Analiza wiedzy na temat wpływu palenia tytoniu na stan skóry
Analiza wiedzy na temat wpływu palenia tytoniu na stan skóry
Analiza wiedzy na temat wpływu palenia tytoniu na stan skóry
- No tags were found...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
PRACE ORYGINALNE<br />
Maria URBAŃSKA<br />
Lidia RATAJCZAK<br />
Adrian<strong>na</strong> WITKOWSKA-NAGIEWICZ<br />
<strong>A<strong>na</strong>liza</strong> <strong>wiedzy</strong> <strong>na</strong> <strong>temat</strong> wpływu <strong>palenia</strong><br />
<strong>tytoniu</strong> <strong>na</strong> <strong>stan</strong> skóry<br />
A<strong>na</strong>lysis of knowledge about tobacco smoking influence<br />
on skin condition<br />
Katedra i Zakład Naturalnych Surowców<br />
Leczniczych i Kosmetycznych,<br />
Uniwersytet Medyczny<br />
im. Karola Marcinkowskiego w Poz<strong>na</strong>niu<br />
Kierownik:<br />
Prof. dr hab. Gerard Nowak<br />
Dodatkowe słowa kluczowe:<br />
palenie <strong>tytoniu</strong><br />
dym tytoniowy<br />
skóra<br />
kosmetyki<br />
Additio<strong>na</strong>l key words:<br />
cigarette smoking<br />
cigarette smoke<br />
skin<br />
cosmetics<br />
Adres do korespondencji:<br />
Dr Maria Urbańska<br />
Katedra Naturalnych Surowców Leczniczych<br />
i Kosmetycznych<br />
Uniwersytetu Medycznego<br />
im. Karola Marcinkowskiego w Poz<strong>na</strong>niu<br />
ul. Mazowiecka 33, 60-623 Poz<strong>na</strong>ń<br />
tel. 61 8480 475, fax 61 8470 628,<br />
e-mail: murbanska@ump.edu.pl<br />
Dym tytoniowy oddziałuje negatywnie<br />
<strong>na</strong> cały organizm człowieka,<br />
a w sposób szczególnie widoczny <strong>na</strong><br />
skórę. Zawarta w nim nikoty<strong>na</strong> wpływa<br />
<strong>na</strong> mikrokrążenie i angiogenezę skóry<br />
oraz modyfikuje różnicowanie się<br />
keratynocytów tworzących <strong>na</strong>skórek.<br />
Jednocześnie przyspiesza degradację<br />
włókien kolagenowych i sprężystych,<br />
tworzących podstawową strukturę<br />
budulcową skóry. W ten sposób przyczynia<br />
się do przyspieszenia procesów<br />
starzeniowych. Nikoty<strong>na</strong> i inne składniki<br />
dymu papierosowego wpływają <strong>na</strong><br />
wystąpienie i przebieg wielu dermatoz.<br />
Reaktywne formy tlenu zawarte w dymie<br />
tytoniowym mogą brać także udział<br />
w inicjowaniu i akceleracji kancerogenezy.<br />
W prezentowanej pracy zbadano<br />
metodą ankietową poziom <strong>wiedzy</strong> <strong>na</strong><br />
<strong>temat</strong> składu dymu tytoniowego, jego<br />
szkodliwości <strong>na</strong> skórę i możliwości niwelowania<br />
zmian typowych dla „skóry<br />
palacza”. Stwierdzono, że większość<br />
palaczy nie przejmuje się szkodliwym<br />
działaniem <strong>tytoniu</strong> <strong>na</strong> organizm, a jako<br />
jedyny składnik dymu tytoniowego<br />
wymienia nikotynę. Osoby palące<br />
mają suchą, szarą i zmęczoną cerę,<br />
<strong>na</strong> której występują charakterystyczne<br />
zmarszczki wokół ust. Stosunkowo<br />
często stosują zabiegi pielęg<strong>na</strong>cyjne,<br />
które mają pozytywny, ale krótkotrwały<br />
wpływ <strong>na</strong> <strong>stan</strong> skóry. Świadomość, że<br />
stałą poprawę wyglądu skóry moż<strong>na</strong><br />
uzyskać tylko przy abstynencji nikotynowej,<br />
nie zachęca do zaniechania<br />
<strong>na</strong>łogu.<br />
Wstęp<br />
Niekorzystne oddziaływanie dymu papierosowego<br />
<strong>na</strong> skórę po raz pierwszy opisano<br />
w 1856 r. [14]. Dym tytoniowy zawiera<br />
ok. 4 tysiące szkodliwych sub<strong>stan</strong>cji, z czego<br />
60 <strong>stan</strong>owią związki rakotwórcze, których<br />
przenikanie, głównie drogami oddechowymi,<br />
ma wpływ <strong>na</strong> cały organizm, a w tym <strong>na</strong><br />
<strong>stan</strong> skóry [8]. Wieloletnie badania świadczą<br />
o przyspieszonym starzeniu się skóry<br />
całego ciała u osób palących [1,18]. Skóra<br />
palących od daw<strong>na</strong> czterdziestolatków przypomi<strong>na</strong><br />
wyglądem skórę niepalących osób<br />
70-letnich. Po<strong>na</strong>dto <strong>na</strong> negatywne skutki<br />
<strong>palenia</strong> papierosów bardziej <strong>na</strong>rażone są<br />
kobiety niż mężczyźni [9].<br />
Wielokierunkowe działanie nikotyny generuje<br />
niekorzystne skutki ogólnozdrowotne.<br />
Cigarette smoke has a negative<br />
influence on the whole human body,<br />
but in especially noticeable way on<br />
the skin. Nicotine contained in it<br />
influences the skin microcirculation<br />
and angiogenesis and modifies diversifying<br />
of keratinocytes producing an<br />
epidermis. Parallelly, cigarette smoke<br />
increases degradation of collagen and<br />
elastic fibres, forming the basic skin<br />
structure. This way it accelerates the<br />
aging processes. Nicotine and other<br />
compounds of cigarette smoke influence<br />
on dermatosis appearance and<br />
course. Reactive oxygen species contained<br />
in tobacco smoke can initiate<br />
