( 1146 kB), przez - Dolnośląska Okręgowa Izba Pielęgniarek i ...
( 1146 kB), przez - Dolnośląska Okręgowa Izba Pielęgniarek i ...
( 1146 kB), przez - Dolnośląska Okręgowa Izba Pielęgniarek i ...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
W CIENIU<br />
CZEPKA<br />
N IEZALEŻNY<br />
E MIESIĘCZNIK<br />
I I PIELĘGNIAREK<br />
I E I POŁOŻNYCH<br />
O OKRĘGU<br />
WROCŁAWSKIEGO<br />
W O<br />
I LEGNICKIEGO<br />
I E G ISSN 1425–6584<br />
www.doipip.wroc.pl<br />
NUMER 12 (218) GRUDZIEŃ 2009<br />
09<br />
WROCŁAW – LEGNICA
W NUMERZE .................................................str.<br />
INFORMACJE<br />
INFORMACJE DORPIP .....................................2<br />
HIV – po ekspozycji ......................................4<br />
NFZ i kontrakty POZ .....................................9<br />
Grypa A(H1N1) ............................................10<br />
PREWENCJA<br />
Dostęp naczyniowy ....................................11<br />
PTP<br />
Informacje i ogłoszenia .............................13<br />
Pielęgniarka roku .......................................13<br />
PIELĘGNIARSTWO<br />
Zakażenie HIV.. ..........................................14<br />
Zachowania zdrowotne .............................16<br />
Spełnijmy marzenia ...................................18<br />
Pielęgnowanie w schizofrenii ..................19<br />
PROBLEMY PRAWNE<br />
Szczepienia ochronne ...............................21<br />
POŁOŻNICTWO<br />
Zdrowie w naszych rękach .......................23<br />
OGŁOSZENIA<br />
Studia pomostowe – inf. z MZ .................24<br />
PAMIĘĆ I SERCE .............................. 25<br />
<strong>Dolnośląska</strong> <strong>Okręgowa</strong> <strong>Izba</strong><br />
<strong>Pielęgniarek</strong> i Położnych<br />
we Wrocławiu,<br />
ul. Powstańców Śląskich 50, 53–333 Wrocław,<br />
e–mail: info@doipip.wroc.pl<br />
tel. 364–04–44, 364–04–35, tel/fax. 373–20–56<br />
www.doipip.wroc.pl<br />
Konto Izby: (NOWE)<br />
<strong>Okręgowa</strong> <strong>Izba</strong><br />
<strong>Pielęgniarek</strong> i Położnych<br />
NOWY NUMER KONTA BANKOWE-<br />
GO, na który należy przekazywać składki<br />
członkowskie:<br />
Bank PEKAO S.A. O/Wrocław<br />
63 1240 6670 1111 0000 5641 0435<br />
GODZINY PRACY BIURA<br />
Dolnośląskiej Okręgowej Izby<br />
<strong>Pielęgniarek</strong> i Położnych<br />
SEKRETARIAT I KSIĘGOWOŚĆ<br />
poniedziałek – czwartek – od 8 00 do 16 00<br />
z wyjątkiem wtorków i piątków<br />
wtorek – od 8 00 do 17 00 a w piątek do 15 00<br />
BIURO EWIDENCJI (wydaje, wymienia<br />
pra wo wykonywania zawodu)<br />
poniedziałek nieczynne dla petentów<br />
wtorek ......................................................10–17<br />
środa ...........................................................8–16<br />
czwartek ...................................................10–16<br />
piątek ..........................................................8–15<br />
KASA<br />
poniedziałek .................................. 10–16<br />
wtorek ............................................. 11–14<br />
środa .................................................. 8–15<br />
