Ministarstvo finansija Crne Gore Jul - septembar ... - Vlada Crne Gore
Ministarstvo finansija Crne Gore Jul - septembar ... - Vlada Crne Gore
Ministarstvo finansija Crne Gore Jul - septembar ... - Vlada Crne Gore
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
<strong>Ministarstvo</strong> <strong>finansija</strong> <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong><br />
<strong>Jul</strong> - <strong>septembar</strong>, 2009.<br />
Bilten XVII
Ministars t vo fina n sija <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong><br />
BILten XVII<br />
<strong>Jul</strong> - <strong>septembar</strong> 2009.<br />
www.mf.gov.me<br />
UPRAVE<br />
Poreska uprava:<br />
Uprava carina:<br />
Uprava za antikorupcijsku inicijativu:<br />
Uprava za sprečavanje pranja n ovca:<br />
Uprava za nekretnine:<br />
Direkcija za javne na b av k e:<br />
w w w.poreskauprava.g ov.m e<br />
w w w.upravacarina.g ov.m e<br />
w w w.antikorup.g ov.m e<br />
w w w.aspn.g ov.m e<br />
w w w.nekretnine.co.m e<br />
w w w.djn.g ov.m e
g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re g jul - <strong>septembar</strong> 2009.<br />
4-5<br />
6-9<br />
10-11<br />
12-13<br />
14-19<br />
20-22<br />
23-27<br />
28-32<br />
33-34<br />
Sadržaj<br />
Uvodnik<br />
- potpredsjednik Vlade i ministar <strong>finansija</strong>, dr Igor Lukšić<br />
U fokusu - 2010 Izvještaj o lakoći poslovanja za period jun 2008 – jun 2009. godina<br />
- Bojana Boškovic, samostalni savjetnik<br />
- Ivan Radulović, samostalni savjetnik III<br />
Pravo etažne svojine<br />
- Milanka Otović, samostalni savjetnik III<br />
Priprema nacionalne strategija razvoja<br />
- Borislav Ratković, pomoćnik ministra za ekonomsku politiku i razvoj<br />
Raspored javnih prihoda<br />
- Dušanka Rudović, samostalni savjetnik I<br />
Lisabonski ugovor – novo lice konstitucionalizma<br />
- Ana Ivanović, samostalni savjetnik I<br />
- Nina Vukotić, savjetnik<br />
Aktivnosti potpredsjednika Vlade i ministra <strong>finansija</strong> u periodu<br />
jul - <strong>septembar</strong> 2009. godine<br />
- Gordana Jovanović, portparol<br />
- Ivona Mihajlović, asistent portparola<br />
INFO WEB Ministarstva <strong>finansija</strong> za period jul - <strong>septembar</strong> 2009. godine<br />
- Gordana Jovanović, portparol<br />
- Ivona Mihajlović, asistent portparola<br />
Iz novinarskog ugla - Hronologija krize<br />
- Biljana Radosavović, novinarka Radija Crna Gora
g jul - <strong>septembar</strong> 2009. g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re<br />
35<br />
Zakup državne imovine<br />
- Maja Mitrović, samostalni savjetnik I<br />
36-39<br />
40<br />
41-43<br />
44-49<br />
50-52<br />
53-56<br />
57-62<br />
Izvještaj o državnom dugu na dan<br />
30. <strong>septembar</strong> 2009. godine<br />
- Ana Banović, savjetnik u Odsjeku za upravljanje<br />
dugom i gotovinom<br />
- Mersija Purišić, samostalni savjetnik I u Odsjeku za<br />
upravljanje dugom i gotovinom<br />
Informacija o poglavljima upitnika u koordinaciji<br />
Ministarstva <strong>finansija</strong><br />
- Ana Ivanović, samostalni savjetnik I<br />
- Nina Vukotić, savjetnik<br />
Lizing - stanje na tržistu u prvom<br />
pologodištu 2009. godine<br />
- Bojana Boškovic, samostalni savjetnik I<br />
- Jelena Vojinović, samostalni savjetnik III<br />
Uspostavljanje AFCOS sistema u Crnoj Gori<br />
- Ivana Koljenšić, samostalni savjetnik III<br />
- Bojana Poček, samostalni savjetnik III<br />
Upravljanje rizikom u projektima<br />
finansiranim iz IPA fondova<br />
- Žarko Krcunović, samostalni namještenik III<br />
Analiza konsolidovane javne potrošnje<br />
za period januar-<strong>septembar</strong> 2009. godine<br />
- Vladislav Karadžić, samostalni savjetnik I<br />
- Radovan Živković, samostalni savjetnik I<br />
- Iva Vuković, viši savjetnik III<br />
Realizacija javne potrošnje lokalne<br />
samouprave za period januar-jun 2009. godine<br />
- Gordana Radović, samostalni savjetnik I<br />
- Snežana Mugoša, samostalni savjetnik I<br />
<strong>Ministarstvo</strong> <strong>finansija</strong> <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong><br />
Bil ten Mi nis tar stva fi nan si ja<br />
jul-<strong>septembar</strong>, 2009. go di ne<br />
Broj:<br />
17<br />
iz la zi:<br />
kvar tal no<br />
izdavač:<br />
Mi nis tar stvo fi nan si ja<br />
Cr ne Go re<br />
za izdavača:<br />
dr igor Lukšić<br />
Ured nik:<br />
Gordana Jovanović<br />
Uređivački odbor:<br />
mr Milorad katnić,<br />
Mila barjaktarović,<br />
Nemanja Pavličić,<br />
Biljana Šćekić,<br />
Periša Perović,<br />
Borislav ratković,<br />
Nataša kovačević,<br />
Boris bušković<br />
Di zajn:<br />
Adil Tuzović<br />
Tehnički asistent:<br />
Ivona Mihajlović<br />
kon takt:<br />
Pr sLUŽba<br />
MINISTARSTva FINANSIJA<br />
tel:<br />
+382 20 224 581<br />
fax:<br />
+382 20 224 450<br />
e-mail:<br />
mf@gov.me<br />
web:<br />
www.mf.gov.me<br />
adresa:<br />
Stanka dragojevića br 2,<br />
Pod go ri ca
g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re g jul - <strong>septembar</strong> 2009.<br />
Potpredsjednik Vlade<br />
i mi nis tar fi nan si ja Cr ne Go re,<br />
dr Igor Luk šić<br />
Kon takt:<br />
te le fon: +382 20 242-835<br />
fax: +382 20 224-450<br />
e-mail: mf@gov.me<br />
web: www.mf.gov.me<br />
Poštovani čitaoci,<br />
Da li je pretenciozno izreći da će narednih nekoliko<br />
mjes eci bitno uticati na put kojim će se ekonomski sistem<br />
<strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> kretati u narednim godinama? Sasvim sigurno<br />
da tako zvuči, ali vjerujem da je takav iskaz realan. Očekuje<br />
nas mnogo posla u nekoliko različitih polja, ali se sva ona u<br />
suštini srijeću na istom horizontu. U mjeri u kojoj će određene<br />
politike biti realizovane bitno zavisi kakav će ishod ekonomskih<br />
kretanja biti.<br />
Globalna finansijska, a potom ekonomska kriza, ostavila<br />
je trag na svjetsku ekonomju. Ukupni tokovi kapitala<br />
su smanjeni, svjetska razmjena, takođe, a veliki broj radnika<br />
je ostao bez posla. Svjetska ekonomija prolazi kroz korekciju,<br />
koja će bez obzira na državnu podršku, trajati dugo. Rast<br />
svjetske ekonomje će biti spor i dugačak, a zabrinutost raste,<br />
jer su fiskalni stimulusi, usljed limitiranosti akumulacije<br />
javnog duga, vremenski ograničeni. U takvom kontekstu se<br />
Crna Gora suočava sa brojnim izazovima, kako kratkoročnim,<br />
tako i dugoročnim.<br />
Imajući u vidu druga iskustva, prije svega, baltičkih zemalja,<br />
pa i nekih veoma razvijenih i zemalja u regionu, pad<br />
crnogorske ekonomije bi se mogao okarakterisati kao srednji.<br />
Ipak, imajući u vidu prosječni rast ekonomije u tri godine prije<br />
krize poremećaj je, ipak, značajan. S jedne strane, pojedine<br />
oblasti ekonomije, na primjer industrijska proizvodnja, bilježe<br />
dramatičan pad. S druge strane, možemo govoriti o smanjivanju<br />
inflacije na skroman nivo, kao i o značajnoj korekciji<br />
spoljnotrgovinskog debalansa. Interesantna okolnost je da<br />
do sada ekonomska kriza nije prouzrokovala drastičan rast<br />
nezaposlenosti, kao u mnogim drugim zemljama. Takođe, više<br />
je nego očigledno da se struktura ekonomije pomjera ka<br />
malim i srednjim preduzećima.<br />
Sve to upućuje da nas u narednom periodu očekuje<br />
nekoliko zadataka. Optimizacija pojedinih preduzeća, odnosno<br />
realizacija socijalnih programa je preduslov za stabilizaciju<br />
i potom oporavak dijela industrijske proizvodnje. Na tome<br />
se priča, svakako, ne završava. Postoje dugoročno brojne<br />
mogućnosti za produbljivanje industrijske proizvodnje, kako<br />
razvojem metalske, tako i energetske industrije, ali i drugih<br />
oblasti, povezivanjem velikih kompleksa sa sektorom malih i<br />
srednjih preduzeća.<br />
Drugi ključni zadatak je donošenje budžeta za iduću<br />
godinu. On mora biti realan i održiv. Istovremeno, treba da<br />
obezbijedi održavanje stabilnosti ekonomije, kako bi se povoljno<br />
djelovalo na prilike za ekonomski rast. Tačka balansa<br />
4
g jul - <strong>septembar</strong> 2009. g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re<br />
nivoa budžetskog deficita i javnog duga je značajno niža nego<br />
u razvijenim zemljama. Iz tog razloga je potrebno dodatno<br />
korigovati budžetsku potrošnju, kako bi budžetski deficit bio<br />
zadržan na nivou do 2% BDP-a i koji bi, prije svega, služio<br />
za finansiranje kapitalnih infrastrukturnih investicija. Jedan<br />
od preduslova u tom smislu je smanjivanje potrošnje za najmanje<br />
oko 3% BDP-a, odnosno oko 100 miliona eura.<br />
Jedna od ispravnih odluka u dosadašnjem trajanju krize<br />
je bila da se ne reaguje odmah sa smanjivanjem fonda zarada.<br />
Ipak, taj vremenski prostor je iscrpljen, pa je neophodno<br />
što brže privesti kraju pregovore vezane za izmjene kolektivnog<br />
ugovora. Razumije se, to je posao koji nailazi na jako<br />
puno nerazumijevanja i otpora, ali smatram da postoji prostor<br />
da se postigne kompromis oko zadovoljavajućeg modaliteta.<br />
U svakom slučaju, bolje je u iduću godinu ući sa odlukom o<br />
privremenom finansiranju nego donositi budžet koji ne bi bio<br />
održiv. Kao da već čujem oponente koji slavodobitno hitre<br />
da podsjete na svoje riječi od prošle godine. Ne! Potpuno je<br />
drugačiji okvir i situacija. Sada znamo gdje smo, i za razliku<br />
od kritika koje smo slušali i apokalipse koja se najavljivala,<br />
crnogorska ekonomija je položila test vitalnosti.<br />
Dugoročni izazovi koje je ekonomska kriza do kraja osvijetlila<br />
su potreba reforme državne administracije, sistema<br />
obrazovanja i zdravstva, kao i sistema socijalne zaštite kombi<br />
novanjem aktivnosti u javnom i privatnom sektoru. To s<br />
ciljem da ove usluge budu efikasnije i efektivnije, kao i da<br />
dalje doprinose smanjivanju siromaštva.<br />
Duboko vjerujem, i po meni je to vrijeme krize samo<br />
potvrdilo da je u budućem periodu neophodno dodatno raditi<br />
na liberalizaciji ekonomije i podsticanju tržišnih principa.<br />
Programi lakoće poslovanja i slobodne trgovine se ističu<br />
kao generatori produktivnosti i rasta u svim ekonomskim<br />
forumima i dobijaju dodatni značaj u vremenu ekonomskih<br />
poteškoća. Ekonomiju treba osloboditi stega. Budžetska po<br />
litika je mjesto gdje treba promovisati socijalne funkcije u<br />
cilju povećanja dobrobiti svakog člana društva. Da bi to bilo<br />
moguće, potrebno je uložiti dodatne napore u cilju reformisanja<br />
strukture budžetske potrošnje.<br />
dr Igor Lukšić,<br />
potpredsjednik Vlade i ministar <strong>finansija</strong><br />
5
g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re g jul - <strong>septembar</strong> 2009.<br />
U fokusu<br />
2010 Izvještaj o lakoći<br />
poslovanja za period<br />
jun 2008 - jun 2009. godina<br />
Globalni pregled<br />
Svjetska banka, odnosno Među na rodna finansijska korporacija, je se pte mbra 2009. godine objavila 2010 Izvještaj o lakoći<br />
poslovanja (2010 Doing Business Report), koji obuhvata period jun 2008 – jun 2009. godine.<br />
Uprkos mnogim izazovima u 2008/2009. godini, u poređenju sa prethodnim godinama, počev od 2004. kada je Doing<br />
Business počeo da pra ti reforme primjenjujući svoje indi ka to re, sve više <strong>Vlada</strong> širom svijeta impleme ntiralo je regulatorne reforme<br />
6
g jul - <strong>septembar</strong> 2009. g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re<br />
usmjerene olakšavanju poslovanja. Doing Business je evidentirao 287 reformi u 131 eko nomiji, između juna 2008. i maja 2009.<br />
godine, što predstavlja 20% više nego u prethodnoj godini. Reforme su bile usmjerene ka olakšavanju započinjanja i vođenja<br />
biznisa, jačanju imovinskih pra va i poboljšanju efikasnosti rješavanja komercijalnih sporova i stečajnih proce dura.<br />
Prva četiri mjesta, kao i prethodne godine zauzimaju, Singapur, Novi Ze la nd, Hong Kong i SAD, dok, ako posma tramo region<br />
i jugistočnu Evropu, ispred <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> od tranzicionih zemalja iz okruženja su: Makedonija (32 mjesto), Slo vačka (42), Bugarska<br />
(44), Slovenija (53), Rumunija (55). Crna Gora zauzima bolju poziciju od Poljske (72 mjesto), Tur ske (73), Česke Republike (74),<br />
Italije (78), Albanije (82), Srbije (88), Hrvatske (103), Grčke (109), Kosova (113), Bosne i Hercegovine (116).<br />
Kao i prethodnih godina, većina re fo rmi odigrala se u zemljama u razvoju. U „zemljama niskog prihoda“ (low income countries)<br />
i „zemljama ispod srednjeg pri hoda“ (lower middle income countries) sprovedeno je dvije trećine od ukupno registrovanih reformi<br />
Doing Business Iz vještajem. Istovremeno, tri četvrtine od ukupnog broja ekonomija obuhvaćenih Doing Business Izvještajem,<br />
ostvarile su reforme, ostatak ekonomija je ostao na istom nivou, kao i prethodne godine. Po prvi put, ekonomija podsaharske<br />
Afrike, Ruanda bila je najbolji reformator. Pet drugih zemalja „niskog“ i ispod „srednjeg“ prihoda – Egipat, Liberija, Moldavija,<br />
Kir giska Republika i Tadžikistan – pridružili su se Ruandi na listi top deset najboljih reformatora. Biti na listi top deset reformatora<br />
(ove godine su to: Ruanda, Kir giska Republika, Makedonija, Bjelorusija, Ujedinjeni Arapski Emirati, Moldavija, Ko lumbija,<br />
Tadžikistan, Egipat i Liberija) podrazumijeva biti ekonomija koja je zahvaljujući reformama u tri ili više od ukupno deset oblasti<br />
pokrivenih Doing Businessom značajno poboljšala svoju poziciju u Izvještaju.<br />
Ako se intenzitet sprovođenja refo rmi posmatra po regionima, onda su re fo rmatori posebno bili aktivni u dva regiona,<br />
istočnoj Evropi i centralnoj Aziji i na Bliskom Istoku i Sjevernoj Africi. U oba regiona, konkurencija između susjeda odigrala je<br />
značajnu ulogu u motivisanju reformi. Ekonomije u regionu istočne Evr ope i centralne Azije, koji je najviše po gođen krizom, bili su<br />
najaktivniji re fo r matori u posljednjih šest godina za redom. Dvadeset šest od ukupno dvade set sedam ekonomija ovog regiona,<br />
uključujući i Crnu Goru, su reformisale poslovno okruženje u najmanje jednoj oblasti obuhvaćenoj Doing Businessom.<br />
Zapaženi trend u posljednje tri go dine je da se intezitet reformi „kretao“ od zemalja Evropske unije ka zemljama Istoka.<br />
Albanija, Bjelorusija, Kirgiska Re pu blika i Makedonija implementirale su reforme u više oblasti već treću godinu za redom. Izvještaj<br />
kaže i da su, Kazakstan, Crna Gora i Tadžikistan, inspirisani sus jedima povećali napore reformisanja u proteklom periodu.<br />
Crna Gora u Doing Business Izvještaju<br />
Crna Gora je u prethodnoj periodu poboljšala biznis ambijent i za šest mjesta popravila svoju poziciju zauzimajući 71.<br />
mjesto od ukupno rangirane 183 države. Na osnovu evidentiranih reformi ocijenjen je napredak u četiri od ukupno deset indikatora,<br />
a svega jedanaest država je ostvarilo poboljšanje u većem broju obl asti od <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong>. Napredak <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> je prepoznat<br />
u četiri oblasti obuhvaćene Doing Business metodologijom, kod indi katora: otpočinjanje biznisa, izdavanje gra đevinskih dozvola,<br />
zapošljavanje rad nika i plaćanje poreza.<br />
U oblasti započinjanja biznisa, Cr na Gora se navodi kao reformator u po g le du ubrzane registracije obveznika kod Poreske<br />
uprave i fondova za zdrav s tveno i penzijsko-invalidsko osi gu ra nje uvođenjem jedinstvenog obras ca za njihovu prijavu. Sprovedene<br />
refo rme doprinijele su skraćenim ili poje dno st avljenim postregistracionim procedur a ma.<br />
U dijelu reformi koje su preduzete ka ko bi se pojednostavilo izdavanje građevinskih dozvola 1 , konstatovano je da u Crnoj<br />
Gori, napredak u ovoj oblasti konstatovan je donošenjem nove regulative, kroz Zakon o uređenju prostora i izgradnji objekata,<br />
pojednostavljenog postupka pribavljanja dozvola uz pomoć potvrde o procjeni rizika, uvodeći na taj način skraćeni postupak za<br />
manje građevine, sa fokusom na veće projekte sa značajnim uticajem na životnu sredinu u pogledu sigurnosti.<br />
U oblasti radnih odnosa, koju reguliše indikator zapošljavanje radnika, potvrđene su olakšice i pogodnosti implementirane<br />
novim zakonskim rješenjem koje su rezultirale fleksibilnijim tržištem rada. Crna Gora je, kao i Makedonija počela da primjenjuje<br />
ugovore na određeno vrijeme koji su fleksibilniji, bez limita o kumulativnom trajanju. Shodno novoj regulativi, u slučajevima<br />
proglašavanja zaposlenog viškom, poslodavac je dužan da istog obavijesti petnaest dana unaprijed, te više nije dužan da informiše<br />
treću stranu (Sindikat i Zavod za zapošljavanje).<br />
Analizom indikatora plaćanje poreza ukazano je na značajno smanjenje poreskih stopa u Crnoj Gori. Registrovano je<br />
smanjenje stopa poreza na dobit (koje nije bilo evidentirano u prethodnim Izvještajima), kao i smanjenje opterećenja na zarade<br />
i doprinose koje plaćaju poslodavci.<br />
U ostalih šest oblasti, odnosno Doing Business indikatora Crna Gora nije pogoršala regulativu, procedure, troškove ili<br />
vrijeme, već prosto nije napravila nijednu dodatnu reformu na poboljšanje trenutnog stanja, dok su druge zemlje reformisale i<br />
tako „prestigle“ poziciju koju je Crna Gora ostvarila prošle godine.<br />
Takođe, Crna Gora je, poslije Makedonije, ostvarila bolji napredak na globalnoj listi od ostalih zemalja regona. Međutim, to<br />
1 - U ovoj oblasti istočna evropa i centralna azija imaju najviše reformi u posljednje tri godine i zabilježene su u bjelorusiji, bosni i hercegovini, hrvatskoj, Gruziji,<br />
Kazakstanu, kirgiskoj republici, Makedoniji, Crnoj Gori, sloveniji, Tadžikistanu i Uzbekistanu. U prosjeku, reforme su dovele do smanjenja procedura od 7%, vremena<br />
od 15% i troškova od 26.5%.<br />
7
g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re g jul - <strong>septembar</strong> 2009.<br />
ne znači da bi se intenzitet reformi u narednom periodu trebao usporiti. Naprotiv, činjenica da u šest oblasti za godinu dana nisu<br />
napravljena poboljšanja obavezuje na dalje zalaganje na njihovom unapređenju.<br />
Ohrabrena poboljšanjem svoje pozicije u Izvještaju o lakoći poslovanja, ali istovremeno i nezadovoljna trenutnim 71.<br />
mjestom u Izvještaju o lakoći poslovanja, <strong>Vlada</strong> <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> će kroz Savjet za eliminisanje biznis barijera nastaviti aktivnosti na<br />
unapređenju poslovnog ambijenta. U tom smislu, <strong>Ministarstvo</strong> <strong>finansija</strong> kao administrativno tehnička podrška Savjetu, posebno<br />
ostvaruje saradnju sa Svjetskom bankom (Doing Business Jedinicom za reforme) u cilju zajedničkog rada na identifikovanju<br />
prioritetnih oblasti koje je potrebno reformisati. Ova saradnja rezultirala je predlogom Akcionog plana za unapređenje poslovnog<br />
ambijenta, koji je pripremila Svjetska banka, a u kome su identifikovani kratkorčni i srednjoročni prioriteti za svaku od oblasti koju<br />
pokriva Doing Business izvještaj. Ovaj Akcioni plan je Savjet za eliminisanje biznis barijera usvojio kao polaznu osnovu za dalje<br />
djelovanje na eliminisanju biznis barijera i zadužio svako resorno ministarstvo da na osnovu tog Akcionog plana, pripremi detaljan<br />
plan aktivnost, dinamiku izvršenja i imenuje nosioce aktivnosti na unaprijeđenju poslovnog ambijenta. Nakon usvajanja finalnog<br />
plana, koordinatori aktivnosti će redovno izvještavati Savjet za eliminisanje biznis barijera o ostvarenom napretku.<br />
Analizirajući ovogodišnji Doing business izvještaj, te preporuke Svjetske banke identifikovano je pet oblasti u kojima postoji<br />
dovoljno prostora za unapređenje i to: izdavanje građevinskih dozvola, plaćanje poreza, prekogranična trgovina, izvršenje ugovora<br />
i zaštita investitora. Ukoliko bi Crna Gora u narednom periodu napravila dovoljno unapređenja u pomenutim oblastima, to bi joj<br />
obezbijedilo da bude rangiana u top deset najbolje rangiranih zemalja po lakoći poslovanja.<br />
<strong>Ministarstvo</strong> <strong>finansija</strong> je, u posmatranom periodu (jun 2008 – jun 2009. godine), koordiniralo aktivnostima resornih<br />
ministarstava i drugih institucija u čijoj je nadležnosti regulativa u vezi započinjanja i obavljanja poslovnih aktivnosti u Crnoj<br />
Gori. Poboljšanje indikatora i ukupne pozicije na listi je potvrda uspješnog rada svih institucija na eliminisanju biznis barijera<br />
i unapređenju biznis ambijenta. Na osnovu intenzivne saradnje, predstavnici Svjetske banke su prepoznali uložene napore i<br />
evidentirali reforme sprovedene u određenim oblastima. Bolje pozicioniranje <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> dalo je podstrek Ministarstvu <strong>finansija</strong> da<br />
nastavi implemenataciju brojnih mjera i politika koje će učiniti naš poslovni ambijent konkurentnijim, kao i doprinijeti da državna<br />
uprava bude efikasan servis građana.<br />
Pored navedenog <strong>Ministarstvo</strong> <strong>finansija</strong>, kroz aktivnosti u okviru Savjeta za eliminisanje biznis barijera, je u posljednjoj<br />
nedjelji oktobra, u saradnji sa Svjetskom bankom, a pod pokroviteljskovom Projekta za jačanje kapaciteta Ministarstva <strong>finansija</strong> 2<br />
organizovalo Radionicu o Doing business indikatorima, metodologiji njihovog utvrđivanja, kao i preporukama Svjetske banke za<br />
unapređenje poslovnog ambijenta.<br />
* * *<br />
Poruka Doing Business Izvještaja za biznis ambijent u Crnoj Gori jeste da je, i pored ostvarenog poboljšanja, još uvijek<br />
opterećen barijerama bilo u pogledu procedura, vremena ili troškova koje bi trebalo eliminisati. Navedeni Izvještaj treba shvatiti<br />
kao određen „sistem nadzora“ koji svake godine opominje ili nagrađuje zemlju u pogledu učinjenog za biznis ambijent i ne<br />
dozvoljava joj da „živi na lovorikama“ postignutog uspjeha, jer će već sljedeće godine neke druge zemlje učiniti više i napredovati<br />
bolje na globalnoj ljestvici.<br />
2 - Projekat finansira holandska vlada, a implementira UNDP.<br />
8
g jul - <strong>septembar</strong> 2009. g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re<br />
Makedonija<br />
Makedonija se već drugu godinu za redom nalazi na listi<br />
top deset najboljih reformatora u Doing Business Izvje štaju. Ova<br />
zemlja je u analiziranom periodu poboljšala biznis ambijent i za<br />
čak trideset sedam mjesta popravila svoju poziciju zauzimajući 32.<br />
mjesto od ukupno rangirane 183 države. Na osnovu evidentiranih<br />
reformi, ocijenjen je napredak u osam od ukupno deset indikatora,<br />
čineći Ma kedoniju nabolje rangiranom tranzicionom zemljom iz<br />
okruženja. U posljednjih pet godina, Makedonija je imple mentirala<br />
najmanje devetnaest reformi u osam od ukupno deset oblasti<br />
pokrivenih Doing Businessom.<br />
Kod indikatora započinjanje biznisa, Makedonija je<br />
rangirana na 6. mjestu (poboljšanje od 7 mjesta), dok je Crna<br />
Gora na 85. (poboljšanje od 22 mjesta). U Makedoniji procedura<br />
započinjanja biznisa sada traje četiri dana (u Crnoj Gori 13 dana).<br />
Ovom skraćenju je značajno doprinijela drugačija organizacija<br />
samog procesa registracije. Sa da preduzetnik predaje svu<br />
potrebnu dokumentaciju Centr alnom registru, a ovaj organ dalje<br />
komunicira i prosljeđuje relevantne informacije i dokumentaciju<br />
ostalim organima i institucijama. Takođe, sada se informacije<br />
o osnivanju preduzeća ne objavljuju u službenim glasilima, već<br />
elekt ronski, što je, recimo, slučaj i u Njemačkoj.<br />
Kada je u pitanju izdavanje građevinskih dozvola,<br />
Makedonija se nalazi na 137. mjestu (poboljšanje od 14 mjesta)<br />
dok je Crna Gora na 160. mjestu (poboljšanje od 6 mjesta).<br />
Makedonija je nastavila rad na poboljšanju efi ka snosti procesa<br />
izdavanja dozvola kroz modernizovane procedure i smanjenja<br />
vremena neophodnog za dobijanje građevinskih dozvola. 1<br />
U oblasti zapošljavanje radnika, Makedonija je zauz ela<br />
58. mjesto (poboljšanje za 64 mjesta), dok je Crna Go ra na 46.<br />
mjestu (poboljšanje od 6 mjesta). Ocijenjeno je da je Makedonija<br />
svoju regulativu u visokom stepenu uskladila sa EU standardima.<br />
Ugovori na određeno vrijeme koji se odnose na poslove sa<br />
neodređenim trajanjem sada mogu da važe i do 60 mjeseci.<br />
Kada je u pitanju noćni rad, poslodavci mogu da izaberu način<br />
planiranja, trajanje, učestalost i izmjenu smjena. Poslodavac i<br />
1 - U Makedoniji procedura izdavanja dozvola traje 146 dana, a u Crnoj Gori 230.<br />
zaposleni imaju mogućnost slobodnog dogovora, kada su u pitanju<br />
slobodni dani u nedjelji i broj dana godišnjeg odmora. Zahtjevi koji<br />
su se odnosili na zadržavanje ili preraspoređivanje viška radnika<br />
i prioritetna pravila za ponovnim zapošljavanjem, shodno novoj<br />
regulativi više ne važe.<br />
Kod indikatora registrovanje imovine Makedoniji je pripalo<br />
63. mjesto (poboljšanje od 25 mjesta), dok je Cr noj Gori pripalo<br />
131. mjesto (pogoršanje od 6 mjesta). Na poboljšanje pozicije<br />
uticalo je uvođenje vremenskih rokova u registru. Ovo je omogućilo<br />
smanjenje neophodnog vre mena za registrovanje imovine za 8<br />
dana. Broj potrebnih dana za registrovanje imovine u Makedoniji<br />
je 58, dok je u Crnoj Gori 86.<br />
U oblasti Zaštite investitora, Makedonija se nalazi na 20.<br />
mjestu (poboljšanje od 68 mjesta), dok se Crna Gora nalazi na 27.<br />
mjestu (pogoršanje od 2 mjesta). U julu 2008. godine makednoski<br />
Parlament je odobrio amandmane na Zakon o trgovini iz 2004.<br />
godine. Amandmani su pojačali obaveze koje se odnose na<br />
objavljivanje i modifikovali su proces davanja saglasnosti za<br />
poslove koje obavljaju pove zana lica. Direktori sada moraju da<br />
objavljuju sveobuhvatne podatke poslovima između povezanih<br />
lica u godišnjim izvještajima.<br />
Kada je u pitanju plaćanje poreza, Makedonija je zau zela<br />
26. mjesto (poboljšanje od 2 mjesta), dok je Crna Gora na 145.<br />
mjestu (pad od 6 mjesta). Makedonija, kao i Crna Gora, Moldavija i<br />
Poljska smanjile su poreze iz oblasti radnih odnosa, kao i obavezne<br />
doprinose plaćene od stra ne poslodavca. Elektronski sistemi<br />
se sve više koriste u regionu, pa je i u Makedoniji elektronsko<br />
popunjavanje pri java obavezno za sve poreze.<br />
Niži troškovi uvoza i izvoza kod indikatora prekogra nična<br />
trgovina omogućili su Crnoj Gori (47) da se bolje pozicionira od<br />
Makedonije (62). Troškovi izvoza (USD po kontejneru) u Crnoj Gori<br />
iznose 775, dok u Makedoniji izno se 1,436. Kada je u pitanju<br />
uvoz, troškovi (USD po konte jneru) u Crnoj Gori iznose 890, a u<br />
Makedoniji 1,420.<br />
U indikatoru zatvaranje biznisa neophodno vrijeme i<br />
troškovi omogućili su Crnoj Gori da se nađe na 44. mjestu, dok<br />
se Makedonija nalazi na 115. mjestu. Za zaključivanje biznisa u<br />
Crnoj Gori su potrebne 2 godine, dok su u Maked oniji potrebne<br />
2.9 godina.<br />
Bojana Bošković<br />
Ivan Radulović<br />
Bojana Bošković,<br />
samostalni savjetnik I<br />
Ivan Radulović,<br />
samostalni savjetnik III<br />
9
g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re g jul - <strong>septembar</strong> 2009.<br />
Pravo etažne svojine<br />
Etažna svojina je takođe, jed an oblik<br />
zajedničke svojine. Etažna svojina je<br />
svojina na realnom, fizičkom dijelu zgrade,<br />
tj. na stanu, kao posebnom dijelu zgrade,<br />