and accelerate cancerogenesis. In this<br />
research current state of knowledge<br />
was examined in question<strong>na</strong>ire on:<br />
cigarette smoke compounds, harmfulness<br />
of smoking on the skin condition<br />
and the possibilities of typical “smoker’s<br />
skin” changes elimi<strong>na</strong>ting. The<br />
research shows that most smokers<br />
do not pay attention to the harmful<br />
tobacco effects on the body and as<br />
only one compound of tobacco smoke<br />
they <strong>na</strong>me nicotine. Smokers have dry,<br />
grey and tired face skin with typical<br />
wrinkles around mouth. Respondents<br />
relatively often receive beauty treatment,<br />
giving positive, but short-lived<br />
influence on skin condition. Consciousness<br />
that permanent improvement<br />
of skin condition is only possible with<br />
nicotine abstinence do not encourage<br />
respondents to quit smoking.<br />
Natomiast dym papierosowy z<strong>na</strong>cznie ogranicza<br />
przepływ krwi w obrębie zwężonych<br />
<strong>na</strong>czyń krwionośnych, zmniejsza także<br />
transport tlenowy. Powoduje to niedotlenienie<br />
skóry twarzy i zakłóca wytwarzanie<br />
włókien kolagenowych oraz elastyny, które<br />
<strong>na</strong>dają jej sprężystość. Na skutek częściowej<br />
ich degeneracji skóra staje się cieńsza<br />
i pomarszczo<strong>na</strong>. Po<strong>na</strong>dto pojawiają się<br />
głębokie, pionowe „zmarszczki palacza”, <strong>na</strong><br />
skutek częstej pracy mięśnia okrężnego ust<br />
[24,25]. Skóra <strong>na</strong>biera ziemistego koloru,<br />
jest przesuszo<strong>na</strong>, szorstka i wiotka. Widoczne<br />
są towarzyszące jej teleangiektazje<br />
[3,7,11]. Upośledzone mikrokrążenie dodatkowo<br />
osłabia regeneracyjne właściwości<br />
skóry. Za istotną przyczynę dłuższego gojenia<br />
się ran i owrzodzeń uz<strong>na</strong>je się nikotynę<br />
Przegląd Lekarski 2012 / 69 / 10<br />
1055
[5], pod wpływem której zdolność migracji,<br />
proliferacji i regeneracji fibroblastów w<br />
miejscu zranienia ulega upośledzeniu. Prowadzi<br />
to w konsekwencji do <strong>na</strong>dmiernego<br />
włóknienia i powstawania przerosłych blizn.<br />
Chirurdzy plastyczni i estetyczni często wymagają<br />
zaprze<strong>stan</strong>ia <strong>palenia</strong> od pacjentów<br />
planujących poddanie się zabiegom przeszczepu<br />
skóry, liftingu, czy korekcji blizn<br />
[19]. Niektóre badania dowodzą <strong>na</strong>wet, że<br />
palenie papierosów zwiększa stopień zachorowalności<br />
i <strong>na</strong>silenia trądziku [10,21].<br />
Działanie dymu papierosowego osłabia<br />
działanie układu immunologicznego<br />
[13,17,19]. Badania dowodzą, że <strong>na</strong>łogowe<br />
palenie papierosów może wywoływać<br />
skórną postać tocznia rumieniowatego<br />
oraz indukować <strong>stan</strong> zapalny w łuszczycy<br />
[12,16,17,20]. Po<strong>na</strong>dto osoby palące są<br />
bardziej <strong>na</strong>rażone <strong>na</strong> infekcje wirusowe<br />
brodawczaka ludzkiego [22]. Jednocześnie<br />
potwierdza się wpływ <strong>palenia</strong> zarówno aktywnego,<br />
jak i biernego <strong>na</strong> etiopatogenezę<br />
chorób atopowych. Zwiększone ryzyko pojawienia<br />
się u dzieci atopowego za<strong>palenia</strong><br />
skóry (AZS) jest uwarunkowane paleniem<br />
papierosów przez matki w okresie pre- i<br />
peri<strong>na</strong>talnym [20]. Dym papierosowy <strong>stan</strong>owi<br />
po<strong>na</strong>dto czynnik ryzyka wystąpienia<br />
nowotworów w obrębie jamy ustnej i warg<br />
[4,15,19]. Nałogowi palacze są dwukrotnie<br />
bardziej <strong>na</strong>rażeni m.in. <strong>na</strong> rozwój raka kolczystokomórkowego<br />
[20].<br />
Sub<strong>stan</strong>cje chemiczne występujące w<br />
dymie papierosowym wpływają <strong>na</strong> wszystkie<br />
<strong>na</strong>rządy organizmu ludzkiego, w sposób<br />
bezpośredni lub pośredni. Mogą wywołać<br />
liczne skutki niepożądane zarówno <strong>na</strong>tury<br />
estetycznej, jak i zdrowotnej.<br />
Cel<br />
Celem przeprowadzonych badań była<br />
a<strong>na</strong>liza <strong>wiedzy</strong> społeczeństwa <strong>na</strong> <strong>temat</strong><br />
szkodliwości oddziaływania dymu tytoniowego<br />
<strong>na</strong> <strong>stan</strong> skóry oraz oce<strong>na</strong> popularności i<br />
skuteczności zabiegów kosmetologicznych<br />
w niwelowaniu zmian tzw. „skóry palacza”.<br />
ilustruje przyczyny trwania w <strong>na</strong>łogu zdeklarowanych<br />
palaczy oraz osób, które paliły<br />
w przeszłości. Większość ankietowanych<br />
zaz<strong>na</strong>czyło kilka z możliwych odpowiedzi.<br />
Największa grupa osób przyz<strong>na</strong>je, że sięga<br />
po papierosa dla przyjemności (34 kobiety i<br />
34 mężczyzn) oraz w sytuacjach stresowych<br />
(39 kobiet i 22 mężczyzn). Inni ankietowani<br />
(18 kobiet i 14 mężczyzn) palą z powodu<br />
wyrobionego <strong>na</strong>wyku lub dla zabicia czasu<br />