czwartek .......................................... 10–16<br />
piątek ..................................... NIECZYNNA<br />
BIBLIOTEKA<br />
wtorki .............................................. od 14 do 17<br />
piątki ................................................. od 9 do 14<br />
OKRĘGOWY RZECZNIK<br />
ODPOWIEDZIALNOŚCI ZAWODOWEJ<br />
Informacja w Biurze Izby<br />
PRZEWODNICZĄCA OKRĘGOWEGO<br />
SĄDU PIELĘGNIAREK I POŁOŻNYCH<br />
Informacja w Biurze Izby<br />
DYŻURY RADCY PRAWNEGO<br />
poniedziałki 14 – 16; środa 14 – 17 (mgr E. Stasiak);<br />
KASA A POŻYCZKOWA<br />
O PRZY DOIPIP<br />
I P<br />
Bank PKO BP IV Oddział Wrocław, ul. Gepperta 4<br />
Nr: 56 1020 5242 0000 2702 0019 9224<br />
Informacje o stanie swojego konta w Kasie Pożyczkowej<br />
można uzyskać w czasie dyżuru<br />
w środy od 15 00 do 16 30 telefonicznie lub osobiście<br />
KSIĘGOWOŚĆ IZBY NIE PROWADZI KASY POŻYCZKOWEJ<br />
I NIE UDZIELA INFORMACJI<br />
W CIENIU CZEPKA<br />
niezależny miesięcznik<br />
pielęgniarek i po łoż nych<br />
okręgu wrocławskiego i le gnic kie go.<br />
(www.doipip.wroc.pl)<br />
Wydawca:<br />
<strong>Dolnośląska</strong> <strong>Okręgowa</strong> <strong>Izba</strong><br />
<strong>Pielęgniarek</strong> i Po łoż nych<br />
we Wro cła wiu.<br />
Redaguje Prezydium DORPiP:<br />
Urszula Olechowska<br />
Leokadia Jędrzejewska<br />
Anna Szafran<br />
Dorota Pietrzak<br />
Mariola Górny<br />
Włodziwoj Sawicki<br />
Władysława Głowacz<br />
Grażyna Majewska-Kaźmierczak<br />
Beata Łabowicz<br />
Redakcja, redakcja techniczna, skład, korekta,<br />
grafika i przygotowanie do druku<br />
– Włodziwoj Sa wic ki<br />
Konsultacja polonistyczna<br />
mgr Katarzyna Sawicka<br />
Materiałów nieza mó wio nych re dak cja nie<br />
zwra ca, w tek stach pu bli ko wa nych za strzega<br />
so bie pra wo skró tów, zmian ty tu łów oraz<br />
po pra wek sty li stycz no–ję zy ko wych.<br />
Artykuły, listy, uwagi i inną ko re spon den cję<br />
prosimy nadsyłać na adres re dak cji:<br />
<strong>Dolnośląska</strong> Okrę go wa <strong>Izba</strong><br />
<strong>Pielęgniarek</strong> i Położnych we Wro cła wiu,<br />
ul. Powstańców Śląskich 50,<br />
53–333 Wro cław,<br />
fax. 373–20–56<br />
e–mail: info@doipip.wroc.pl<br />
REDAKCJA NIE PONOSI<br />
ODPOWIEDZIALNOŚCI<br />
ZA TREŚĆ OGŁOSZEŃ I REKLAM<br />
I TEK STÓW SPONSOROWANYCH<br />
DOIPiP NIE PROWADZI POŚREDNICTWA<br />
PRACY W KRAJU I ZA GRA NI CĄ<br />
UWAGA: Nie przyjmujemy do pu bli ka cji<br />
tekstów przekazywanych telefonicznie!<br />
Nasza okładka: fot. W. Sawicki<br />
Wrocławski Rynek<br />
Numer za mknię to 29.11.2009 r.<br />
Do druku przygotowano 6.12.2009 r.<br />
Nakład 3500 egz.<br />
Pismo nieodpłatnie rozprowadzane<br />
wśród członków Samorządu<br />
<strong>Pielęgniarek</strong> i Po łoż nych.<br />
Druk ABIS<br />
Wszystkie artykuły (i nie tylko)<br />
na str. www.doipip.wroc.pl
Drogie Koleżanki i Koledzy !<br />
Mija rok 2009 i nadchodzą upragnione <strong>przez</strong> nas wszystkich<br />
Święta Bożego Narodzenia.<br />
Niech Wigilia i Święta Bożego Narodzenia<br />
