I BÃLMÆ OPTO NANOELEKTRONÄ°KA - Bakı DövlÉt Universiteti
I BÃLMÆ OPTO NANOELEKTRONÄ°KA - Bakı DövlÉt Universiteti
I BÃLMÆ OPTO NANOELEKTRONÄ°KA - Bakı DövlÉt Universiteti
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Fizikanın müasir problemləri VI Respublika konfransı<br />
T=300÷800K temperatur intervalında Holl əmsalı (R), elektrikkeçiriciliyi (σ), termo e.h.q-si<br />
(α) və istilikkeçiriciliyi (χ) tədqiq olunmuș, yükdașıyıcıların konsentrasiyası (n) və Holl<br />
yürüklüyü (µ) hesablanmıșdır.<br />
TƏCRÜBƏNİN METODİKASI<br />
Sistemin bașlanğıc komponentləri 0,133 Pa təzyiqə qədər havası sorulmuș kvars<br />
ampulada, yüksək təmizlik dərəcəsinə malik olan elementlərdən 500-1100 о С temperatur<br />
intervalında sintez edilmișdir. Bașlanğıc maddə kimi Sn-000 markalı qalay, B4 markalı selen<br />
və Dy-99,98 elementar təmiz dusprozium götürülmüșdür.<br />
Bu ișdə Sn-Dy-Se sisteminin kvazibinar kəsikləri olan SnSe-DySe sistemlərinin<br />
qarșılıqlı təsiri öyrənilmiș, LnSe-nin SnSe əsasında həllolma oblastı (3,5-5 mol)<br />
müəyyənləșdirilmiș, ərimə temperaturu 780 0 S olmaqla 7,5-10 mol% miqdarında evtektika<br />
alındığı așkar edilmișdir. LnSnSe 2 üçlü birləșmələri ərimə temperaturuna çatmamıș parçalandığından<br />
onları komponentlərinin birbașa əridilməsı üsulu ilə sintez etmək mümkün olmur.<br />
Buna görə də DySnSe 2 birləșmələri presləmə üsulu ilə alınmıșdır. Maddənin bircinsliyi və<br />
mexaniki bərkliyini təmin etmək üçün götürülmüș komponentlər narın toz halına salınır,<br />
mexaniki vibrasiya üsulu ilə qarıșdırildıqdan sonra preslənir. Presləmə iki mərhələdə, soyuq<br />
ton<br />
və isti presləmədə aparılmıșdır. Soyuq presləmədə P = 7,4 təzyiq altında 5 dəqiqə<br />
2<br />
sm<br />
saxlanılmıșdır. İsti presləmədə presforma t=390 0 ton<br />
S-yə qədər qızdırılmıș və P = 5 təzyiq<br />
sm<br />
2<br />
altında 5 dəqiqə saxlanılmıșdır. Alınmıș maddədə homogenlik yaratmaq üçün ampulada,<br />
680 0 S temperaturlu qızdırıcıda üfüqi vəziyyətdə yerləșdirilməklə 330 saat saxlanılmaqla<br />
dəmləmə aparılmıșdır. Birləșmənin stexiometrik tərkibdə olduğunu və kristallik qurulușunu<br />
müəyyən etmək üçün kompleks fiziki-kimyəvi analizləri aparılmıșdır.<br />
SnSe-DySe sistemində faza tarazlığı, diferensial–termik (DTA), rentgenquruluș<br />
(RQA), mikroquruluș analizləri, mikrobərkliyin və sıxlığın təyini metodları əsasında<br />
öyrənilmıșdir. DTA alcaq tezlikli NTR-73 markalı pirometrdə aparılmıșdır. Pirometrdə<br />
proqramlașdırılmıș qızma sürəti 9 0 S/dəq olmușdur.<br />
RQA ovuntu metodu ilə Ni filtirli CuK α șüalanmalarında DRON-3 markalı rentgen<br />
difraktometrində aparılmıșdır. Difraktoqrammalar fasiləsiz rejimdə qeyd edilmiș, difraksiya<br />
bucaqları intensivlik maksimumlarının ölçülməsi metodu ilə 0,1˚ dəqiqliyi ilə təyin<br />
edilmișdir. Sintez edilmiș ərintilərin mikrobərkliyi ПMT-9 markalı metalloqrafik<br />
mikroskopda təyin edilmiș, sıxlığı piknometrik üsulla olçülmüș və rentgenoqrafik nəticələr<br />
əsasında hesablanmıșdır.<br />
Termo-e.h.q.-si, istilikkeçiriciliyi mütləq stasionar metodla [5], xüsusi elektrikkeçiriciliyi<br />
(σ) , Holl əmsalı (R) sabit maqnit sahəsində sabit cərəyan rejimində [6] ölçülmüșdür.<br />
TƏCRÜBİ NƏTİCƏLƏR VƏ ONLARIN TƏHLİLİ<br />
Difraktoqrammalarda 0˚