(5 kobiet) oraz dlatego, że robią to osoby z<br />
ich otoczenia (4 kobiety i 4 mężczyzn). Kilka<br />
badanych osób wymienia inne niż podane w<br />
ankiecie przyczyny <strong>palenia</strong> papierosów, tj.<br />
palenie papierosów do alkoholu (1 kobieta<br />
i 1 mężczyz<strong>na</strong>), a także w przerwie w pracy<br />
(1 mężczyz<strong>na</strong>).<br />
Większość wszystkich respondentów<br />
(53%), w tym 37 kobiet i 16 mężczyzn, nie<br />
potrafi wymienić żadnych, poza nikotyną,<br />
sub<strong>stan</strong>cji występujących w dymie tytoniowym.<br />
Pozostałe osoby (47%) deklarują<br />
z<strong>na</strong>jomość składu dymu papierosowego.<br />
Ryci<strong>na</strong> 2 przedstawia związki, które według<br />
<strong>wiedzy</strong> respondentów występują obok<br />
nikotyny w dymie tytoniowym. Najczęściej<br />
wymieniane były sub<strong>stan</strong>cje smoliste, a<br />
<strong>na</strong>jrzadziej – metale ciężkie.<br />
W grupie 12 osób, które w przeszłości<br />
były uzależnione od <strong>na</strong>łogu <strong>palenia</strong> <strong>tytoniu</strong>,<br />
aż 42% (3 kobiety i 2 mężczyzn) przyz<strong>na</strong>je,<br />
że paliło papierosy sporadycznie, ale <strong>na</strong>wet<br />
dzisiaj zdarza im się zapalić. Wśród ankietowanych<br />
17% (1 mężczyz<strong>na</strong> i 1 kobieta)<br />
przyz<strong>na</strong>je się do <strong>palenia</strong> papierosów przez<br />
po<strong>na</strong>d 20 lat. Ten sam odsetek respondentów<br />
(2 kobiety) twierdzi, że paliło papierosy<br />
krócej niż przez 5 lat. Pięć osób (3 kobiety<br />
i 2 mężczyzn) rozstało się z <strong>na</strong>łogiem<br />
przed kilkoma tygodniami lub miesiącami;<br />
4 kobiety zaniechały <strong>palenia</strong> kilka lat temu,<br />
<strong>na</strong>tomiast 1 kobieta i 2 mężczyzn są abstynentami<br />
nikotynowymi już od kilku<strong>na</strong>stu<br />
lat. Jako powód zerwania z <strong>na</strong>łogiem<br />
większość respondentów zaz<strong>na</strong>czyło kilka<br />
odpowiedzi. Ryci<strong>na</strong> 3 ilustruje <strong>na</strong>jczęstsze<br />
argumenty abstynencji nikotynowej. Najważniejsze<br />
okazały się względy zdrowotne oraz<br />
uświadomienie szkodliwości <strong>palenia</strong> <strong>tytoniu</strong><br />
zarówno dla siebie jak i dla otoczenia.<br />
Tylko 6 osób deklaruje, że zrezygnowało z<br />
<strong>na</strong>łogu dla poprawy kondycji skóry, włosów<br />
i paznokci, a 2 osoby wymieniły jeszcze<br />
inne powody: 1 kobieta wskazała ciążę<br />
<strong>na</strong>tomiast in<strong>na</strong> – obawę przed możliwością<br />
wystąpienia choroby. Żad<strong>na</strong> osoba ankietowa<strong>na</strong><br />
nie przestała palić ze względów<br />
ekonomicznych.<br />
Wśród osób palących papierosy 27%<br />
(12 kobiet i 10 mężczyzn) przyz<strong>na</strong>je, że pali<br />
od po<strong>na</strong>d 20 lat, kolejne 27% pali od 10 do<br />
15 lat. Osiem<strong>na</strong>ście osób (22%) z grupy<br />
uzależnionych od <strong>tytoniu</strong> twierdzi, że pali<br />
od 5 do 10 lat, a 16 respondentów (19%)<br />
Materiał i metody<br />
Badanie zostało przeprowadzone <strong>na</strong> grupie 100<br />
losowo wybranych osób, zarówno kobiet jak i mężczyzn<br />
zamieszkujących Płock i okolice. Narzędziem badawczym<br />
była autorska ankieta zawierająca 20 pytań <strong>na</strong><br />
<strong>temat</strong> popularności <strong>palenia</strong> papierosów i dotyczącej <strong>wiedzy</strong><br />
jego wpływu <strong>na</strong> skórę, składu dymu tytoniowego oraz<br />
stosowania kosmetyków i zabiegów kosmetologicznych<br />
w celu poprawy <strong>stan</strong>u „skóry palacza”. Wszystkie osoby<br />
wyraziły zgodę <strong>na</strong> udział w badaniu.<br />
Dodatkowe zapytania w ankiecie pozwoliły <strong>na</strong><br />
uzyskanie informacji o danych demograficzno-społecznych<br />
respondentów. Na tej podstawie określono grupę<br />
badawczą, którą <strong>stan</strong>owiły 63 kobiety oraz 37 mężczyzn,<br />
w wieku od 20 do 60 lat. Najliczniej (28%) reprezentowane<br />
były osoby między 40, a 49 rokiem życia. Połowa<br />
respondentów posiadała wykształcenie wyższe, 34% –<br />
wykształcenie średnie, 14% – wykształcenie zawodowe,<br />
a 2% – wykształcenie podstawowe.<br />
Wyniki<br />
W badanej grupie zdecydowaną większość<br />
<strong>stan</strong>owiły osoby palące papierosy<br />
(82%) 50 kobiet i 32 mężczyzn. Pozostałe<br />
18% to osoby niepalące, wśród których z<strong>na</strong>jdowało<br />
się 13 kobiet i 5 mężczyzn. Jed<strong>na</strong>k<br />
tylko 6 ankietowanych (5 kobiet i 1 mężczyz<strong>na</strong>)<br />
nigdy nie paliło papierosów. Ryci<strong>na</strong> 1<br />
Ryci<strong>na</strong> 1<br />
Przyczyny <strong>palenia</strong> papierosów przez zdeklarowanych palaczy.<br />
Cigarette smoking reasons by declared smokers.<br />
Ryci<strong>na</strong> 2<br />
Składniki dymu tytoniowego wymieniane (obok nikotyny) przez respondentów.<br />
Cigarette smoke compounds (apart from nicotine) <strong>na</strong>med by respondents.<br />