ali uključuje i pravo na zajedničke djelove<br />
zgrade i pravo korišćenja zemljišta, na<br />
kome se nalazi zgrada.<br />
Pravo etažne svojine u Crnoj Gori<br />
uređuje Zakon o svojinsko pravnim odnosima<br />
(“Službeni List CG”broj 19/09)<br />
i Zakon o etažnoj svojini (“Službeni List<br />
RCG” br.71/04,13/07 i 047/08).<br />
Etažnom svojinom u smislu Zakona<br />
o svojinsko pravnim odnosima smatra se<br />
pravo svojine na posebnim djelovima<br />
zgrade ili poslovne zgrade s kojim su<br />
nedjeljivo povezana određena prava na<br />
zajedničkim djelovima zgrade i zemljištu<br />
na kome je izgrađena zgrada. Stambenu<br />
zgradu čine posebni i zajednički djelovi.<br />
Posebni djelovi sta m bene zgrade su<br />
stanovi, poslovne prostorije, posebni podrumi,<br />
posebna potkrovlja, posebne garaže,<br />
otvoreni balkoni, terase i dr.<br />
Pored posebnih djelova Zakon o<br />
svojinsko pravnim odnosima uređuje i<br />
zajedničke djelove stambenih zgrada koji<br />
služe stambenoj zgradi kao cjelini, a to<br />
su: temelji, vertikalna konstrukcija, horizontalna<br />
konstrukcija, krov, prozori, vrata,<br />
požarni, stepeništa, kanali za smeće<br />
i dr. zajednički djelovi stambene zgrade<br />
koji se tretiraju kao cjelina zgrade, predstavljaju<br />
zajedničku nedjeljivu svojinu<br />
svih vlasnika.<br />
Na urbanističkoj parceli na kojoj<br />
je stambena zgrada izgrađena, vlasnici<br />
posebnih djelova zgrade, takođe, imaju<br />
zajedničku nedjeljivu svojinu. Ovaj Zakon<br />
10
g jul - <strong>septembar</strong> 2009. g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re<br />
poznaje i pravo nadogradnje.<br />
Stambena zgrada se može nadograditi<br />
saglasno propisima o plani ra nju<br />
i uređenju prostora, propisima o gra đenju.<br />
Nadogradnja nije moguća kada<br />
mo že da utiče na stabilnost i sigurnost<br />
stambene zgrade, ako se nadogradnjom<br />
nanosi šteta arhitektonskom iz gled u<br />
zgrade ili se umanjuje provjetrenost i<br />
prozračnost nižih spratova. Imalac prava<br />
na nadogradnju dužan je vlasnicima nadoknaditi<br />
vrijednost zajedničkog dijela<br />
koji se nadograđuje, osim ako drugačije<br />
nije propisano odlukom skupštine vlasnika<br />
ili ugovorom kojim imalac prava na<br />
nadogradnju i stambena zgrada uređuju<br />
međusobne odnose. Imalac prava na nadogradnju<br />
ima obavezu da o svom trošku<br />
otkloni kvarove i oštećenja koja nastanu<br />
usljed izvođenja radova, da u slučaju<br />
potrebe privremenog iseljenja vlasnika<br />
stana uz njegovu saglasnost obezbijedi<br />
drugi stan i da po završetku radova<br />
prostorije, uređaje i instalacije dovede u<br />
stanje kakvo je bilo prije izvođenja radova,<br />
kao i da obavijesti vlasnike o početku<br />
izvođenja radova.<br />
Stambenom zgradom upravlja ju<br />
vlasnici. Organe upravljanja stambe nom<br />
zgradom dužni su da obrazuju vla snici.<br />
Organi upravljanja stambenom zgradom<br />
su Skupština vlasnika.<br />
Upravljanje zgradom obuhvata<br />
do nošenje odluke o načinu korišćenja<br />
stambene zgrade kao cjeline i zajedničkih<br />
djelova zgrade i njihovom odr ža vanju<br />
i čuvanju, o obezbjeđenju finansijskih<br />
sr edstava za održavanje zg rade, kao i<br />
odlučivanje o drugim pi tanjima od zna -<br />
čaja za korišćenje i od ržavanje stambene<br />
zgrade. Stam be nom zgradom upravljaju<br />
vlasnici. Org ani upravljanja stambenom<br />
zgradom su skupština vlasnika i upravnik.<br />
Skupština vlasnika po Zakonu<br />
do nosi program održavanja stambe ne<br />
zgrade i obezbjeđuje njegovo izv ršavanje,<br />
odlučuje o načinu organizovanja radova<br />
na održavanju stambene zgrade,<br />
od l učuje o poboljšanju uslo va stanovanja<br />
u zgradi, obezbjeđuje namjensko<br />
korišćenje zajedničkih dje lova stambene<br />
zgrade, donosi odluku o raspolaganju<br />
Milanka Otović<br />
zajedničkim djelovima stambene zgrade<br />
na kojima se vrši nadogradnja ili koji se<br />
pretvaraju u stan, donosi odluku o korišćenju<br />
poslovnih prostorija, odlučuje o<br />
osiguranju stambene zgrade, odlučuje<br />
i o drugim pitanjima u vezi upravljanja<br />
stambenom zgradom.<br />
Skupština ima predsjednika, ko ji<br />
se bira na period od četiri godine. Odluke<br />
Skupštine su obavezne za sve vlasnike<br />
i upravnika. Protiv odlu ke skupštine,<br />
vlasnik može podnijeti tužbu nadležnom<br />
sudu radi njenog po ništenja u roku od 30<br />
dana od dana objavljivanja odluke.<br />
Kada je broj vlasnika veći od četiri,<br />
bira se upravnik stambene zgrade. Upravnika<br />
bira i razrješava skupština vlasnika<br />
na period od četiri godine. Za upravnika<br />
se može izabrati vlasnik, odnosno<br />
drugo fizičko ili pravno lice registrovano<br />
za poslove upravljanja. Međusobni odnos<br />
izmedju skupštine i upravnika uređuje<br />
se ugovorom. Upravnik ima obavezu da<br />
izvršava odluke, predlaže program održavanja<br />
zgr ade, stara se o realizaciji<br />
pr ograma održavanja stambene zgrade<br />
i o tome podnosi izvještaj skupštini, zaključuje<br />
ugovore o zakupu poslovnih prostorija,<br />
naplaćuje prihode i izvršava oba<br />
veze, predstavlja i zastupa stambenu<br />
zgradu, kao i druge poslove u skladu sa<br />
Zakonom.<br />
Uspostavljanjem ovakvih zakonskih<br />
rješenja učinjen je napredak u po gledu<br />
regulisanja ove oblasti u Crnoj Gori.<br />
Milanka Otović,<br />
samostalni savjetnik III<br />
11
g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re g jul - <strong>septembar</strong> 2009.<br />
Priprema nacionalne<br />
strategije razvoja<br />
Istekom važnosti Agende ekonomskih<br />
reformi u Crnoj Gori 2002-2007.<br />
godine, stekli su se uslovi da Crna Gora<br />
definiše svoju dugoročnu razvojnu viziju<br />
u jednom konzistentnom razvojnom dokumentu<br />
i, na taj način, u okviru procesa<br />
pridruživanja EU i evroatlanskih integracija,<br />
pokaže da ima kapacitet za usmjeravanje<br />
i anticipiranje razvoja u skladu<br />
s očekivanim promjenama i trendovima<br />
na globalnom nivou. Polazeći od toga,<br />
Nacionalnim programom za integraciju<br />
<strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> u EU za period 2008-2012.<br />
godine predviđeno je da se u 2010. godini<br />
donese takav dokument.<br />
Aktuelni okvir za definisanje i realizaciju<br />
strateških pravaca i osnovnih<br />
makroekonomskih projekcija razvoja<br />
nacionalne ekonomije, predstavljaju ciljevi,<br />
pravci i mjere iz Nacionalne strategije<br />
održivog razvoja i Prostornog plana<br />
<strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> do 2020. godine. U primjeni<br />
je i Ekonomski i fiskalni program za Crnu<br />
Goru 2008-2011. godine koji pripremaju<br />
zemlje kandidati za članstvo u EU i zemlje<br />
koje su u procesu sticanja tog statusa,<br />
a isti se inovira svake tekuće godine.<br />
Istovremeno, sektorskim strategijama<br />
usmjerava se razvoj praktično u svim<br />
privrednim sektorima, s ciljem da se<br />
realizacijom sektorskih razvojnih ciljeva<br />
ostvari optimalan efekat i doprinos pojedinih<br />
sektora ukupnom ekonomskom i<br />
socijalnom razvoju.<br />
Proces cjelovitog definisanja konzistentnog<br />
strateškog razvojnog opredjeljenja<br />
počeo je izradom Project fich-a<br />
„Nacionalna strategija razvoja - Crna Gora<br />
u XXI stoljeću – u eri kompetitivnosti i<br />
Nacionalni razvojni plan“ i njegovim apliciranjem<br />
za finansijsku podršku iz sredstava<br />
IPA programa. Na aprilskom zasijedanju<br />
IPA Komiteta u Briselu Project fich<br />
je odobren.<br />
U skladu s Project fich-om proces<br />
definisanja nacionalne strategije razvoja<br />
realizovaće se u tri faze. Prvu fazu čini<br />
izrada strateškog razvojnog dokumenta<br />
„Crna Gora u XXI stoljeću – u eri kompetitivnosti“<br />
koji treba da predstavlja osnov<br />
i implementaiconi okvir Nacionalnog<br />
raz v ojnog plana. Ovu fazu definisanja<br />
nacionalne strategije razvoja Crna Gora<br />
finansira u cjelini iz budžetskih sredstava.<br />
Sredstva za realizaciju druge i treće<br />
faze Project fich-a, koja se odnosi na izradu<br />
Nacionalnog razvojnog plana, obezbijeđena<br />
su iz IPA programa za 2009.<br />
godinu.<br />
Izrada nacionalne strategije razvoja<br />
počela je zaključivanjem Memoranduma<br />
o izradi dokumenta „Crna Gora u XXI<br />
12
g jul - <strong>septembar</strong> 2009. g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re<br />
stoljeću - u eri kompetitivnosti“ između<br />
Vlade <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> i Akademije nauka i<br />
umjetnosti <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> (potpisan 14.aprila<br />
2009.godine) s rokom za izradu dokumenta<br />
od 15 mjeseci.<br />
Projektnim zadatkom za izradu<br />
ovog dokumenta je predviđeno da se, na<br />
osnovu sagledavanja svih relevantnih<br />
činilaca razvoja i mogućnosti valorizacije<br />
potencijala prirodnog, privrednog i<br />
humanog resursa, definišu ključni pravci<br />
razvoja <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> kao društva zasnovanog<br />
na znanju. U cilju obezbjeđivanja<br />
konzistentnosti sektorskih strategija i<br />
nacionalne vizije razvoja, predviđeno je<br />
da se izvrši analiza i preispitivanje postavki,<br />
opredjeljenja i rješenja u okviru<br />
sektorskih strategija razvoja. Strateški<br />
razvojni dokument „Crna Gora u XXI<br />
stoljeću - u eri kompetitivnosti“ će obuhvatiti<br />
deset potprojekata sa sljedećim<br />
radnim temama:<br />
1. Životna sredina i održivi razvoj<br />
2. Ekonomski razvoj<br />
3. Integracija u evroatlanske strukture<br />
4. Izgradnja i funkcionisanje države<br />
5. Populacioni aspekti<br />
6. Energija<br />
7. Pitanja vrijednosti<br />
8. Kulturno okruženje<br />
9. Obrazovanje<br />
10. Nauka i tehnologija<br />
Predviđeno je da Akademija kao<br />
obrađivač dokumenta:<br />
izuči sve postojeće strateške dokumente<br />
Vlade <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> i, u zavisnosti od<br />
rezultata istraživanja, formira stavove o<br />
njima; angažuje stručnu i naučnu javnost<br />
iz <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> na izradi dokumenta; organizuje<br />
seriju javnih rasprava o projektu<br />
na kojima će se afirmisati uticaj znanja<br />
na razvoj <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong>; organizuje, zajedno<br />
sa Vladom, promociju završnog dokumenta.<br />
Istovremeno, <strong>Vlada</strong> je zadužila <strong>Ministarstvo</strong><br />
<strong>finansija</strong> da pruža logističku<br />
podršku u procesu izrade dokumenta<br />
i ostvaruje komunikaciju sa autorskim<br />
timom koji je odgovoran za izradu dokumenta,<br />
kao i da, preko svojih predstavnika,<br />
učestvuje u javnim raspravama<br />
Borko Ratković<br />
organizovanim u procesu izrade dokumenta.<br />
Formirani stručni timovi za realizaciju<br />
navedenih potprojekata su već pripremili<br />
konceptualne postavke za obradu<br />
tema i iste prezentiraju u otvorenim<br />
akademskim raspravama očekujući primjedbe<br />
i sugestije koje mogu doprinijeti<br />
potpunijoj elaboraciji problema. Održane<br />
su rasprave na temu „Izgradnja i funkcionisanje<br />
države“ i „Integracija u evropske<br />
i evroatlanske strukture“.<br />
„Crna Gora u XXI stoljeću – u eri<br />
kompetitivnosti“, kao sveobuhvatan dokument<br />
u kome će se definisati strateški<br />
ciljevi razvoja, sa politikom i smjernicama<br />
za njihovo ostvarivanje, predstavljaće<br />
osnovu za izradu Nacionalnog razvojnog<br />
plana..<br />
Realizacija druge dvije faze definisanja<br />
strateškog razvojnog okvira u skla<br />
du s Project fich-om „Nacionalna strategija<br />
razvoja – Crna Gora u XXI stoljeću<br />
– u eri kompetitivnosti i Nacionalni razvojni<br />
plan“ odnosi se na:<br />
- faza 2 – kreiranje planova za implementaciju<br />
nacionalne strategije razvoja<br />
(akcioni i operativni programi) i;<br />
- faza 3 – definisanje finansijskog<br />
okvira za realizaciju nacionalne strategije<br />
razvoja (povezivanje nacionalnih planova<br />
sa različitim izvorima javnih fondova: lokalnih,<br />
regionalnih, nacionalnih, EU, bilateralnih<br />
grantova, kredita i dr.).<br />
Ove dvije faze, koje u suštini obuhvataju<br />
sadržaj i suštinu Nacionalnog<br />
razvojnog plana, počinju pokretanjem<br />
tenderskog procesa za izbor obrađivača<br />
Nacionalnog razvojnog plana<br />
(IV kvartal 2009. godine), dok je potpisivanje<br />
ugovora sa obrađivačem<br />
predviđeno za II kvartal 2010. godine.<br />
Završetak projekta (II i III faza Project<br />
fich-a) predviđen je za IV kvartal 2011.<br />
godine.<br />
U skladu sa Project Fiche-om: „Nacionalna<br />
strategija razvoja - Crna Gora u<br />
XXI stoljeću – u eri kompetitivnosti i Nacionalni<br />
razvojni plan“, <strong>Ministarstvo</strong> <strong>finansija</strong>,<br />
kao vlasnik projekta, koordiniraće<br />
ak t ivnosti na njegovoj izradi.<br />
U svim fazama izrade strateškog<br />
razvojnog dokumenta primijeniće se<br />
ekspertski i participativni pristup. Obezbijediće<br />
se partnerski odnos sa javnim<br />
institucijama, jedinicama lokalne uprave,<br />
regionima, nevladinim sektorom, te<br />
socijalnim partnerima, asocijacijama poslodavaca,<br />
Sindikata i Privredne komore<br />
<strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong>. U toku realizacije projektnog<br />
zadatka organizovaće se stručne rasprave,<br />
na kojima bi se kritički analizirala predložena<br />
rješenja. Na taj način, uobličiće<br />
se vizija razvoja <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> i sagledati njeno<br />
mjesto i mogućnosti u okviru izazova<br />
velikih društvenih i ekonomskih promjena<br />
koje trend progresa nosi sa sobom.<br />
Borko Ratković,<br />
Pomoćnik ministra <strong>finansija</strong><br />
za ekonomsku politiku i razvoj<br />
13
g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re g jul - <strong>septembar</strong> 2009.<br />
Raspored javnih prihoda<br />
Uplata javnih prihoda (poreza, doprinosa, taksa, naknada i dr.) vrši se na uplatne račune, koje je, shodno ovlašćenjima iz<br />
Zakona o poreskoj administraciji, <strong>Ministarstvo</strong> <strong>finansija</strong> propisalo Naredbom o načinu uplate javnih prihoda (naredba je objavljena<br />
u „Službenom listu RCG“, br. 82/04...53/07 i „Službenom listu CG“, br. 6/07...47/09).<br />
Navedenom naredbom propisan je i način uplate javnih prihoda i izvještavanje njihovih korisnika.<br />
(1) Raspored javnih prihoda korisnicima, propisi kojima su uvedeni ti prihodi i kojima je regulisana njihova pripadnost daje<br />
se u narednom tekstu:
g jul - <strong>septembar</strong> 2009. g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re<br />
Redni<br />
broj<br />
Javni prihodi propisani<br />
Naredbom<br />
Korisnik sredstava javnih prihoda<br />
% pripadnosti javnih prihoda<br />
Budžet Budžeti Ostali korisnici<br />
Države opština<br />
1 2 3 4 5 6<br />
I<br />
PRIHODI BUDŽETA DRŽAVE<br />
A. Porezi<br />
- 1. Porez na dohodak fizičkih<br />
lica<br />
2. Porez na dobit<br />
pravnih lica<br />
3. Porez na promet nepokretnosti<br />
4. Porez na dodatu vrijednost<br />
5. Porez na promet upotrebljavanih<br />
motornih vozila, plovnih<br />
objekata, vazduhoplova i<br />
letilica<br />
6. Porez na upotrebu putničkih<br />
motornih vozila, plovnih objekata,<br />
vazduhoplova i letilica<br />
79,00 1 9,805<br />
100,00 - -<br />
30,00 50,00<br />
100,00 - -<br />
100,00 - -<br />
100,00 - -<br />
7. Porez na premije osiguranja 100,00 - -<br />
11,00 Egaliz.<br />
fondu<br />
0,195 Zajed.<br />
opšt.CG<br />
20,00 Egalizac.<br />
fondu<br />
Propis kojim je uveden javni prihod i<br />
regulisana njegova pripadnost<br />
Uveden Zakonom o porezu na dohodak fizičkih lica („Sl. list RCG“, br.<br />
65/01 .... 4/07)<br />
Raspored - Zakon o finansiranju lokalne samouprave(„Sl.list RCG“, br.<br />
42/03 i 44/03 i „Sl.list CG“, br. 05/08 i 51/08)<br />
Raspored - Odluka o načinu finansiranja rada Zajednice opština CG<br />
(akt br. 01-07/09 od 09.04.2009.)<br />
Uveden Zakonom o porezu na dobit pravnih lica („Sl.lsit RCG“, br.<br />
65/01,12/02 i 80/04 i „Sl.list CG“, br. 40/08)<br />
Raspored - Zakon o porezu na dobit pravnih lica („Sl.lsit RCG“, br.<br />
65/01,12/02 i 80/04 i „Sl.list CG“, br. 40/08)<br />
Uveden Zakonom o porezu na promet nepokretnosti („Sl.list RCG“, br.<br />
69/03 i „Sl.list CG“, br. 17/07)<br />
Raspored - Zakon o porezu na promet nepokretnosti („Sl.list RCG“, br.<br />
69/03 i „Sl.list CG“, br. 17/07)<br />
Uveden Zakonom o porezu na dodatu vrijednost („Sl.list RCG“, br.<br />
65/01 ... i 76/05 i „Sl.list CG“, br. 16/07)<br />
Raspored - Zakon o porezu na dodatu vrijednost („Sl.list RCG“, br.<br />
65/01 ... i 76/05 i „Sl.list CG“, br. 16/07)<br />
Uveden Zakonom o porezu na promet upotrebljavanih motornih vozila,<br />
plovnih objekata, vazduhoplova i letilica („Sl.list RCG“, br. 55/03).<br />
Raspored – Zakon o porezu na promet upotrebljavanih motornih vozila,<br />
plovnih objekata, vazduhoplova i letilica („Sl.list RCG“, br. 55/03)<br />
Uveden Zakonom o porezu na upotrebu putničkih motornih vozila,<br />
plovnih objekata, vazduhoplova i letilica („Sl.list RCG“, br. 28/04 i<br />
37/04). Raspored - Zakon o porezu na upotrebu putničkih motornih<br />
vozila, plovnih objekata, vazduhoplova i letilica („Sl.list RCG“, br.<br />
28/04 i 37/04)<br />
Uveden Zakonom o porezu na premije osiguranja („Sl.list RCG“, br.<br />
27/04 i 37/04). Raspored – Zakon o porezu na premije osiguranja<br />
(„Sl.list RCG“, br. 27/04 i 37/04)<br />
B. Akcize<br />
1. A k c i z e<br />
C. Carine<br />
1. Carine i druge uvozne<br />
dažbine<br />
D. Takse<br />
1. Administrativne takse<br />
100,00 - -<br />
100,00 - -<br />
100,00 - -<br />
Uvedene Zakonom o akcizama („Sl.list RCG“, br. 65/01 i 76/05 i „Sl.<br />
list CG“, br. 50/09)<br />
Raspored - Zakon o akcizama („Sl.list RCG“, br. 65/01 i 76/05 i „Sl.<br />
list CG“, br. 50/09)<br />
Uvedene Carinskim zakonom („Sl.list RCG“, br. 7/02 ... 66/06 i „Sl.list<br />
CG“, br. 21/08), Carinska tarifa uredjena Zakonom o carinskoj tarifi<br />
(„Sl.list RCG“, br. 75/05 i 17/07)<br />
Raspored – Carinski zakon („Sl.list RCG“, br. 7/02 ... 66/06 i „Sl.list<br />
CG“, br. 21/08)<br />
Uvedene Zakonom o administrativnim taksama („Sl.list RCG“, br.<br />
55/03, 81/05 i „Sl.list CG“, br. 22/08, 77/08 i 3/09)<br />
Rasored – Zakon o administrativnim taksama („Sl.list RCG“, br. 55/03,<br />
81/05 i „Sl.list CG“, br. 22/08, 77/08 i 3/09)<br />
1 - Prihodi od poreza na dohodak fizičkih lica ostvareni na teritoriji opštine Cetinje (Prijestonica) dijele se u srazmjeri: 74,00% (Budžetu države); 14,708% (Prijestonici); 11,00% (Egalizacionom fondu ) i<br />
0,292% (Zajednici opština <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong>).<br />
15
g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re g jul - <strong>septembar</strong> 2009.<br />
1 2 3 4 5 6<br />
2. Sudske takse<br />
3. Boravišna taksa<br />
100,00 - -<br />
Uvedene Zakonom o sudskim taksama („Sl.list<br />
RCG“, br. 76/05 i 39/07)<br />
Raspored – Zakon o sudskim taksama („Sl.list<br />
RCG“, br. 76/05 i 39/07)<br />
Uvedene Zakonom o boravišnim taksama („Sl.list<br />
RCG“, br. 11/04 i 13/04)<br />
- -<br />
80 – Lokalnoj turističkoj organizaciji<br />
20 – Nacionalnoj turističkoj organizaciji<br />
Raspored – Zakon o boravišnim taksama („Sl.list<br />
RCG“, br. 11/04 i 13/04)<br />
4. Turistička taksa<br />
40 - Za finans.djelat.lokalne<br />
sampr.na čijoj teritoriji se nalazi sekunarna<br />
stambena jedinica<br />
40 - Za fin.lokal.tur.org. osnovane od<br />
strane organa lokalna uprave na čijoj<br />
teritoriji se nalazi sekundarna stambena<br />
jedinica<br />
20 - Za finansiranje programa Nacionalne<br />
turističke organ.<br />
Uvedene Zakonom o turističkim taksama („Sl.list<br />
RCG“, br. 11/04 i 46/07)<br />
Raspored - Zakon o turističkim taksama („Sl.list<br />
RCG“, br. 11/04 i 46/07)<br />
E. Naknade<br />
1. Naknade za korišćenje<br />
prirodnih i drugih dobara i<br />
prava od opšteg interesa<br />
F. Ostali republički prihodi<br />
1. Prihodi ostvareni po osnovu<br />
oduzete imovinske koristi,<br />
prodate imovine i troškova<br />
prinudne naplate<br />
2. Prihodi od privatizacije<br />
30,00 70,00 -<br />
100,00 - -<br />
100,00 - -<br />
Uvedene su:<br />
- Zakonom o šumama („Sl.list RCG“,br. 55/00)<br />
- Zakonom o finansiranju upravljanja vodama<br />
(„Sl.list CG“, br. 65/08)<br />
- Zaknom o putevima („Sl.list RCG“, br. 42/04 i<br />
„Sl.list<br />
CG“, br. 21/09 i 54/09)<br />
- Zakonom o rudarstvu („Sl.list CG“, br. 65/08<br />
- Zakonom o životnoj sredini („Sl.list RCG“, br.<br />
12/96<br />
55/00 i 80/05 i „Sl.list CG“, br. 48/08)<br />
- Zakonom o igrama na sreću („Sl.list RCG“, br.<br />
52/04 i „Sl.list CG“, br. 13/07)<br />
Raspored - Zakon o finansiranju lokalne<br />
samouprave(„Sl.list RCG“, br. 42/03 i 44/03 i „Sl.<br />
list CG“, br. 05/08 i 51/08)<br />
Uvedeni Zakonom o poreskoj administraciji („Sl.<br />
list RCG“, br. 65/01 i 80/04) i Zakonom o opštem<br />
upravnom postupku („Sl.list CG“, br. 60/03)<br />
Raspored – Zakon o poreskoj administraciji („Sl.list<br />
RCG“, br. 65/01 i 80/04)<br />
Uvedeni Zakonom o privatizaciji privrede („Sl. list<br />
RCG“, br. 23/96... 42/04)<br />
Raspored - Zakon o privatizaciji privrede („Sl. list<br />
RCG“, br. 23/96... 42/04)<br />
16
g jul - <strong>septembar</strong> 2009. g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re<br />
1 2 3 4 5 6<br />
3. Prihodi od prodaje hartija od<br />
vrijednosti<br />
Uvedeni Zakonom o hartijama od vrijednosti („Sl.list RCG“, br. 59/00 ....<br />
28/06 i „Sl.list CG“, br. 53/09)<br />
100,00 - -<br />
Raspored – Zakon o hartijama od vrijednosti („Sl.list RCG“, br. 59/00 ....<br />
28/06 i „Sl.list CG“, br. 53/09)<br />
4. Prihodi koje svojom<br />
Utvrđeni su posebnim propisima – to su namjenski prihodi kojima se finansira<br />
javna potrošnja i kojima je zakonom i drugim propisima unaprijed<br />
djelatnošću ostvare državni<br />
organi i ustanove<br />
utvrđena namjena<br />
- javne službe<br />
100,00 - -<br />
Raspored ovih prihoda je utvrđen posebnim propisima kojima su i<br />
uvedeni<br />
Uvedene Zakonom o poreskoj administraciji („Sl.list RCG“, br. 65/01 i<br />
5. Novčane kazne<br />
80/04), Zakonom o prekršajima („Sl.list RCG“, br. 25/94 ... 48/99) i<br />
drugim sistemskim zakonima kojima su propisane novčane kazne<br />
100,00 - -<br />
Raspored - Zakon o poreskoj administraciji („Sl.list RCG“, br. 65/01 i<br />
80/04), Zakon o prekršajima („Sl.list RCG“, br. 25/94 ... 48/99) i drugi<br />
sistemski zakoni kojima su propisane novčane kazne<br />
II<br />
PRIHODI DRŽAVNIH FONDOVA<br />
1. Prihodi Fonda penzijsiog i<br />
invalidskog osiguranja <strong>Crne</strong><br />
<strong>Gore</strong>*)<br />
2. Prihodi Fonda za zdravstveno<br />
siguranje <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong>*)<br />
3. Prihodi Zavoda za<br />
zapošljavanje <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong>**)<br />
4. Fond za obeštećenje**)<br />
5. Fond za razoj <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong>*)<br />
100,001)<br />
100,001)<br />
100,00 Fondu<br />
PIO<br />
100,00 Fondu<br />
za zdravstveno<br />
osiguranje<br />
<strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong><br />
100,00 Fond<br />
za razvoj<br />
Uvedeni Zakonom o doprinosima za obavezno socijalno osiguranje<br />
(„Službeni list CG“, br. 13/07 i 79/08)<br />
Raspored - Zakon o doprinosima za obavezno socijalno osiguranje<br />
(„Službeni list CG“, br. 13/07 i 79/08)<br />
Uvedeni Zakonom o doprinosima za obavezno socijalno osiguranje<br />
(„Službeni list CG“, br. 13/07 i 79/08)<br />
Raspored - Zakon o doprinosima za obavezno socijalno osiguranje<br />
(„Službeni list CG“, br. 13/07 i 79/08)<br />
Uvedeni Zakonom o doprinosima za obavezno socijalno osiguranje<br />
(„Službeni list CG“, br. 13/07 i 79/08)<br />
Raspored - Zakon o budžetu („Sl.list RCG“, br. 40/01 i 71/05 i „Sl.list<br />
CG“, br. 12/07... i 53/09) i godišnjim Zakonom o budžetu Države<br />
Uveden Zakonom o povraćaju oduzetih imovinskih prava i obeštećenju<br />
(„Sl.list RCG“, br. 21/04 ... 60/07 i „Sl.list CG“, br. 12/07)<br />
Raspored - Zakon o budžetu („Sl.list RCG“, br. 40/01 i 71/05 i „Sl.list<br />
CG“, br. 12/07... i 53/09) i godišnjim Zakonom o budžetu Države<br />
Uveden Zakonom o Fondu za razvoj <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> („Sl.list RCG“, br. 46/92 i<br />
„Sl.list CG“, br. 12/07)<br />
Raspored - Zakon o Fondu za razvoj <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> („Sl. list RCG“, br.<br />
*) Od 31.12.2009. godine Fond PIO, Fond za zdravstveno osiguranje i Fond za razvoj su u obavezi da se uključe u<br />
Konsolidovani račun Državnog trezora.<br />
**) Od 31.12.2007. godine Zavod za zapošljavanje i Fond za obeštećenje su uključeni u Konsolidovani račun Državnog<br />
trezora.<br />
1 2 3 4 5 6<br />
III LOKALNI PRIHODI<br />
Lokalni prihodi za koje su propisani uplatni<br />
računi Naredbom odnose se na sopstvene<br />
prihode koje lokalne samouprave propisuju<br />
svojim odlukama<br />
Uplatni računi za lokalne prihode nalaze se<br />
kod poslovnih banaka koje svaka opština sama<br />
odabere.<br />
17
g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re g jul - <strong>septembar</strong> 2009.<br />
(2) Citiranom naredbom je posebno<br />
propisan način uplate javnih prihoda. Tako<br />
je u poglavlju „Zajedničke odredbe“<br />
pro pisano da: poreski obveznici, prilikom<br />
plaćanja javnih prihoda, na nalogu za pr -<br />
enos, odnosno nalogu za uplatu, upis uju:<br />
a) za prihode koje naplaćuje Poreska<br />
uprava (identifikacioni broj 820)<br />
- u polje »Poziv na broj zaduženja« -<br />
period na koji se odnosi poreska obaveza<br />
(mjesec i godina), a za porez i doprinose<br />
na zarade zaposlenih i broj zaposlenih;<br />
- u polje »Broj računa povjerioca«,<br />
odnosno »Broj računa primaoca« - br oj<br />
računa za uplatu javnih prihoda pre ma pla<br />
nu računa propisanih ovom nare dbom;<br />
- u polje »Model« oznaku 18 - vali -<br />
dacioni broj za plaćanje obaveza po osnovu<br />
javnih prihoda iz nadležnosti Poreske<br />
uprave;<br />
- u polje »Poziv na broj odobrenja«<br />
- poreski identifikacioni broj poreskog<br />
obveznika bez obzira ko vrši uplatu - PIB<br />
(za pravna lica 8 karaktera), odnosno<br />
jedinstveni matični broj (za fizička lica 13<br />
karaktera) i šifru opštine (3 karaktera)<br />
prema prilogu 1 ove naredbe. Podaci se<br />
razdvajaju crticom.<br />
Šifra opštine u polje “Poziv na broj<br />
odobrenja” upisuje se prema:<br />
- sjedištu poreskog obveznika za<br />
uplatu akciza, poreza na dodatu vrijednost<br />
i poreza na dobit pravnih lica;<br />
- prebivalištu poreskog obveznika -<br />
fizi čkog lica za porez na dohodak fizičkih<br />
lica (lična primanja, autorski honorari,<br />
ugovor o djelu, prihodi od samostalne<br />
djelatnosti, prihodi od kapitala i prihodi<br />
od imovine i imovinskih prava);<br />
- mjestu nepokretnosti za porez na<br />
promet nepokretnosti;<br />
- sjedištu isplatioca za premije osiguranja:<br />
- sjedištu pravnog lica, odnosno<br />
pre bivalištu fizičkog lica (kupca) za promet<br />
upotrebljavanih motornih vozila;<br />
- mjestu registracije za porez na<br />
upo trebu motornih vozila;<br />
- sjedištu organizatora igara za naknade<br />
od igara na sreću;<br />
- mjestu prebivališta fizičkog lica za<br />