będą dla Was czasem pokoju, zadumy, wspomnień i wzruszeń.<br />
Aby nie zabrakło Wam miłości i ciepła rodzinnej atmosfery.<br />
Niech świąteczne radości, nadzieja i dobro, miłość do bliźnich<br />
zagoszczą w Waszych sercach i domach – również w nadchodzącym Roku.<br />
Życzę Wam, aby był to Rok szczęśliwy w osobiste doznania,<br />
spełnił zamierzenia zawodowe oraz by przyniósł wiele satysfakcji<br />
we wszystkich dziedzinach życia.<br />
Przy tej okazji pragnę Państwu serdecznie podziękować<br />
za ofiarną pracę na rzecz naszych pacjentów,<br />
podopiecznych i potrzebujących Waszego wsparcia, wiedzy i umiejętności,<br />
za trud włożony w podnoszenie swoich kwalifikacji zawodowych.<br />
Życzę abyście znaleźli siłę, chęci i motywację<br />
do wykonywania zawodu pielęgniarki i położnej z pasją i starannością<br />
Urszula Olechowska<br />
Przewodnicząca DORPiP<br />
Od redakcji<br />
Przed nami najpiękniejszy wieczór roku.<br />
Ubrany w czerwień, zieleń i złoto oraz przysypany<br />
bielą śniegu. Oczekiwany zarówno <strong>przez</strong><br />
dorosłych, jak i dzieci, stanowi dzień radosnego<br />
świętowania. To Wigilia na stałe wpisana w polską<br />
tradycję, jako wieczór prawdziwego zbliżenia<br />
ludzi, wzajemnego odpuszczenia win, czas<br />
miłości, wieczór zadumy i refleksji, stanowi<br />
najbardziej rodzinne święto. Choć nazwa wigilia<br />
(łac. Wigilia – nocne czuwanie) pochodzi ze<br />
starożytnego Rzymu, ale chrześcijanom wiąże<br />
się z oczekiwaniem na najważniejsze święta. Polakom<br />
jednoznacznie kojarzy się z Bożym Narodzeniem.<br />
Z względu na specyficzny charakter wspomnianych<br />
świąt wielu osobom wydaje się, że<br />
są najważniejsze i obchodzone były od zawsze.<br />
Tymczasem prawda jest bardziej zawiła. Pamiątkę<br />
narodzin Chrystusa chrześcijanie zaczęli obchodzić<br />
dopiero ok. V w., a symboliczną datę 25<br />
grudnia ustalono w miejsce pogańskiego święta<br />
narodzin słońca, po przesileniu zimowym.<br />
Na przestrzeni wieków zwyczaje ludowe i obrzędy<br />
religijne różnych wyznań, narodowości<br />
i kultur nawarstwiały się, splatały ze sobą, łączyły<br />
się w przedziwne formy. Każdy naród zabarwił<br />
je specyficznymi cechami swej kultury<br />
i nadał im własną treść. Z polską Wigilią nierozerwalnie<br />
związane są takie pojęcia jak: wieczerza<br />
wigilijna, opłatek, choinka, gwiazdka,<br />
szopki, kolędy.<br />
Obrzędy świąteczne zaczynają się od wspólnego<br />
ubierania choinki, Jest to jedna z najmłodszych<br />
tradycji świątecznych, ale posiada bogatą<br />
symbolikę, o której nie zawsze się pamięta, strojąc<br />
zielone drzewko, które oznacza wieczną zieleń<br />
– nadzieję nieba. Świece na drzewku przypominają<br />
narodziny światłości świata – Jezusa<br />
Chrystusa. Inne ozdoby symbolizują dary i łaski<br />
Boże, jakie spływają na świat z przyjściem<br />
odkupiciela. Rozwieszone łańcuchy to wąż kusiciel,<br />
jabłuszka przypominały owoce grzechu<br />
z drzewa raju, a błyszcząca na czubku gwiazda<br />
– gwiazdę betlejemską. Zwyczaj ubierania<br />
choinki w Polsce liczy sobie niespełna 100 lat,<br />