1056 Przegląd Lekarski 2012 / 69 / 10 M. Urbańska i wsp.
od około 20 lat. Najmniejszy odsetek (5%),<br />
w tym 4 kobiety przyz<strong>na</strong>je, że pali krócej niż<br />
5 lat. Większość respondentów (42%), 20<br />
kobiet i 14 mężczyzn, wypala jedną paczkę<br />
papierosów w ciągu dnia. Natomiast do<br />
spalania powyżej jednej paczki dziennie<br />
przyz<strong>na</strong>je się 10 mężczyzn (12%). Kolejne<br />
24% (18 kobiet i 2 mężczyzn) i 12% (12<br />
kobiet i 6 mężczyzn) ankietowanych deklaruje,<br />
że spala odpowiednio kilka<strong>na</strong>ście lub<br />
kilka papierosów dziennie. A<strong>na</strong>lizę wieku, w<br />
jakim osoby z grupy badawczej rozpoczęły<br />
palenie papierosów przedstawia ryci<strong>na</strong> 4.<br />
Prawie połowa ankietowanych, 26 kobiet i<br />
12 mężczyzn, pierwszy kontakt z <strong>na</strong>łogiem<br />
miało w wieku 18 - 20 lat. Natomiast, aż<br />
10% respondentów (6 mężczyzn i 2 kobiety)<br />
deklaruje, że po pierwszego papierosa<br />
sięgnęło przed 16 rokiem życia.<br />
Po<strong>na</strong>d połowa respondentów (58%), 43<br />
kobiety i 15 mężczyzn, zauważyła skutki<br />
oddziaływania dymu tytoniowego <strong>na</strong> <strong>stan</strong><br />
swojej skóry. Natomiast aż 35% ankietowanych<br />
(17 kobiet i 18 mężczyzn) twierdzi,<br />
że nie widzi żadnych zmian <strong>na</strong> skórze spowodowanych<br />
paleniem, a 7% (3 kobiety i<br />
4 mężczyzn) w ogóle nie zwraca uwagi <strong>na</strong><br />
wpływ <strong>tytoniu</strong> <strong>na</strong> skórę. Jed<strong>na</strong>k oceniając<br />
<strong>stan</strong> swojej cery, tylko 8% ankietowanych,<br />
9 mężczyzn i 11 kobiet, nie zauważa niepokojących<br />
zmian. Ryci<strong>na</strong> 5 przedstawia<br />
<strong>na</strong>jczęściej zauważalne zmiany <strong>na</strong> skórze<br />
palaczy biorących udział w ankiecie. Przede<br />
wszystkim respondenci przyz<strong>na</strong>ją, że ich<br />
skóra jest zmęczo<strong>na</strong>, szara i ziemista, tak<br />
twierdzi 29 kobiet i 16 mężczyzn (18%).<br />
Wśród osób grupy badawczej 26 kobiet i 16<br />
mężczyzn zauważa występowanie zaskórników<br />
i rozszerzonych porów. Zmarszczki<br />
wokół oczu dostrzega 25 kobiet i 19<br />
mężczyzn, przy czym występowanie tzw.<br />
„kurzych łapek” w przypadku 10 kobiet i 2<br />
mężczyzn nie jest związane z ich wiekiem.<br />
Z kolei 20 kobiet i 13 mężczyzn wskazuje <strong>na</strong><br />
obecność zmarszczek <strong>na</strong> czole, w większości<br />
(16 kobiet i 12 mężczyzn) są to osoby,<br />
u których zmiany te mogą być związane z<br />
wiekiem. Tylko 7% respondentów, 17 kobiet<br />
i 2 mężczyzn, w przedziale wiekowym 20-49<br />
lat dostrzega zmarszczki wokół ust, charakterystyczne<br />
dla „skóry palacza”. Podobnie<br />
inne typowe zmiany, tj.: żółte przebarwienia<br />
palców i paznokci, przebarwienia i plamy<br />
barwnikowe, obecność teleangiektazji zauważyło<br />
<strong>na</strong> swojej skórze tylko kilka procent<br />
ankietowanych.<br />
Wśród ankietowanych 44%, w tym 23<br />
kobiety i 15 mężczyzn, uważa, że zmiany,<br />
które dostrzegają <strong>na</strong> swojej skórze nie<br />
pojawiłyby się w ich obecnym wieku, gdyby<br />
nie palili papierosów. Jed<strong>na</strong>k aż 32% osób<br />
(19 kobiet i 9 mężczyzn) nie wiąże wyglądu<br />
skóry z paleniem <strong>tytoniu</strong>, a 24% ankietowanych<br />
(13 kobiet i 8 mężczyzn) nie ma zdania<br />
<strong>na</strong> ten <strong>temat</strong>.<br />
Jed<strong>na</strong>k większość respondentów tj.:<br />
78% (32 kobiety i 32 mężczyzn), którzy są<br />
aktywnymi palaczami przyz<strong>na</strong>je, że kupiłoby<br />
paczkę papierosów pomimo ostrzeżenia<br />
<strong>na</strong> opakowaniu o możliwości powstawania<br />
zmian skórnych. Tylko 10% ankietowanych<br />
(1 mężczyz<strong>na</strong> i 7 kobiet) twierdzi, że nie kupiłoby<br />
tak oz<strong>na</strong>kowanej paczki papierosów,<br />
a pozostałe 12% (10 kobiet i 1 mężczyz<strong>na</strong>)<br />
nie wie czy <strong>na</strong>byłoby papierosy w takim<br />
Ryci<strong>na</strong> 3<br />
Argumenty respondentów przemawiające za rzuceniem <strong>palenia</strong>.<br />
Respondents arguments supporting of quit smoking.<br />
Ryci<strong>na</strong> 4<br />
Wiek, w jakim respondenci rozpoczęli palenie papierosów.<br />