porez po godišnjoj prijavi;<br />
- sjedištu pravnog lica (za zapos lene<br />
u pravnom licu), odnosno mjestu pre bivališta<br />
za fizička lica koja samostalno<br />
obavljaju djelatnost za doprinose za obavezno<br />
socijalno osiguranje<br />
- (doprinos za penzijsko i invalidsko<br />
osiguranje, doprinos za zdravstveno osi -<br />
g uranje i doprinos za osiguranje od nezaposlenosti,<br />
- mjestu prijave osiguranja za fizička<br />
lica koja sama uplaćuju doprinose za<br />
obavezno socijalno osiguranje (doprinos<br />
za penzijsko i invalidsko osiguranje i dopri<br />
nos za zdravstveno osiguranje):<br />
- sjedištu pravnog lica, odnosno<br />
prebivalištu fizičkog lica za kazne izrečene<br />
u poreskom prekršajnom postupku;<br />
b) za prihode koje naplaćuje Uprava<br />
carina (identifikacioni broj 805):<br />
- u polje »Model« (ispred polja »Poziv<br />
na broj zaduženja«) oznaku 05 - validacioni<br />
broj za plaćanje obaveza po<br />
os n ovu javnih prihoda iz nadležnosti Uprave<br />
carina;<br />
- u polje »Poziv na broj zaduženja« -<br />
poreski identifikacioni broj - PIB, odnosno<br />
jedinstveni matični broj - JMB, carinskog<br />
obveznika koji plaća carinski dug, odnosno<br />
kada uplatu vrši fizičko lice;<br />
- u polje »Broj računa povjerioca«,<br />
odn osno »Broj računa primaoca« - br oj računa<br />
za uplatu javnih prihoda pre ma planu<br />
računa propisanih ovom nare d bom;<br />
- u polje »Model« (ispred polja »Poziv<br />
na broj odobrenja«) oznaku 05 - validacioni<br />
broj za plaćanje obaveza po osnovu<br />
javnih prihoda iz nadležnosti Uprave<br />
carina;<br />
- u polje »Poziv na broj odobrenja«:<br />
Dušanka Rudović<br />
(1) za plaćanje carinskog duga, šifru<br />
organizacione jedinice (5 karaktera)<br />
prema prilogu 2 ove naredbe, godinu<br />
prijema carinske deklaracije (2 karaktera),<br />
vrstu potraživanja (3 karaktera)<br />
prema prilogu 4 koji je odštampan uz<br />
ovu nare dbu i čini njen sastavni dio i<br />
broj doku menta (7 karaktera) od kojih<br />
prvi karakter označava šifru carinskog<br />
postupka iz Pra vilnika o obliku, sadržaju,<br />
načinu po dn ošenja i popunjavanja carinske<br />
de kla racije i zbirne prijave (»Službeni<br />
list RCG«, br. 16/03, 43/04,<br />
2/05 i 14/05), a drugih šest karaktera<br />
oz načavaju re gistarski broj carinske<br />
deklaracije;<br />
(2) za plaćanja po dokumentu čiji<br />
osnov nije carinska deklaracija (npr.<br />
rješenja iz carinsko - upravnog i prek r-<br />
šajnog postupka, troškova postupka i<br />
druge naknade) šifru organizacione jedinice<br />
(5 karaktera) ove naredbe, godinu<br />
prijema dokumenta (2 karaktera), vr stu<br />
prema prilogu 2 potraživanja (3 kar aktera)<br />
prema prilogu 4 ove naredbe i broj<br />
dokumenta (7 karaktera);<br />
(3) za plaćanje administrativnih tak<br />
si u carinskom postupku, šifru organizacione<br />
jedinice (5 karaktera) prema<br />
pr ilogu 2 ove naredbe, godinu prijema<br />
(2 karaktera), vrstu potraživanja (3 karaktera)<br />
prema prilogu 4 ove naredbe i<br />
ši f ru broja tarifnog stava Zakona o admi<br />
n istrativnim taksama (7 karaktera) pre<br />
ma prilogu 5 koji je odštampan uz ovu<br />
naredbu i čini njen sastavni dio;<br />
(4) za plaćanje naknade za držanje<br />
18
g jul - <strong>septembar</strong> 2009. g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re<br />
slobodnih carinskih prodavnica na evidentne<br />
račune Carinarnice Podgorica<br />
(805-107-24), Carinarnice Bar (805-<br />
175-14), Carinarnice Kotor (805-37-40)<br />
i Carinarnice Bijelo Polje (805-38-37),<br />
šifru organizacone jedinice (5 karaktera)<br />
prema Prilogu 2 ove naredbe, godinu<br />
pri jema dokumenta (2 karaktera), vrstu<br />
potraživanja (3 karaktera) prema Prilogu<br />
4 ove naredbe i broj dokumenta (7 karaktera);<br />
(5) za plaćanje ostalih prihoda Uprave<br />
carina (tenderi, osiguranja, zakup,<br />
kirije, i slično), šifru organizacione jedinice<br />
(5 karaktera) prema Prilogu 2 ove<br />
naredbe, godinu prijema dokumenta<br />
(2 karaktra), vrstu potraživanja (3 karaktera)<br />
prema Prilogu 4 ove naredbe i broj<br />
dokumenta (7 karaktera).<br />
c) za prihode koje naplaćuje Minist<br />
arstvo unutrašnjih poslova (identifikacioni<br />
broj 825):<br />
- u polje »Broj računa povjerioca«,<br />
odnosno »Broj računa primaoca« - broj računa<br />
za uplatu javnih prihoda pre ma planu<br />
računa propisanih ovom nare dbom;<br />
- u polje »Model« oznaku 05 - validacioni<br />
broj za plaćanje obaveza po osnovu<br />
javnih prihoda iz nadležnosti Ministarstva<br />
unutrašnjih poslova,<br />
- u polje »Poziv na broj odobrenja«<br />
šifru od 9 karaktera i to: šifru opštine (3<br />
karaktera) prema prilogu 1 ove naredbe,<br />
šifru organizacione jedinice MUP-a (2<br />
karaktera), šifru vrste isprave, odnosno<br />
usluge za koju se vrši uplata (3 karaktera)<br />
i kontrolni broj (1 karakter);<br />
c-1) za prihode koje naplaćuje Uprava<br />
policije (identifikacioni broj 840):<br />
u polje »Broj računa povjerioca«, odnosno<br />
»Broj računa primaoca« - br oj računa<br />
za uplatu javnih prihoda pre ma planu računa<br />
propisanih ovom nare dbom;<br />
u polje »Model« oznaku 05 – validacioni<br />
broj za plaćanje obaveza po osnovu<br />
javnih prihoda iz nadležnosti Uprave<br />
policije:<br />
- u polje »Poziv na broj odobrenja«<br />
obavezno upisati: šifru organizacione<br />
je dinice Uprave policije (5 karaktera)<br />
pre ma prilogu 6 ove naredbe; godinu<br />
iz d a vanja dokumenta (2 karaktera); vrstu<br />
potraživanja, odnosno usluge za<br />
ko ju se vrši uplata (3 karaktera) prema<br />
prilogu 7 ove naredbe i broj dokumenta<br />
(6 karaktera), s tim da se kod prihoda<br />
adminsitrativnih taksi umjesto broja<br />
doku menta upisuju šifre iz priloga 8 ove<br />
naredbe.<br />
d) za prihode koje naplaćuju ministarstva,<br />
drugi organi uprave i pra vosudja<br />
koji ostvaruju prihode vršenjem svoje<br />
djelatnosti (identifikacioni broj 832):<br />
- u polje »Broj računa povjerioca«,<br />
odnosno »Broj računa primaoca« - br oj računa<br />
za uplatu javnih prihoda pre ma planu<br />
računa propisanih ovom nare dbom;<br />
- u polje »Model« oznaku 18 -<br />
validacioni broj za plaćanje obaveza po<br />
osnovu javnih prihoda;<br />
- u polje »Poziv na broj odobrenja« -<br />
poreski identifikacioni broj - PIB (za pravna<br />
lica 8 karaktera), odnosno jedinstveni<br />
matični broj (za fizička lica 13 karaktera)<br />
i šifru opštine (3 karaktera) prema prilogu<br />
1 ove naredbe - šifra opštine se<br />
upi suje prema sjedištu pravnog lica,<br />
odnosno prebivalištu fizičkog lica. Podaci<br />
se razdvajaju crticom;<br />
e) za lokalne javne prihode:<br />
- u polje »Poziv na broj zaduženja« -<br />
period na koji se odnosi poreska obaveza<br />
(mjesec i godina), a za porez i prirez porezu<br />
na dohodak fizičkih lica i broj zaposlenih;<br />
- u polje “Broj računa povjerioca”,<br />
odnosno “Broj računa primaoca” - broj<br />
računa za uplatu javnih prihoda prema<br />
planu računa propisanih ovom naredbom;<br />
- u polje “Model” oznaku 18 - vali<br />
d acioni broj za plaćanje obaveza po<br />
osnovu javnih prihoda;<br />
- u polje »Poziv na broj odobrenja« -<br />
poreski identifikacioni broj - PIB (za pravna<br />
lica 8 karaktera), odnosno jedinstveni<br />
ma tični broj (za fizička lica 13 karaktera)<br />
i šifru opštine (3 karaktera) prema prilogu<br />
1 ove naredbe - šifra opštine se<br />
upisuje prema sjedištu pravnog lica, odnosno<br />
prebivalištu fizičkog lica. Podaci<br />
se razdvajaju crticom;<br />
(3) Način izvještavanja korisnika<br />
ja vnih prihoda propisano je, takođe, u<br />
Naredbi – Poglavlje zajedničke odredbe.<br />
Naime, Centralna banka <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong><br />
dostavlja pojedinačne izvode o dnevnim<br />
promjenama na računima po uplatiocima<br />
Poreskoj upravi sa grupe računa 820, Upravi<br />
carina sa grupe računa 805, a sa grupe<br />
računa 825, 840 i 832 Državnom trezoru.<br />
Komercijalne banke dostavljaju opš<br />
tinama, odnosno lokalnim turističkim<br />
or ganizacijama, pojedinačne izvode o<br />
dnevnim promjenama na uplatnim ra č-<br />
unima lokalnih prihoda, odnosno boravišnih<br />
taksa, po uplatiocima, sa računa<br />
otvorenih kod te banke.<br />
Nosioci platnog prometa kod kojih<br />
su otvoreni računi lokalnih javnih prihoda,<br />
dostavljaju najmanje jedan put mjesečno,<br />
u elektronskoj formi, kumulativni promet<br />
sa tih računa Državnom trezoru.<br />
Poreska uprava, Uprava carina,<br />
Mi n istarstvo unutrašnjih poslova i Upra<br />
va policije, nakon identifikacije vrs te<br />
pr i h oda, vrše prenos sredstava sa obr a-<br />
č unskih računa na Centralni račun Drž -<br />
avnog trezora, uz istovremeno dost a vljanje<br />
»Izjave primaoca« o strukturi javnih<br />
prihoda po eko kodovima i po opš tinama.<br />
Prenos sredstava se vrši najmanje<br />
jedan put dnevno, uz obavezu da stanje<br />
na obračunskim računima na kraju<br />
radnog dana bude nula.<br />
Poreska uprava dostavlja izvještaj<br />
o dnevnim promjenama na računima<br />
doprinosa za obavezno socijalno osiguranje<br />
po uplatiocima Fondu penzijskog<br />
i invalidskog osiguranja, Fondu za zdravstveno<br />
osiguranje i Zavodu za zapošljavanje<br />
<strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong>.<br />
Javni prihodi sa Centralnog računa<br />
Državnog trezora raspoređuju se prema<br />
utvrđenim procentima (ključevima) u skl<br />
adu sa posebnim propisima kojima se<br />
utvrđuje pripadnost tih prihoda. Rasporedjivanje<br />
javnih prihoda korisnicima vrši<br />
Državni trezor.<br />
Prenos sredstava vrši se najmanje<br />
jedan put dnevno, uz obavezu da stanje<br />
na Centralnom računu Državnog trezora<br />
na kraju radnog dana bude nula.<br />
Nakon prenosa sredstava, Državni<br />
trezor dostavlja korisnicima javnih prihoda<br />
izvještaj o strukturi javnih prihoda.<br />
Prenos sredstava sa računa lokalnih<br />
javnih prihoda na poslovne račune<br />
budžeta opština, odnosno sa računa<br />
bo ravišnih taksa na poslovne račune lokalnih<br />
turističkih organizacija, vrše po<br />
automatizmu, komercijalne banke kod<br />
kojih su ti računi otvoreni, najmanje jedan<br />
put dnevno.<br />
Dušanka Rudović,<br />
samostalni savjetnik I<br />
19
g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re g jul - <strong>septembar</strong> 2009.<br />
Lisabonski ugovor,<br />
novo lice<br />
konsitucionalizma<br />
Posle decenija rata koji su prouzrokovali<br />
milione mrtvih, stvaranje Evropske<br />
unije označilo je početak nove ere u kojoj<br />
su evropske zemlje počele da rešavaju<br />
probleme dijalogom, a ne oružanim sukobom.<br />
Nakon skoro šezdeset godina postepenog<br />
razvoja ideje institucionalnog<br />
eko n omskog povezivanja sukobima os l-<br />
a b ljenih zemalja, kroz ugovore iz Par iza,<br />
Rima, Mastrihta, amandmana iz Amstredama<br />
i Nice, Evropa je pretpost avila<br />
da je spremna za veliki korak naprijed:<br />
lisabonski ugovor – ’’ustav’’.<br />
Lisabonski ugovor (takođe poznat<br />
kao Reformski ugovor) je međunarodni<br />
ug ovor potpisan 13. decembra 2007.<br />
u Lisabonu. Službeni naziv Ugovora je<br />
20
g jul - <strong>septembar</strong> 2009. g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re<br />
"Ugovor o izmjenama i dopunama Ugovo<br />
ra o stvaranju Evropske unije (Mastri<br />
htski ugovor) i Ugovora o stvaranju<br />
Evr opske ekonomske zajednice (EEZ)<br />
(Ri mski ugo vor)“.<br />
Bilo je predviđeno da će se pro ces<br />
ratifikacije Ugovora završiti 1. janu ara<br />
2009. godine nakon čega je trebalo da<br />
st upi na snagu. Trebalo je da ugovor<br />
za mjeni Evropski ustav odbačen na refe<br />
rendumima u Francuskoj i Holandiji<br />
2005. godine<br />
Dana 12. juna 2008. godine ra ti f-<br />
ikacija Ugovora je odbačena na refe rendumu<br />
u Irskoj. Na ponovljenom re fe r-<br />
endumu, održanom 02. oktobar 2009.<br />
godine, pošto je Evropska unija napravila<br />
izvjesne ustupke Irskoj u vezi vojne neutralnosti,<br />
abortusa, poreskih stopa i broja<br />
komesara u Evropskoj komisiji, građani<br />
Irske sa 67,13% izjasnili su se za<br />
ratifikaciju sporazuma. Na referendum je<br />
ovog puta izašlo 58% građana.<br />
Poljski predsednik Leh Kačinski je<br />
10. oktobra 2009. godine potpisao Lisabonski<br />
ugovor u prisustvu zvaničnika<br />
Evropske komisije i Evropskog parlamenta<br />
i pritom naglasio kako je ovaj<br />
dogovor o reformi evropskih institucija<br />
veliki uspjeh i za Poljsku koja je uspjela<br />
da izdejstvuje 13 od 14 ključnih pitanja<br />
u kojima su joj ostale članice izašle u<br />
susret. Poljska je tako postala 26. članica<br />
Unije koja je ratifikovala sporazum.<br />
Sve članice Unije ratifikovale su sp o-<br />
razum čije stupanje na snagu se oče kuje<br />
početkom decembra.<br />
Sporazum ima tri osnovne karakteristike:<br />
poboljšanje efikasnosti donošenja<br />
odluka, povećanje demokratskog<br />
djelovanja jačanjem uloge Evropskog i<br />
nacionalnih parlamenata, poboljšanje<br />
do sljednosti Evropske unije na međunarodnoj<br />
sceni. U krajnjoj linije je ojačanje<br />
kapaciteta Evrope da svakodnevno promoviše<br />
interese svojih gradjana.<br />
Ključne odredbe Lisabonskog ugovora:<br />
Ana Ivanović<br />
1. VIŠE DEMOKRATIJE I VEĆA<br />
OTVo renost EU<br />
PREMA SVIJETU<br />
• Građani EU imaju pravo ini ci jative<br />
na osnovu milion potpisa;<br />
• sjednice Savjet ministara na kojima<br />
se glasa o pojedinim predlozima<br />
evropskih zakona biće javne;<br />
• Evropski parlament dijeli sa Savjetom<br />
ministara funkciju donošenja odluka<br />
u sada proširenoj lepezi evropskih<br />
politika<br />
2. EFIKASNIJI PROCES<br />
DONOŠENJA ODLUKA<br />
• Uvodi se glasanje kvalifikovanom<br />
većinom, koja će ubrzati proces donošenja<br />
mjera stvarajući ih efikasnijim;<br />
• od 2014. godine kvalifikovana većina<br />
će se dostići pozitivnim glasovima<br />
najmanje 55% predstavnika država čla<br />
nica, koji predstavljaju najmanje 65%<br />
građana EU. Odluke na ovaj način dobijaju<br />
dvostruki legitimitet.<br />
3. MODERNIZACIJA EVROPSKIH<br />
In sI tucIJA<br />
• Jedan od glavnih ciljeva Lisabonskog<br />
sporazuma je modernizacija i unapređenje<br />
demokratskih institucija koje<br />
predsjedavaju aktivnostima EU;<br />
• visoki predstavnik EU za inostrane<br />
poslove i sigurnosnu politiku, kao<br />
i potpredsjednik Komisije, će biti imenovani<br />
u cilju promocije politika EU na inte<br />
rnacionalnoj sceni, zaštite interesa i<br />
vrijednosti zajednice izvan njenih granica;<br />
• Evropski savjet će izabrati Predsjednika<br />
na period od više od pet godina<br />
što će poboljšati vidljivost i koherentnost<br />
aktivnosti Zajednice.<br />
4. EKONOMSKA POLITIKA<br />
• Ekonomska i monetarna Uni ja<br />
je jedan od osnovnih ciljeva EU. To je<br />
klju čni elemenat za garanciju obn ove<br />
pr osperiteta i aktivne politike zapoš ljavanja<br />
u EU.<br />
5. EU U SVIJETU<br />
Nina Vukotić<br />
• EU se obavezuje promovisati svoje<br />
vrijednosti u cijelom svijetu i osi gu -<br />
ra ti mir i sigurnost, održivi razvoj, so lid<br />
a rnost i uzajamno poštovanje me đu<br />
ljudima, slobodnu i fer trgovinu, smanjenje<br />
siromaštva, zaštitu ljudskih prava,<br />
pridržavanje i unapređenje među na rodnog<br />
prava, kao sto je definisano u povelji<br />
Ujedinjenih nacija.<br />
21
g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re g jul - <strong>septembar</strong> 2009.<br />
6. BEZBJEDNOST I ODBRANA<br />
• Ugovor proširuje ulogu EU na in t-<br />
ervencije demilitarizacije, vojne sa vje te<br />
i na uspostavu stabilnosti posle sukoba;<br />
• Ugovor uključuje klauzulu solidarnosti<br />
(dobrovoljne), koja se primjenjuju<br />
u slučajevima kada su države članice<br />
žrtve terorističkog napada, prirodnih katastrofa<br />
ili kada su te pojave izvor čovjekove<br />
djelatnosti.<br />
7. PRAVDA I KRIVIČNE ODREDBE<br />
• Nove odredbe ce omogućiti Uni ji<br />
i državama članicama da efikasnije zaš<br />
tite svoje finansijske interese i da se<br />
ak tivnije bore protiv transnacionalnog<br />
kriminala;<br />
• Nova pravila traže poštovanje ra zličitih<br />
pravnih sistema i tradicija ze malja<br />
članica. Ona pružaju pravo na tzv. 'hitne<br />
izuzetke', koji bi omogućili zemlji da ne<br />
primjenjuje nove mjere, ako bi se one<br />
zadirale u osnov nacionalnog krivičnopravnog<br />
sistema;<br />
• na Irsku i Veliku Britaniju, s ob zirom<br />
na njihov precedentni pravni si s -<br />
tem i nepripadnost šengen grupi, sa s tav<br />
komunitarnog prava i njihove nepripadnosti<br />
režimu kontrole granica Šengena,<br />
će biti primijenjen specijalni aranžman<br />
koji će im omogućavati da od slučaja<br />
do slučaja odlučuju da li će učestvovati<br />
u zakonodavnim aktivnostima u na vedenim<br />
oblastima.<br />
8. SOCIJALNA POLITIKA<br />
• Ugovor prepoznaje fondamentalnu<br />
ulogu servisa, kao što su javni prevoz,<br />
telekomunikacije, poštanski ser v isi,<br />
servisi gasa i električne energije.<br />
9. NOVE OBLASTI SARADNJE<br />
• Ugovor reguliše niz novih ob lasti<br />
političke saradnje i daje Uniji ve ću<br />
sposobnost za borbu protiv međuna rodnog<br />
kriminala, ilegalne imigracije, trgovine<br />
ženama i djecom, kao i trgovine<br />
drogom i oružjem;<br />
• proširene politike tiču se još i: klimatskih<br />
promjena i energije.<br />
10. LJUDSKA PRAVA<br />
• Lisabonski sporazum prepoz naje<br />
prava, slobode i načela predviđene<br />
Poveljom o temeljnim pravima i čini ih<br />
zakonski obavezujućim;<br />
• Sporazum omogućava EU da pristupi<br />
Evropskoj konvenciji o ljudskim<br />
pra vima. Konvencija, kao i Evropski sud<br />
za ljudska prava koji nadzire njeno spro<br />
vođenje predstavljaju temelj zaštite ljudskih<br />
prava.<br />
Geneza pravnih i institucionalnih<br />
novina EU do Lisabonskog sporazuma<br />
predstavlja period mirnog konsenzusa.<br />
Sa samim prizvukom mogućnosti da se<br />
međusobni odnosi mogu podići na viši<br />
nivo, koji bi podrazumijevao izvjesne<br />
us tupke u sprovođenju suvereniteta,<br />
na s taje „nova era” u harmoničnim odn<br />
osima država članica, do sada po nosnih<br />
na svoja ekonomska rješenja i komunitarne<br />
akte koji povezuju dvadeset<br />
i sedam različitih interesa. Naime, ako<br />
su sa jedne strane razlozi tržišnog pove<br />
zivanja bili fundament nastanka Unije,<br />
a politička saradnja i samim tim i<br />
uza jamni ustupci jedna od „najglasnije”<br />
promovisanih vrijednosti, zašto evropski<br />
građani demantuju svoje izabrane vođe?<br />
Petogodišnji pokušaji stvaranja oblika<br />
Unije koji bi generisao ’’najbolje od<br />
države’’ nisu nalazili na jednak entuzijazam<br />
u Francuskoj, Holandiji, nekada<br />
Irskoj i danas još uvijek u Češkoj. Ako<br />
po đemo od početne u rekordnom roku<br />
neprihvaćene verzije teksta evropskog<br />
ustava, pa do današnjeg Lisabona može<br />
mo zaključiti da je EU kao cjelina<br />
spr emnija da izađe u susret svojim članic<br />
ama, nego one same - ideji koja ih<br />
povezuje. Sa druge strane, možda je EU<br />
samo veći vizionar iz perspektive dva desetsedmorice.<br />
Ako je tržište (u smilslu ljudskih potreba<br />
koje treba zadovoljiti), to koje u ekonomskoj<br />
sferi postavlja pravila igre, ako<br />
se princip ’’tailor made’’ ( po mjeri zemlje<br />
– prim. prev.), sve više koristi u kreiranju<br />
politika saradnje na multilateralnom nivou,<br />
možda i ovaj Sporazum, koji je zaista<br />
iskreno vodio računa o potrebama<br />
svojih potpisnica, predstavlja jedno novo<br />
kvalitativno svojstvo demokratije i novo<br />
lice konstitucionalizma.<br />
Ana Ivanović,<br />
samostalni savjetnik I,<br />
Nina Vukotić,<br />
savjetnik<br />
22
g jul - <strong>septembar</strong> 2009. g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re<br />
Aktivnosti potpredsjednika<br />
Vlade i ministra <strong>finansija</strong>,<br />
dr Igora Lukšića<br />
u periodu jul - <strong>septembar</strong> 2009. godine<br />
1.07.2009. godine - Intervju potpredsjednika<br />
Vlade i ministra <strong>finansija</strong>,<br />
dr Igora Lukšića, TV Vijesti u emisiji<br />
“Načisto”<br />
01.07.2009. godine - Intervju potpredsjednika<br />
Vlade <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> i ministra<br />
<strong>finansija</strong>, dr Igora Lukšića, za “Partner”<br />
01.07.2009. godine - Potpredsjednik<br />
Vlade i ministar <strong>finansija</strong>, dr Igor<br />
Lukšić, sastao se sa potpredsjednikom<br />
Evropske investicione banke Dariom<br />
Scanapiecom<br />
Potpredsjednik Vlade i ministar<br />
<strong>finansija</strong>, dr Igor Lukšić, sastao se sa<br />
potpredsjednikom Evropske investicione<br />
banke Dariom Scanapiecom. Na sastanku<br />
su obje strane izrazile zadovoljstvo<br />
zbog po tpisivanja Ugovora o garanciji<br />
za Projekat finansiranja projekata malih<br />
i srednjih preduzeća posredstvom<br />
crnogorskih poslovnih banaka, kao i portfoliom<br />
projekata koji se finansiraju sredstvima<br />
EIB-a u Crnoj Gori. Dogovoreno je<br />
da u narednom periodu akcenat bude<br />
stavljen na finansiranje infrastrukturnih<br />
projekata u Crnoj Gori, što će umnogome<br />
doprinijeti daljem razvoju i amortizaciji<br />
negativnih efekata ekonomske krize.<br />
Konstatovano je da će ova kreditna<br />
podrška uticati na poboljšanje likvidnosti<br />
bankarskog sistema i istovremeno<br />
biti nastavak mjera u cilju unapređenja<br />
i daljeg razvoja malog i srednjeg biznisa<br />
u Crnoj Gori. Na radnom ručku, kojem<br />
je prisustvovao i ministar pomorstva,<br />
saobraćaja i telekomunikacija, Andrija<br />
Lompar, razgovarano je o modalitetima i<br />
načinu budućeg učešća EIB-a u projektu<br />
izgradnje auto-puta.<br />
02.07.2009. godine - Potpisan Ugovor<br />
o garanciji za finansiranje projekata<br />
malih i srednjih preduzeća posredstvom<br />
crnogorskih poslovnih banaka<br />
<strong>Ministarstvo</strong> <strong>finansija</strong> <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong>, u<br />
ime Vlade <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong>, izdalo je državnu<br />
gar anciju za kreditni aranžman sa Evropskom<br />
investicionom bankom (EIB),<br />
vrijednom 91 milion eura. Navedeni<br />
iznos će biti pozajmljen crnogorskim<br />
poslovnim bankama u cilju kreditiranja<br />
projekata malih i srednjih preduzeća. U<br />
skladu sa procjenama EIB-a, <strong>Vlada</strong> <strong>Crne</strong><br />
<strong>Gore</strong> odobrila je izdavanje garancije za<br />
kredite sljedećim bankama: Crnogorska<br />
komercijalna banka: 33.000.000 eura,<br />
Hipo Alpe Adria Banka: 5.000.000 eura,<br />
NLB Montenegro banka: 20.000.000<br />
eura, Podgorička banka: 7.000.000<br />
eura, Opportunity banka: 6.000.000<br />
eura, Atlasmont banka: 9.000.000 eura,<br />
Hipotekarna banka: 4.000.000 eura,<br />
Komercijalna banka Budva: 3.000.000<br />
eura, First Financial bank: 2.000.000<br />
eura. Rokovi otplate, grejs period i kamatna<br />
stopa su međusobno povezani, a od<br />
uticaja je i vrsta projekta koji će biti finansiran.<br />
Grejs period za odobrena sredstva<br />
iznosi 4 godine, a ukoliko se radi o infrastrukturnom<br />
projektu – 5 godina, dok<br />
23
g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re g jul - <strong>septembar</strong> 2009.<br />
je period otplate kredita 12 godina,<br />
odnosno 15 godina za infrastrukturne<br />
projekte. U pogledu kamatne stope<br />
banke se mogu, prilikom povlačenja<br />
prve tranše kredita, opredjeljivati za<br />
fiksnu ili varijabilnu kamatnu stopu.<br />
Fiksna kamatna stopa nije vezana<br />
za “čisti” EURIBOR, već se kamatna<br />
stopa vezuje za swap stopu, koja zavisi<br />
od broja godina otplate kredita, i<br />
na koju se dodaje fiksni spred od 60<br />
baznih poena (0.60%).<br />
Zakona o budžetu <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> za<br />
2009. godinu<br />
„...Zbog posljedica ekonomske<br />
krize smanjili smo budžetsku potrošnju<br />
- prihode i rashode. Očekujemo da će<br />
do kraja godine izvorni prihodi biti<br />
1,250 milijardi eura ili 216 miliona<br />
manje od plana. Nadamo se da ćemo<br />
do kraja godine uspjeti da zadržimo<br />
nultu stopu ekonomije i da ćemo sa<br />
ovim promjenama budžeta uspjeti da<br />
održimo stabilnost javnih <strong>finansija</strong>.<br />
U ovoj godini predviđamo budžetski<br />
deficit od oko 2,6 odsto bruto nacionalnog<br />
proizvoda ili 90 miliona eura.<br />
Zaduživanje i dalje treba da bude<br />
isključivo u funkciji razvoja, odnosno<br />
realizaciju niza projekata iz kapitalnog<br />
budžeta. Kapitalni budžet projektujemo<br />
na 130 miliona eura umjesto<br />
pla niranih 215 miliona. Po svim stavkama,<br />
osim u subvencijama koje<br />
slu že za amortizovanje krize za mala i<br />
srednja preduzeća, ali i građane, imamo<br />
korekcije. Podrška preduzećima<br />
među kojima je i KAP je, takođe,<br />
pla nirana što realno neće povećati<br />
troškove. Rashodi za materijal i usluge<br />
smanjeni su za oko 15 odsto,<br />
8,5 odsto tekuće održavanje, troškove<br />
rente za 18,3, kapitalni izdaci za oko<br />
34 odsto. Osim subvencija, povećana<br />
su samo sredstva za tehnološke viškove,<br />
jer je predviđena participacija<br />
Vlade u rješavanju jednog broja socijalnog<br />
problema u privredi. Bez obzira<br />
na rebalans, mjere štednje se nastavljaju.<br />
Jednostavno rečeno, izračunali<br />
smo da ima prostora da se dodatno<br />
uštedi. Današnjim rebalansom projektovali<br />
smo ekonomiju na nultoj stopi,<br />
a inflaciju na oko tri odsto. Prihodi od<br />
privatizacije su ostali na 35 miliona<br />
eu ra. Dio tih prihoda koje očekujemo u<br />
ovoj godini planiramo da angažujemo<br />
- u četvrtom kvartalu. Očekujemo da<br />
do kraja godine realizujemo neke<br />
značajnije privatizacije…”<br />
02.07.2009. godine - Potpredsjednik<br />
Vlade i ministar <strong>finansija</strong>,<br />
sastao se sa Majklom Haltzelom,<br />
višim članom Centra za transatlanske<br />
odnose u školi za međunarodne<br />
napredne studije pri Univerzitetu<br />
Johns Hopkins<br />
Potpredsjednik Vlade i ministar<br />
<strong>finansija</strong>, sastao se sa Majklom<br />
Haltzelom, višim članom Centra<br />
za transatlanske odnose u školi za<br />
međunarodne napredne studije pri<br />
Univerzitetu Johns Hopkins. Tokom<br />
sastanka su razmijenjena mišljenja<br />
o ekonomskoj situaciju u Crnoj Gori,<br />
globalnim ekonomskim trendovima,<br />
kao i opštoj ekonomskoj i političkoj<br />
situaciji u regionu. G-din Haltzel se<br />
zanimao za najaktuelnija ekonomska<br />
pitanja – kao što je restrukturiranje<br />
kompanije KAP, dokapitalizacija Elektroprivrede,<br />
stanje u bankarskom<br />
sistemu u Crnoj Gori. Potpredsjednik<br />
Lukšić se osvrnuo na makroekonomski<br />
ambijent u Crnoj Gori, ističući<br />
da Crna Gora, za razliku od većine<br />
zemalja nije pala u recesiju, i da će<br />
crnogorska ekonomija do kraja 2009.<br />
godine ostati na nultom rastu.<br />
09.07.2009. godine - Izjava potpredsjednika<br />
Vlade i ministra <strong>finansija</strong>,<br />
Igora Lukšića, povodom Predloga<br />
zakona o izmjenama i dopunama<br />
10.07.2009. godine - Izlaganje<br />
potpredsjednika Vlade <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> i<br />
ministra <strong>finansija</strong>, dr Igora Lukšića,<br />
