony kwiatek, po czym następowały tańce. Przygrywała,<br />
od dziesięcioleci, węgierska orkiestra, a z młoduchą najpierw tańczyły<br />
kobiety – starościna jako pierwsza. Tańczono polkę, kołomyjkę,<br />
czardasz i płatny taniec o również węgierskiej nazwie menyos. Najważniejsze<br />
śpiewy były: Już nocka, już tu śpią (w czasie namowy),<br />
Mamko, mamko, ne daj ją brać (przy wyprowadzeniu z domu rodziców)<br />
oraz Zaszumiała nadobno dziweczka, zaszumiał i dąb... Dodaję<br />
tu jeszcze nazewnictwo rodzinne: chłop i baba, tacik, potek i potka,<br />
które mają swoje odpowiedniki na Śląsku Cieszyńskim, a nabytki<br />
słowackie są nieznaczne, co nie można powiedzieć o uczcie weslnej.<br />
Kiedy w 2009 roku Josip Cieślar-Tile postanowił z narzeczoną<br />
Nataszą Reves urządzić własne huczne wesele z obowiązkową oracją<br />
starszego drużby i fiferów, okazało się, że większość ludzi pamięta<br />
tylko strzępy tekstów mających ożywić nastrój przy biesiadnym stole,<br />
a książeczki ze skodyfikowanym tekstami przy uczcie weselnej,<br />
po słowacku, zawieruszyły się na zawsze. Trzeba było się odwołać<br />
do przekazu ludowego, najlepiej do własnej babci Luizy Cieślar (ur.<br />
1931), świetnej informastorki, która ten, nie krótki tekst odtworzyła<br />
bez zająknięcia. Przemówienie przy podawaniu dań na stole weselnym<br />
notowało jednocześnie trzech mężczyn: J.C. –Tile (1977) i<br />
A.K. (1958), a więc należących do dwóch pokoleń Wiślan, obydwaj<br />
bez dokładnej znajomości pisowni słowackiej, a jako trzeci – autor<br />
tego artykułu, który stosował grafikę polską. Swój zapis, zanotowany<br />
„serbską łacinicą” J.C.-Tile odstąpił folklorystce dr Katarzynie<br />
Marcol z Cieszyna oraz profesorowi z Belgradu. Pani dr Marcol wydrukowała<br />
tą wersję w całości z tam figurującymi imionami pary<br />
Oskar Bičei i Tatjana Urbanek, dodając doskonałe tłumaczenie integralnego<br />
tekstu na język polski, z którego powtarzamy tylko tekst<br />
Zaproszenia. A dla ilustracji możliwych zniekształceń przy niepełnej<br />
znajomości pisowni słowackiej, podajemy urywki o „polievce”,<br />
„paprekašu”.<br />
P o l j e v k a<br />
Pozor, pozor!!!<br />
Nje stojće mi v čeśće<br />
Abi sa dostal ku mladej njevesće!<br />
Ženi, ženi ženjički<br />
Panjenki a panički,<br />
Dobri pozor davajće.<br />
Tu sa njesje poljevočka,<br />
V njej je kohut aj sljepočka,