Respondents age of cigarette smoking beginning.<br />
Ryci<strong>na</strong> 5<br />
Rodzaje zmian dostrzeganych <strong>na</strong> skórze palaczy.<br />
Kinds of alterations noticed on smoker’s skin.<br />
opakowaniu.<br />
Zdecydowa<strong>na</strong> większość respondentów<br />
(70%), 42 kobiety i 28 mężczyzn, uważa, że<br />
palenie papierosów typu „light” jest tak samo<br />
szkodliwe dla skóry jak palenie zwykłych<br />
papierosów. Odwrotne zdanie ma 14%<br />
ankietowanych (11 kobiet i 3 mężczyzn),<br />
a 16% – nie potrafi porów<strong>na</strong>ć szkodliwości<br />
tych typów papierosów.<br />
Prawie wszystkie osoby z grupy ba-<br />
Przegląd Lekarski 2012 / 69 / 10<br />
1057
Ryci<strong>na</strong> 6<br />
Formy kosmetyków do pielęg<strong>na</strong>cji cery, stosowane przez respondentów.<br />
Cosmetic forms for face care applied by respondents.<br />
dawczej (96%) używają kosmetyków do<br />
pielęg<strong>na</strong>cji swojej cery. Tylko 10 mężczyzn<br />
twierdzi, że nie stosuje żadnych preparatów<br />
pielęg<strong>na</strong>cyjnych. Wśród ankietowanych<br />
27% (58 kobiet i 11 mężczyzn) używa kremu<br />
<strong>na</strong> dzień, a 15% (35 kobiet i 4 mężczyzn)<br />
– kremu <strong>na</strong> noc. Procentowy udział stosowanych<br />
preparatów pielęg<strong>na</strong>cyjnych <strong>na</strong> twarz<br />
ilustruje ryci<strong>na</strong> 6.<br />
Połowa respondentów (50%), 28 kobiet i<br />
17 mężczyzn, zdaje sobie sprawę, że stosowanie<br />
kosmetyków nie jest w <strong>stan</strong>ie zniwelować<br />
skutków działania dymu tytoniowego<br />
<strong>na</strong> skórę. Natomiast, aż 30% ankietowanych<br />
(19 kobiet i 8 mężczyzn) sądzi odwrotnie, a<br />
20% (16 kobiet i 2 mężczyzn) nie ma zdania<br />
<strong>na</strong> ten <strong>temat</strong>.<br />
Część osób (72% kobiet i 34% mężczyzn)<br />
biorących udział w badaniu deklaruje,<br />
że korzysta z zabiegów wykonywanych<br />
przez: kosmetyczki (35%, 40 kobiet i 10<br />
mężczyzn), kosmetologów (25%, 28 kobiet<br />
i 7 mężczyzn), lekarzy dermatologów (11%,<br />
14 kobiet i 2 mężczyzn) oraz lekarzy medycyny<br />
estetycznej (4%, 6 kobiet). Jed<strong>na</strong><br />
czwarta respondentów (14 kobiet i 21 mężczyzn)<br />
twierdzi <strong>na</strong>tomiast, że nie korzysta z<br />
tego typu zabiegów. W grupie osób deklarujących<br />
korzy<strong>stan</strong>ie z usług specjalistów <strong>na</strong>jwiększą<br />
popularnością cieszyły się zabiegi<br />
oczyszczania mechanicznego skóry (22%),<br />
peelingi (29%) oraz mikrodermabrazja<br />
(17%). Tylko nielicz<strong>na</strong> grupa korzysta z zabiegów<br />
z użyciem profesjo<strong>na</strong>lnej aparatury:<br />
IPL (7% ankietowanych), fale radiowe (6%) i<br />
lasery (5%). Natomiast aż 10 % respondentów<br />
wymienia inne zabiegi kosmetyczne, z<br />
których korzysta w pielęg<strong>na</strong>cji swojej skóry:<br />
oksybrazja, sonoforeza i maski algowe.<br />
Tylko kilka kobiet zdecydowało się także<br />
<strong>na</strong> mezoterapię. Większość respondentów<br />
korzystających z zabiegów kosmetycznych<br />
(63%), 31 kobiet i 10 mężczyzn, sądzi, że są<br />
one skuteczne w niwelowaniu zmian „skóry<br />
palacza”. Odmienne zdanie ma 37% ankietowanych<br />
(18 kobiet i 6 mężczyzn).<br />
Omówienie<br />
Jak wynika z sondażu Komisji Europejskiej<br />
z 2009 roku, co trzeci obywatel <strong>na</strong>szego<br />
kraju jest uzależniony od <strong>na</strong>łogu <strong>palenia</strong><br />
papierosów. Natomiast w grupie 100 losowo<br />
wybranych osób, aż 82 – pali obecnie papierosy,<br />
a 12 – paliło w przeszłości. W większości<br />
są to osoby, z po<strong>na</strong>d 10-letnim, a w<br />
19% przypadków – po<strong>na</strong>d 20-letnim stażem.<br />
Głównymi argumentami trwania w <strong>na</strong>łogu<br />
jest odczuwa<strong>na</strong> podczas <strong>palenia</strong> przyjemność,<br />
złagodzenie stresu i przyzwyczajenie.<br />
Niewielka część ankietowanych przyz<strong>na</strong>je<br />
<strong>na</strong>wet, że pali, ponieważ nie chce wyróżniać<br />
się z otoczenia lub dla „zabicia czasu”. W<br />
ostatnich latach <strong>na</strong>stępuje popularyzacja<br />
zdrowego trybu życia. Możliwe, że dzięki<br />
temu coraz więcej osób zrywa z <strong>na</strong>łogiem<br />
nikotynowym. Wśród badanej grupy z<strong>na</strong>lazły<br />