na sastanku Hrvatskog poslovnog<br />
kluba Crna Gora<br />
„...<strong>Vlada</strong> ima pravo da vrši pritisak<br />
na banke da povlače novac koji je<br />
uz državnu garanciju obezbijeđen iz<br />
inostranstva. Ne želimo da sugerišemo<br />
bankama u šta će ulagati novac -<br />
odnosno u koje preduzeće. To je njihova<br />
stvar i zavisi od analize biznis plana.<br />
Ukoliko se ekonomska kriza produbljava,<br />
onda se više ne možete govoriti<br />
o solventnim klijentima. Onda su<br />
svi u lancu u problemima. Zato je neophodno<br />
da shvatimo da banke moraju<br />
da preuzmu ulogu, uslovno rečeno restrukturiranja<br />
preduzeća. Bez te vrste<br />
pomoći kompletan proces neće dovesti<br />
do rezultata. Obezbjeđenje svježeg<br />
novca crnogorskom bankarskom sistemu<br />
biće ovih dana zaokruženo, a<br />
dati efekte u narednom periodu kroz<br />
podršku ekonomiji - malim i srednjim<br />
preduzećima. To je samo pola posla<br />
završeno, ukoliko taj novac ne<br />
bude povlačen, odnosno plasiran. U<br />
tom slučaju to ne bi bilo rješenje za<br />
sprečavanje posljedica krize. Novac<br />
koji smo obezbijedili izuzetno je povoljan.<br />
To je najbolji mogući izvor finansiranja,<br />
poslije trajnog kapitala - bolji od<br />
depozita u prethodnom periodu. Taj<br />
novac se servisira u roku od sedam<br />
12 i 15 godina u poređenju sa depozitima<br />
koji su oročeni na godinu - dvije.<br />
Crna Gora mora obzebijediti stabilnost<br />
javnih <strong>finansija</strong>. Mi smo rebalansom<br />
24
g jul - <strong>septembar</strong> 2009. g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re<br />
budžeta koji je usvojen na Vladi smanjili<br />
linearno fond zarada za sve one<br />
koji su na budžetu, što ne znači smanjivanje<br />
zarada. Onemogućilli smo dodatno<br />
širenje administaracije, jer zato<br />
nema prostora. Produžili smo mjere<br />
štednje. I ponudili alternativni scenario.<br />
Rebalansom smo uvećali stavku<br />
za subvencije za električnu energiju<br />
za građane i privredu. KAP i Željezara<br />
bez obzira što su privatizovani nijesu<br />
do kraja restrukturirani. Ekonomska<br />
kriza je šansa da sprovedete reforme.<br />
Ekonomski sistem treba dodatno liberalizovati,<br />
osnažiti poziciju regulatora<br />
u ekonomiji...“<br />
16.07.2009. godine - Potpredsjednik<br />
Vlade i ministar <strong>finansija</strong>, dr<br />
Igor Lukšić, sastao se sa direktorom i<br />
regionalnim koordinatorom Svjetske<br />
banke za zemlje jugoistočne Evrope,<br />
Džejn Armitaž<br />
Potpredsjednik Vlade i ministar<br />
<strong>finansija</strong>, dr Igor Lukšić, sastao se sa<br />
direktorom i regionalnim koordina torom<br />
Svjetske banke za zemlje jugoistočne<br />
Evrope Džejn Armitaž. Potpredsjednik<br />
Lukšić je informisao g-đu<br />
Armitaž o najnovijim makroekonomskim<br />
pokazateljima i ekonomskim kretanjima<br />
u Crnoj Gori, kao i pripremljenim<br />
izmjenama i dopunama Zakona<br />
o budžetu i nastavku mjera štednje u<br />
cilju stabilizacije javnih <strong>finansija</strong>. Na<br />
sastanku je razgovarano o aktuelnim<br />
pitanjima restrukturiranja KAP-a,<br />
dokapitalizaciji Elektroprivrede, kao i<br />
drugim strateškim aktivnostima usmjerenim<br />
na stimulisanje ekonomije i<br />
bržem ekonomskom oporavku. G-đa<br />
Armitaž je istakla da je globalna situacija<br />
veoma teška i da Crna Gora nije<br />
mogla biti izolovana, ističući značaj<br />
likvidnosti i stabilnosti finansijskog<br />
sistema za nastavak ekonomskih aktiv<br />
nosti. Takođe, na sastanku je ra z -<br />
go varano o eventualnom sklapa nju<br />
ar a nžmana sa MMF-om, kao i mo gućnosti<br />
za korišćenja kreditnih sredstava<br />
Svjetske banke kao podrška Vladi<br />
<strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> u sprovođenju strukturnih<br />
reformi.<br />
17.07.2009. godine - Izjava potpredsjednika<br />
Vlade i ministra <strong>finansija</strong>,<br />
Igora Lukšića, nakon sastanka<br />
sa predstavnicima Unije poslodavaca,<br />
na temu unapređenja socijalnog<br />
dijaloga u Crnoj Gori, u uslovima uticaja<br />
globalne ekonomske krize<br />
„...<strong>Vlada</strong> će stalno insistirati<br />
da banke koriste sredstva za koje je<br />
država obezbijedila garanciju. Relativno<br />
visoke kamate na koje utiče više<br />
faktora nije moguće preko noći<br />
sma njivati. Zajmovi obezbijeđeni uz<br />
dr žavnu garanciju od KFW, Evrospke<br />
investicione banke... objektivno mogu<br />
uticati na smanjenje kamata. Veoma<br />
smo zainteresovani da taj novac uđe<br />
u sistem. Zbog toga smo ih pritiskali<br />
tako što smo konstantno slali poruke<br />
da smo zainteresovani da banke što<br />
je moguće brže potpišu ugovore sa<br />
međunarodnim institucijama i da novac<br />
usmjere u turizam, poljoprivredu,<br />
drvopreradu, trgovinu, zanatstvo. Banke<br />
treba da realizuju kreditne šeme<br />
koje su odobrene, jer je to i u njihovom<br />
interesu. Kad nemate dobre klijente,<br />
onda imate probleme i u bankama.<br />
Ako banke ne vide interes za plasiranje<br />
kredita neće to uraditi samo zato<br />
što je novac pokriven garancijom.<br />
Mo ramo shvatiti da je prošlo vrijeme<br />
komunizma u kome države govore segmentima<br />
u društvu šta treba da se<br />
radi. Država samo treba da unaprijedi<br />
poslovni ambijent. Nije u svijetu dominantna<br />
praksa da država odustaje od<br />
tržišne ekonomije u korist socijalizma.<br />
Odgovornost je na poslodavcima da<br />
plasiraju dobre biznis planove. <strong>Vlada</strong>,<br />
sindikat i poslodavci uskoro treba da<br />
definišu novi kolektivni ugovor što će<br />
biti veoma složen posao, jer mora sadržati<br />
i odgovor na posljedice krize.<br />
<strong>Vlada</strong> se sprema za pregovore oko<br />
novog kolektivnog ugovora. Tim koji je<br />
formiran napraviće nacrt. Budući ugovor<br />
treba da uvaži elemente krize, ali<br />
i da predvidi ponovni rast ekonomije.<br />
U tom rasponu treba tražiti rješenje i<br />
odgovor sa visokim stepenom odgovornosti.<br />
U novom kolektivnom ugovoru<br />
treba da predvidimo najnižu zaradu,<br />
koja treba da bude socijalni minimum.<br />
Kolika će ona biti - stvar je pregovora,<br />
odnosno inputa koje budemo koristili<br />
za izračunavanje...“<br />
27.07.2009. godine Ljubljana<br />
- Potpredsjednik Vlade i ministar <strong>finansija</strong>,<br />
dr Igor Lukšić, sastao se sa<br />
mi nistrom <strong>finansija</strong> Republike Slovenije,<br />
Francem Križaničem<br />
Potpredsjednik Lukšić i ministar<br />
Križanič razgovarali su o otvorenim<br />
pitanjima finansijske saradnje između<br />
država na finansijskom i poreskom<br />
tržištu, saradnji na razvojnim programima<br />
i projektima između Slovenije i<br />
<strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong>, kao i pitanjima podrške i<br />
pomoći Slovenije na putu <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong><br />
u Evropsku uniju. Razgovarano je i o<br />
pitanjima dvostrukog oporezivanja i<br />
poreza na dodatu vrijednost (PDV),<br />
imajući u vidu da dvije zemlje nijesu<br />
uspostavile sistem reciprociteta<br />
povraćaja PDV-a poreskim subjektima<br />
sa sjedištem u Sloveniji, odnosno u<br />
Cr noj Gori. Predsjednik Savjeta Agencije<br />
za nadzor osiguranja, Vladimir<br />
Ka varić, potpisao je Memorandum o<br />
saradnji sa Agencijom za nadzor osig-<br />
25
g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re g jul - <strong>septembar</strong> 2009.<br />
uranja Slovenije (Agencija za trg vrednostnih<br />
papirjev), koji će, kako je naglasio<br />
po tpredsjednik Lukšić, pomoći jačanju<br />
sa radnje na području osiguranja.<br />
03.09.2009. godine - Intervju potpredsjednika<br />
Vlade i ministra <strong>finansija</strong>,<br />
dr Igora Lukšića, za ND Vijesti<br />
04.10.2009. godine - Održana IV<br />
sjednica Savjeta za eliminisanje biznis<br />
barijera<br />
Na IV sjednici Savjeta za eliminisanje<br />
biznis barijera, kojom je predsjedavao<br />
predsjednik Savjeta - potpredsjednik<br />
Vlade i ministar <strong>finansija</strong>, dr Igor<br />
Lukšić, razmatrana je i usvojena Informacija<br />
o realizovanim zaključcima sa prethodne<br />
sjednice Savjeta, utvrđene su<br />
buduće aktivnosti Savjeta Akcionim planom<br />
za eliminisanje biznis barijera za<br />
period <strong>septembar</strong>-decembar 2009. godine,<br />
uz zaključak da će do kraja godine<br />
biti pripremljen srednjoročni Akcioni plan<br />
za eliminisanje biznis barijera. Akcionim<br />
planom planirane su aktivnosti u oblastima<br />
koje, su na osnovu prijedloga i inicijativa<br />
privrednih subjekata, prepoznate<br />
kao prioritetne. Savjet je verifikovao i<br />
formiranje operativnih timova za realizaciju<br />
aktivnosti definisanih Akcionim<br />
planom u cilju preduzimanja konkretnih<br />
mjera za eliminisanje biznis barijera za<br />
pojedinačne oblasti. Formirani operativni<br />
timovi će do kraja 2009. godine djelovati<br />
u okviru sljedećih oblasti: naplata kinematografske<br />
takse, prepoznavanje netarifnih<br />
barijera u trgovini i carinskim procedurama,<br />
unapređenje zakonskih rješenja<br />
u oblasti komunalnih taksa i zakonske<br />
re gulative vezane za rad stranaca i dr.<br />
08.09.2009. godine - Potpredsjednik<br />
Vlade i ministar <strong>finansija</strong>, Igor<br />
Lukšić, posjetio Opštinu Kotor<br />
„...Crnogorska <strong>Vlada</strong> sufinansiraće<br />
izgradnju zaobilaznice oko Kotora, unapre<br />
đenje kanalizacionog i sistema tretmana<br />
otpadnih voda, kao i gradnju sportske<br />
dvorane i rekonstrukciju bazena. To se<br />
može postići usvajanjem prostorno-planske<br />
dokumentacije i stvaranjem uslova<br />
za realizaciju nekih ranije predviđenih<br />
investicija koje se, na žalost, nešto sporije<br />
realizuju. Činjenica je da postoji više<br />
projekata koji će se u narednom periodu<br />
realizovati preko direkcija za saobraćaj<br />
i javne radove, i koji su od izuzetnog<br />
značaja za građane Kotora. U saradnji sa<br />
Evropskom investicionom bankom (EIB),<br />
pokušavaju da stvore uslove za finansiranje<br />
izgradnje zaobilaznice oko Kotora...“<br />
11.09.2009. godine - Potpisan<br />
Ug o vor o dugoročnom zakupu zemljišta<br />
na poluostrvu Luštica<br />
“..Zakup je na 90 godina, a konzorcijum<br />
preuzima obavezu da narednih<br />
20 godina upravlja ovim područjem i investira<br />
minimum 210 miliona eura. Naknada<br />
za zakup je 88 centi po kvadratu,<br />
s tim što je predviđeno da se za prvih deset<br />
godina novac plati unaprijed. Nakon<br />
potpisivanja ugovora zakupnina za 18<br />
mjeseci će biti uplaćena, a ostatak nakon<br />
što ugovor postane pravosnažan. Danas<br />
potpisani dokument treba da ratifikuje<br />
Skupština. Nakon toga, on postaje u potpunosti<br />
pravno valjan. Sada se stvaraju<br />
uslovi da se krene u integralni koncept<br />
razvoja poluostrva Luštica. Ovo je prvi<br />
aranžman zakupa koji je u skladu sa nedavno<br />
usvojenom Zakonom o državnoj<br />
imovini…”<br />
15.09.2009. godine - Potpisan<br />
Protokol o razvojnoj saradnji između<br />
Vlade SR Njemačke i <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong><br />
„...Njime se obezbjeđuje i deset<br />
miliona eura za projekte i programe bilateralne<br />
i tehničke saradnje. Protokol<br />
predviđa korišćenje novih kreditnih linija<br />
KfW i nekoliko donatorskih projekata.<br />
Razvojni zajam je namijenjen za energetiku<br />
kroz ulaganja u obnovljive izvore energije.<br />
Od 80 miliona eura - pet miliona<br />
je iz njemačkog budžeta, a 75 miliona<br />
zajam KfW -a.<br />
U oblasti vodosnabdijevanja je<br />
predviđeno angažovanje dodatnih milion<br />
eura koji će biti korišćeni za različite<br />
studije - osnov za buduće aranžmane<br />
za rješavanje otpadnih voda - ne samo<br />
na primorju. U oblasti tehničke saradnje<br />
preko GTZ-a biće angažovano četiri<br />
miliona eura. Predviđeno je da se ovaj<br />
novac koristi u narednih osam godina.<br />
Ovo je podrška Crnoj Gori da što prije<br />
ispuni standarde na putu ka integracijama<br />
i potvrda dobrih odnosa <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong><br />
i Njemačke...”<br />
23.09.2009. godine - Potpredsjednik<br />
Vlade i ministar <strong>finansija</strong>, dr Igor Lukšić,<br />
sastao se sa ambasadorkom Ukrajine<br />
Oksanom Sljusarenko<br />
Potpredsjednik Vlade i ministar<br />
fi n a nsija, dr Igor Lukšić, sastao se sa<br />
a m b asadorkom Ukrajine, Oksanom s ljus<br />
a renko. Potpredsjednik Lukšić i amba<br />
s a dorka Sljusarenko razmijenili su<br />
mišljenja o mogućnostima ekonomske<br />
saradnje i ocijenili da u narednom per<br />
iodu treba intenzivirati aktivnosti na<br />
povećanju trgovinske razmjene. Ambasa<br />
dorka Sljusarenko je informisala ministra<br />
o zainteresovanosti ukrajinskih<br />
in ve stitora za ulaganje u Crnu Goru, pose<br />
bno u oblasti trgovine, turizma i nekretnina,<br />
i prenijela zainteresovanost<br />
uk rajiniskih kompanija za učešće u budućim<br />
privatizacijama. Ona je, takođe,<br />
naglasila da će u Crnoj Gori u novembru<br />
26
g jul - <strong>septembar</strong> 2009. g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re<br />
ove godine, u organizaciji Ambasade<br />
Uk r ajine, biti održan poslovni forum na<br />
kojem će učestvovati ukrajinske kompanije.<br />
Potpredsjednik Lukšić je izrazio<br />
zadovoljstvo povodom održavanja foruma<br />
i daljeg jačanja poslovnih veza između<br />
dvije zemlje.<br />
25.09.2009. godine - Potpredsjednik<br />
Vlade i ministar <strong>finansija</strong>, dr Igor<br />
Lukšić, posjetio opštinu Danilovgrad<br />
„...Danilovgradska opština predstavlja<br />
avangardu po obezbjeđenju poslovnog<br />
ambijenta i među prvima je u Crnoj<br />
Gori, ako ne i na samom vrhu. To dosta<br />
govori o kvalitetu administracije u ovom<br />
gradu, poreskom okviru i o poslovnim<br />
planovima. Na ovom avangardnom putu<br />
Danilovgrad ćemo podržati, ona može<br />
biti primjer i državnim administrativnim<br />
službama, kako na efikasniji način mogu<br />
servisirati potrebe poreskih obveznika.<br />
Biće nastavljeni projekti putne infrastrukture,<br />
pri kraju su pripreme da se uredi<br />
petlja, odnosno bulevar na ulasku u grad,<br />
rekonstrukcija i unapređenje starog pu -<br />
ta Podgorica-Danilovgrad, što će dodatno<br />
otvoriti mogućnost za biznis. Na<br />
tom spisku je i put Ždrebaonik i Ostrog<br />
ko ji već sada, iako nezavršen, odbacuje<br />
turističke efekte. Biće nastavljeni poslovi<br />
na vodovodnom sistemu, otpadnih voda.<br />
Sve što se bude događalo u tom dijelu u<br />
Nikšiću biće nastavljeno i u danilovgradskoj<br />
opštini. To je logično, jer se Nikšić,<br />
Danilovgrad, Podgorica i Skadarsko jezero<br />
prirodno vezuju. Za projekte će biti<br />
korišćena sredstva Evropske investicione<br />
banke, EBRD zašto treba da stvorimo uslove<br />
- da se novac brže povlači“.<br />
30.09.2009. godine - Izlaganje<br />
po t predsjednika Vlade i ministra <strong>finansija</strong>,<br />
dr Igora Lukšića, na Miločerskom<br />
razvojnom forumu<br />
„...Bez obzira što do kraja godine<br />
očekujemo da ekonomija bude ma nivou<br />
rasta od minus tri do minus četri<br />
posto, možemo se nadati uz određene<br />
aktivnosti blagom rastu naredne godine.<br />
Rast crnogorske ekonomije nakon krize<br />
biće mukotrpan, dug i postepen, jer su<br />
prognoze i procjene rasta u više navrata<br />
korigovane prema dolje. Sada više<br />
razmišljamo o onome šta su šanse, a ne<br />
opasnosti krize. U međuvremenu smo realizovali<br />
rebalans budžeta kojim je izbalansirana<br />
potrošnja, bilježimo rast stranih<br />
direktnih investicija, a na stabilizaciju<br />
ukupnih prilika uticala je i transakcija sa<br />
EPCG. Zbog svega toga ne treba očekivati<br />
dalje poniranje ekonomije. Pred Crnom<br />
Gorom sada stoji nekoliko izazova, prije<br />
svega, dodatno smanjenje budžetske<br />
potrošnje koju će <strong>Vlada</strong> naredne godine<br />
smanjiti dodatnih tri odsto na 35 odsto<br />
BDP-a. Potrebno je dalje redefinisanje<br />
tržišta rada kroz primjenu novog zakona<br />
o radu i izmjene postojećeg ili usvajanjem<br />
novog kolektivnog ugovora. To je ozbiljan<br />
zadatak, ako želimo da naš sistem bude<br />
do kraja održiv. Dugoročni izazov je dalje<br />
unapređenje poslovnog ambijenta koji<br />
treba osloboditi barijera i stega. Država<br />
treba da se bavi socijalnom politikom,<br />
a ekonomija da zadovoljava interese<br />
potrošača. Jedino aktivna, dodatno liberalizovana<br />
i otvorena ekonomija može generisati<br />
jak privredni rast. Krajem prošle<br />
i početkom ove godine bilo je puno zagovornika<br />
teorije da Crna Gora treba da<br />
napravi aranžman sa MMF-om. Ja, kao i<br />
neki drugi odupirao sam se toj tezi i mislim<br />
da je vrijeme pokazalo da smo u pravu.<br />
O tom periodu kriza je vladala i MMFom<br />
i mislim da bi aranžman, odnosno<br />
mjere i preporuke MMF-a, u tom periodu<br />
samo produbile krizu. U međuvremenu<br />
se i na unutrašnjem i na spoljašnjem<br />
planu situacija promjenila i sada ne vidim<br />
neki veći problem ili negativni uticaj ako<br />
bi Crna Gora odlučila da sklopi aranžman<br />
sa MMF-om...“<br />
Gordana Jovanović,<br />
portparol<br />
Ivona Mihajlović,<br />
asistent portparola<br />
27
g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re g jul - <strong>septembar</strong> 2009.<br />
Info/web Ministarstva<br />
<strong>finansija</strong> za period<br />
jul - <strong>septembar</strong> 2009. godine<br />
07.07.2009. godine - Pomoćnik<br />
ministra <strong>finansija</strong>, mr Milorad Katnić,<br />
učestvovo na ECOFIN I FEMIP ministarskim<br />
sastancima<br />
Pomoćnik ministra <strong>finansija</strong>, Milorad<br />
Katnić, učestvovao je na ministarskom<br />
sastanku Unije za Mediteran<br />
ECOFIN, koji se održao u Briselu. Sastanak<br />
je bio fokusiran na mjere za<br />
prevazilaženje efekata finansijske krize,<br />
kao i na agende reformi Evropske<br />
unije i mediteranskih zemalja u prioritetnim<br />
oblastima: biznisu, liberalizaciji<br />
tržišta, unapređivanju institucija i makroekonomskoj<br />
stabilnosti. Istovremeno,<br />
bio je održan sastanak ministara <strong>finansija</strong><br />
Evropske unije, na kojem je bio<br />
razmatran Godišnji izvještaj FEMIP-a,<br />
(Instrument za evromediteranske investicije<br />
i partnerstvo), kao i operativni<br />
plan od 2009-2011 i buduća struktura<br />
FEMIP-a. Crna Gora je postala punopravna<br />
članica Unije za Mediteran, 13. jula<br />
2008. godine, kada je zajedno Bosnom<br />
i Hercegovinom, Hrvatskom i Monakom<br />
primljena u partnerstvo, čime je dobila<br />
mogućnost učešća u projektima koji se<br />
kandiduju kroz tu inicijativu. Na taj način,<br />
Crnoj Gori se pruža dodatna prilika da sa<br />
zemljama članicama Unije za Mediteran<br />
sarađuje u oblastima unapređenja komunalne<br />
i saobraćajne infrastrukture,<br />
kao i u oblasti energetike.<br />
28
g jul - <strong>septembar</strong> 2009. g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re<br />
10.07.2009. godine - Predstavnici<br />
Vlade <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> i Vlade Irske parafirali<br />
Ugovor o izbjegavanju dvostrukog oporezivanja<br />
i sprječavanje izbjegavanja<br />
plaćanja poreza na dohodak<br />
Tokom druge runde pregovora između<br />
delegacija <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> i Irske u vezi<br />
zaključivanja Ugovora o izbjegavanju<br />
dvo strukog oporezivanja i sprečavanje<br />
izb jegavanja plaćanja poreza na dohodak,<br />
koja je nedavno održana u Dablinu<br />
delegacije su se saglasile o neophodnosti<br />
preduzimanja svih aktivnosti za<br />
što skorije potpisivanje ugovora, a zatim<br />
i njegove ratifikacije od strane skupština<br />
dvije države. Ugovorom će se obezbijediti<br />
eliminisanje dvostrukog oporezivanja dohotka<br />
rezidenata obje države ugovornice,<br />
uklanjanje poreskih prepreka za strana<br />
ulaganja, primjenjivanje načela jednakog<br />
poreskog tretmana fizičkih i pravnih lica<br />
država ugovornica, unapređenje naučne,<br />
kulturne i sportske saradnje, kao i političkih<br />
odnosa država.<br />
10.07.2009. godine - Saopštenje<br />
Ministarstva <strong>finansija</strong> povodom Izmjena<br />
i dopuna Zakona o budžetu za 2009.<br />
godinu i uvođenja mjera štednje, kao i u<br />
medijima najavljenog smanjenja plata<br />
Situacija ekonomsko finansijske<br />
kri ze zahtijeva konzervativniji pristup u<br />
planiranju javnih <strong>finansija</strong>, pa je Zakonom<br />
o izmjenama i dopunama Zakona<br />
o budžetu za 2009. godinu planiran realni<br />
rast od 0% BDP-a koji ne uključuje<br />
očekivane investicije, kao što su Luštica,<br />
Elektroprivreda, kao i nešto niži plan<br />
prihoda od turističke sezone. Ovo iz razloga,<br />
jer globalni ekonomski trendovi i<br />
sveukupna ekonomska situacija u svijetu,<br />
utiču na crnogorske javne finansije<br />
i ekonomski ambijent u Crnoj Gori,<br />
pa je <strong>Ministarstvo</strong> <strong>finansija</strong>, u cilju preventivnog<br />
djelovanja i zaštite građana<br />
<strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong>, konzervativno (pesimistično)<br />
planiralo prihode Budžeta <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> za<br />
2009. godinu.<br />
U skladu sa procjenama prihoda<br />
iz prva dva kvartala, kao i padom<br />
ekonomskih aktivnosti u gotovo svim<br />
zemljama svijeta, <strong>Ministarstvo</strong> <strong>finansija</strong><br />
je preporučilo Vladi <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> nastavak<br />
mjera štednje, koji podrazumijevaju<br />
stopiranje novih zapošljavanja i štednju<br />
u državnoj administraciji. Sve ovo je do -<br />
datan doprinos Vlade <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> stabi<br />
l izaciji javnih <strong>finansija</strong>, odnosno svođenju<br />
budžetskog deficit na -3% BDP-a,<br />
a u našem slučaju -2,6% BDP-a, što<br />
je jedan od uslova ulaska u EU. Nove<br />
mjere štednje i konzervativnija politika<br />
pla niranja javnih <strong>finansija</strong> Budžeta <strong>Crne</strong><br />
<strong>Gore</strong> doprinijeće smanjenju budžetskog<br />
deficita i uravnoteženju budžeta u 2012.<br />
godini, smanjenju potencijalnog zaduživanja,<br />
nesmetanom procesu EU integracija,<br />
realizaciji strateških projekata<br />
kakav je početak izgradnje autoputa Bar-<br />
Boljare, servisiranju spoljašnjeg i unutrašnjeg<br />
duga, socijalnog programa za<br />
zaštitu stanovništva najviše ugroženog<br />
posljedicama globalne ekonomske krize,<br />
što su sve obaveze definisane Zakonom<br />
o budžetu <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> za 2009. godinu.<br />
Jedna od izmjena Zakona o budžetu,<br />
koja je izazvala nepreciznu interpretaciju,<br />
je linearno umanjenje fonda zarada<br />
kod svih potrošačkih jedinica za 4,67<br />
%, što podrazumijeva da se svi korisnici<br />
budžeta moraju prilagoditi ovim smanjenjima,<br />
odnosno limitirati nova zapoš<br />
ljavanja na definisani limit, ali ne i<br />
sma njiti zarade zaposlenima u državnoj<br />
administraciji, osim u slučaju fonda zarada<br />
u sudstvu i tužilaštvu koji je dodatno<br />
umanjen po osnovu ukidanja nadoknade<br />
za rad subotom.<br />
Istovremeno, prijedlog mjera koje<br />
je <strong>Vlada</strong> usvojila, a odnose se na smanjenje<br />
minimalne cijene rada, smanjenje<br />
zarada državnim funkcionerima, zaposlenima<br />
državnoj upravi, tužilaštvu i sudstvu,<br />
će biti primjenjivane, samo u slučaju<br />
pogoršanja ekonomske situacije, odnosno<br />
negativnijeg ekonomskog scenarija<br />
od onog koji je planiran Zakonom o izmjenama<br />
i dopunama zakona o budžetu za<br />
2009. godinu, a ne od 1. avgusta, kako<br />
je najavljeno u nekim medijima.<br />
Takođe, svako eventualno smanjenjenje<br />
cijene rada, u slučaju negativ nog<br />
sce narija, podrazumijevaće prethodan dijalog<br />
sa socijalnim partnerima i poštovanje<br />
zakonom definisane procedure.<br />
<strong>Ministarstvo</strong> <strong>finansija</strong> ovom prilikom<br />
poziva crnogorsku javnost da ove<br />
mjere razumije kao alternativni scenario<br />
na koji svaka odgovorna <strong>Vlada</strong> mora biti<br />
spremna u slučaju pogoršanja ekonomske<br />
situacije. <strong>Ministarstvo</strong> <strong>finansija</strong> podsjeća<br />
da je Crna Gora među rijetkim, koja<br />
je u potpunosti vodila računa o interesu<br />
svojih građana i predlaganje ovih mjera<br />
odložila za eventualni pesimistički scenario.<br />
Podsjećanja radi, većina zemalja iz<br />
regiona je smanjenje plata sprovela već<br />
početkom godine, a još jednom ponavljamo<br />
da će do predloženih smanjenja<br />
doći samo usljed pogoršanja ekonomske<br />
situacije. Cjelokupnu situaciju treba razumijeti<br />
kao alternativnu i preventivnu,<br />
jer, kao što smo puno puta ponovili, Crna<br />
Gora je zemlja u kojoj jedna manja investicija<br />
(Luštica, Elektroprivreda, privatizacija<br />
državnih kompanija) i prihodi od<br />
turizma mogu u kratkom roku doprinijeti<br />
stabilizaciji javnih <strong>finansija</strong>.<br />
21.07.2009. godine - Počela isplata<br />
i otkup obeštećenja bivšim vlasnicima<br />
oduzetih imovinskih prava za<br />
2009. godinu<br />
Zakonom o povraćaju oduzetih<br />
im o vinskih prava i obeštećenju propisano<br />
je da se obeštećenje isplaćuje u<br />
jednogodišnjim ratama, čija se isplata<br />
vrši 15. jula svake godine po konačnim<br />
rješenjima dostavljenim Fondu za obeštećenje<br />
do 31.decembra prethodne<br />
godine, prema raspoloživosti sredstava,<br />
do njihove konačne isplate. U cilju<br />
primjene zakona i stvaranja uslova za<br />
postupanje Fonda za obeštećenje, <strong>Vlada</strong><br />
<strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> je u skladu sa Zakonom<br />
donijela Uredbu o utvrđivanju isplate i<br />
otkupa obeštećenja bivšim vlasnic ima<br />
oduzetih imovinskih pr ava u novčanim<br />
sredstvima za 2009. godinu, koja je<br />
osnov za obračun isplate i otku pa<br />
obeštećenja bivšim vlasnicima u novčanim<br />
sredstvima za 2009. godinu.<br />
U skladu sa navedenom Uredbom, isplata<br />
godišnje rate za 2009. godinu za<br />
bivše vlasnike, koji su to pravo stekli po<br />
osnovu konačnih rješenja Komisija za<br />
povraćaj i obeštećenje, a koja su dostavljena<br />
Fondu za obešetećenje do 31.<br />
29
g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re g jul - <strong>septembar</strong> 2009.<br />
decembra 2008. godine, obračunava<br />
prema vrijednosti koja odgovara 3%<br />
od preostalog neisplaćenog iznosa<br />
obeštećenja utvrđenih konačnim<br />
rješenjima Komisija. Za ovu namjenu u<br />
budžetu je obezbijeđeno 2.000.000.00<br />
€. Uredbom je dato i pravo bivšim<br />
vlasnicima da mogu ostvariti pravo<br />
na otkup obeštećenja na način što<br />
se obračun otkupa vrši prema vrijednosti<br />
koja odgovara 12% od preostalog<br />
neisplaćenog iznosa obeštećenja<br />
utvrđenih konačanim rješenjima<br />
Komisija. Na taj način, dobijeni iznos<br />
bivšem vlasniku isplaćuje se u vrijednosti<br />
od 30%. Za ostvarivanje ov og prava<br />
bivši vlasnik se može obratiti Fondu<br />
za obeštećenje. Za isplatu i otkup<br />
obeštećenja u budžetu je obezbijeđeno<br />
oko 4.500.000.00 €. Uredba je stupila<br />
na snagu 18. jula 2009. godine, a isplata<br />