ale na trwałe wyparła inne formy ozdób, zwane<br />
w zależności od regionu Polski jutką, jeglijką,<br />
sadem, wiechą. Pod ubranym drzewkiem spoczywają<br />
oczekiwane <strong>przez</strong> wszystkich prezenty,<br />
bo czas Wigilii jest czasem dobroci i pojednania,<br />
zaś wręczane dary są wyrazem wzajemnej<br />
miłości i szacunku.<br />
Najbardziej wyjątkowa jest jednak wieczerza<br />
wigilijna, zwana też wilią. Stare zwyczaje prze-<br />
cd. na str 2
Informacje<br />
Od redakcji – dokończenie ze str. 1<br />
widywały bardzo staranne przystrojenie izby jadalnej<br />
i nakrycie stołu. Szczególnie pięknie i tronym<br />
stole zmieniają się, zmieniło się prawo kochecką.<br />
Jak wszystko, tak i potrawy na wigilijskliwie<br />
przygotowywano stół, z którego nakryciem<br />
związanych jest wiele starych zwyczajów. wieczerza postna.<br />
ścielne ale mimo wszystkich zmian jest to wciąż<br />
Nakrywa się go zwykle śnieżnobiałym obrusem, Po wigilijnej wieczerzy w każdym polskim<br />
ponieważ biel w symbolice chrześcijaństwa wyraża<br />
radość i świąteczny nastrój, prawdę, czydości,<br />
wesela i szczęścia. Polskie kolędy są nie<br />
domu rozbrzmiewają kolędy – pieśni pełne rastość.<br />
Pod obrusem układa się siano, które przypomina<br />
miejsce narodzin Chrystusa.<br />
związanymi z pokłonem pasterzy, przybyciem<br />
tylko modlitwą, pieśnią, ale też opowiadaniami,<br />
Wigilijną wieczerzę rozpoczyna przełamanie trzech króli. Mają różne formy od pochwalnych<br />
się opłatkiem, poświęconym chlebem. W innych hymnów po kołysanki. Najstarsze z nich to parafrazy<br />
kolęd włoskich, pochodzące już z XIV<br />
krajach zwyczaj dzielenia się opłatkiem nie jest<br />
znany. Polskie opłatki wyrabiane przy kościołach<br />
i w klasztorach tworzą odrębny dział grazytorzy<br />
chętnie sięgają po ten gatunek pieśni re-<br />
w., zaś najmłodsze wciąż się rodzą, bo kompofiki.<br />
Z dawnych czasów, kiedy kościoły na znak ligijnych. Warto zauważyć, że kolędy upodobały<br />
sobie melodie taneczne i tak „Bóg się rodzi”<br />
prawowierności i łączności posyłały sobie poświęcone<br />
chleby, wywodzi się też zapewne polski<br />
zwyczaj posyłania opłatka osobom bliskim, tlejem” – mazura. Dni świąteczne łączą się jesz-<br />
śpiewamy na melodie poloneza, „Dzisiaj w Be-<br />
a nieobecnym przy stole wigilijnym.<br />
cze z innymi zwyczajami, wśród których ważną<br />
Ważne są także potrawy, jakie stawiamy na rolę odgrywa Pasterka, szopki i kolędnicy<br />
wigilijnym stole. Wielowiekową słowiańska tradycję<br />
postnej wieczerzy wigilijnej przyrządza-<br />
długowieczne tradycje. Dziś dodajemy do nich<br />
Niepowtarzalność polskich świąt ma swoje<br />
nej z płodów ziemi podtrzymywał głównie lud. nowe zwyczaje, charakterystyczne dla naszych<br />
Szlachta nie przestrzegała jej dokładnie. Był domów, rodzin i przyjaciół. Tak budujemy kulturę<br />
naszego narodu, tak utrwalamy to, co w niej<br />
więc barszcz z uszkami, grzyby z kapustą, potrawy<br />
z ryb. Na zakończenie podawano lżejsze uważamy za najcenniejsze.<br />
dania – kompot z suszonych owoców, łamańce<br />
z makiem, na Kresach Wschodnich Rzeczy-<br />