się osoby, które były uzależnione od <strong>palenia</strong><br />
<strong>tytoniu</strong>, a obecnie są abstynentami nikotynowymi<br />
(12%). Respondenci ci przyz<strong>na</strong>ją, że<br />
rozstali się z <strong>na</strong>łogiem kilka lub kilka<strong>na</strong>ście<br />
lat temu. Najczęściej podawaną przyczyną<br />
porzucenia <strong>palenia</strong> papierosów są względy<br />
zdrowotne i uświadomienie sobie, że dym<br />
tytoniowy szkodzi nie tylko palaczowi, ale<br />
także osobom z <strong>na</strong>jbliższego otoczenia.<br />
Literatura potwierdza jednoz<strong>na</strong>cznie, że<br />
notoryczny kontakt z dymem tytoniowym<br />
podwyższa ryzyko zgonu z powodu chorób<br />
układu krążenia, układu oddechowego czy<br />
nowotworów złośliwych [19,23]. Niezaprzeczalnym<br />
faktem jest, że szkody ponoszą<br />
nie tylko osoby palące, ale także tzw. bierni<br />
palacze, którzy <strong>na</strong>rażeni są <strong>na</strong> wdychanie<br />
dymu tytoniowego [6,20]. Niestety większość<br />
respondentów wiąże szkodliwy wpływ<br />
<strong>palenia</strong> <strong>tytoniu</strong> <strong>na</strong> organizm tylko z nikotyną,<br />
nie zdając sobie sprawy, że oprócz niej w<br />
dymie papierosowym z<strong>na</strong>jduje się jeszcze<br />
wiele groźniejszych dla zdrowia sub<strong>stan</strong>cji<br />
[2,6,19,20]. Po<strong>na</strong>d połowa respondentów<br />
nie potrafi wymienić innych, poza nikotyną,<br />
sub<strong>stan</strong>cji występujących w dymie tytoniowym.<br />
Pozostali ankietowani wymieniają<br />
głównie sub<strong>stan</strong>cje smoliste i tlenek węgla, a<br />
tylko kilka osób – węglowodory aromatyczne<br />
i metale ciężkie. Dlatego niepokojące jest,<br />
że <strong>na</strong>jwiększa ilość respondentów (46%)<br />
rozpoczęła palenie <strong>tytoniu</strong> między 18, a 20<br />
rokiem życia. Moż<strong>na</strong> zatem przypuszczać,<br />
że początkowy kontakt z papierosem wiąże<br />
się z uzyskaniem pełnoletniości i często<br />
rozpoczęciem samodzielnego życia, co<br />
wiąże się z pojawieniem sytuacji stresowych<br />
oraz chęci zaistnienia w nowym środowisku.<br />
Bycie palaczem jest niestety cały<br />
czas uz<strong>na</strong>wane przez młodych ludzi jako<br />
atrybut niezależności. Zwraca uwagę fakt,<br />
że aż 10% respondentów deklaruje, że po<br />
pierwszego papierosa sięgnęło już przed 16<br />
rokiem życia! Wyjaśnia to wcześniej podane<br />
dane, dotyczące długości okresu trwania<br />
w <strong>na</strong>łogu przez ankietowanych (>10 lat).<br />
Część respondentów (42%) twierdzi, że<br />
wypala jedną paczkę papierosów dziennie.<br />
Natomiast prawie połowa respondentów,<br />
którzy deklarują, że rzucili <strong>na</strong>łóg, przyz<strong>na</strong>ją,<br />
że palili sporadycznie i zdarza im się to robić<br />
<strong>na</strong>wet do dzisiaj.<br />
Po<strong>na</strong>d połowa badanych osób palących<br />
papierosy zauważa skutki oddziaływania<br />
dymu tytoniowego <strong>na</strong> wygląd swojej skóry.<br />
Potwierdzają typowy dla „skóry palacza”<br />
wygląd. Ich cera jest sucha, szara i zmęczo<strong>na</strong>,<br />
gdyż z powodu <strong>palenia</strong> jest gorzej<br />
odżywio<strong>na</strong> i niedotlenio<strong>na</strong> ze względu <strong>na</strong><br />
upośledzone mikrokrążenie i angiogenezę.<br />
Respondenci zauważają także zmarszczki,<br />
które w większości przypadków nie mogą<br />
wiązać się z ich wiekiem. Główną przyczyną<br />
ich powstawania jest generowanie<br />
przez dym tytoniowy wolnych rodników,<br />
które pobudzają procesy oksydacyjne,<br />
przyśpieszające starzenie się organizmu.<br />
U osób palących zwiększo<strong>na</strong> jest także<br />
transepidermal<strong>na</strong> utrata wody (TEWL), co<br />
powoduje <strong>na</strong>dmierną suchość skóry, a także<br />
pojawienie się zmarszczek [19, 20]. Na<br />
skórze ankietowanych pojawiały się również<br />
zaskórniki, teleangiektazje i przebarwienia.<br />
Tylko 14 osób zauważyło żółte zabarwienie<br />
<strong>na</strong> palcach i paznokciach – w miejscach<br />
gdzie trzymają papieros podczas <strong>palenia</strong>.<br />
Część respondentów (44%) uważa, że zmiany<br />
które dostrzegają <strong>na</strong> swojej skórze nie<br />
pojawiłyby się w ich obecnym wieku, gdyby<br />
nie palili papierosów. Żaden z badanych<br />