godišnje rate je počela 20. jula u<br />
svim bankama u kojima bivši vlasnici<br />
posjeduju žiro račune.<br />
03.08.2009. godine - <strong>Ministarstvo</strong><br />
<strong>finansija</strong> objavilo Bilten broj XVI<br />
<strong>Ministarstvo</strong> <strong>finansija</strong> objavilo je<br />
bilten broj XVI koji sadrži pregled aktivnosti<br />
Ministarstva <strong>finansija</strong> za period<br />
april – jun 2009. godine. Preporučujemo<br />
teme o MMF aranžmanima u svjetlu<br />
globalne ekonomske krize, uticaju krize<br />
na tržište rada u Crnoj Gori, procjene<br />
potrošnje goriva na osnovu naplaćene akcize,<br />
kako iz krize, mogući scenariji rasta<br />
i reperkusije na crnogorsku ekonomiju,<br />
kao i druge aktuelne i finansijske teme.<br />
18.08.2009. godine - Međunarodna<br />
agencija za kreditni rejting Moody’s<br />
potvrdila je Crnoj Gori Ba3 kreditni<br />
rejting iz aprila 2009. godine<br />
Međunarodna agencija za kreditni<br />
rejting Moody’s potvrdila je Crnoj Gori<br />
Ba3 kreditni rejting iz aprila 2009. godine.<br />
Kreditni rejting Ba3 za državne obveznice<br />
i gornji iznos zaduživanja se primarno<br />
zasniva na procjeni njenog niskog<br />
nivoa ekonomske i institucionalne snage,<br />
koja je ograničena malom veličinom<br />
zemlje i koncentrisanom prirodom njene<br />
ekonomije, kaže Moody’s Investors Service<br />
u svom novom godišnjem izvještaju<br />
o suverenom rejtingu <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong>. Kako se<br />
navodi u izvještaju, Crna Gora je relativno<br />
novoosnovana država. Njena ekonomija<br />
je vrlo mala u poređenju sa ekonomijama<br />
drugih država kako u regionu, tako<br />
i globalno: sa brojem stanovnika koji je<br />
nešto preko 600.000 i umjerenim nivoom<br />
prosječnog dohotka, prognozira se<br />
da će nominalni BDP iznositi samo 4,2<br />
milijarde USD u 2009. godini, što čini da<br />
je ova država jedna od najmanjih koju<br />
Moody’s ocjenjuje. Mala veličina njene<br />
ekonomije znači da je proizvod <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong><br />
koncetrisan na nekoliko sektora i vjerovatno<br />
je da će kao takva pretrpjeti veću<br />
promjenjivost tokom vremena, navodi<br />
se u izvještaju analitičara Moody’s. To,<br />
takođe, čini ekonomiju mnogo više osjetljivijom<br />
nego što su veće ekonomije<br />
na šokove koji su specifični za određeni<br />
sektor i određenu kompaniju. Kako je<br />
ocjenjeno u izvještaju Moody’s, institucionalni<br />
razvoj zemlje je još uvijek u ranom<br />
stadijumu i potrebna su značajna<br />
poboljšanja da bi se doveo na nivo EU<br />
standarda. Proces pristupanja EU treba<br />
da dâ podsticaj ovoj konvergenciji na<br />
različite načine, jer usvajanje pravne tekovine<br />
EU zahtijeva značajno preispitivanje/reviziju<br />
zakona, propisa, javnog sektora<br />
i povezanih tijela u državi. Ocjenjuje<br />
se da je finansijska snaga i podložnost<br />
riziku od događaja <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> umjerena.<br />
Fiskalna politika zemlje je bila prilično<br />
oprezna i nivo priuštivosti duga Vlade<br />
je visok. Koeficijent plaćanja kamata i<br />
vladnih prihoda se prognozira na samo<br />
2% u 2009. godini, u odnosu na srednju<br />
vrijednost Ba rejting kategorije koja je<br />
12%. Takođe, navodi se da je pristup <strong>finansija</strong>ma<br />
djelimično ograničen, imajući u<br />
vidu trenutnu ekonomsku situaciju. <strong>Vlada</strong><br />
je krajem 2008. godine ubrizgala u bankarski<br />
sistem većinu budžetskog suficita<br />
koji je prikupila u periodu 2006-2008<br />
kako bi podržala njegovu likvidnost. Iako<br />
je rizik od negativnih dešavanja ublažen<br />
euroizacijom u zemlji, postoji nekoliko<br />
drugih preostalih rizika, uključujući rizik<br />
da se usporavanje ekonomske aktivnosti<br />
može pogoršati usljed deflatornih cijena<br />
imovine i postojanja velikog spoljnog debalansa.<br />
<strong>Vlada</strong> bi mogla biti primorana<br />
da sklopi stand-by aranžman sa MMF-om<br />
ukoliko ekonomska situacija nastavi da<br />
se pogoršava. U aprilu 2009. je Moody’s<br />
snizio rejting <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> za državne obveznice<br />
za jedan stepen i zadržao negativnu<br />
prognozu. Aktivnost koja se tiče<br />
rejtinga je bila odgovor na ekonomsko<br />
okruženje koje se pogoršavalo, a od<br />
koga se očekivalo da stavi značajan pritisak<br />
na vladin budžet i da kreira potencijalne<br />
obaveze u njenom bilansu stanja.<br />
Od tada se situacija u načelu odvijala<br />
u skladu sa očekivanjima Moody’s-a,<br />
navodi se u izvještaju. Kako je navedeno<br />
u zaključku izvještaja agencije Moody’s,<br />
objavljivanje ovog kreditnog izvještaja<br />
predstavlja godišnje ažuriranje u odnosu<br />
na tržišta i ne predstavlja formalnu<br />
aktivnosti da bi se izmijenio kreditni rejting<br />
emitenta. Potvrda kreditnog rejtinga<br />
za Crnu Goru, i pored značajnih rizika<br />
kojima su izložene sve zemlje regiona,<br />
upućuje da je Crna Gora stabilizovala<br />
svoj ekonomski sistem. Mjere koje <strong>Vlada</strong><br />
sprovodi, a koje imaju odloženo dejstvo,<br />
uz pozitivne indikatore koji su obilježili<br />
drugi kvartal kod nekih velikih evropskih<br />
država, vodiće daljoj stabilizaciji i<br />
stvaranju uslova za pozitivne trendove u<br />
Crnoj Gori<br />
01.09.2009. godine - Održana čet<br />
vrta aukcija državnih zapisa<br />
Državni zapisi prve aukcije emitovani<br />
4. marta 2009. godine na rok od<br />
182 dana u iznosu od 30,25 miliona<br />
eura dospijevaju 2. septembra 2009.<br />
godine. <strong>Ministarstvo</strong> <strong>finansija</strong> je posredstvom<br />
Centralne banke <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong>, fiskalnog<br />
agenta Vlade <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong>, 1. septembra<br />
2009. godine realizovalo četvrtu<br />
aukciju državnih zapisa i rok dospijeća<br />
državnih zapisa prve aukcije produžilo<br />
za 182 dana. Ukupna ponuda za prodaju<br />
državnih zapisa oglašena je na iznos<br />
od 35 miliona eura. Ukupna tražnja za<br />
kupovinu državnih zapisa iznosila je<br />
30
g jul - <strong>septembar</strong> 2009. g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re<br />
39,74 miliona eura. <strong>Ministarstvo</strong> <strong>finansija</strong><br />
je donijelo odluku da od 35 miliona<br />
eura koliko je iznosila ponuda, prihvati<br />
ponude i kupi državne zapise u iznosu<br />
od 34,59 miliona eura, što predstavlja<br />
98,83% ukupne ponude. Prosječna ponderisana<br />
kamatna stopa za prihvaćene<br />
ponude iznosi 3,82% i niža je od ponderisanih<br />
stopa na prethodnim aukcijama<br />
državnih zapisa koje su iznosile 3,98%,<br />
4,30% i 5%, a rezultat je kamatnih stopa<br />
koje su se kretale od najniže prihvaćene<br />
stope od 2,5%, do najviše prihvaćene od<br />
4,25%, koja je, takođe, niža od najviše<br />
prihvaćene stope od 5% na prethodnim<br />
aukcijama.<br />
02.09.2009. godine - Okrugli sto<br />
„Prijavljivanje nepravilnosti i prevara<br />
(AFCOS - Anti Fraud Coordinating Structures)“<br />
u Budimpešti<br />
Pomoćnik ministra za finansiranje<br />
i ugovaranje sredstava EU pomoći,<br />
Nataša Kovačević, učestvala je na okruglom<br />
stolu „Prijavljivanje nepravilnosti i<br />
prevara (AFCOS - Anti Fraud Coordinating<br />
Structures)“ koji se održavao od 2-4.<br />
septembra, u Budimpešti. Crna Gora,<br />
kao buduća zemlja korisnica pretpristupnih<br />
fondova EU, dužna je da osigura zakonodavni<br />
okvir za zaštitu finansijskih<br />
interesa EU, kao i da uspostavi efikasan<br />
i djelotvoran sastav upravljanja nepravilnostima<br />
i prevarama prilikom korišćenja<br />
sredstava pomoći EU (tj. AFCOS sastav).<br />
AFCOS predstavlja jedan od mehanizama<br />
za saradnju i komunikaciju sa<br />
Kancelarijom Evropske Komisije protiv<br />
pronevjere u slučaju budžeta Evropske<br />
Unije (OLAF- European anti-fraud office).<br />
Nadležnosti OLAF-a mogu se odnositi i<br />
na treće države sa kojima države-članice<br />
EU imaju potpisane ugovore, što je veoma<br />
važno za budućnost institucija <strong>Crne</strong><br />
<strong>Gore</strong>. Cilj okruglog stola je bio da se što<br />
bolje upoznavanje sa ulogom OLAF/<br />
AFCOS-a, imajući u vidu činjenicu, da<br />
će određena tijela državne uprave <strong>Crne</strong><br />
<strong>Gore</strong> prilikom korišćenja pretpristupnih<br />
sredstava pomoći EU, izvještavati o nepravilnostima.<br />
09.09.2009. godine - Crna Gora<br />
popravila svoju poziciju u Izvještaju<br />
Svjetske banke o lakoći poslovanja za<br />
šest mjesta<br />
Crna Gora je u prethodnoj godini<br />
poboljšala biznis ambijent i za šest mjesta<br />
popravila svoju poziciju u Izvještaju<br />
Svjetske banke o lakoći poslovanja 2010<br />
(Doing Business Report 2010), zauzimajući<br />
71 mjesto od ukupno 183 analizirane<br />
države. Na osnovu evidentiranih<br />
reformi, ocijenjen je napredak <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong><br />
u četiri od ukupno deset indikatora, a<br />
svega 11 država je ostvarilo poboljšanje<br />
u većem broju indikatora od <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong>.<br />
Napredak je prepoznat u četiri oblasti<br />
obuhvaćenih Doing Business metodologijom,<br />
kod indikatora: otpočinjanje biznisa,<br />
izdavanje građevinskih dozvola,<br />
zapošljavanje radnika i plaćanje poreza.<br />
U indikatoru „Započinjanje biznisa“, Cr -<br />
na Gora se navodi kao reformator u<br />
pogledu uvođenja jedinstvene registracije<br />
preduzeća u registru i ubrzane re gistracije<br />
između Poreske uprave i fo ndova<br />
za zdravstveno i penzijsko-invalidsko<br />
osi guranje. Sprovedene reforme doprinijele<br />
su skraćenim ili pojednostavljenim<br />
postregistracionim procedurama<br />
(poreske prijave, registacije za socijalnu<br />
zaštitu, izdavanje dozvola). U pogledu izdavanja<br />
građevinsih dozvola, napredak<br />
je konstatovan na osnovu donošenja<br />
nove regulative, pojednostavljenog postu<br />
pka pribavljanja dozvola na osnovu<br />
po tvrde o procjeni rizika, uvodeći na<br />
taj način skraćeni postupak za manje<br />
građevine, sa fokusom na veće projekte<br />
sa značajnim uticajem na životnu sredinu<br />
u pogledu sigurnosti. Indikatorom<br />
„Zapošljavanje radnika“ potvrđene su<br />
olakšice i pogodnosti implementirane<br />
no vim zakonskim rješenjem koje su rezultirale<br />
fleksibilnijim tržištem rada, dok<br />
je indikator „Plaćanje poreza“ ukazao<br />
na značajno smanjenje poreskih sto pa<br />
u Crnoj Gori. Ističe se smanjenje sto pa<br />
poreza na dobit, kao i smanjenje op terećenja<br />
na zarade i doprinose koje plaćaju<br />
poslodavci.<br />
14.09.2009. godine - Saopštenje<br />
Ministarstva <strong>finansija</strong> povodom pete<br />
aukcije Državnih zapisa<br />
Državni zapisi druge aukcije emitovani<br />
17. marta ove godine, na rok od<br />
182 dana, u iznosu 2,5 miliona eura,<br />
dospijevaju 15. septembra. U skladu s<br />
tim, <strong>Ministarstvo</strong> <strong>finansija</strong> je posredstvom<br />
Centralne banke <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong>, kao<br />
fi s kalnog agenta Vlade <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong>, realizovalo<br />
petu aukciju državnih zapisa i rok<br />
dospijeća državnih zapisa druge aukcije<br />
produžilo za 182 dana. Ukupna ponuda<br />
za prodaju državnih zapisa oglašena je<br />
na iznos od 5 miliona eura. Aukcija je<br />
veoma uspješno realizovana i na njoj je<br />
učestvovao veći broj domaćih komercijalnih<br />
banaka, kao i Fond za zaštitu depozita.<br />
Ukupna tražnja za kupovinu državnih<br />
zapisa iznosila je 7,73 miliona eura. <strong>Ministarstvo</strong><br />
<strong>finansija</strong> je donijelo odluku da<br />
od 5,0 miliona eura, koliko je iznosila<br />
ponuda, prihvati ponude i kupi državne<br />
zapise u iznosu od 5,0 miliona eura, što<br />
predstavlja 100 odsto ukupne ponude.<br />
Prosječna ponderisana kamatna stopa<br />
za prihvaćene ponude iznosi 3,92 odsto,<br />
a rezultat je kamatnih stopa koje su se<br />
kretale od najniže prihvaćene stope od<br />
3,80 odsto, do najviše prihvaćene od<br />
4,25 odsto stope.<br />
15.09.2009. godine - Delegacija<br />
Vlade <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> u posjeti DIS institucijama<br />
Hrvatske<br />
Crnogorska delegacija, koju predvodi<br />
nacionalni službenik za ovjeravanje<br />
i pomoćnik ministra za trezor, Boris<br />
Bušković, boravila je od 15. do 18. septembra<br />
u studijskoj posjeti Hrvatskoj.<br />
Cilj posjete je bio upoznavanje sa DIS<br />
institucijama u zemljama koje su prošle<br />
kroz proces akreditacije. Imajući u vidu<br />
bogato iskustvo Hrvatske u okviru DIS<br />
sistema, gdje državna administracija<br />
upr avlja EU fondovima na decentralizovan<br />
način od 2006. godine, Crna Gora<br />
će se bliže upoznati sa zahtjevima Evropske<br />
unije po pitanju upravljanja IPA<br />
komponentama, kao i sa neophodnim<br />
pripremama državne administracije, koje<br />
mogu biti od velike pomoći Crnoj Gori na<br />
putu dobijanja akreditacije za DIS.<br />
17.09.2009. godine - Prva banka<br />
<strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> a.d. Podgorica vratila treću<br />
ratu kredita u iznosu od 11 miliona<br />
eura<br />
U skladu sa Ugovorom o kreditnoj<br />
podršci, koji je potpisala sa Vladom <strong>Crne</strong><br />
<strong>Gore</strong> 17. decembra 2008. godine, Prva<br />
banka <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> a.d. Podgorica vratila je<br />
17. septembra 2009. godine treću ratu<br />
kredita, u iznosu od 11 miliona eura.<br />
Kreditna sredstva u iznosu od 44 miliona<br />
31
g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re g jul - <strong>septembar</strong> 2009.<br />
odobrena su Prvoj banci, u skladu sa Zakonom<br />
o mjerama za zaštitu bankarskog<br />
sistema, s ciljem da se obezbijedi likvidnost<br />
i stabilnost Prve banke i nesmetano<br />
funkcionisanje te banke i cjelokupnog<br />
bankarskog sektora u Crnoj Gori, u situaciji<br />
globalne finansijske krize<br />
21.09.2009. godine - Održana VI<br />
aukcija državnih zapisa<br />
S obzirom da danas dospijevaju<br />
državni zapisi treće aukcije emitovani 24.<br />
marta 2009. godine na rok od 182 dana,<br />
u iznosu od 1,9 miliona eura, <strong>Ministarstvo</strong><br />
<strong>finansija</strong> je, posredstvom Centralne<br />
banke <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong>, kao fiskalnog agenta<br />
Vlade <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong>, realizovalo Šestu<br />
aukciju državnih zapisa i rok dospijeća<br />
državnih zapisa treće aukcije produžilo<br />
za 182 dana. Ukupna ponuda za prodaju<br />
državnih zapisa oglašena je na iznos<br />
od 2 miliona eura. Ukupna tražnja za<br />
kupovinu državnih zapisa iznosila je<br />
4,05 miliona eura. <strong>Ministarstvo</strong> <strong>finansija</strong><br />
je donijelo odluku da od 2,0 miliona<br />
eura, koliko je iznosila ponuda, prihvati<br />
ponude i kupi državne zapise u iznosu od<br />
2,0 miliona eura, što predstavlja 100%<br />
ukupne ponude. Prosječna ponderisana<br />
kamatna stopa za prihvaćene ponude<br />
iznosi 4,15%, što predstavlja ujedno i najmanju<br />
i naveću kamatnu stopu.<br />
28.09.2009. godine - Pomoćnik<br />
ministra, Mila Barjaktarović, učestvovala<br />
je na Konferenciji o unutrašnjoj<br />
finansijskoj kontroli u javnom sektoru<br />
u Briselu<br />
Pomoćnik ministra za centralnu<br />
harmonizaciju finansijskog upravljanja<br />
i kontrole i unutrašnje revizije u javnom<br />
sektoru, Mila Barjaktarović, učestvovala<br />
je 28. i 29. septembra u Briselu na Konferenciji<br />
o unutrašnjoj finansijskoj kontroli<br />
u javnom sektoru (PIFC). Konferencija<br />
je bila fokusirana na iskustva stečena<br />
u uvođenju i implementaciji PIFC-a od<br />
poslednjeg pristupanja, uz osvrt na procjenu<br />
adekvatnosti politika Direktorata<br />
za budžet EK u odnosu na PIFC. Istovremeno<br />
konferencija je trebala da omogući<br />
državama članicama i državama kandidatima<br />
sa kojima su pregovori o<br />
pristupanju u toku, da izvuku koristi iz<br />
stečenog iskustva i da omogući široku<br />
raspravu o najnovijim razmišljanjima na<br />
Gordana Jovanović<br />
temu internog kontrolnog okruženja i<br />
politika, uključujući buduće orjentacije.<br />
30.09.2009. godine - Izlaganje<br />
pomoćnika ministra <strong>finansija</strong>, mr Milorada<br />
Katnića, na Miločerskom razvojnom<br />
forumu<br />
„...Moja prezentacija je fokusirana<br />
je na fiskalnu pitanja, fiskalnu politiku<br />
i na ekonomski razvoj. Aktuelno pitanje<br />
i tekući izazov donosioca politike u<br />
Crnoj Gori jeste fiskalna održivost, dok<br />
je dugoročno pitanje koje je jako važno<br />
i koje definiše budućnost i bogastvo<br />
građana <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> fiskalna politika koja<br />
može biti u funkciji ekonomskog razvoja.<br />
Osnovne karakteristike <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> u poslednjih<br />
10 godina ukazuju da je državna<br />
potrošnja održavana na relativno visokom<br />
nivou ili apsolutno visokom nivou<br />
i da je ta potrošnja u strukturi dosta negativna<br />
s aspekta mogućih reformi, zato<br />
što u njenoj strukturi tekuće potrošnje<br />
dominiraju nominativni rashodi. Suficit<br />
u poslednje tri godine je 3% BDP-a, s<br />
tim što je pitanje da li je taj suficit bio<br />
strukturni ili je bio u jednom dijelu pod<br />
posljedicom ciklusa i poreskih prihoda<br />
koji su nestrukturni. Dominira indirektno<br />
oporezivanje, a direktni porezi su<br />
linearni, što s aspekta ekonomskog razvoja<br />
manje remeti ekonomske aktivnosti.<br />
Pored ovih tekućih ili ovih trendova<br />
iz prošlosti, dva važna trenda koja će<br />
definisati fiskalnu politiku u budućnosti<br />
Ivona Mihajlović<br />
jesu izazov starenja stanovništva i socijalna<br />
davanja koja se vežu za ovo pitanja<br />
i potreba za značajnim kapitalnim investicijama,<br />
ovdje se prvenestveno misli na<br />
autoput ili autoputeve, na regionalne<br />
deponije i sva druga ulaganja koja je<br />
neophodno izvršiti kako bi poslovni ambijent<br />
bio postojan za privatne investicije<br />
i ekonomsku aktivnost... „<br />
Gordana Jovanović,<br />
portparol<br />
Ivona Mihajlović,<br />
asistent portparola<br />
32
Iz novinarskog ugla:<br />
Hronologija krize<br />
Na početku priče o globalnoj<br />
ekonomskoj krizi 2007/08. godine<br />
u Sjedinjenim Američkim Državama<br />
očekivalo se da će zahvatiti samo razvijene<br />
zemlje. Uzroci, kako su navodili<br />
analitičari, traženi su u visokom ekonomskom<br />
rastu, cijenama nekretnina,<br />
federalnim rezervama, jeftinom novcu<br />
koji je bio dostupan velikom broju ljudi,<br />
bez provjere njihovih dužničkih sposobnosti,<br />
odnosno mogućnosti da na<br />
vrijeme otplate kredit. Najavljivalo se<br />
da će kriza pogoditi one države koje<br />
najviše učestvuju u trgovini derivatima.<br />
Međutim, vrijeme je pokazalo da<br />
je taj scenario neodrživ. Pokazalo se<br />
da je riječ o mnogo ozbiljnijoj pojavi, a<br />
prognoze Međunarodnog monetarnog<br />
fonda, kako je odmicala kriza, mijenjale<br />
su se. Stopa rasta na svjetskom<br />
nivou sa prvobitnih pet odsto, svedena<br />
je na 0,5 procenata. U međuvremenu,<br />
mnoge ekonomije otišle su u recesiju,<br />
negativnu stopu rasta u dva kvartala<br />
uzastopno, u svijetu i do 12 procenata,<br />
a Evropi i do 20 odsto. Početkom<br />
godine, projektovalo se, crnogorska<br />
ek onomija, mala i otvorena, neće osjetiti<br />
krizu. Pretpstavljalo se da će nas<br />
zaobići.<br />
Prvi udar krize, Crna Gora je osjetila<br />
u oktobru prošle godine. Razlog je<br />
što je “lavina priča” o propasti velikih<br />
svjetskih banaka izazvala paniku, pa<br />
su građani krenuli sa podizanjem depozita.<br />
Iz banaka je u kratkom roku<br />
povučeno 300 miliona eura uloga.<br />
Taj potez bio je signal Vladi da usvoji<br />
Zakon o mjerama zaštite bankarskog<br />
sektora, kako bi očuvala sigurnost i<br />
stabilnost od eventualnih posljedica<br />
globalne krize. Tim zakonom pre dviđeno<br />
je da država garantuje sve depozite<br />
pravnih i fizičkih lica, položenih<br />
kod banaka koje posluju u Crnoj Gori.<br />
Osim toga, <strong>Vlada</strong> je bankama garant<br />
za zaduživanje kod međunarodnih finansijskih<br />
institucija. Na taj način,<br />
sm anjio se broj građana koji su uzimali<br />
depozite iz banaka.<br />
Nakon te odluke Vlade, Prva banka<br />
<strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> zatražila je podršku, a<br />
krajem prošle godine <strong>Vlada</strong> joj odobrila<br />
pozajmicu od 44 miliona eura. Ta<br />
banka vratila je pozamicu prije roka-u<br />
septembru. Na inicijativu Udruženje<br />
ba naka, pregovaralo se, a kasnije je i<br />
potpisan sporazum o 150 miliona eura<br />
sa Njemačkom razvojnom i Evropskom<br />
investicionom bankom.<br />
Vladin odgovor na krizu je i bila<br />
odluka o mjerama štednje. A, prema<br />
podacima za devet mjeseci 2009-te na<br />
taj način od juna do oktobra uštedjelo<br />
33
g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re g jul - <strong>septembar</strong> 2009.<br />
se 40 miliona eura. Prema sadašnjim<br />
navodima zvaničnika, Crna Gora je sa<br />
zakašnjenjem ušla u krizu, ali će kasnije<br />
iz nje i izaći. Rezultati ekonomske<br />
politike za devet mjeseci pokazuju da<br />
je ekonomija u minusu četiri odsto i da<br />
je bruto nacionalni proizvod za devet<br />
mjeseci dvije milijarde i 670 miliona<br />
eura.<br />
- I pored krize, Crna Gora je ostala<br />
na konzistentnom programu. Nijesmo<br />
odustali od kapitalnih projekata-dokapitalizacije<br />
Elektroprivrede, gradnje<br />
au toputa, opredijelili smo se za smanjenje<br />
državnih izdataka umjesto rasta<br />
poreza, nije bilo rasta nezaposlenosti,<br />
a zaposlenost je povećana za pet<br />
odsto, kazao je potpredsjednik Vlade<br />
Vujica Lazović, predstavljajući analizu<br />
ekonomske politike za devet mjeseci.<br />
I zarade su u ovom periodu porasle -<br />
za 7,6 odsto u odnosu na isti period<br />
prošle godine pa neto zarada iznosi<br />
454 eura. Depoziti su pali za 13 odsto,<br />
spoljnotrgovinska razmjena skoro 40<br />
odsto, krediti za osam, a tržište kapitala<br />
bilježi pozitivne trendove.<br />
Rješavanje problema likvidnosti<br />
privrede, njene konkurentnosti i regionalnog<br />
razvoja biće glavni zadaci u<br />
ekonomskoj politici u narednom periodu.<br />
Procjenjuje se da će bruto nacionalni<br />
proizvod u narednoj godini biti veći<br />
jedan odsto i da će Crna Gora u narednih<br />
12 mjeseci polako izaći iz krize. To<br />
će biti osnova da se 2011. godine ponovo<br />
bilježe visoke stope rasta, ocijenjeno<br />
je u Vladi. Pominje se i smanjenje<br />
javne potrošnje za oko pet odsto, ali će<br />
o Nacrtu i predlogu zakona o budžetu<br />
krajnu riječ dati <strong>Vlada</strong> i Skupština prilikom<br />
razmatranja i rasprava na sjednicama.<br />
Ipak, najavljuje se da će se oprezno<br />
postupati sa redukcijom zarada,<br />
jer su, kako kažu, one, inače, niske.<br />
Ipak, još uvijek su opticaju najave da<br />
će se redovno isplaćivati zarade, penzije,<br />
socijalna davanja. Ne isključuje<br />
se, u slučaju potrebe, i aranžman sa<br />
MMF-om, institucijom koja u slučaju<br />
krajnje nužde može hitno reagovati, a<br />
niska zaduženost od 26,8 odsto bruto<br />
društvenog proizvoda i nepromijenjen<br />
kreditni rejting omogućavaju Crnoj Gori<br />
da po ubrzanom postupku započne<br />
pregovore.<br />
Biljana Radosavović,<br />
novinarka Radija Crna Gora
g jul - <strong>septembar</strong> 2009. g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re<br />
Zakup državne imovine<br />
Kao što je poznato, Zakon o državnoj<br />
imovini stupio je na snagu 28.<br />
marta 2009. godine.<br />
Jedno od interesantnih pitanja koja<br />
ovaj zakon reguliše je i zakup državne imovine.<br />
Ustavom <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> jasno je definisano<br />
da su dobra u opštoj upotrebi i<br />
prirodna bogatstva u državnoj svojini, što<br />
znači da se ova dobra ne mogu prodavati,<br />
ali se, na njima mogu sticati posebna<br />
prava korišćenja. Jedno od tih posebnih<br />
prava korišćenja je i zakup.<br />
Sve stvari i druga dobra u državnoj<br />
imovini mogu se davati u zakup. Ali, zakonom<br />
o državnoj imovini propisana su<br />
neka pravila pod kojima se stvari iz državne<br />
imovine mogu davati u zakup.<br />
Prije svega, postoji vremensko<br />
og r a ničenje davanja u zakup dobara u<br />
svojini <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> ili imovini opštine. Ugovorom<br />
se ova dobra mogu dati u zakup<br />
do 30 godina odlukom Vlade <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong>.<br />
Međutim, ukoliko se radi o ugovoru o<br />
zakupu preko 30 godina, ali ne duže od<br />
90 (tzv. dugoročni zakup), odluku o tome<br />
donosi Skupština <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong>, na predlog<br />
Vlade.<br />
Nadalje, vezano za službene stanove,<br />
poslovne prostore, prevozna sredstva<br />
i dr. predviđeno je ograničenje da se ove<br />
stvari mogu dati u zakup na vrijeme do<br />
pet godina, s tim što se istekom toga<br />
roka zakup može produžiti.<br />
Dobra u državnoj imovini daju se<br />
u zakup na dva načina. To su javno nadmetanje<br />
ili aukcija i prikupljanje ponuda<br />
ili tender. Postoji i treći način, koji je<br />
moguć samo izuzetno. To je neposredna<br />
pogodba koja je moguća samo u slučaju<br />
kada davanje u zakup ne uspije ni nakon<br />
tri uzastopna objavljivanja javnog poziva<br />
Maja Mitrović<br />
za javno nadmetanje ili prikupljanje ponuda.<br />
Veoma važna stvar za investitore,<br />
a vezana za zakup zemljišta na kome je<br />
predviđena gradnja hotelsko turističkog<br />
kompleksa je ta što zakupodavac može<br />
dati saglasnost zakupcu-investitoru na<br />
otuđenje objekta izgrađenog na tom zemljištu,<br />
u skladu sa planskom dokumentacijom<br />
i ugovorom. Ovo znači da inves<br />
titor može slobodno raspolagati sa<br />
iz gr ađenim objektom, u smislu da ga može<br />
prodati, pokloniti ili razmijeniti.<br />
Ukoliko je predmet zakupa zemljište<br />
na kome je predviđena gradnja<br />
vila, zakupodavcu je ostavljena mogućnost<br />
da zakupcu-investitoru, uz svojinu<br />
na objektu, prenese i pravo svo jine<br />
na zakupljenom zemljištu ispod objekta<br />
ukoliko je to zemljište neophodno za<br />
redovnu upo trebu objekta i, naravno,<br />
ukoliko je to u saglasnosti sa planskom<br />
dokumentacijom i ugovorom. U ovom<br />
slučaju, investitor je dužan da zakupodavcu<br />
plati tržišnu naknadu.<br />
Zakonom o državnoj imovini regulisano<br />
je pretvaranje prava korišćenja u<br />
svojinu. Tako je, između ostalog, propisano<br />
da se zemljište na kome su izgrađeni<br />
objekti državnih organa, javnih službi čiji<br />
je osnivač Crna Gora i ustanova iz obrazovanja,<br />
nauke, zdravstva i socijalne zaštite,<br />
sporta i fizičke kulture, a koje je<br />
u državnoj svojini, upisuje kao svojina<br />
<strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong>. Takođe je predviđeno da zemljište<br />
van generalnog urbanističkog<br />
plana, detaljnog urbanističkog plana,<br />
ur ba nističkog projekta i lokalne studije<br />