w radość, pokój i rodzinne szczęście, by dbałość<br />
Niech więc czas Bożego Narodzenia obfituje<br />
pospolitej na stołach królowała kutia. Współcześnie<br />
wieczerza wigilijna łączy stare polskie nia, którą jest wzajemna miłość i szacunek.<br />
o tradycję nie przysłoniła nam istoty świętowa-<br />
tradycje kulinarne, zarówno ludową jak i szla-<br />
Życzy Redakcja<br />
OGŁOSZENIE<br />
Szpital Specjalistyczny im. A. Falkiewicza Wrocław, ul. Warszawska 2,<br />
zaprasza wszystkich byłych pracowników na uroczystości<br />
35-lecia Oddziału Chorób Wewnętrznych i Geriatrii,<br />
15-lecia Oddziału Ginekologiczno-Położniczego,<br />
które odbędą się 8.05.2010 r. na terenach TOYA GOLF&CONTRY Club.<br />
Akces uczestnictwa należy zgłosić do dnia 31.03.2010 r.<br />
Komitet Organizacyjny<br />
Elżbieta Suder<br />
tel. 0 667 977 733<br />
Niech radość i pokój<br />
Świąt Bożego Narodzenia<br />
towarzyszy wszystkim<br />
<strong>przez</strong> cały Nowy Rok.<br />
Aby był to Rok szczęśliwy<br />
w osobiste doznania,<br />
spełnił zamierzenia<br />
i dążenia zawodowe.<br />
NACZELNA IZBA<br />
PIELĘGNIAREK I położnych<br />
Informa<br />
Warszawa, 16 listopada 2009 r.<br />
Oświadczenie<br />
Prace nad projektem nowelizacji ustawy<br />
o samorządzie pielęgniarek i położnych dobiegają<br />
końca. W ostatnich dniach burzliwą dyskusję<br />
w środowisku zawodowym wywołała zawarta<br />
w projekcie nowelizacji ustawy propozycja<br />
włączenia kar pieniężnych do katalogu kar,<br />
które można orzec wobec pielęgniarki i położnej.<br />
Byłam proszona <strong>przez</strong> media o wypowiedź<br />
w tej sprawie. Niestety z przykrością muszę<br />
stwierdzić, że w publikacjach prasowych i audycjach<br />
telewizyjnych zarówno dobór fragmentów<br />
moich wypowiedzi, jak i ich kontekst (i komentarz)<br />
przekręcały sens moich słów oraz wypaczały<br />
moje intencje.<br />
W związku z tym oświadczam, co następuje.<br />
1. Samorząd sprawuje nadzór nad prawidłowym<br />
wykonywaniem zawodów pielęgniarki<br />
i położnej po<strong>przez</strong> organy odpowiedzialności<br />
korporacyjnej. W razie zarzutów czy skarg na<br />
pracę pielęgniarki, położnej rzecznik odpowiedzialności<br />
zawodowej pielęgniarek i położnych<br />
prowadzi postępowanie wyjaśniające, natomiast<br />
w kwestii winy i kary pielęgniarki, położnej wypowiada<br />
się sąd pielęgniarek i położnych. W razie<br />
stwierdzenia winy sąd zawodowy do tej pory<br />
mógł orzekać następujące kary: upomnienie,<br />
naganę, czasowe zawieszenia lub całkowite pozbawienie<br />
prawa wykonywania zawodu. Dwie<br />
pierwsze sankcje są dosyć łagodne, dwie ostatnie<br />
– skrajnie surowe.<br />
2. Kary pieniężne są nową propozycją ustawodawcy.<br />
Samorząd pielęgniarek i położnych<br />
początkowo nie wyrażał na nią zgody, zdecydowany<br />
sprzeciw wobec tego rozwiązania zgłaszał<br />
jeszcze w trakcie konferencji uzgodnieniowej.<br />
3. Ważnym celem w procesie stanowienia<br />
prawa jest uporządkowanie i ujednolicenie zapisów<br />
dotyczących odpowiedzialności zawodowej<br />
w odniesieniu do wszystkich korporacji posia-<br />