nie przyz<strong>na</strong>je, że w wyniku oddziaływania<br />
dymu tytoniowego cera jego jest odżywio<strong>na</strong>,<br />
<strong>na</strong>wilżo<strong>na</strong> i promien<strong>na</strong>.<br />
Zdecydowa<strong>na</strong> większość respondentów<br />
stosuje kosmetyki do pielęg<strong>na</strong>cji swojej<br />
cery. Są to głównie kremy pielęg<strong>na</strong>cyjne <strong>na</strong><br />
dzień i noc, których funkcją jest utrzymanie<br />
właściwego <strong>na</strong>wilżenia i ochro<strong>na</strong> przed<br />
czynnikami zewnętrznymi. Jed<strong>na</strong>k, aż 14%<br />
ankietowanych pielęgnuje cerę tylko przy<br />
pomocy mydła, co dodatkowo wpływa <strong>na</strong><br />
zwiększenie transepidermalnej utraty wody,<br />
w efekcie powodując <strong>na</strong>dmierne wysuszenie<br />
skóry. Tylko nielicz<strong>na</strong> grupa ankietowanych<br />
(25%) nie korzysta z profesjo<strong>na</strong>lnych usług<br />
wykonywanych w gabinetach kosmetycznych<br />
lub przez lekarzy dermatologów i medycyny<br />
estetycznej. Najwięcej osób korzysta<br />
z zabiegu mechanicznego oczyszczania<br />
1058 Przegląd Lekarski 2012 / 69 / 10 M. Urbańska i wsp.
skóry. Dużą popularnością cieszą się też peelingi<br />
oraz mikrodermabrazja, czyli zabiegi<br />
wpływające <strong>na</strong> poprawę <strong>na</strong>wilżenia skóry i<br />
pobudzające jej regenerację; mogą być też<br />
skuteczne w usuwaniu przebarwień. Tylko<br />
kilka osób korzysta z mezoterapii, umożliwiającej<br />
podskórne wprowadzanie sub<strong>stan</strong>cji<br />
aktywnych, w tym antyoksydantów, które<br />
mogą niwelować skutki <strong>palenia</strong>.<br />
Osoby biorące udział w badaniu są<br />
świadome, że stosowanie kosmetyków nie<br />
zniweluje skutków działania dymu tytoniowego<br />
<strong>na</strong> skórę. Z kolei zdaniem 63% ankietowanych<br />
zabiegi kosmetyczne poprawiają<br />
wygląd skóry. Należy podkreślić, że serie<br />
zabiegów wykonywane sys<strong>temat</strong>ycznie<br />
zwiększają <strong>na</strong>wilżenie skóry oraz niwelują<br />
oz<strong>na</strong>ki zmęczenia, dotleniając i odżywiając<br />
komórki skóry. Trzeba jed<strong>na</strong>k pamiętać,<br />
że efekty te są krótkotrwałe. Najlepszą<br />
terapią w pielęg<strong>na</strong>cji „skóry palacza” jest w<br />
pierwszej kolejności zerwanie z <strong>na</strong>łogiem,<br />
a dopiero później stosowanie pielęg<strong>na</strong>cji<br />
zewnętrznej.<br />
Mimo, że palacze zauważają zmiany<br />
wywołane dymem tytoniowym <strong>na</strong> swojej<br />
skórze i starają się je niwelować, to większość<br />
z nich nie przejmuje się szkodliwym<br />
działaniem <strong>palenia</strong> <strong>na</strong> skórę, a <strong>na</strong>wet <strong>na</strong><br />
cały organizm. Przeprowadzone badanie<br />
ukazuje, że zarówno mężczyźni jak i kobiety,<br />
zwłaszcza w wieku 40-59 lat, palący jedną<br />
lub więcej paczek papierosów dziennie,<br />
ignorują <strong>na</strong>pis ostrzegawczy widniejący <strong>na</strong><br />
opakowaniu. Nieważne czy palenie powoduje<br />
raka czy prowadzi do powstawania<br />
trądziku – w żaden sposób nie odstrasza to<br />
respondentów od zakupu papierosów.<br />
Wnioski<br />
Częstość <strong>palenia</strong> <strong>tytoniu</strong> przez osoby<br />
biorące udział w ankiecie jest podob<strong>na</strong> do<br />
częstości <strong>palenia</strong> stwierdzonej w populacji<br />
<strong>na</strong> terenie Polski. Osoby palące posiadają<br />
znikomą wiedzę <strong>na</strong> <strong>temat</strong> składu dymu<br />
tytoniowego, a co bardziej niepokoi – nie<br />
zwracają uwagi <strong>na</strong> jego szkodliwe działanie<br />
<strong>na</strong>wet <strong>na</strong> skórę. Optymistycznie podchodzą<br />
do możliwości niwelowania konsekwencji<br />
wynikających z <strong>palenia</strong> przy pomocy profesjo<strong>na</strong>lnych<br />
zabiegów kosmetycznych.<br />
Należy wyraźnie podkreślić, że palenie<br />
<strong>tytoniu</strong> może mieć negatywny wpływ<br />
<strong>na</strong> <strong>stan</strong> skóry, <strong>na</strong> potęgowanie przebiegu<br />
chorób dermatologicznych, a w skrajnych<br />
przypadkach doprowadzać do zmian nowotworowych<br />
skóry. Natomiast podstawową<br />
terapią zapobiegającą i niwelującą powstałe<br />
zmiany jest abstynencja nikotynowa.<br />
Piśmiennictwo<br />