lokacije na kome Crna Gora, opština,<br />
javna služba čiji je osnivač Crna Gora,<br />
odnosno opština imaju pravo korišćenja,<br />
odnosno trajnog korišćenja postaje svojina<br />
<strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong>, izuzev ako su to zemljište<br />
stekli u valjanom pravnom poslu (kupoprodaja,<br />
poklon i sl.). U slučaju davanja<br />
u zakup ovoga zemljište od strane <strong>Crne</strong><br />
<strong>Gore</strong>, opštini na čijoj teritoriji se zemljište<br />
nalazi pripada 30% realizovane vrijednosti.<br />
Opština ova sredstva koristi za<br />
pot rebe uzgradnje infrastrukture. Važno<br />
je napomenuti da se uplata opštini vrši<br />
nakon izdvajanja propisanig iznosa za<br />
obeštećenje bivših vlasnika.<br />
Treba naglasiti da se stvari i druga<br />
dobra u državnoj imovini ne mogu dati u<br />
podzakup bez saglasnosti zakupodavca.<br />
Uvođenjem ovakvih rješenja o davanju<br />
u zakup državne imovine učinjen je<br />
veliki napredak u ovoj oblasti.<br />
Maja Mitrović,<br />
Samostalni savjetnik I<br />
Sektor za imovinsko-pravne poslove<br />
35
g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re g jul - <strong>septembar</strong> 2009.<br />
Izvještaj o državnom<br />
dugu <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> na<br />
30. <strong>septembar</strong> 2009. godine<br />
Državni dug <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> na 30.09.2009. god. iznosi<br />
1.071,2 mil. eura ili 33,0% bruto domaćeg proizvoda (BDP).<br />
Unutrašnji dug iznosi 426,0 mil. eura ili 13,1% BDP-a, dok<br />
spoljni dug iznosi 645,2 mil. eura ili 19,9% BDP-a. Garancije<br />
<strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> iznose oko 83,5 mil. eura, ili 2,6% BDP-a, odnosno<br />
7,8% državnog duga. Državni dug čini oko 70,7% ukupno<br />
realizovanih budžetskih prihoda u 2008. godini (bez prihoda<br />
od privatizacije, kredita i donacija).<br />
Kretanje spoljnjeg duga<br />
u toku prva tri kvartala 2009. godine<br />
Spoljni dug je u toku prva tri kvartala 2009. godine<br />
porastao za 163,5 mil. eura u odnosu na kraj 2008. god. Stanje<br />
ino duga uvećano je usljed preuzimanja duga Željezničke<br />
infrastrukture <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> A.D. prema Češkoj eksportnoj banci<br />
(ČEB) u iznosu od 48,1 mil. eura, prema Evropskoj investicionoj<br />
banci (EIB) u iznosu od 7,0 mil. eura (sredstva još uvijek nijesu<br />
povlačena), Evropskoj banci za obnovu i razvoj (EBRD) u iznosu<br />
od 11,0 mil. eura (do sada je povučeno 7,8 mil), i preuzimanjem<br />
duga Željezničkog prevoza <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> A.D. prema EUROFIMI u<br />
iznosu od 34,5 mil. CHF. Osim toga, stanje ino duga uvećano je<br />
povlačenjem sredstava kredita kod Erste banke u iznosu 30,0<br />
mil. eura, kredita kod Credit Suisse banke u iznosu od oko 60,3<br />
mil. eura, kredita IBRD za projekte “Katastar” i “Poljoprivreda”<br />
u iznosu od oko 0,8 mil. eura, Mađarskog kredita u iznosu od<br />
0,4 mil. eura, EBRD kredita za rehabilitaciju puteva u iznosu<br />
od oko 0,8 mil. eura, IDA kredita u iznosu od oko 0,7 mil. eura,<br />
sredstva kredita za finansiranje projekta „Nabavka specijalnih<br />
vozila za gašenje požara i spasavanje“ kod austrijske banke<br />
Steiermarkisiche Bank und Sparkassen AG u iznosu od 5,5 mil.<br />
eura i EIB kredit za projekat rehabilitacije puteva u iznosu od<br />
4,0 mil. eura. Stanje duga je umanjeno na osnovu redovnih<br />
otplata glavnice u iznosu od oko 17,2 mil eura.<br />
U iznos spoljnjeg duga nijesu uključene obaveze po osnovu<br />
neriješenih dužničkih pitanja prema Libiji, Kuvajtu, Češkoj<br />
36
g jul - <strong>septembar</strong> 2009. g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re<br />
E D Ž U . 9<br />
E m o<br />
Ino d<br />
K or n e B e o<br />
2<br />
5<br />
Međunarodna banka za obnovu i razvoj (IBRD) 184,1 3.242,0 5,7% 28,5% 17,2%<br />
Međunarodna finansijska organizacija (IFC) 6,9 3.242,0 0,2% 1,1% 0,6%<br />
Zemlje članice Pariskog kluba kreditora* 124,4 3.242,0 3,8% 19,3% 11,6%<br />
Međunarodna organizacija za razvoj (IDA)** 52,7 3.242,0 1,6% 8,2% 4,9%<br />
Evropska investiciona banka (EIB)**** 39,8 3.242,0 1,2% 6,2% 3,7%<br />
Evropska banka za obnovu i razvoj (EBRD) 18,0 3.242,0 0,6% 2,8% 1,7%<br />
Razvojna banka Savjeta Evrope 1,2 3.242,0 0,0% 0,2% 0,1%<br />
Evropska Zajednica 5,5 3.242,0 0,2% 0,9% 0,5%<br />
Kreditna banka za obnovu - Njemačka (KFW) 10,8 3.242,0 0,3% 1,7% 1,0%<br />
Austrijski kredit 4,1 3.242,0 0,1% 0,6% 0,4%<br />
Madjarski kredit 12,2 3.242,0 0,4% 1,9% 1,1%<br />
Poljski kredit 11,8 3.242,0 0,4% 1,8% 1,1%<br />
Societe Generale - Education IT 1,6 3.242,0 0,0% 0,2% 0,1%<br />
Francuski kredit*** 8,5 3.242,0 0,3% 1,3% 0,8%<br />
EUROFIMA - dug Željeznice***** 22,8 3.242,0 0,7% 3,5% 2,1%<br />
Češki EXIM - dug Željeznice 45,0 3.242,0 1,4% 7,0% 4,2%<br />
Steiermarkische Bank und Sparkassen AG****** 5,5 3.242,0 0,2% 0,9% 0,5%<br />
Erste Bank 30,0 3.242,0 0,9% 4,6% 2,8%<br />
Credit Suisse Bank 60,3 3.242,0 1,9% 9,3% 5,6%<br />
N 2 3.242,0 , % ,<br />
* Iznos originalnog duga u eurima je 71%,americkim dolarima 26% i 3% u ostalim valutama.<br />
**Originalni iznos je u specijalnim pravima vučenja (SDR). Korišćen je kurs XDR/EUR = 1.0724<br />
***Robni kredit - EPCG<br />
****Krediti EIB u ukupnom iznosu od 47,0 mil. eura koje servisiraju javna preduzeca (Monteput, Aerodromi CG i EPCG) ne ulaze u iznos spoljnjeg duga, vec se<br />
tretiraju kao garancije.<br />
*****Dug prema EUROFIMA je 34,5 mil. CHF, koriscen kurs 0,6612<br />
******Kredit za finansiranje nabavke vatrogasnih vozila za MUP<br />
Do<br />
K o nje a o d D % u a o<br />
(2/3)<br />
3 5 6<br />
Stara devizna štednja 108,5 3.242,0 3,3% 25,5% 10,1%<br />
Dug lokalnih samouprava 61,7 3.242,0 1,9% 14,5% 5,8%<br />
Obaveze po osnovu obeštećenja 101,9 3.242,0 3,1% 23,9% 9,5%<br />
Krediti kod poslovnih banaka 40,9 3.242,0 1,3% 9,6% 3,8%<br />
Krediti nefinansijskih institucija 7,0 3.242,0 0,2% 1,6% 0,7%<br />
Zaostale penzije 64,4 3.242,0 2,0% 15,1% 6,0%<br />
Državni zapisi 41,6 3.242,0 1,3% 9,8% 3,9%<br />
K N 3.242,0 ,<br />
UK 7 3.242,0<br />
o<br />
1) Kredite od njemačke KfW banke za potrebe vodosnabdijevanja koriste opštine, ali je prikazan u zbirnoj tabeli ino duga.<br />
2) 15.09.2008.godine izvršena je emisija obveznica stečenih po osnovu Zakona o obeštećenju korisnika prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja, u ukupnom<br />
iznosu od 105,0 miliona eura<br />
i Slovačkoj i UBS banci po osnovu obveznica izdatih u okviru<br />
Londonskog kluba. Dug prema vladama ove četiri zemlje Crnoj<br />
Gori je pripao po osnovu raspodjele nealociranog duga<br />
(5,88% od 38% za Srbiju i Crnu Goru) i shodno Sporazumu<br />
o pitanjima sukcesije iz Beča 29. juna 2001. godine rješava<br />
se usaglašenim stavovima u okviru Komiteta za podjelu finansijske<br />
aktive i pasive bivše SFRJ. Što se tiče API obveznica,<br />
očekuje se da će se do kraja 2009. godine održati pregovori<br />
sa predstavnicima UBS banke, u cilju iznalaženja mogućnosti<br />
za bilateralno rješavanje ovog pitanja. Ukupan iznos obaveze,<br />
po osnovu neriješenih dužničkih pitanja, vjerovatno će iznositi<br />
oko 1% BDP-a i uključen je u projekcije kretanja duga u periodu<br />
2009-2012.<br />
U septembru su održani pregovori povodom rješavanja<br />
pitanja klirinškog duga Republike Albanije prema bivšoj SFRJ,<br />
između predstavnika Ministarstva <strong>finansija</strong> Albanije i predstavnika<br />
svih zemalja sukcesora bivše SFRJ, na kojima je utvrđen<br />
iznos duga Republike Albanije prema Crnoj Gori, čiji će se način<br />
izmirivanja naknadno utvrditi bilateralnim sporazumom čije se<br />
potpisivanje očekuje do kraja tekuće godine.<br />
37
g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re g jul - <strong>septembar</strong> 2009.<br />
Navedeni podatak o stanju ino duga podrazumijeva iznose<br />
angažovanih (povučenih) kreditnih sredstava po pojedinim<br />
kreditima. Od ukupno raspoloživih kreditnih sredstava ostaje<br />
neangažovano po osnovu IDA kredita oko 9,8 mil. SDR, KfW<br />
kredita (vodosnabdijevanje faza II i III) 28,3 mil. eura, EBRD<br />
kredita za projekat rehabilitacije puteva u iznosu od oko 0,6 mil.<br />
eura, Poljskog kredita u iznosu od oko 0,3 mil. eura, Mađarskog<br />
kredita u iznosu od oko 2,8 mil. eura kao i preuzetih kredita<br />
Željeznice kod EIB u iznosu od 7,0 mil. eura i EBRD u iznosu od<br />
3,2 mil. eura. Takođe, u budućem periodu očekuje se da će biti<br />
povučena sredstva robnog kredita Vlade Španije za reciklažni<br />
centar u Podgorici u iznosu od 5,0 mil.eura, sredstva robnog<br />
kredita Erste Bank iz Austrije u iznosu od 6,0 mil. eura, kredita<br />
Međunarodne banke za obnovu i razvoj (IBRD) za projekat<br />
„Katastar“ u iznosu od 10,6 mil. eura, „Energetska efikasnost“<br />
u iznosu od 6,1 mil. eura i za projekat “Poljoprivreda” u iznosu<br />
od 11,0 mil. eura, kao i 5,0 mil. eura za projekat otpadne vode<br />
iz kredita Evropske investicione banke (EIB), sredstva kredita<br />
za finansiranje projekta „Nabavka specijalnih vozila za gašenje<br />
požara i spasavanje“ kod austrijske banke Steiermarkisiche<br />
Bank und Sparkassen AG u iznosu od 16,5 mil. eura, sredstva<br />
kredita namijenjenog finansiranju budžetske potrošnje kod<br />
Credit Suisse banke u iznosu od 30,0 mil. eura. Shodno navedenom,<br />
ukupan iznos raspoloživih a nepovučenih sreds tava je<br />
oko 142,9 mil. eura.<br />
U prva tri kvartala 2009. godine potpisan je Ugovor o<br />
kreditu za finansiranje projekta „Nabavka specijalnih vozila<br />
za gašenje požara i spasavanje“ sa austrijskom bankom Steiermarkisiche<br />
Bank und Sparkassen AG u iznosu od 22,0<br />
mil. eura, Ugovor o kreditu sa IBRD za finansiranje Projekta<br />
institucionalnog razvoja i jačanja poljoprivrede u iznosu od 11,0<br />
mil. eura, Ugovor o kreditu za finansiranje budžetske potrošnje<br />
u iznosu od 90,0 mil. eura sa Credit Suisse, Ugovor o kreditu<br />
za finansiranje budžetske potrošnje u iznosu od 30,0 mil. eura<br />
sa Erste Bank, Austrija, kao i Ugovor o garanciji sa EBRD za<br />
kredit za realizaciju projekta za Željeznicu, faza III u iznosu od<br />
4,0 mil. eura.<br />
Depoziti Ministarstva <strong>finansija</strong> na 30.09.2009. godine<br />
iznose oko 69,1 mil eura, uključujući i 38.477 unci zlata, što<br />
je za oko 14,4 mil. eura više nego na kraju 2008. godine, dok<br />
depoziti državnih fondova, koji nijesu u potpunosti integrisani u<br />
sistem trezora – Fonda PIO, Fonda za zdravstveno osiguranje i<br />
Fonda za razvoj <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong>, prema podacima Centralne banke<br />
CG iznose 48,3 mil. eura, tako da je neto iznos državnog duga<br />
oko 29,4 % BDP-a.<br />
Kretanje unutrašnjeg duga u toku<br />
prva tri kvartala 2009. godine<br />
Ana Banović<br />
Mersija Purišić<br />
Unutrašnji dug je u toku prva tri kvartala 2009. godine<br />
uvećan za 13,0 mil. eura u odnosu na kraj 2008. godine. Rast<br />
unutrašnjeg duga u toku 2009. godine uzrokovan je nastavkom<br />
realizacije projekata Direkcije za saobraćaj u cilju rješavanja<br />
uskih grla u saobraćaju, preuzimanjem duga Željezničkog prev<br />
oza CG i Željezničke infrastrukture CG prema komercijalnim<br />
bankama u iznosu od oko 3,0 mil. eura i preuzimanjem duga<br />
Radio televizije <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> u iznosu od 4,1 mil. eura, emisijom<br />
Državnih zapisa u iznosu od 41,6 mil. eura i povećanjem zaduženosti<br />
opština. S druge strane, unutrašnji dug je smanjen<br />
redovnom isplatom rate duga po osnovu stare devizne štednje<br />
u iznosu od 7,7 mil. eura, rate duga po osnovu obeštećenja u<br />
iznosu od 2,2 mil. eura, kao i otplate kredita kod komercijalnih<br />
banaka i nefinansijskih institucija.<br />
Očekuje se da će unutrašnji dug rasti u budućem periodu<br />
uslijed uvećanja obaveza po osnovu restitucije.<br />
Ukupna obaveza po osnovu restitucije iznosi 101,9 mil.<br />
eura, što je za 14,9 mil. eura manje nego na kraju 2008. godine.<br />
Smanjenje iznosa duga po osnovu restitucije uzrokovano je<br />
isplatom obaveza u gotovini i otkupom obveznica FO01 i FO02<br />
od strane Države na berzi. <strong>Vlada</strong> CG je, u cilju smanjenja unutrašnjeg<br />
duga, u januaru ove godine počela otkup obveznica res<br />
titucije, po osnovu obeštećenja bivših vlasnika, prije roka<br />
dospijeća, i do sada je otkupljeno oko 15,0 mil. eura obveznica,<br />
za šta je plaćeno oko 4,8 mil. eura.<br />
<strong>Vlada</strong> je u 2008. godini usvojila Odluku o otkupu obve-<br />
38
g jul - <strong>septembar</strong> 2009. g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re<br />
znica devizne štednje građana za 2016. i 2017. god, i do sada<br />
je otkupljeno obveznica u vrijednosti od 1,1 mil. eura, od čega<br />
u 2009. godini 0,4 mil. eura.<br />
Dug opština iznosi oko 61,7 mil. eura, prema podacima<br />
dostavljenim od strane opština. <strong>Ministarstvo</strong> <strong>finansija</strong> donijelo<br />
je u novembru 2008. godine Uputstvo o sadržaju zahtjeva za<br />
zaduživanje opština i ispunjenosti finansijskih uslova za njihovo<br />
zaduživanje, kojim se detaljno utvrđuje postupak zaduživanja<br />
lokalnih samouprava.<br />
Državni dug <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> sa javnim preduzećima iznosi<br />
1.195,3 mil. eura ili 36,9% BDP-a. Iznos obaveza preduzeća u<br />
većinskom državnom vlasništvu izračunat je na osnovu garancija<br />
Vlade, podataka Centralne banke i podataka dostavljenih od<br />
strane preduzeća.<br />
U toku prve polovine 2009. godine otplaćeno je po osnovu<br />
kamate nerezidentima oko 11,0 mil. eura, a po osnovu<br />
glav nice nerezidentima oko 17,2 mil. eura, dok je po osnovu<br />
ka mate rezidentima plaćeno oko 6,2 mil. eura i po osnovu<br />
glavnice rezidentima 46,0 mil. eura.<br />
Kretanje i održivost državnog duga<br />
u narednom periodu<br />
Tabela 2. – Visina javnog duga i učešće u BDP u periodu<br />
2003 – 2008<br />
Godina Javni dug Javni dug/BDP<br />
2003 711,2 49,6%<br />
2004 742,4 48,4%<br />
2005 700,4 42,7%<br />
2006 701,1 38,3%<br />
2007 737,2 32,4%<br />
2008 894,7 26,8%<br />
Tabela 3. Visina i struktura državnog duga <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> u<br />
periodu kraj 2009-2012. god.<br />
Inostrani dug (u<br />
mil €)<br />
Inostrani dug (u %<br />
BDP-a)<br />
Unutrašnji dug (u<br />
mil €)<br />
Unutrašnji dug (u %<br />
BDP-a)<br />
Ukupan dug (u<br />
mil €)<br />
Ukupan dug (u %<br />
BDP-a)<br />
2009<br />
projekcija<br />
2010<br />
projekcija<br />
2011<br />
projekcija<br />
2012<br />
projekcija<br />
879,5 1.104,5 1.292,8 1.272,3<br />
27,1 33,2 37,4 35,4<br />
469,5 456,3 461,4 448,1<br />
14,5 13,7 13,4 12,5<br />
1.349,0 1.560,8 1.754,2 1.720,4<br />
41,6 47,0 50,8 47,9<br />
napomena: procijenjeni BDP u 2009. god. 3.242 mil. €, u<br />
2010. god. 3.323 mil. €, u 2011. god. 3.456 mil. €, a u 2012.<br />
god. 3.595 mil. € - Izvor <strong>Ministarstvo</strong> <strong>finansija</strong><br />
U tabeli 3 je projektovan je iznos državnog duga, na osnovu<br />
preuzetih zakonskih i ugovornih obaveza Države, u cilju procjene<br />
održivosti duga.<br />
Projekcija kretanja unutrašnjeg duga u periodu od 2009.<br />
do 2012. godine navedena u tabeli 1. zasnovana je na pretpostavkama<br />
da će dug po osnovu restitucije dostići nivo od 350,0<br />
mil. eura do 2012. godine, dok će otplata obaveza po ovom<br />
osnovu iznositi oko 0,5% BDP-a godišnje. Iznos otplate obaveze<br />
po osnovu zaostalih penzija biće 34,0 mil. eura godišnje i<br />
isplatiće se u potpunosti do kraja 2011. godine. Predviđeno je<br />
i novo zaduženje u 2009. godini u cilju finansiranja projekata<br />
Direkcije za saobraćaj, za rješavanje uskih grla u saobraćaju,<br />
u ukupnom iznosu od oko 5,0 mil. eura. Pretpostavka je da<br />
će iznos duga lokalnih samouprava ostati na sadašnjem nivou.<br />
Otplata obaveze po osnovu devizne štednje iznosiće oko<br />
14,0 mil. eura godišnje. Nije uzet u obzir otkup obveznica stare<br />
devizne štednje OB16 i OB17 i DO16 i DO7, kao ni otkup<br />
obveznica restitucije. Osim toga, pretpostavka je da neće biti<br />
preuzimanja dugova preduzeća.<br />
Kod projekcije ino duga nova zaduženja i transferni zajmovi<br />
su projektovani u skladu sa dogovorenim okvirom saradnje<br />
sa međunarodnim i bilateralnim kreditorima, i sredstva će<br />
se koristiti za projekte iz oblasti otpadnih voda, regionalnog<br />
vodosnabdijevanja, putne i željezničke infrastrukture i energetike.<br />
Kretanje ino duga projektovano je uz pretpostavku prosječnog<br />
trogodišnjeg povlačenja sredstava kredita, kao i da će<br />
se sredstva raspoloživih a nepovučenih sredstava, u iznosu<br />
od oko 142,9 mil. eura, angažovati u toku 2009. gosd. U<br />
2009. godini dodato je zaduženje u iznosu od 200,0 mil. eura<br />
za finansiranje budžetskog deficita i otplate kredita, 2010.<br />
dodatnih 180,0 mil. eura i u 2011. godini 150,0 mil. eura.<br />
Očekujemo da će se finansiranje obezbijediti iz inostranih izvora.<br />
Odsjek za upravljanje dugom i gotovinom je već kontaktirao<br />
potencijalne kreditore i smatramo da postoje realne šanse da<br />
se obezbijedi projektovani iznos od 200,0 mil. eura u 2009.<br />
godini za finansiranje deficita. Međutim, razvoj finansijske krize<br />
i njen uticaj na likvidnost i nedostatak povjerenja na kreditnom<br />
tržištu, posebno prema kreditorima sa špekulativnim rejtingom,<br />
onemogućavaju dostupnost pouzdanog izvora finansiranja.<br />
Projekcija ne uključuje ni obaveze koje će nastati po osnovu<br />
izgradnje autoputa Bar-Boljare, kao ni druge infrastrukturne<br />
projekte koji nijesu definisani saradnjom sa međunarodnim<br />
fi na nsijskim institucijama i bilateralnim kreditorima. Takođe,<br />
nije uzet u obzir eventualni rast obaveza Fonda PIO i Fonda<br />
Zdravstva, usljed negativnih demografskih kretanja strukture<br />
stanovništva.<br />
Ana Banović,<br />
savjetnik u Odsjeku za upravljanje dugom i gotovinom<br />
Mersija Purišić,<br />
samostalni savjetnik I u Odsjeku<br />
za upravljanje dugom i gotovinom<br />
39
g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re g jul - <strong>septembar</strong> 2009.<br />
Informacija o poglavljima<br />
upitnika u koordinaciji<br />
Ministarstva <strong>finansija</strong><br />
Vladi <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> je 22. jula 2009. godine uručen Upitnik Evropske komisije – informacije koje <strong>Vlada</strong> <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> treba da<br />
dostavi Evropskoj komisiji za pripremu mišljenja o Zahtjevu <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> za članstvo u Evropskoj uniji (u daljem tekstu: Upitnik).<br />
U koordinaciji Ministarstva <strong>finansija</strong>, kao što se može vidjeti iz Tabele br. 1, je bilo ukupno 685 pitanja i potpitanja, odnosno<br />
deset poglavlja. Cjelokupan proces odgovaranja na pitanja, prije svega, sproveden je u intenzivnoj saradnji sa velikim brojem institucija,<br />
i to: <strong>Ministarstvo</strong>m za evropske integracije, Centralnom bankom <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong>, Zavodom za statistiku <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong>, Komisijom<br />
za hartije od vrijednosti, Agencijom za nadzor osiguranja, <strong>Ministarstvo</strong>m ekonomije, Fondom za zaštitu depozita, <strong>Ministarstvo</strong>m<br />
saobraćaja, pomorstva i telekomunikacija, <strong>Ministarstvo</strong>m uređenja prostora i zaštite životne sredine, <strong>Ministarstvo</strong>m odbrane,<br />
Centrom za stručno obrazovanje, Upravom carina, Poreskom uprava, Upravom za sprečavanje pranja novca i finansiranje terorizma,<br />
Direkcijom za javne nabavke, i dr.<br />
Osim Ministarstva <strong>finansija</strong>, državni organi sa najvećim brojem pitanja na nivou cjelokupnog Upitnika, bili su <strong>Ministarstvo</strong><br />
ekonomije (693 1 ), <strong>Ministarstvo</strong> poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede (245), <strong>Ministarstvo</strong> unutrašnjih poslova i javne uprave<br />
(199), <strong>Ministarstvo</strong>m uređenja prostora i zaštite životne sredine (132), CBCG (130), i dr.<br />
Od navedenih, poglavlja koja se tiču javnih nabavki i statistike bila su u direktnoj koordinaciji Direkcije za javne nabavke i<br />
Zavoda za statistiku <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong>, dok su se ostala poglavlja koordinirala na nivou različitih sektora Ministarstva <strong>finansija</strong>.<br />
U skladu sa Uputstvom za pripremu odgovora iz Upitnika Evropske komisije za članstvo <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> u Evropskoj uniji, svi<br />
odgovori u nadležnosti Ministarstva <strong>finansija</strong> verifikovani su od strane ministra <strong>finansija</strong>.<br />
Tabela br. 1<br />
<strong>Ministarstvo</strong> <strong>finansija</strong><br />
Broj pitanja<br />
II Ekonomski kriterijumi<br />
B01 Makroekonomski podaci 8<br />
B02 Socio-ekonomski podaci 4<br />
B03 Strukturni pokazatelji 9<br />
B04 Proces pregovaranja o zaradama i sistem socijalnog osiguranja 7<br />
B05 Ekonomska i strukturna kretanja i reforme 37<br />
B06 Finansijska tržišta 78<br />
4. Slobodno kretanje kapitala 35<br />
5. Javne nabavke 21<br />
9. Finansijske usluge 109<br />
16. Oporezivanje 88<br />
17. Ekonomska I monetarna politika 53<br />
18. Statistika 130<br />
19. Carinska unija 53<br />
32. Finansijska kontrola 40<br />
33. Finansijske i budzetske odredbe 13<br />
Total 685<br />
1 Statistka je okvirna i zavisi od insitucionalnog određenja nosioca pitanja na Portalu Vlade CG<br />
Ana Ivanović,<br />
samostalni savjetnik I,<br />
Nina Vukotić,<br />
savjetnik<br />
40
g jul - <strong>septembar</strong> 2009. g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re<br />
Tržište lizinga u Crnoj Gori<br />
- Izvještaj za I polugodište<br />
2009. godine -<br />
Izvještaj za I polugodište 2009. godine daje pregled stanja na tržištu lizinga u Crnoj Gori, shodno podacima lizing kuća.<br />
Učesnici na tržištu<br />
Na kraju I polugodišta 2009. godine, kao i u prethodnom periodu, u Crnoj Gori posluje šest pružalaca lizing usluga i to četiri lizing<br />
kuće, sa svojstvom pravnog lica i dvije banke, koje u okviru svog poslovanja imaju posebna odjeljena koja se bave lizingom i to: Hypo<br />
Alpe Adria Leasing, S-Lesing, Porsche Leasing, NLB Leasing i Opportunity banka i Prva banka <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> osnovana 1901. godine.<br />
Usluge i finansijskog i operativnog lizinga pružaju Hypo Alpe Adria leasing, S- leasing, NLB leasing i Porsche leasing, dok se<br />
ostali davaoci lizinga bave finansijskim lizingom. Tri lizing kuće bave se i lizingom nekretnina – Hypo Alpe Adria Leasing, NLB leasing<br />
i Opportunity banka, a preostale tri lizing kuće se bave pružanjem usluga lizinga nad pokretnom imovinom.<br />
Sve lizing kompanije direktno ili indirektno u stranom vlasništvu, osim Prve banke <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> koja je u dominatnom domaćem<br />
vlasništvu.<br />
Struktura plasmana<br />
Korisnici lizinga<br />
U prvom polugodištu 2009. godine na tržištu lizinga u Crnoj Gori je zaključeno ukupno 646 ugovora, što predstavlja smanjenje<br />
za 58.58% u poređenju sa istim periodom prošle godine.<br />
41
g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re g jul - <strong>septembar</strong> 2009.<br />
Tabela 1: Broj zaključenih ugovora po korisnicima lizinga<br />
UKUPNO I polugodište 2008 UKUPNO I polugodište 2009 % promjene<br />
Korisnici lizinga % Broj ugovora % Broj ugovora %<br />
Pravna lica 72,77 1.197,00 51,55 333,00 -72,18<br />
Fizička lica 25,11 413,00 47,37 306,00 -25,91<br />
Preduzetnici 2,13 35,00 1,08 7,00 -80,00<br />
Ukupno 100,00 1.645,00 100,00 646,00 -60,73<br />
Od ukupnog broja zaključenih ugovora 333 ili 51.55% odnosi se na ugovore zaključene sa pravnim licima, a 306 ili 47.37%<br />
na ugovore zaključene sa fizičkim licima. Ukoliko uporedimo podatke o učešću ugovora zaključenih sa fizičkim licima u ukupnom<br />
broju ugovora, primjetno je da ovo učeše veće nego u istom periodu prethodne godine. Ova činjenica ukazuje na to da lizing<br />
društva u Crnoj Gori usmjeravaju poslovne strategije prema fizičkim licima u cilju diverzifikacije rizika i osiguranja optimalne<br />
strukture klijenata.<br />
Vrijednost i broj zaključenih ugovora u zavisnosti od tipa lizinga<br />
Kao što je bio slučaj i u prethodnim godinama, u I polugodištu 2009. godine, poslovi finansijskog lizinga imali su značajno<br />
učešće u ukupnom broju, kao i vrijednosti zaključenih ugovora.<br />
Tip lizinga<br />
Tabela 2: Vrijednost i broj zaključenih ugovora u zavisnosti od tipa lizinga<br />
30. jun 2008. godine 30. jun 2009. godine<br />
Broj zaključenih<br />
ugovora (1)<br />
%<br />
Vrijednost<br />
zaključenih<br />
ugovora (2)<br />
%<br />
Broj zaključenih<br />
ugovora (3)<br />
%<br />
Vrijednost<br />
zaključenih<br />
ugovora (4)<br />
Stopa<br />
rasta<br />
(broj)<br />
(3)/ (1)<br />
% % %<br />
Stopa rasta<br />
(vrijednost)<br />
(4)/(2)<br />
Opeartivni lizing 212,00 12,88 9.117.538,28 9,51 53,00 8,20 1.122.732,49 5,71 -75,00 -87,69<br />
Finansijski lizing 1.434,00 87,12 86.744.935,02 90,49 593,00 91,80 18.545.076,45 94,29 -58,65 -78,62<br />
Ukupno: 1.646,00 100,00 95.862.473,30 100,00 646,00 100,00 19.667.808,94 100,00 -60,75 -79,48<br />
U I polugodištu 2009. godine vrijednost zaključenih ugovora iznosi 19,667 miliona eura, što predstavlja pad od oko 79.48%<br />
u poređenju sa istim periodom prošle godine. Od ukupnog broja zaključenih ugovora, preko 91% ili 18.545 miliona eura odnosi<br />
se na vrijednost finansijskog, a preostalo operativnog lizing.<br />
Predmet lizinga<br />
Ako pogledamo strukturu broja ukupno zaključenih ugovora po osnovu predmeta lizinga, očito je da je putnički automobili<br />
imaju najveći udio od oko 77% u ukupnom iznosu lizing plasmana.<br />
Tabela 3. Komparativni pregled broja zaključenih ugovora po osnovu predmeta lizinga<br />
Broj ugovora na dan<br />
Predmet lizinga<br />
30. jun 2008. godine<br />
30. jun 2009. godine<br />
Stopa rasta<br />
%<br />
%<br />
(1)<br />
(2)<br />
(2)/(1)<br />
Putnički automobili 1.124,00 68,33 500 77,40 -55,52<br />
Privredna vozila (kamioni, autobusi<br />
i dostavna vozila)<br />
299,00 18,18 59 9,13 -80,27<br />
Građevinske mašine i oprema 163,00 9,91 41 6,35 -74,85<br />
Brodovi 19,00 1,16 4 0,62 -78,95<br />
Nekretnine 39,00 2,37 42 6,50 7,69<br />
Ostalo 1,00 0,06<br />
Ukupno 1.645,00 100,00 646 100,00 -60,73<br />
42
g jul - <strong>septembar</strong> 2009. g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re<br />
Bojana Bošković<br />
Jelena Vojinović<br />
Udio komercijalnih vozila u ukupnom broju zaključenih ugovora je oko 9%, dok je udio građevinskih mašina i opreme 6.35%,<br />
a nekretnina 6.5%. U poređenju sa istim periodom prethodne godine, na lizing tržištu zabilježen je pad učešća komercijalnih<br />
vozila, građevinskih mašina i opreme i brodova, dok učešće ostalih kategorija bilježi rast učešća u ukupnom broju zaključenih<br />
ugovora.<br />
Tabela 4. Komparativni pregled vrijednosti zaključenih ugovora po osnovu predmeta lizinga<br />
Vrijednost ugovora na dan<br />
Predmet lizinga<br />
31. jun 2008. godine<br />
30. jun 2009. godine<br />
Stopa rasta<br />
%<br />
%<br />
(1)<br />
(2)<br />
(2)/(1)<br />