2 życzy<br />
W CIENIU CZEPKA<br />
GB Management
Informacje<br />
cje Dolnośląskiej Okręgowej Rady <strong>Pielęgniarek</strong> i Położnych<br />
dających samorząd zawodowy. Ten pogląd przeważył<br />
o zgodzie biorących udział w uzgodnieniach<br />
przedstawicieli samorządu pielęgniarek<br />
i położnych na włączenie do katalogu kar – kary<br />
pieniężnej. Może ona stanowić – obok upomnienia,<br />
nagany, zawieszenia lub pozbawienia prawa<br />
wykonywania zawodu – jeszcze jedną możliwość<br />
ukarania pielęgniarki, położnej, której sąd pielęgniarek<br />
i położnych udowodnił przewinienie<br />
średniego stopnia.<br />
4. W aktualnej sytuacji finansowej pielęgniarek<br />
i położnych kara pieniężna może być bardzo<br />
dotkliwa, ale podkreślam: stanowi ona tylko<br />
jedną z możliwości ukarania pielęgniarki lub<br />
położnej, której udowodniono winę, jakimi dysponuje<br />
prawo korporacyjne. Istnienie kary pieniężnej<br />
nie oznacza, że automatycznie zostanie<br />
ona zastosowana, ponieważ to sąd pielęgniarek<br />
i położnych orzeka, jaka jest wina i jaka powinna<br />
być kara.<br />
5. Pielęgniarki i położne oczywiście popełniają<br />
wykroczenia (nie popełnia błędów tylko<br />
ten, kto nic nie robi, ryzyko popełnienia wykroczenia<br />
istnieje przy każdej działalności!). Jednak<br />
doskonalenie profesjonalizmu, wzrost świadomości<br />
zawodowej i działania prewencyjne powodują,<br />
że liczba wykroczeń zawodowych pielęgniarek<br />
i położnych rośnie wolniej niż to jest<br />
obserwowane w innych profesjach, a konsekwencje<br />
ich winy są mniejsze. Aktualizowana wiedza,<br />
samodzielność i poczucie odpowiedzialności<br />
i szczególnej zawodowej najskuteczniej chroni<br />
nas przed popełnieniem wykroczenia<br />
Proszę wszystkich Państwa o spokojne rozpatrzenie<br />
powyższych wyjaśnień i formułowanie<br />
opinii z uwzględnieniem własnej pozycji i aspiracji<br />
zawodowych — a nie na podstawie uproszczonych<br />
i mimowolnie lub celowo zniekształconych<br />
argumentów.<br />
Prezes<br />
Naczelnej Rady<br />
<strong>Pielęgniarek</strong> Położnych<br />
Elżbieta Buczkowska<br />
W załączeniu:<br />
Opinia Marii Kowalczyk — Naczelnego<br />
Rzecznika Odpowiedzialności Zawodowej <strong>Pielęgniarek</strong><br />
i Położnych<br />
SAMODZIELNOŚĆ TO ODPOWIEDZIALNOŚĆ.<br />
KARĘ ZA PRZEWINIENIE USTALA SĄD.<br />
Pielęgniarki i położne to zawody społecznego<br />
zaufania. Wykonując czynności profesjonalne<br />
mają do czynienia z dobrem najwyższym, tj.<br />
z ludzkim życiem i zdrowiem. Dobra te są chronione<br />
<strong>przez</strong> społeczeństwa w szczególny sposób<br />
po<strong>przez</strong> system prawny dotyczący m. in. zagadnień<br />
odpowiedzialności zawodowej.<br />
Ustawodawca uznając samodzielność i odpowiedzialność<br />
tych dwóch grup zawodowych<br />
jako bezsprzeczną i wynikającą z profesjonalizmu,<br />
poczucia odpowiedzialności za drugiego<br />
człowieka oraz świadomości zachowań etycznych<br />
i odpowiedzialności za wykonywanie zawodu,<br />
pozwolił na stworzenie samorządu zawodowego<br />