1. Bernhard D., Moser C., Brackovic A., Wick G.: Cigarette<br />
smoke – an aging accelerator Exp Gerontol<br />
2007, 42, 160.<br />
2. Borgerding M., Klus H.: A<strong>na</strong>lysis of complex<br />
mixtures – Cigarette smoke. Exp. Toxicol. Pathol.<br />
2005, 57, 43.<br />
3. Budzyńska- Prokop J., Krasowska D.: Influence of<br />
nicotine and other cigarette smoke compounds on the<br />
skin. Ann UMCS Lublin 2008, 7, 41.<br />
4. Czogała J., Goniewicz M.Ł., Czubek A., Gołąbek<br />
K. i wsp. Wpływ <strong>palenia</strong> papierosów <strong>na</strong> wygląd,<br />
starzenie się i zmiany patologiczne skóry i błon<br />
śluzowych, Przegl. Lek. 2008, 65, 732.<br />
5. Dudzisz- Śledź M., Śledź A.: Owrzodzenia podudzi,<br />
Med. Rodz. 2006, 38, 41.<br />
6. Dżugan M., Juszczyk M.: Rakotwórcze sub<strong>stan</strong>cje<br />
w dymie tytoniowym. Zdrowie Publiczne 2006,<br />
116, 627.<br />
7. Freiman A., Bird G., Metelitsa A.I., Barankin B. et<br />
al.: Cutaneous effects of smoking. J. Cutan. Med.<br />
Surg. 2004, 8, 415.<br />
8. Helfrich Y.R., Yu Le., Ofori A., Hamilton T.A. et al.:<br />
Effect of smoking on aging of photoprotected skin:<br />
evidence gathered using a new photonumeric scale,<br />
Arch. Dermatol. 2007, 143, 397.<br />
9. Jagielska I., Kazdepka-Ziemińska A., Ludwikowski<br />
G., Szymański W.: Palenie papierosów wśród kobiet<br />
zgłaszających się do Przyklinicznej Poradni dla Kobiet.<br />
Nikotynizm a zaburzenia cyklu miesiączkowego.<br />
Przegl. Lek. 2008, 65, 420.<br />
10. Jemec G.B., Linneberg A., Nielsen N.H., Frolund<br />
L. et al.: Have oral contraceptives reduced the prevalence<br />
of acne A population- based study of acne<br />
vulgaris, tobacco smoking and oral contraceptives,<br />
Dermatology 2002, 204, 179.<br />
11. Koh J.S., Kang H., Choi S.W., Kim H.O.: Cigarette<br />
smoking associated with premature facial wrinkling:<br />
image a<strong>na</strong>lysis of facial skin replicas. Inter. J. Dermatol.<br />
2002, 41, 21.<br />
12. Luty- Frąckiewicz A.: Czynniki środowiskowe wpływające<br />
<strong>na</strong> ujawnienie i przebieg łuszczycy. Przegl.<br />
Dermatol. 2000, 87, 169.<br />
13. Metelitsa A. I., Lauzon G.J.: Tobacco and the skin,<br />
Clin. Dermatol. 2010, 28, 384.<br />
14. Model D.: Smoker’s face: an underrated clinical sign<br />
Br. Med. J. 1985, 291, 1760.<br />
15. Morita A.: Tobacco smoke causes premature skin<br />
aging. J Dermatol. Sci. 2007, 48, 169.<br />
16. Naidi L., Parazzini F., Brevi A: Family history,<br />
smoking habits, alcohol consumption and risk for<br />
psoriasis. Br. J. Dermatol. 1992, 127, 212.<br />
17. Reich A., Lis J., Straszak J., Śliwińska J.: <strong>A<strong>na</strong>liza</strong><br />
problemu nikotynowego wśród pacjentów z chorobami<br />
skóry. Dermatol. Klin. 2011, 13, 13.<br />
18. Roemer E., Stabbert R., Rustemeier K. et al.:<br />
Chemical composition, cytotoxicity and mutagenicity<br />
of smoke from US commercial and reference cigarettes<br />
smoked under two sets of machine smoking<br />
conditions. Toxicology 2004, 195, 31.<br />
19. Rosińska A., Adamski Z.: Wpływ nikotyny i innych<br />
składników dymu tytoniowego <strong>na</strong> kancerogenezę<br />
oraz procesy starzenia się skóry. Dermatol. Estetycz<strong>na</strong><br />
2006, 8, 202.<br />
20. Sałata- Nowak J., Flisiak I., Chodynicka B.: Wpływ<br />
dymu tytoniowego <strong>na</strong> skórę. Przegl. Dermatol. 2010,<br />
5, 342.<br />
21. Schafer T., Nienhaus A., Vieluf D., Berger J. et al.:<br />
Epidemiology of acne in the general population: the<br />
risk of smoking. Br. J. Dermatol. 2001, 145, 100.<br />
22. Wiley D.J., Elashoff D., Masongsong E.V. et al.,<br />
Smoking enhances risk for new exter<strong>na</strong>l genital<br />
warts in men. Int. J. Environ. Res. Public Health<br />
2009, 6, 1215.<br />
23. Woźniacka A., Woźniacka-Węgierska M., Józefowicz<br />
O., Sysa-Jędrzejowska A.: Medyczne i<br />
prawne aspekty <strong>palenia</strong> <strong>tytoniu</strong>. Pol. Merkuriusz<br />
Lek. 2012, 189, 202.<br />
24. Zegarska B., Placek W.: Co się dzieje w skórze w<br />
okresie menopauzy Dermatol. Estetycz<strong>na</strong> 2001,<br />
3, 212.<br />
25. Zegarska B., Woźniak M.: Przyczyny wewnątrzpochodnego<br />
starzenia się skóry. Gerontol. Pol. 2006,<br />
14, 153.<br />
Przegląd Lekarski 2012 / 69 / 10<br />
1059