Putnički automobili 22.288.788,88 23,25 8.457.134,00 43,00 -62,06<br />
Privredna vozila (kamioni, autobusi<br />
i dostavna vozila)<br />
13.658.621,65 14,25 1.846.695,89 9,39 -86,48<br />
Građevinske mašine i oprema 15.080.742,96 15,73 2.281.025,86 11,60 -84,87<br />
Brodovi 1.713.169,98 1,79 447.719,00 2,28 -73,87<br />
Nekretnine 43.070.781,33 44,93 6.635.234,19 33,74 -84,59<br />
Ostalo 50.368,50 0,05<br />
Ukupno 95.862.473,30 100,00 19.667.808,94 100,00 -79,48<br />
Putnički automobili pokazuje najveći udio u i ukupnoj vrijednosti ugovora od oko 43%, dok su nekretnine zastupljene sa oko<br />
34%, komercijalna vozila imaju udio od oko 9%, a leasing građevinskih mašina i opreme oko 12%.<br />
U prvom polugodištu 2009. godine se nastavio trend pada poslovne aktivnosti lizing kuća. Primjetno je da je izraženiji pad<br />
aktivnosti u poslovima sa pravnim licima, kao i privrednim vozilima, građevinskim mašinama i opremom i nekretninama, što je<br />
posljedica opšteg usporavanja ekonomske aktivnosti u zemlji. Istovremeno, lizing kuće su sve više orjentisane na poslove sa<br />
fizičkim licima i plasmane čiji su predmet putnički automobili.<br />
Bojana Bošković,<br />
samostalni savjetnik I<br />
Jelena Vojinović,<br />
samostalni savjetnik III<br />
43
g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re g jul - <strong>septembar</strong> 2009.<br />
Uspostavljanje afcoS<br />
sistema u Crnoj Gori<br />
I. POJAM AFCOS SISTEMA<br />
U skladu sa zahtjevima Evropske<br />
komisije (EK), u svakoj zemlji kandidatu<br />
treba uspostaviti tzv. AFCOS sistem (Anti-<br />
Fraud Coordination Service - Sistem za<br />
borbu protiv prevara) koji će biti odgovoran<br />
za suzbijanje nepravilnosti i prevara<br />
koje mogu nastati korišćenjem sredstava<br />
Evropske unije (EU), kao i za pružanje<br />
efikasne i kvalitetne zaštite njenih finansijskih<br />
interesa. Ovaj sistem funkcioniše<br />
u svim zemljama kandidatima, kao i<br />
članicama EU, još od 2001. godine i sastoji<br />
se od tkz. AFCOS kancelarije i AFCOS<br />
mreže. Kako je istaknuto u dokumentu<br />
EK iz 2002. godine 1 , formiranje AFCOS<br />
kancelarije predstavlja mjeru institucionalne<br />
izgradnje kojom zemlja pokazuje<br />
spremnost da pruži efikasnu zaštitu, ali<br />
i zaštitu finansijskih interesa Evropske<br />
zajednice na isti način kao da je riječ o<br />
sopstvenim sredstvima zemlje.<br />
Cilj AFCOS kancelarije jeste i saradnja<br />
sa OLAF-om (European Anti-Fraud<br />
Office-Kancelarijom Evropske Komisije<br />
za borbu protiv prevara), kao i sa ostalim<br />
AFCOS kancelarijama u zemljama<br />
čla nicama EU, kada se govori o borbi<br />
protiv prevara i nepravilnosti koje mogu<br />
nastati korišćenjem sredstava EU. OLAF<br />
predstavlja nezavisnu službu EU i ima<br />
obavezu da otkriva i preuzima mjere<br />
za otklanjanje svih vrsta prevara, korupcija<br />
i drugih protivzakonitih radnji<br />
koje štete finansijskim interesima EU.<br />
Zadatak ove institucije je borba protiv<br />
svakog vida finansijskih zloupotreba<br />
i korupcije. Nadležnosti OLAF-a mogu<br />
se odnositi i na treće države sa kojima<br />
države-članice EU imaju potpisane ugovore.<br />
Prvi izveštaj OLAF je podnio juna<br />
2000. godine. Jedna od prvih napomena<br />
u izvještaju bila je da se pravila u<br />
vezi sa finansijskim poslovanjem unutar<br />
EU moraju usaglasiti, budući da su<br />
uočene razlike među samim državamačlanicama.<br />
Usled toga se javila potreba<br />
za formiranjem unificiranog sistema<br />
kojim bi se zaštitili finansijski interesi<br />
Evropske Zajednice (EZ).<br />
Iako organizaciona struktura,<br />
ma n dat i način funkcionisanja AFCOS<br />
kancelarije se razlikuje od zemlje do<br />
zemlje, uzevši u obzir upravo specifičnost<br />
svake zemlje ponaosob, ova kancelarija<br />
trebalo bi da ima mandat da unutar jedne<br />
zemlje koordinira svim zakonodavnim,<br />
administrativnim i operativnim obavezama<br />
i aktivnostima koje se odnose na<br />
zaštitu finansijskih interesa EZ, kao i da<br />
obezbijedi saradnju sa OLAF-om. Ove aktivnosti<br />
podrazumijevaju:<br />
• definisanje, koordinaciju u sprovođenju,<br />
kao i samo sprovođenje sveobuhvatne<br />
strategije za borbu protiv prevara<br />
na nacionalnom nivou;<br />
• identifikovanje mogućih nepravilnosti<br />
u nacionalnom sistemu kada se<br />
govori o upravljanju sredstvima EZ, uključujući<br />
tu i pretpristupne fondove;<br />
• inicijativu neophodnosti izmjene<br />
zakonodavnog i administrativnog okvira u<br />
cilju omogućavanja efektivne zaštite finansijskog<br />
interesa EZ, podrazumijevajući<br />
i uspostavljanje zajedničkih koordinativnih<br />
struktura i mehanizama ostalih institucija<br />
koje su uključene u zaštitu finansijskih<br />
interesa EZ;<br />
• omogućavanje saradnje između<br />
nacionalnih institucija (administracije,<br />
pra vosudnih organa, istražnih organa) kao<br />
i saradnje i razmjene informacija između<br />
ovih organa i OLAF-a, u slučajevima kada<br />
se sumnja na prevaru ili neregularnost, a<br />
riječ je o sredstvima EZ.<br />
Kako AFCOS predstavlja najvažniji<br />
kontakt za OLAF, kontinuirana saradnja<br />
i razmjena informacija sa ovom<br />
institucijom je od izuzetne važnosti<br />
za uspješno obavljanje posla. Shodno<br />
tome, AFCOS je obavezan da<br />
OLAF-u dostavlja izvještaje o otkrivenim<br />
nepravilnostima, kao i izvještaje<br />
o bilo kakvim promjenama u procesuiranju<br />
otkrivenih nepravilnosti ili kažnja<br />
vanjima. Informacije sa kojima<br />
ra s polaže AFCOS uvijek moraju biti<br />
do stupne OLAF-u, kako bi inspektori<br />
nadležni za administrativne istrage bili<br />
u mogućnosti blagovremeno analizirati<br />
samu prevaru i njeno procesuiranje.<br />
1 - dokument evropske komisije-OLAF-a: Jačanje institucionalnih kapaciteta zemalja kandidata za zaštitu finansijskih interesa ez: Glavni zadaci i<br />
odgovornosti aFCos sistema, brisel, 2002. godine<br />
44
g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re g jul - <strong>septembar</strong> 2009.<br />
II. POJAM NEPRAVILNOSTI I<br />
PREVARA, ZNAČAJ SLUŽBENIKA<br />
ZA PRIJAVLJIVANJE NEPRAVILNOSTI<br />
(Irregularity Officer)<br />
Imajući u vidu činjenicu da EZ donosi<br />
odredbe u skladu sa nacionalnim<br />
za k o nodavstvom, svako kršenje takvih<br />
od redbi predstavlja nepravilnost. Ona,<br />
dakle, podrazumijeva događaj koji nije<br />
u skladu sa zakonskim aktima i utiče na<br />
formiranje troška koji je u suprotnosti sa<br />
načinom trošenja opšteg budžeta EZ.<br />
Nepravilnosti se mogu pojaviti u raznim<br />
fazama projekta, i to kao:<br />
• tehničke, koje nastaju zbog dostavljanja<br />
materijala ili izrade nižeg nivoa<br />
kvaliteta od one ugovorene, a koje su<br />
posebno vezane za radove ili nabavku;<br />
• ugovorne, koje proizilaze iz nepra<br />
v ilne primjene odredbi određenog ugov<br />
ora;<br />
• finansijske nepravilnosti, koje<br />
pre d stavljaju protivpravno korišćenje ili<br />
krađu sredstava pomoći EU, uključujući<br />
praksu korupcije, koje se kontrolišu od<br />
strane unutrašnje i spoljašnje revizije;<br />
• administrativne, koje nastaju ka -<br />
da se ne poštuju uspostavljena pravila<br />
(npr. pravila uspostavljena određenim<br />
ug o vorom ili finansijski propisi).<br />
Svaka od navedenih nepravilnosti<br />
može biti namjerna ili nenamjerna, a,<br />
ta kođe, mogu biti sa ili bez finansijskog<br />
uticaja na budžet EU.<br />
Kao posljedica povrede budžeta<br />
EZ, javlja se prevara koja predstavlja svako<br />
namjerno prezentovanje lažnih ili nepotpunih<br />
izjava. To se prvenstveno odnosi<br />
na:<br />
• korišćenje ili prezentovanje pogre<br />
š nih, netačnih ili nekompletnih izjava ili<br />
dokumenata, što može imati za posljedicu<br />
pogrešno prisvajanje ili zadržavanje sredstava<br />
opšteg budžeta EZ;<br />
• pogrešno, nenamjensko, korišćenje<br />
dodijeljenih sredstava.<br />
Bez obzira na vrstu neregularnosti,<br />
u svakoj IPA instituciji neophodno je<br />
imenovati službenika za prijavljivanje<br />
ne pravilnosti, koji bi pratio i izvještavao<br />
o nepravilnostima. Pozivajući se na primljene<br />
informacije i analizirajući popunjene<br />
formulare, ovaj službenik bi popunjavao<br />
Izvještaje o nepravilnostima koji<br />
bi se na samom kraju podnosili NAO-u<br />
(Na ci onalnom službeniku za ovjeravanje<br />
programa), kao osobi koja je zadužena<br />
za cjelokupni finansijski menadžment,<br />
tj. za efikasno i efektivno funcionisanje<br />
sistema pretpristupnih fondova. Nadalje,<br />
NAO bi Izvještaj podnosio EK, odnosno<br />
OLAF-u.<br />
III. INSTITUCIONALNI OKVIR ZA<br />
UVOĐENJE I IMPLEMENTACIJU<br />
AFCOS SISTEMA<br />
Crna Gora kao zemlja korisnica pretpristupnih<br />
fondova EU, ali i buduća korisnica<br />
strukturnih fondova, dužna je da<br />
osigura zakonodavni okvir za zaštitu finansijskih<br />
interesa EU, kao i da uspostavi<br />
efikasan i djelotvoran AFCOS sistem, kojim<br />
bi se spriječile nepravilnosti i prevare<br />
u vezi sa korišćenjem pomenutih sredstava.<br />
Kada je riječ o uspostavljanju institucionalnog<br />
okvira za cjelokupno funkcionisanje<br />
AFCOS sistema, EK nije striktno<br />
ograničila način osnivanja AFCOS<br />
sis tema u određenoj zemlji, ali pozitivna<br />
iskustva susjednih zemalja (Slovenije i<br />
Hrvatske) pokazuju da je najbolja preporuka<br />
da se AFCOS osnuje i funkcioniše<br />
kao sistem sastavljen iz tri dijela, koji bi<br />
obuhvatao sledeću strukturu:<br />
• organi i institucije koje upravljaju<br />
i koriste sredstva pretpristupne po moći<br />
EU, i predstavljaju svojevrstan sistem<br />
izvještavanja o nepravilnostima. Navedeni<br />
sistem sačinjavali bi službenici<br />
za prijavljivanje nepravilnosti imenovani<br />
u institucijama koje su uključene<br />
u sprovođenje programa i projekata<br />
fi nansiranih iz EU. Riječ je o Nacionalnom<br />
fondu (NF), Sektoru za finansiranje<br />
i ugovaranje sredstava EU pomoći<br />
(CFCU), Jedinicama za implementaciju<br />
projekata (PIU) pod rukovodstvom Visokih<br />
progr amskih službenika (SPO) u<br />
određenim min istarstvima, kao i Ministarstvu<br />
za evropske integracije (MEI).<br />
Njihova dužnost bi bila da Izvještaje o<br />
nepravilnostima dostavljaju AFCOS kancelariji.<br />
• organi koji se bave suzbijanjem<br />
prevara, korupcije ili bilo kojeg drugog oblika<br />
nepravilnosti u sistemu (tzv. AFCOS<br />
mreža). Institucije koje bi sačinjavale<br />
AFCOS mrežu i predstavljaju tzv. radnu<br />
grupu koje su odgovorne za: kontrolu<br />
trošenja sredstava EU, bez obzira da li je<br />
riječ o pretpristupnim fondovima ili onim<br />
po pristupanju u EU; trezor i državnu reviziju;<br />
poreska pitanja; pitanja carina;<br />
pitanja kriminala i specijalne policije<br />
ko je se odnose na EU sredstva; pitanja<br />
tužilaštva. Navedene institucije imale bi<br />
svoje predstavnike u AFCOS mreži koji bi<br />
bili odgovorni za procesuiranje otkrivenih<br />
nepravilnosti.<br />
• Samostalno odjeljenje za suzbijanje<br />
nepravilnosti i prevara (tzv. AFCOS<br />
kancelarija, koja ima koordinativnu ulogu<br />
i predstavlja vezu sa OLAF-om). Ova kancelarija<br />
u Ministarstvu <strong>finansija</strong> pod<br />
direktnom nadležnošću ministra, trebala<br />
bi da koordinira rad institucija u AFCOS<br />
sistemu vršeći zakonodavne, upravne<br />
i operativne aktivnosti s ciljem zaštite<br />
finansijskih interesa EU, kao i pripremu<br />
strategije o cjelokupnom funkcionisanju<br />
AFCOS sistema, a imala bi i neposrednu<br />
saradnju sa OLAF-om. Sa predstavnicima<br />
AFCOS sistema sastajala bi se jedanput<br />
mjesečno, tj. po potrebi.<br />
Svi organi i institucije u AFCOS siste<br />
mu bili bi obavezni sarađivati sa AF-<br />
COS kancelarijom, odnosno međusobno<br />
razmjenjivati informacije, kao i pružati<br />
pomoć koja se odnosi na oblast zaštite<br />
finansijskih interesa EU.<br />
Potencijalni organi i institucije koji<br />
bi sačinjavali AFCOS mrežu bili bi:<br />
• <strong>Ministarstvo</strong> pravde;<br />
• <strong>Ministarstvo</strong> unutrašnjih poslova<br />
i javne uprave;<br />
• Uprava policije;<br />
• Direkcija za javne nabavke;<br />
• Poreska uprava;<br />
• Uprava carina;<br />
• Državna revizorska institucija;<br />
• Vrhovni državni tužilac;<br />
• Agencija za antikorupcijsku inicijativu.<br />
U skladu sa gore navedenim, cjelo<br />
k u pan način funkcionisanja AFCOS si s-<br />
tema, prikazan je šemom:<br />
46
g jul - <strong>septembar</strong> 2009. g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re<br />
Šema: AFCOS sistem<br />
IV. NAČIN FUNKCIONISANJA AFCOS SISTEMA<br />
Za funkcionisanje AFCOS sistema prvenstveno je potrebno imenovati službenika za prijavljivanje nepravilnosti u pomenutim<br />
institucijama koje učestvuju u IPA projektima. Odgovornost navedenih službenika, osim prijavljivanja novih nepravilnosti, bila bi<br />
ujedno i ažuriranje podataka o nepravilnostima koje su se već dogodile.<br />
Procedura izvještavanja o nepravilnostima mora da prati hijerarhiju postavljenu u tim institucijama. Shodno tome, službenik<br />
za prijavljivanje nepravilnosti u jedinicama za implementaciju projekata (PIU) u određenim ministarstvima, prati i bilježi sve nepravilnosti<br />
u tim jedinicama, pa nakon potpisanog izvještaja od strane SPO, dostavlja ga službeniku koji je nadležan za nepravil-<br />
47
g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re g jul - <strong>septembar</strong> 2009.<br />
nosti u CFCU. On, takođe, pravi izvještaj o svim nepravilnostima u CFCU i zajedno sa izvještajem iz PIU jedinice dostavlja ga na<br />
potpis PAO-u (Službeniku za odobravanje programa, koji rukovodi CFCU jedinicom). PAO izvještaj dostavlja službeniku za prijavljivanje<br />
nepravilnosti koji je imenovan u NF-u, koji objedinjuje sve izvještaje i dostavlja ih službeniku za prijavljivanje nepravilnosti<br />
u NF-u i AFCOS kancelariji.<br />
U prilogu je dat šematski prikaz tokova sistema izvještavanja o nepravilnostima:<br />
AFCOS kancelarija sve dobijene izvještaje iz Sistema o izvještavanju o nepravilnostima detaljno provjerava i u slučaju postojanja<br />
nekih nedostataka izvještaji se vraćaju nadležnom službeniku za prijavljivanje nepravilnosti u datoj instituciji.<br />
Predstavnici institucija iz AFCOS mreže prave sopstvene izvještaje o nepravilnostima i dostavljaju ih AFCOS kancelariji.<br />
Nakon toga, AFCOS kancelarija objedinjuje sve poslate izvještaje i proslijeđuje ih NAO-u na potpis. Budući da je NAO odgovoran<br />
za bilo koji vid nepravilnosti u korišćenju sredstava EU, NAO dostavlja OLAF-u navedenu informaciju. OLAF je dužan da sprovede<br />
određene mjere kako bi se nepravilnosti otklonile u zemlji korisnici sredstava gdje je nastala nepravilnost.<br />
V. ZAKLJUČAK<br />
Ukazujući na važnost uspostavljanja AFCOS sistema, OLAF od trenutka osnivanja 1999. godine, pa do danas, uspio je da<br />
izvrši povraćaj sredstava u iznosu više od 6,2 milijarde €. Samo u 2008 godini, izvršen je povraćaj sredstava u iznosu od 147<br />
miliona €, dok se procjenjuje povraćaj od 315 miliona € za slučajeve koji su još uvijek u toku, što je predstavljeno sledećom tabelom<br />
u zavisnosti od oblasti u kojima je najčešće zastupljena nepravilnost, odnosno prevara. Naophodno je istaći, da ove sume<br />
predstavljaju samo dio ukupnog iznosa povraćaja, nakon otkrivanja prevare ili neke druge nepravilnosti, jer je većina povraćaja<br />
izvršena od strane države članice.<br />
48
g jul - <strong>septembar</strong> 2009. g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re<br />
Tabela 2 : Detaljan prikaz povraćaja sredstava u milionima €, od strane OLAF-a<br />
KLJUČNE OBLASTI 2004 2005 2006<br />
2007 2008 UKUPNO<br />
Poljoprivreda 0,07 14,43 1,18 0,84 2,0 18,4 147,2<br />
Carina 1,58 63,05 0,13 3,34 14,2 82,2 142,8<br />
Unutrašnja EU politike 1,86 0,18 0,25 0,49 0,5 3,3 1,2<br />
Unutrašnje istrage 0,04 0,00 2,16 0,13 0,2 2,4 1,9<br />
Spoljašnja pomoć 2,01 31,78 92,72 0,90 1,9 129,3 2,5<br />
Strukturni fondovi 192,62 97,96 17,22 197,67 128,0 634,1 18,7<br />
UKUPNO 198,17 207,40 113,66 203,37 146,8 869,7 314,3<br />
Izvor: OLAF, godišnji izvještaj za 2009. godinu<br />
Iznos povraćaja sredstava za<br />
slučajeve koji su u procesu<br />
Uzevši u obzir navedene podatke, dolazi se do zaključka da je uloga OLAF-a i AFCOS sistema značajna u cilju zaštite finansijskih<br />
interesa EU, pa je neophodno uspostaviti kvalitetan sistem za suzbijanje nepravilnosti i prevara u svim zemljama korisnicama<br />
sredstava EU pomoći.<br />
Ivana Koljenšić<br />
Bojana Poček<br />
Ivana Koljenšić,<br />
Samostalni savjetnik III<br />
Bojana Poček,<br />
Samostalni savjetnik III<br />
Sektor za finansiranje i<br />
ugovaranje sredstava EU pomoći<br />
2 - http://ec.europa.eu/anti_fraud/reports/olaf/2008/EN.pdf<br />
49
g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re g jul - <strong>septembar</strong> 2009.<br />
Upravljanje rizikom u<br />
projektima finansiranim<br />
iz IPA fondova<br />
Crna Gora je trenutno u fazi uspostavljanja DIS-a 1 , i u skladu sa tim, mora da uspostavi određena pravila i procedure, kako<br />
bi DIS bio implementiran što je moguće prije. Dobijanje akreditacije za DIS je važan korak u približavanju <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> Evropskoj<br />
uniji, kao i dokaz da naša administracija ima kapaciteta za samostalno upravljanje fondovima. Da bi se taj proces uspješno priveo<br />
kraju, razvijen je Priručnik o procedurama, dokument koji će se horizontalno odnositi na sve upravljačke nivoe i namijenjen<br />
je objema komponentama dostupnim Crnoj Gori. On je osnova za rad svake pojedinačne DIS strukture, i kao takav, sadrži više<br />
poglavlja, koja se odnose na razne oblasti.<br />
Jedna od oblasti iz Priručnika, čije uspostavljanje je uslov za dobijanje DIS akreditacije, je upravljanje rizicima. U implementaciju<br />
projekata uključen je veliki broj subjekata, kako iz državne administracije, tj. operativne strukture, tako i trećih lica. Što je<br />
veći broj subjekata uključenih u implementaciju, to su veće šanse da dođe do pojave neželjenih situacija, koje mogu produžiti<br />
1 - decentralizovani implementacioni sistem – sistem kojim evropska komisija prenosi određena prava o odlučivanju finansiranja iz iPa fondova na operativnu strukturu ustanovljenu u<br />
crnogorskoj državnoj administraciji, dok zadržava odgovornost nad generalnim budžetom<br />
50
g jul - <strong>septembar</strong> 2009. g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re<br />
rok završetka, tražiti dodatno ulaganje sredstava, preduzimanje određenih akcija za ispravku itd. Sve nabrojane situacije zahtijevaju<br />
intervenciju, u finansijskom smislu, i kao takve dovode do probijanja planiranog budžeta i plaćanja dodatnih neopravdanih<br />
troškova od strane zemlje korisnice, s toga je vrlo bitno imati uspostavljene procedure za upravljanje rizikom.<br />
Šta je u stvari rizik i kako se može definisati? Rizik se može definisati kao “bilo koji događaj ili problem koji se može pojaviti<br />
i značajno uticati na postizanje političkih, strateških i operativnih ciljeva crnogorske IPA strukture“. Propuštene prilike se, takođe,<br />
mogu smatrati rizikom”. Rizik se, takođe može, posmatrati kao moguća prijetnja, događaj (ili skup događaja), aktivnost (ili skup<br />
aktivnosti) ili neaktivnost koja može prouzrokovati gubitak sredstava i koja može zaprijetiti uspješnom ispunjenju zadataka organizacije<br />
2 .<br />
Glavna svrha upravljanja rizikom je da se kroz identifikaciju, upravljanje i kontrolom projekata i rizika poboljšaju performanse<br />
organizacije, a samim tim i bolje kontrolišu eventualne rizične situacije, i događaji koji mogu uticati na pravovremeno<br />
is punjenje ciljeva. Upravljanje rizikom se preduzima da bi se obezbijedilo da su prepoznati rizici unutar organizacije dokumentovani<br />
i umanjeni do prihvatljivog nivoa. Ono uključuje različite aktivnosti, poput nalaženja, procjene, davanja prioriteta, planiranja,<br />
implementacije i pregled akcija koje ublažuju ili ispravljaju rizik, kao i planiranje unaprijed. Sve ove upravljačke radnje treba posmatrati<br />
kao tekuću, preventivnu, ponavljajuću aktivnost koja je preduzeta u različitim fazama projekta, a sve u cilju osiguravanja<br />
uspješnog okončanja misije i osiguranja uspješne implementacije projekta. Bliže gledajući, cilj je dovesti rizike na prihvatljiv nivo,<br />
sprovodeći mjere koje će ublažiti mogućnost pojave rizika, uticaja rizika, ili oboje u isto vrijeme.<br />
Da bi se ovo sprovelo prvo se mora znati da su rizici sastavni dio upravljanja ili implementacije projekata i ne mogu biti<br />
izbjegnuti, ali se njima može upravljati. To znači da određeni nivo prihvatljivosti rizika mora biti određen za svaki slučaj koji se analizira.<br />
Prihvatljivi rizik je stepen rizika koji je rukovodstvo voljno da prihvati na putu ka svojim ciljevima. Analiza rizika može pružiti<br />
razložno uvjerenje da će cilj biti ispunjen, ukoliko je definisan nivo prihvatljivosti rizika. Postavljanjem kriterijuma i dodjeljivanjem<br />
ocjene za svaki kriterijum, lako se može doći do ocjene rizičnosti nekog projekta, što u praksi znači da se može dati prioritet<br />
najrizičnijem projektu. Na slici je prikazan način ocjenjivanja rizika, koristeći dva glavna kriterijuma:<br />
VJEROVATNOĆA<br />
visoka 3 6 9<br />
srednja 2 4 6<br />
niska 1 2 3<br />
nizak srednji visok<br />
UTICAJ<br />
Izvor: Priručnik o procedurama za I i II komponentu – Poglavlje „Upravljanje rizikom”<br />
Ocjena rizika ne bi trebalo da ima apsolutnu vrijednost, već treba da, na osnovu kriterijuma, prikaže rizičnost određenog<br />
projekta. Kao što je već rečeno, najčešći kriiterijumi su vjerovatnoća rizika i uticaj rizika na posmatrani projekat. Na prikazanoj<br />
tabeli se vidi način kako se rizici klasifikuju, u skladu sa njihovim ocjenama za vjerovatnoću pojavljivanja:<br />
Rezultat Procjena Predstavljanje<br />
1 Nizak<br />
2 Srednji<br />
3 Visok<br />
U slučaju pojave rizika, radovi koji su u toku i planirane aktivnosti nisu ili su minimalno uzdrmane, bez<br />
potrebe za dodatnim sredstvima<br />
U slučaju pojave rizika, aktivnosti su značajno uzdrmane, sa mogućom potrebom za dodatnim sredstvima,<br />
da bi se mogli ostvariti ciljevi<br />
U slučaju pojave rizika, aktivnosti su značajno uzdrmane, i potrebna su značajna dodatna sredstva da<br />
bi se postigao cilj. Alternativno, ovu kategoriju treba upotrijebiti u situaciji kada nije moguće postići<br />
ciljeve.<br />
Izvor: Priručnik o procedurama za I i II komponentu – Poglavlje „Upravljanje rizikom”<br />
Na sledećoj tabeli je prikazana klasifikacija rizika, u skladu sa njihovim ocjenama za uticaj na projekat:<br />
2 - Priručnik o procedurama za i i ii komponentu – Poglavlje „Upravljanje rizikom”, igor burazin<br />
51
g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re g jul - <strong>septembar</strong> 2009.<br />
Ocjena Procjena Predstavljanje<br />
1 Nizak Pojava rizika je praktično nemoguća ili postoje neki slučajevi sličnog pojavljivanja ili znanja o situaciji<br />
2 Srednji Vjerovatnoća pojave rizika je podržana prethodnim dokazima ili znanjima o situaciji<br />
3 Visok Vjerovatnoća pojave rizika je podržana jasnim i čestim dokazima ili znanjem o situaciji<br />
Izvor: Priručnik o procedurama za I i II komponentu – Poglavlje „Upravljanje rizikom”<br />
Ipak, garanciju da će ciljevi u potpunosti biti ispunjeni ne može da pruži čak ni dobro dizajnirano i operativno upravljanje<br />
rizikom.<br />
Postoji nekoliko mogućih strategija za ublažavanje rizika. Na rukovodstvu je da ustanovi koju strategiju da primijeni. Savjet<br />
za upravljanje rizikom je tijelo koje donosi odluke o akcijama koje će se preduzeti u slučaju pojave rizika. Njime predsjedava<br />
koordinator za rizik, a članovi Savjeta su menadžeri za rizik. Prema tome, potrebno je da svako tijelo uključeno u implementaciju<br />
IPA programa imenuje svoga menadžera za rizik (risk manager). Menadžeri rizika su odgovorni za popunjavanje/sakupljanje<br />
Formi upozorenja na rizik, i da obezbijede da su pravilno kompletirane. Takođe, njihova dužnost je da popunjavaju registar rizika<br />
odnosnog IPA tijela; da podnesu kopiju Forme upozorenja Koordinatoru za upravljanje rizikom, kao i da učestvuju na sastancima<br />
Savjeta za upravljanje rizikom i razmatraju rizike povezane sa uključenim IPA tijelima.<br />
Uobičajeno je da koordinator rizika bude menadžer rizika u Nacionalnom fondu. Koordinator rizika je dužan da sakuplja registre<br />
rizika iz IPA tijela i pripremi konačnu informaciju za razmatranje na sastanku Savjeta upravljanja rizikom. Savjet je dužan da<br />
obavijesti Nacionalnog službenika za ovjeravanje 3 (NAO) o donesenim odlukama, koje će zavisiti od značaja rizika, kao i od tolerancije<br />
rukovodstva prema rizicima i veličine rizika (određeni rizici mogu biti prihvaćeni, drugi odbijeni ili prihvaćeni do određenog<br />
nivoa). Osoba odgovorna za izvještavanje o rizicima ka Evropskoj komisiji je NAO. On se nalazi na vrhu hijerarhije izvještavanja<br />
u čitavom procesu upravljanja. Treba napomenuti da odlučivanje da li će određeni rizik biti izbjegnut, ublažen ili prihvaćen je<br />
isključivo odgovonost NAO-a.<br />
Kao što se da zaključiti, proces uspostavljanja strukture za upravljanje rizikom je sveobuhvatan i mora ukljjučivati službenike<br />
koji će kroz svoju objektivnost i stručnost prepoznati rizične situacije. Kako je upravljanje rizicima samo jedno od poglavlja<br />
Priručnika o procedurama, jasno je kako veliki zadatak se stavlja pred državnu administraciju, koja mora dokazati da je sposobna<br />
prilagoditi sebe novim pravilima, načinu rada itd., a samim tim i sposobnost da na sebe preuzme odgovornost odlučivanja.<br />
Žarko Krcunović,<br />
samostalni namještenik III<br />
Sektor za finansiranje<br />
i ugovaranje sredstava EU pomoći<br />
3 - Nacionalni službenik za ovjeravanje (NAO) je pomoćnik ministra za trezor u ministarstvu <strong>finansija</strong><br />
52
g jul - <strong>septembar</strong> 2009. g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re<br />
Procjena konsolidovane<br />
javne potrošnje u Crnoj Gori<br />
u periodu I - IX 2009. godine<br />
Vladislav Karadžić Radovan Živković Iva Vuković<br />
Konsolidovana javna potrošnja u periodu januar-<strong>septembar</strong> 2009. godine procijenjena je na iznos od 990,56 mil. €. Procijenjeni<br />
nivo javne potrošnje finansiran je iz poreza u iznosu od 561,04 mil. €, doprinosa 214,51 mil. €, taksi 20,73 mil. €, naknada 82,94<br />
mil. €, ostalih tekućih prihoda 34,80 mil. € i primitaka od otplate kredita u iznosu od 45,38 mil. €.<br />
<strong>Ministarstvo</strong> <strong>finansija</strong> procijenilo je ostvarenje budžeta lokalnih samouprava za prvih devet mjeseci 2009. godine, na osnovu<br />
plana opština za 2009. godinu i ostvarenja opštinskih budžeta u prethodnim godinama i prvoj polovini tekuće godine. Takođe,<br />
konsolidovani su međusobni transferi Fonda za penzijsko i invalidsko osiguranje i Fonda za zdravstveno osiguranje.<br />
Tekući javni prihodi procijenjeni su u iznosu od 959,41 mil. € ili 29,59 % procijenjenog BDP-a za 2009. godinu (3.242,00 mil.<br />
€). U strukturi javnih prihoda, najznačajniji su porezi – 17,31 % BDP-a i doprinosi – 6,62 % BDP-a. U odnosu na plan, izvorni javni<br />
prihodi ostvareni su sa 86,74 %.<br />
Konsolidovani javni izdaci za devet mjeseci 2009. godine procijenjeni su na 30,55 % BDP-a. Tekuća javna potrošnja<br />