pielęgniarek i położnych. Fakt ten nadaje<br />
tym zawodom status samodzielności, a jednocześnie<br />
nakłada określone obowiązki. Nadzór nad<br />
prawidłowym wykonywaniem zawodów pielęgniarki<br />
i położnej sprawuje właśnie samorząd.<br />
Odbywa się to m.in. po<strong>przez</strong> organy odpowiedzialności<br />
korporacyjnej.<br />
W razie zarzutów czy skarg na pracę pielęgniarki<br />
czy położnej postępowanie wyjaśniające<br />
prowadzi rzecznik odpowiedzialności zawodowej<br />
pielęgniarek i położnych, natomiast<br />
sąd pielęgniarek i położnych wypowiada się<br />
w kwestii winy i kary pielęgniarki czy położnej.<br />
W swoim postępowaniu zarówno sąd, jak<br />
i rzecznik przestrzegają zapisów ustawy o samorządzie<br />
oraz rozporządzenia w sprawie postępowania<br />
w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej<br />
pielęgniarek i położnych. Rzecznik i sąd<br />
opierają się przy tym na zapisach kodeksu etyki<br />
zawodowej, przepisach warunkujących wykonywanie<br />
zawodu i wreszcie na kodeksie karnym.<br />
W ministerialnym projekcie nowelizacji<br />
ustawy o samorządzie pielęgniarek i położnych<br />
w katalogu kar, jakie może zastosować sąd pielęgniarek<br />
i położnych, pojawiła się propozycja<br />
kary pieniężnej dla skazanej pielęgniarki. Propozycja<br />
ta wynika m.in. z dążenia ustawodaw-<br />
cy do ujednolicenia zapisów dotyczących odpowiedzialności<br />
zawodowej wszystkich korporacji<br />
posiadających samorząd zawodowy zgodnie<br />
z zapisami prawa powszechnego. Ma to na celu<br />
ujednolicenie i uporządkowanie przepisów w zakresie<br />
odpowiedzialności zawodowej. Fakt pojawienia<br />
się kary pieniężnej nie oznacza, że automatycznie<br />
zostanie ona zastosowana, ponieważ<br />
to sąd pielęgniarek i położnych waży, jaka jest<br />
wina i jaka powinna być kara. Oczywiście w aktualnej<br />
sytuacji finansowej pielęgniarek i położnych<br />
kara pieniężna może być karą bardzo dotkliwą,<br />
ale stanowi ona tylko jedną z możliwości,<br />
jakimi dysponuje prawo korporacyjne, ukarania<br />
pielęgniarki lub położnej, której w postępowaniu<br />
wyjaśniającym zostanie udowodniona wina.<br />
Jednocześnie należy mieć świadomość następujących<br />
faktów:<br />
• Pielęgniarki i położne wprawdzie popełniają<br />
wykroczenia (takie ryzyko istnieje przy każdej<br />
działalności!), ale na szczęście dzięki działaniom<br />
prewencyjnym oraz temu, że zwiększa<br />
się świadomość zawodowa tych grup, liczba tych<br />
wykroczeń nie rośnie tak gwałtownie, jak w innych<br />
profesjach, a konsekwencje i ciężar winy<br />
są mniejsze.<br />
• Zawód pielęgniarki i położnej jest wykonywany<br />
w określonych warunkach legislacyjnych<br />
państwa, a więc przepisy w zakresie odpowiedzialności<br />
zawodowej pielęgniarek i położnych<br />
muszą być spójne z przepisami ogólnymi funkcjonującymi<br />
w kraju i dotyczącymi odpowiedzialności<br />
każdego obywatela za swoje czyny.<br />
• Zawieszenie prawa wykonywania zawodu<br />
jest znacznie bardziej dotkliwą kara i wiąże się<br />
z utratą pozycji zawodowej.<br />
Maria Kowalczyk<br />
Naczelny Rzecznik<br />