(konsolidovani izdaci umanjeni za kapitalne izdatke tekućeg budžeta, Kapitalnog budžeta <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong>, državnih fondova i lokalnih<br />
samouprava) za prvih pola godine iznosila je 829,72 mil. € ili 25,59 % BDP-a. U odnosu na plan, konsolidovani javni izdaci izvršeni<br />
su sa 83,44 %.<br />
Pojedinačno, po ekonomskoj klasifikaciji, najveću stavku izdataka predstavljaju Transferi za socijalnu zaštitu – 275,51 mil. €,<br />
što čini 8,50% BDP-a, Bruto zarade – 212,62 mil. € ili 6,56 % BDP-a i Transferi institucijama, pojedincima, nevladinom i javnom<br />
sektoru – 153,83 mil. € ili 4,74 % BDP-a, dok su kapitalni izdaci iznosili 160,84 mil. € ili 4,96 % BDP-a.<br />
U tabeli je dato ostvarenje izvornih javnih prihoda i izvršenje konsolidovanih javnih izdataka sa finansiranjem za prvih devet<br />
mjeseci 2009. godine u mil. € i % BDP-a:<br />
53
g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re g jul - <strong>septembar</strong> 2009.<br />
KONSOLIDOVANa JAVNa POTROŠNJa<br />
I-ix 2009<br />
o P i s<br />
Plan<br />
Ostvarenje<br />
Ostvarenje<br />
% ostvarenja<br />
u mil € u mil € u % bdP-a<br />
TEKUĆi PRIHODI 1106.10 959.41 86.74 29.59<br />
Porezi 610.65 561.04 91.88 17.31<br />
Porez na dohodak fizičkih lica 88.74 82.62 93.10 2.55<br />
Porez na dobit pravnih lica 49.73 43.16 86.79 1.33<br />
Porez na imovinu 21.06 12.69 60.28 0.39<br />
Porez na dodatu vrijednost 279.50 262.79 94.02 8.11<br />
Akcize 86.33 94.34 109.27 2.91<br />
Porez na međunarodnu trgovinu i transakcije 42.84 34.94 81.55 1.08<br />
Lokalni porezi 35.30 23.77 67.36 0.73<br />
Ostali republički prihodi 7.16 6.73 94.04 0.21<br />
Doprinosi 254.36 214.51 84.33 6.62<br />
Takse 22.63 20.73 91.58 0.64<br />
Naknade 133.06 82.94 62.34 2.56<br />
Ostali prihodi 49.22 34.80 70.70 1.07<br />
Primici od otplate kredita 36.17 45.38 125.47 1.40<br />
KONSOLIDOVANi izdaCI 1187.21 990.56 83.44 30.55<br />
TEKUĆa JAVNa POTROŠNJA 902.48 829.72 91.94 25.59<br />
Tekući izdaci 440.04 369.74 84.02 11.40<br />
Bruto zarade i doprinosi na teret poslodavca 236.84 212.62 89.77 6.56<br />
Ostala lična primanja 25.75 13.77 53.48 0.42<br />
Rashodi za materijal i usluge 105.63 78.86 74.66 2.43<br />
Tekuće održavanje 10.32 6.66 64.53 0.21<br />
Kamate 15.61 18.94 121.33 0.58<br />
Renta 7.57 5.47 72.36 0.17<br />
Subvencije 31.47 28.95 91.98 0.89<br />
Ostali izdaci 6.85 4.45 65.03 0.14<br />
Transferi za socijalnu zaštitu 272.47 275.51 101.12 8.50<br />
Transferi instit. pojed. NVO i javnom sektoru 157.35 153.83 97.76 4.74<br />
Ukupni kapitalni izdaci 284.74 160.84 56.49 4.96<br />
Pozajmice i krediti 17.70 20.26 114.43 0.62<br />
Rezerve 14.91 10.38 69.65 0.32<br />
DEFICIT/SUFICIT -81.11 -31.15 -0.96<br />
FINANSIRANJE 81.11 31.15 0.96<br />
Domaće finansiranje -86.47 -61.77 71.43 -1.91<br />
Pozajmice i krediti iz domaćih izvora 37.45 78.10 208.57 2.41<br />
Otplata glavnice rezidentima 36.48 58.60 160.65 1.81<br />
Otplata obaveza iz prethodnog perioda 87.43 81.27 92.95 2.51<br />
Inostrano finansiranje 116.04 60.05 51.75 1.85<br />
Pozajmice i krediti iz inostranih izvora 114.19 69.32 60.71 2.14<br />
Otplata glavnice nerezidentima 16.84 16.99 100.90 0.52<br />
Donacije 18.70 7.72 41.31 0.24<br />
Prihodi od privatizacije ili depoziti 74.49 13.64 18.31 0.42<br />
POVEĆANJE/SMANJENJe dePOZITA 22.95 -19.22 -0.59<br />
54
g jul - <strong>septembar</strong> 2009. g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re<br />
BUDŽET CRNE GORE<br />
Primici Budžeta <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> i državnih fondova za period januar-<strong>septembar</strong> 2009. godine iznose 1.128,19 mil. €. Izvorni prihodi<br />
Budžeta za period januar-<strong>septembar</strong> 2009. godine iznose 833,64 mil. € ili 25,71 % BDP-a. U odnosu na plan za devet mjeseci,<br />
ostvareni su sa 92,51 %.<br />
Prihodi po osnovu poreza iznose 511,03 mil. € ili 15,76 % BDP-a. Prihodi po osnovu taksi iznose 15,98 mil. €, a prihodi po osnovu<br />
naknada iznose 21,75 mil. €. Prihodi po osnovu doprinosa iznose 214,51 mil. € ili 6,62 % BDP-a. Ostali tekući budžetski prihodi<br />
iznose 24,99 mil. €, dok su primici od otplate kredita ostvareni u iznosu od 45,38 mil. €, od čega se 33,00 mil. € odnosi na povraćaj<br />
tri rate kredita od strane Prve banke. Konsolidovani izdaci budžeta za prvih devet mjeseci iznose 841,04 mil. € ili 25,94 % BDP-a. U<br />
odnosu na plan, ostvareni su sa 90,99 %. Razlog za niže izvršenje rashoda i mali gotovinski deficit (7,41 mil € ili 0,23 % BDP-a) su<br />
dodatne mjere štednje donesene posle usvajanja rebalansa budžeta za 2009. godinu, kao i izmjena dinamike izvršenja rashoda.<br />
konsolidovani bilans budžeta i državnih fondova<br />
I-ix 2009<br />
o P i s<br />
Plan Ostvarenje<br />
Ostvarenje<br />
% ostvarenja<br />
u mil € u mil € u % bdP-a<br />
TEKUĆi PRIHODI 901.10 833.64 92.51 25.71<br />
Porezi 537.76 511.03 95.03 15.76<br />
Porez na dohodak fizičkih lica 67.25 65.27 97.06 2.01<br />
Porez na dobit pravnih lica 49.73 43.16 86.79 1.33<br />
Porez na promet nepokretnosti 4.96 3.80 76.78 0.12<br />
Porez na dodatu vrijednost 279.50 262.79 94.02 8.11<br />
Akcize 86.33 94.34 109.27 2.91<br />
Porez na međunarodnu trgovinu i transakcije 42.84 34.94 81.55 1.08<br />
Ostali republički porezi 7.16 6.73 94.04 0.21<br />
Doprinosi 254.36 214.51 84.33 6.62<br />
Takse 16.01 15.98 99.80 0.49<br />
Naknade 24.96 21.75 87.14 0.67<br />
Ostali prihodi 31.84 24.99 78.48 0.77<br />
Primici od otplate kredita 36.17 45.38 125.47 1.40<br />
KONSOLIDOVANi izdaCi 924.34 841.04 90.99 25.94<br />
TEKUĆa bUDŽETska POTROŠNJA 791.71 756.37 95.54 23.33<br />
Tekući izdaci 362.35 320.21 88.37 9.88<br />
Bruto zarade i doprinosi na teret poslodavca 199.25 187.50 94.10 5.78<br />
Ostala lična primanja 19.17 9.84 51.33 0.30<br />
Rashodi za materijal i usluge 84.27 65.02 77.16 2.01<br />
Tekuće održavanje 4.28 2.75 64.40 0.08<br />
Kamate 14.32 18.02 125.88 0.56<br />
Renta 6.87 5.08 73.87 0.16<br />
Subvencije 29.72 28.03 94.33 0.86<br />
Ostali izdaci 4.47 3.95 88.28 0.12<br />
Transferi za socijalnu zaštitu 272.16 274.86 100.99 8.48<br />
Transferi inst. pojedinicima NVO i javnom sektoru 129.17 135.14 104.62 4.17<br />
Ukupni kapitalni izdaci 132.63 84.67 63.84 2.61<br />
Pozajmice i krediti 17.49 18.30 104.62 0.56<br />
Rezerve 10.53 7.87 74.70 0.24<br />
DEFICIT / sUFICIT -23.24 -7.41 -0.23<br />
FINANSIRANJE 23.24 7.41 0.23<br />
Domaće finansiranje -67.43 -45.26 67.12 -1.40<br />
Pozajmice i krediti iz domaćih izvora 25.50 66.64 261.32 2.06<br />
Otplata glavnice 31.85 53.49 167.93 1.65<br />
Otplata obaveza iz prethodnih godina 61.08 58.41 95.62 1.80<br />
Inostrano finansiranje 99.50 55.12 55.40 1.70<br />
Krediti i hartije od vrijednosti 91.01 52.33 57.50 1.61<br />
Pozajmice i krediti iz inostranih izvora 107.85 69.32 64.27 2.14<br />
Otplata dugova nerezidentima 16.84 16.99 100.90 0.52<br />
Donacije 8.49 2.79 32.88 0.09<br />
Prihodi od privatizacije i prodaje imovine 26.25 2.10 7.99 0.06<br />
POVEĆANJE/SMANJENJe dePOZITA 35.08 4.55 0.14<br />
55
g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re g jul - <strong>septembar</strong> 2009.<br />
LOKALNA SAMOUPRAVA<br />
Procijenjeni konsolidovani izdaci lokalne samouprave za prvih devet mjeseci 2009. godine iznose 149,51 mil. € ili 4,61% BDP-a.<br />
Potrošnja je finansirana iz poreza u iznosu od 50,01 mil. €, taksi 4,75 mil. €, naknada 61,20 mil. € i ostalih tekućih prihoda 9,81<br />
mil. €. Ukupni tekući prihodi lokalne samouprave za devet mjeseci procijenjeni su na 125,77 mil. € ili 3,88% BDP-a.<br />
Konsolidovani bilans lokalne samouprave<br />
I-ix 2009<br />
o P i s<br />
Plan Ostvarenje<br />
Ostvarenje<br />
% ostvarenja<br />
u mil € u mil € u % bdP-a<br />
TEKUĆi PRIHODI 205.00 125.77 61.35 3.88<br />
Porezi 72.89 50.01 68.61 1.54<br />
Porez na dohodak fizičkih lica 21.49 17.35 80.72 0.54<br />
Porez na promet nepokretnosti 16.10 8.89 55.20 0.27<br />
Lokalni porezi 35.30 23.77 67.36 0.73<br />
Takse 6.63 4.75 71.74 0.15<br />
Naknade 108.10 61.20 56.61 1.89<br />
Ostali prihodi 17.38 9.81 56.45 0.30<br />
KONSOLIDOVANi izdaCi 262.88 149.51 56.88 4.61<br />
TEKUĆa POTROŠNJa LOKALNe saMOUPRAVE 110.77 73.35 66.22 2.26<br />
Tekući izdaci 77.69 49.53 63.75 1.53<br />
Bruto zarade i doprinosi na teret poslodavca 37.59 25.12 66.82 0.77<br />
Ostala lična primanja 6.58 3.93 59.75 0.12<br />
Rashodi za materijal i usluge 21.36 13.84 64.78 0.43<br />
Tekuće održavanje 6.04 3.90 64.63 0.12<br />
Kamate 1.30 0.92 71.03 0.03<br />
Renta 0.69 0.40 57.35 0.01<br />
Subvencije 1.76 0.92 52.21 0.03<br />
Ostali izdaci 2.38 0.51 21.26 0.02<br />
Transferi za socijalnu zaštitu 0.31 0.66 213.08 0.02<br />
Transferi inst. pojedinicima NVO i javnom sektoru 28.18 18.69 66.32 0.58<br />
Kapitalni izdaci 152.11 76.17 50.07 2.35<br />
Pozajmice i krediti 0.21 1.96 925.30 0.06<br />
Rezerve 4.38 2.51 57.47 0.08<br />
DEFICIT / sUFICIT -57.88 -23.74 -0.73<br />
FINANSIRANJE 57.88 23.74 0.73<br />
Domaće finansiranje -19.04 -16.51 86.71 -0.51<br />
Pozajmice i krediti iz domaćih izvora 11.95 11.47 95.98 0.35<br />
Otplata dugova rezidentima 4.63 5.11 110.48 0.16<br />
Otplata obaveza iz prethodnog perioda 26.36 22.86 86.74 0.71<br />
Inostrano finansiranje 6.34 0.00 0.00 0.00<br />
Pozajmice i krediti iz inostranih izvora 6.34 0.00 0.00 0.00<br />
Donacije 10.21 4.93 48.33 0.15<br />
Prihodi od privatizacije i prodaje imovine 48.24 11.54 23.93 0.36<br />
Transferi iz budžeta CG 0.00 0.00 0.00 0.00<br />
POVEĆANJE/SMANJENJe dePOZITA -12.14 -23.77 -0.73<br />
Vladislav Karadžić,<br />
samostalni savjetnik I<br />
Radovan Živković,<br />
samostalni savjetnik I<br />
Iva Vuković,<br />
viši savjetnik III<br />
56
g jul - <strong>septembar</strong> 2009. g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re<br />
Realizacija javne potrošnje<br />
na lokalnom nivou za period<br />
januar - jun 2009. godine<br />
I - OSTVARENI PRIHODI<br />
Ukupno ostvareni prihodi budžeta opština (21) za period januar-jun 2009. godine iznose 128,3 mil. € (pros. mjes. 21,4 mil.<br />
€) i u odnosu na isti period prethodne godine (157,7 mil. €), smanjeni su za 18,64%. Od ukupno ostvarenih prihoda, na tekuće<br />
prihode (lokalne prihode, ustupljene prihode, prihode iz Egalizacionog fonda i uslovne dotacije) odnosi se 73,6 mil. €, a na ostale<br />
prihode (prihode od prodaje imovine, donacije, kreditna sredstva i pozajmice, sredstva prenesena iz prethodne godine, subvencije<br />
od budžetskih korisnika) 54,7 mil. €. U strukturi prihoda, prihodi lokalnog karaktera (lokalni porezi, takse, naknade i ostali lokalni<br />
prihodi) učestvuju sa 43,81%, ustupljeni prihodi sa centralnog nivoa (porez na dohodak fizičkih lica, porez na promet nepokretnosti,<br />
koncesione i druge naknade za korišćenje prirodnih dobara i godišnja naknada pri registraciji drumskih motornih vozila, traktora i<br />
priključnih vozila) 8,41%, sredstva Egalizacionog fonda 5,04%, uslovne dotacije 0,12% i ostali prihodi 42,62%.<br />
U narednoj tabeli daje se pregled ostvarenih prihoda budžeta opština za period januar- jun 2009. godine, po izvorima:<br />
u €<br />
R.B Opštine Lokalni prihodi Ustupljeni prihodi<br />
Egalizaci<br />
oni fond<br />
Uslovne dotacije<br />
Ostali<br />
prihodi<br />
Ukupno<br />
(3 do 6)<br />
%<br />
1 2 3 4 5 6 7 8 9<br />
1. Andrijevica 124.598 30.687 217.413 - 86.246 458.944 0,36<br />
2. Bar 4.773.597 938.171 - - 5.357.209 11.068.977 8,63<br />
3. Berane 753.459 196.443 955.522 - 697.352 2.602.776 2,03<br />
4. Bijelo Polje 984.674 238.161 1.347.231 - 4.429.023 6.999.089 5,46<br />
5. Budva 14.804.147 1.194.168 - - 2.776.222 18.774.537 14,63<br />
6. Danilovgrad 603.896 154.557 350.028 - 1.657.894 2.766.375 2,16<br />
7. Žabljak 191.329 87.244 137.524 - 466.665 882.762 0,69<br />
8. Kolašin 1.118.901 70.128 207.875 150.000 604.756 2.151.660 1,68<br />
9. Kotor 2.558.790 748.408 - - 5.692.370 8.999.568 7,01<br />
10. Mojkovac 249.021 62.448 353.226 - 199.346 864.041 0,67<br />
11. Nikšić 2.306.271 592.269 794.501 - 3.703.302 7.396.343 5,77<br />
12. Plav 322.261 50.085 406.323 - 72.613 851.282 0,66<br />
13. Plužine 684.057 94.466 118.373 - 2.260.284 3.157.180 2,46<br />
14. Pljevlja 3.408.699 432.231 220.266 - 518.137 4.579.333 3,57<br />
15. Podgorica 15.024.631 3.559.993 - - 23.633.626 42.218.250 32,90<br />
16. Rožaje 592.082 218.810 523.033 - 14.228 1.348.153 1,05<br />
17. Tivat 1.556.999 484.704 - - 1.169.187 3.210.890 2,50<br />
18. Ulcinj 850.882 288.094 214.879 - 625.451 1.979.306 1,54<br />
19. Herceg Novi 3.767.850 1.112.502 - - 35.250 4.915.602 3,83<br />
20. Cetinje 1.504.864 229.832 315.834 - 483.831 2.534.361 1,97<br />
21. Šavnik 36.243 9.629 305.876 - 195.606 547.354 0,43<br />
UKUPNO 56.217.251 10.793.030 6.467.904 150.000 54.678.598 128.306.783 100,00<br />
% 43,81 8,41 5,04 0,12 42,62 100,00<br />
57
g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re g jul - <strong>septembar</strong> 2009.<br />
1. Lokalni prihodi budžeta opština<br />
Lokalni prihodi budžeta opština za period januar - jun 2009. godine iznose 56,2 mil. € (pros. mjes. 9,4 mil. €) i u odnosu<br />
na isti period prethodne godine (74,4 mil. €), smanjeni su za 24,46%. Od navedenog iznosa, na lokalne fiskalne prihode (poreze,<br />
takse i naknade) odnosi se 85,19%, a na ostale lokalne prihode (novčane kazne i kamate, prihode koje svojom djelatnošću<br />
ostvare opštinski organi i službe i ostale prihode) 14,81%.<br />
Ostvareni lokalni fiskalni prihodi opština za izvještajni period iznose 47,9 mil. € (pros. mjes. 8,0 mil. €). U strukturi prihoda<br />
po ovom osnovu, najveće učešće odnosi se na naknadu za uređivanje građevinskog zemljišta (54,90 %), prirez porezu na dohodak<br />
fizičkih lica (13,25%), porez na nepokretnosti (8,23%) i naknade za korišćenje opštinskih puteva (7,31%). Na ostale lokalne<br />
prihode fiskalnog karaktera (porez na potrošnju, porez na firmu, porez na igre na sreću i zabavne igre, lokalne administrativne<br />
takse, lokalne komunalne takse i naknadu za korišćenje građevinskog zemljišta) odnosi se 16,31%. Opštine su po osnovu ostalih<br />
lokalnih prihoda , za izvještajni period ostvarile 8,3 mil. € (pros. mjes. 1,4 mil. €) i u odnosu na isti period prethodne godine (10,7<br />
mil. €), smanjeni su za 22,4%.<br />
U narednoj tabeli daje se pregled ostvarenih lokalnih prihoda budžeta opština za period januar-jun 2009. godine, po<br />
izvorima:<br />
u €<br />
Redni broj Opština Fiskalni prihodi Ostali lokalni prihodi Ukupno (2+3) %<br />
1 2 3 4 5 6<br />
1 Andrijevica 119.642 4.956 124.598 0,22<br />
2 Bar 4.078.967 694.630 4.773.597 8,49<br />
3 Berane 716.847 36.612 753.459 1,34<br />
4 Bijelo Polje 769.134 215.540 984.674 1,75<br />
5 Budva 13.724.602 1.079.545 14.804.147 26,34<br />
6 Danilovgrad 494.441 109.455 603.896 1,08<br />
7 Žabljak 182.467 8.862 191.329 0,34<br />
8 Kolašin 1.020.137 98.764 1.118.901 1,99<br />
9 Kotor 1.862.441 696.349 2.558.790 4,55<br />
10 Mojkovac 205.883 43.138 249.021 0,44<br />
11 Nikšić 2.267.234 39.037 2.306.271 4,10<br />
12 Plav 215.898 106.363 322.261 0,57<br />
13 Plužine 655.869 28.188 684.057 1,22<br />
14 Pljevlja 2.054.349 1.354.350 3.408.699 6,06<br />
15 Podgorica 13.557.780 1.466.851 15.024.631 26,73<br />
16 Rožaje 566.796 25.286 592.082 1,05<br />
17 Tivat 1.443.538 113.461 1.556.999 2,77<br />
18 Ulcinj 835.135 15.747 850.882 1,52<br />
19 Herceg Novi 2.683.331 1.084.519 3.767.850 6,70<br />
20 Cetinje 413.455 1.091.409 1.504.864 2,68<br />
21 Šavnik 23.162 13.081 36.243 0,06<br />
UKUPNO 47.891.108 8.326.143 56.217.251 100,00<br />
% 85,19 14,81 100,00<br />
2. Ustupljeni prihodi budžetima opština sa centralnog nivoa<br />
Budžeti opština (21) su, po osnovu ustupljenih poreza i naknada, za period januar - jun 2009. godine ostvarili 10,8 mil. €<br />
(pros. mjes.1,8 mil. €) i u odnosu na isti period prethodne godine (18,4 mil. €), smanjeni su za 41,30%. U strukturi ustupljenih<br />
prihoda, porez na dohodak fizičkih lica učestvuje sa 44,88%, porez na promet nepokretnosti 38,54%, koncesione i druge naknade<br />
za korišćenje prirodnih dobara 9,48% i godišnja naknada pri registraciji drumskih motornih vozila, traktora i priključnih vozila<br />
7,10 %.<br />
U narednoj tabeli daje se pregled ustupljenih prihoda budžetima opština sa centralnog nivoa, za period januar - jun 2009.<br />
godine, po vrstama prihoda.<br />
58
g jul - <strong>septembar</strong> 2009. g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re<br />
u €<br />
Red.<br />
broj<br />
Opština<br />
Por. na doh.fiz.lica<br />
Porez na promet<br />
nepokr.<br />
Konces. nak. za kor.<br />
prir.dob.<br />
God. nak.pri reg.<br />
mot.voz.<br />
Ukupno<br />
(3 do &)<br />
1 2 3 4 5 6 7 8<br />
1 Andrijevica 8.705 9.708 9.063 3.211 30.687 0,29<br />
2 Bar 250.902 570.236 57.345 59.688 938.171 8,69<br />
3 Berane 89.849 18.209 55.340 33.045 196.443 1,82<br />
4 Bijelo Polje 127.148 20.615 37.885 52.513 238.161 2,21<br />
5 Budva 323.028 841.596 29.544 - 1.194.168 11,06<br />
6 Danilovgrad 64.419 50.746 23.087 16.305 154.557 1,43<br />
7 Žabljak 17.325 41.573 24.909 3.437 87.244 0,81<br />
8 Kolašin 36.138 10.339 17.862 5.789 70.128 0,65<br />
9 Kotor 360.620 278.682 65.573 43.533 748.408 6,93<br />
10 Mojkovac 31.802 901 15.758 13.987 62.448 0,58<br />
11 Nikšić 377.123 65.702 79.285 70.159 592.269 5,49<br />
12 Plav 24.622 3.844 21.619 - 50.085 0,46<br />
13 Plužine 40.055 432 53.594 385 94.466 0,87<br />
14 Pljevlja 249.563 41.100 102.685 38.883 432.231 4,01<br />
15 Podgorica 2.206.674 842.029 255.509 255.781 3.559.993 32,98<br />
16 Rožaje 43.852 10.772 108.759 55.427 218.810 2,03<br />
17 Tivat 110.512 316.860 36.719 20.613 484.704 4,49<br />
18 Ulcinj 64.844 196.804 3.426 23.020 288.094 2,67<br />
19 Herceg Novi 247.877 805.179 16.936 42.510 1.112.502 10,31<br />
20 Cetinje 161.670 32.982 7.756 27.424 229.832 2,13<br />
21 Šavnik 7.066 1.768 - 795 9.629 0,09<br />
UKUPNO 4.843.794 4.160.077 1.022.654 766.505 10.793.030 100,00<br />
% 44,88 38,54 9,48 7,10<br />
%<br />
3. Egalizacioni fond<br />
Opštinama je u periodu januar - jun 2009. godine iz sredstava Egalizacionog fonda doznačeno 6,5 mil. € (prosječno mjesečno<br />
1,1 mil. €), što čini 32,83% planiranih sredstava po tom osnovu za 2009. godinu (19,8 mil. €). Najveće učešće u raspoređenim<br />
sredstvima, po navedenom osnovu, odnosi se na opštine: Bijelo Polje, Berane, Nikšić i Rožaje, na koje se odnosi preko 55%<br />
raspoređenih sredstava za navedeni period.<br />
4. Uslovne dotacije<br />
Budžetom <strong>Crne</strong> <strong>Gore</strong> za 2009. godinu, na ime uslovnih dotacija, za realizaciju investicionih projekata iz oblasti komunalne<br />
infrastrukture, opštinama je opredijeljeno 901.900 €. Ova sredstva su, Odlukom Vlade, odobrena opštinama:Andrijevici<br />
(45.110 €), Beranama (64.030 €), Bijelom Polju (64.030 €), Danilovgradu (100.000 €), Žabljaku (44.820 €), Kolašinu<br />
(150.000 €), Nikšiću (64.030 €), Plavu (57.630 €), Pljevljima (32.020 €), Rožajama (181.000 €), Ulcinju (41.600 €) i<br />
Cetinju (57.630 €). Zaključno sa 30.06.2008. godine, sredstva po osnovu uslovnih dotacija doznačena su samo opštini<br />
Kolašin.<br />
5. Ostali prihodi budžeta opština<br />
Opštine su, po osnovu ostalih prihoda (prihodi od prodate imovine, prenesena sredstva iz prethodne godine, donacije, subvencije<br />
i ostali transferi, pozajmice i krediti) za period januar - jun 2009. godine, ostvarile 54,7 mil. €, što u odnosu na isti period<br />
prethodne godine (53,6 mil. €), čini povećanje od 2,05%. U strukturi prihoda po navedenom osnovu, na prenesena sre dstva<br />
iz prethodne godine odnosi se 64,75%, prihode od prodate imovine 14,07%, pozajmice i kredite 13,98%, subvencije i ostale<br />
transfere 1,18% i na donacije 6,02%.<br />
59
g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re g jul - <strong>septembar</strong> 2009.<br />
U narednoj tabeli daje se pregled ostvarenih ostalih prihoda budžeta opština za period januar - jun 2009. godine.<br />
u €<br />
R.B Opštine<br />
Prihodi od prodate<br />
Pozajmi Prenes. sred. iz Subven<br />
Donacije<br />
imovine<br />
ce<br />
preth.god.<br />
cije<br />
Ukupno %<br />
1 2 3 4 5 6 7 8 9<br />
1. Andrijevica - 10.000 - 76.246 - 86.246 0,16<br />
2. Bar - - - 5.357.209 - 5.357.209 9,80<br />
3. Berane 33.139 - 290.541 55.851 317.821 697.352 1,27<br />
4. Bijelo Polje 12.780 2.900.000 1.485.202 31.041 - 4.429.023 8,10<br />
5. Budva 1.604.356 - 1.050.000 121.866 - 2.776.222 5,08<br />
6. Danilovgrad 153.479 - - 1.504.415 - 1.657.894 3,03<br />
7. Žabljak 248.496 32.454 - 185.715 - 466.665 0,85<br />
8. Kolašin - - 595.000 9.756 - 604.756 1,11<br />
9. Kotor 45.067 - - 5.343.502 303.801 5.692.370 10,41<br />
10. Mojkovac 7.711 65.000 - 126.635 - 199.346 0,37<br />
11. Nikšić 42.660 225.000 3.271.400 164.242 - 3.703.302 6,77<br />
12. Plav - - - 60.607 12.006 72.613 0,13<br />
13. Plužine - 20.000 1.000 2.239.284 - 2.260.284 4,13<br />
14. Pljevlja - - 282.865 235.272 - 518.137 0,95<br />
15. Podgorica 5.451.259 - - 18.182.367 - 23.633.626 43,22<br />
16. Rožaje 14.228 - - - - 14.228 0,03<br />
17. Tivat 24.700 - - 1.144.487 - 1.169.187 2,14<br />
18. Ulcinj - 26.090 248.500 350.403 458 625.451 1,14<br />
19. Herceg Novi 35.250 - - - - 35.250 0,06<br />
20. Cetinje 21.285 - 420.000 32.546 10.000 483.831 0,89<br />
21. Šavnik 621 10.190 - 184.795 - 195.606 0,36<br />
UKUPNO 7.695.031 3.288.734 7.644.508 35.406.239 644.086 54.678.598 100,00<br />
% 14,07 6,02 13,98 64,75 1,18 100,00<br />
II - IZVRŠENJE RASHODA LOKALNE SAMOUPRAVE ZA PERIOD JANUAR-JUN 2009. GODINE<br />
Ukupni izdaci lokalne samouprave za period januar - jun 2009. godine planirani su u iznosu od 223,92 mil. €, dok je ukupno<br />
izvršenje opštinskih budžeta za navedeni period 119,29 mil. €, što čini 53,27% izvršenja u odnosu na plan za period januar - jun<br />
2009. godine.<br />
Najveće izvršenje budžeta je kod opštine Plav - 107,5%, Bijelo Polje - 92,82%, Berane - 87,12%, Podgorica 79,84% u odn<br />
o su na plan za isti period. Najniži stepen izvršenja u odnosu na plan za januar-jun 2009. godine je kod opštine Andrijevica –<br />
23,50%.<br />
Opština<br />
Izdaci opština za period januar-jun 2009. godine (u mil. €)<br />
Plan Izvršenje % izvršenja<br />
Andrijevica 1.57 0.37 23.50<br />
Bar 21.86 10.80 49.42<br />
Berane 2.97 2.59 87.12<br />
Bijelo Polje 7.53 6.99 92.82<br />
Budva 53.89 18.77 34.83<br />
Danilovgrad 3.14 2.07 65.90<br />
Herceg Novi 10.62 4.70 44.28<br />
Kolašin 2.77 2.15 77.58<br />
Kotor 13.18 6.79 51.54<br />
Mojkovac 2.08 0.78 37.36<br />
60
g jul - <strong>septembar</strong> 2009. g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re<br />
Nikšić 19.21 7.31 38.05<br />
Plav 0.74 0.80 107.50<br />
Plužine 2.07 0.60 28.83<br />
Pljevlja 11.15 4.42 39.65<br />
Podgorica 50.62 40.42 79.84<br />
Rožaje 2.76 1.30 47.14<br />
Tivat 3.95 2.76 69.72<br />
Ulcinj 7.95 1.93 24.33<br />
Cetinje 3.82 2.51 65.77<br />
Šavnik 0.57 0.37 64.60<br />
Žabljak 1.47 0.87 59.00<br />
UKUPNO 223.92 119.29 53.27<br />
Konsolidovani izdaci opština u periodu januar - jun 2009. godine iznosili su 98,01 mil. €. U strukturi izdataka najveće je<br />
učešće kapitalnih izdataka - 49,48 mil. €.<br />
U sledećoj tabeli dat je pregled konsolidovanih i ukupnih izdataka (u mil. €) za period januar-jun 2009. godine po opštinama<br />
i vrstama izdataka:<br />
Opština<br />
Konsolidovani izdaci januar-jun 2009. god.<br />
Tekući rashodi Kapitalni izdaci Transferi Ostali izdaci<br />
Konsolid. izdaci % BDP-a Otplata dugova Ukupni izdaci<br />
Andrijevica 0.18 0.06 0.11 0.01 0.36 0.01 0.01 0.37<br />
Bar 1.92 6.92 1.87 0.09 10.80 0.31 0.00 10.80<br />
Berane 1.20 0.49 0.36 0.13 2.18 0.06 0.41 2.59<br />
Bijelo Polje 0.74 2.30 1.06 0.87 4.97 0.14 2.02 6.99<br />
Budva 2.54 4.01 0.89 0.09 7.53 0.21 11.24 18.77<br />
Danilovgrad 1.01 0.36 0.65 0.00 2.02 0.06 0.04 2.07<br />
Herceg Novi 2.78 0.89 0.37 0.04 4.07 0.12 0.63 4.70<br />
Kolašin 0.64 0.48 0.15 0.00 1.28 0.04 0.88 2.15<br />
Kotor 2.74 2.91 0.77 0.07 6.49 0.18 0.30 6.79<br />
Mojkovac 0.44 0.20 0.06 0.02 0.72 0.02 0.05 0.78<br />
Nikšić 2.44 0.30 0.89 0.40 4.03 0.11 3.28 7.31<br />
Plav 0.29 0.15 0.16 0.00 0.60 0.02 0.20 0.80<br />
Plužine 0.30 0.12 0.14 0.02 0.57 0.02 0.02 0.60<br />
Pljevlja 2.59 1.26 0.32 0.06 4.23 0.12 0.19 4.42<br />
Podgorica 8.34 27.14 4.25 0.44 40.16 1.14 0.26 40.42<br />
Rožaje 0.64 0.20 0.35 0.01 1.19 0.03 0.11 1.30<br />
Tivat 1.05 1.18 0.50 0.02 2.75 0.08 0.00 2.76<br />
Ulcinj 1.08 0.10 0.19 0.00 1.37 0.04 0.57 1.93<br />
Cetinje 0.90 0.11 0.22 0.36 1.59 0.04 0.92 2.51<br />
Šavnik 0.28 0.03 0.05 0.00 0.35 0.01 0.02 0.37<br />
Žabljak 0.41 0.27 0.06 0.00 0.74 0.02 0.13 0.87<br />
UKUPNO 32.50 49.48 13.41 2.63 98.01 2.77 21.28 119.29<br />
61
g Bilten Mi nis tar stva fi nan si ja Cr ne Go re g jul - <strong>septembar</strong> 2009.<br />
III - BUDŽETSKO ZADUŽENJE<br />
Ukupno budžetsko zaduženje lokalne samouprave za period januar-jun 2009. godine iznosilo je 38,65 mil. €, što je<br />
1,09% od procijenjenog BDP-a za 2009. godinu. U strukturi zaduženja, na domaći dug odnosi se 10,32 mil. €, što je 26,71 %<br />
uku pnog zaduženja, a na inostrani dug 28,32 mil. €, što čini 73,29 % ukupnog zaduženja.<br />
U ukupnom zaduženju za period januar-jun 2009. godine, krediti od domaćih finansijskih institucija iznose 7,37 mil. €, od<br />
čega dugoročni krediti iznose 6,98 mil. € ili 18,07 % ukupnog zaduženja za navedeni period. Inostrani krediti se u cjelini odnose<br />
na dugoročne kredite i čine 73,29 % ukupnog budžetskog zaduženja,<br />
Redni broj Vrsta zaduženja UKUPNO (u mil. €) % učešća % BDP-a<br />
I Domaći dug 10.32 26.71 0.29<br />
1 Krediti 7.37 19.06 0.21<br />
a Kratkoročni 0.38 0.99 0.01<br />
Glavnica 0.38 0.99 0.01<br />
Kamata 0.00 0.00 0.00<br />
b Dugoročni 6.98 18.07 0.20<br />
Glavnica 5.45 14.10 0.15<br />
Kamata 0.35 0.91 0.01<br />
2 Obveznice 2.74 7.09 0.08<br />
3 Garancije 0.21 0.55 0.01<br />
II Inostrani dug 28.32 73.29 0.80<br />
1 Krediti 28.32 73.29 0.80<br />
a Kratkoročni 0.00 0.00 0.00<br />
Glavnica 0.00 0.00 0.00<br />
Kamata 0.00 0.00 0.00<br />
b Dugoročni 28.32 73.29 0.80<br />
Glavnica 22.68 58.69 0.64<br />
Kamata 5.64 14.60 0.16<br />
2 Obveznice 0.00 0.00 0.00<br />
3 Garancije 0.00 0.00 0.00<br />
I+II UKUPNO ZADUŽENJE 38.65 100.00 1.09<br />
IV – NEIZMIRENE OBAVEZE<br />
Ukupne neizmirene obaveze za period januar-jun 2009. godine iznosile su 31,33 mil. €. U strukturi neizmirenih obaveza,<br />
najveći dio se odnosi na neizmirene obaveze za kapitalne izdatke – 10,28 mil. €, što čini 32,81% ukupnih neizmirenih obaveza.<br />
Obaveze za tekuće rashode iznosile su 9,38 mil. €, dok su obaveze po osnovu pozajmica i kredita iznosile 5,47 mil. € i po snovu<br />
otplate dugova 3,80 mil. €.<br />
Redni broj Vrsta neizmirene obaveze UKUPNO u mil. €) % učešća % BDP-a<br />
I Obaveze za tekuće rashode 9.38 29.94 0.27<br />
Obaveze za bruto zarade i doprinose na teret poslodavca 6.22 19.84 0.18<br />
Obaveze za ostala lična primanja 0.36 1.14 0.01<br />
Obaveze za ostale tekuće rashode 2.81 8.96 0.08<br />
II Obaveze po transferima za socijalnu zaštitu 0.00 0.01 0.00<br />
III Obaveze za transfere institucijama, pojedincima, NVO 2.31 7.38 0.07<br />
IV Obaveze za kapitalne izdatke 10.28 32.81 0.29<br />
V Obaveze po pozajmicama i kreditima 5.47 17.47 0.15<br />
VI Obaveze po osnovu otplate dugova 3.80 12.13 0.11<br />
VII Obaveze iz rezervi 0.08 0.26 0.00<br />
UKUPNE NEIZMIRENE OBAVEZE ( I+II III+IV+V+VI+VII ) 31.33 100.00 0.89<br />
Gordana Radović,<br />
Samostalni savjetnik I u Sektoru za poreski i carinski sistem<br />
Snežana Mugoša,<br />
Samostalni savjetnik I u Sektoru za budžet<br />
62