Odpowiedzialności Zawodowej<br />
<strong>Pielęgniarek</strong> i Położnych<br />
12 (218) 2009<br />
3
Informacje<br />
KONSULTANT KRAJOWY<br />
W DZIEDZINIE PIELĘGNIARSTWA EPIDEMIOLOGICZNEGO<br />
Katowice, dnia 6. 09. 2009 r.<br />
Sz. Pani<br />
dr n.med. Elżbieta Buczkowska<br />
Prezes Naczelnej Izby<br />
<strong>Pielęgniarek</strong> i Położnych, Warszawa<br />
Szanowna Pani Prezes!<br />
W załączeniu przesyłam do wiadomości i wykorzystania kserokopię pisma, które otrzymałam<br />
z Ministerstwa Zdrowia w związku z moim zapytaniem o zapewnienie refundacji<br />
kosztów postępowania związanych z profilaktyką poekspozycyjna, na zakażenie wirusem<br />
HIV personelu medycznego zatrudnionego w szczególności na tzw. kontraktach.<br />
Mam nadzieję, że uzyskane wyjaśnienia przyczynią się do polepszenia sytuacji<br />
w w/w zakresie i wpłyną na poczucie bezpieczeństwa pielęgniarek i położnych<br />
w naszym kraju.<br />
Krajowy Kosultant<br />
w dziedzinie pielęgniarstwa epidemiologicznego<br />
mgr Beata Ochocka<br />
REFUNDACJA KOSZTÓW POSTĘPOWANIA<br />
ZWIĄZANYCH Z PROFILAKTYKĄ POEKSPOZYCYJNA,<br />
NA ZAKAŻENIE WIRUSEM HIV<br />
Warszawa. 18 sierpnia 2009 r.<br />
MINISTERSTWO ZDROWIA<br />
Departament Zdrowia Publicznego<br />
Pani<br />
Beata Ochocka<br />
Konsultant Krajowy w dziedzinie<br />
pielęgniarstwa epidemiologicznego<br />
W odpowiedzi na Pani pismo z dnia 14 lipca<br />
2009 r., dotyczące wprowadzenia regulacji<br />
prawnej umożliwiającej finansowanie kosztów<br />
profilaktyki poekspozycyjnej personelu medycznego<br />
nie objętego bezpłatną pomocą, ze<br />
środków publicznych, Departament Zdrowia<br />
Publicznego dziękuje za zainteresowanie się tematem<br />
i zaproponowane rozwiązania, przedstawiając<br />
jednocześnie stanowisko w przedmiotowej<br />
sprawie:<br />
Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu<br />
oraz zwalczaniu zakażeń i chorób<br />
zakaźnych u ludzi (Dz. U. Nr 234. poz. 1570)<br />
w art. 4 ust 2 pkt 5 zapewnia pracownikowi<br />
lub zleceniobiorcy, a więc także pracownikom<br />
kontraktowym, możliwość profilaktycznego<br />
otrzymania leku antyretrowirusowego<br />
na koszt pracodawcy lub zlecającego<br />
pracę w przypadku ewentualnej styczności<br />
z wirusem HIV.<br />
Zdaniem Departamentu Zdrowia Publicznego,<br />
osoby zatrudnione w ramach stosunku pracy<br />
w ochronie zdrowia, narażone na zakażenie<br />
HIV mają zapewnione finansowanie profilaktyki<br />
poekspozycyjnej <strong>przez</strong> ich pracodawcę, co<br />
jest spójne z art. 229 §6 Kodeksu pracy, nakładającym<br />
na pracodawców obowiązek ponoszenia<br />
kosztów profilaktycznej opieki zdrowotnej<br />
nad pracownikami, niezbędnej ze względu na<br />
warunki pracy. Finansowanie profilaktyki poekspozycyjnej<br />
mają zapewnione również osoby<br />
fizyczne wykonujące czynności związane z narażeniem<br />
na zakażenie HIV w ramach umów cywilnoprawnych<br />
zawartych ze zlecającym takie<br />
prace (zleceniodawcą), bowiem to on, gdy wystąpią<br />
przesłanki wskazane w art. 41 cyt. wyżej<br />
ustawy, zgodnie z dyspozycja ustawodawcy, ponosi<br />
koszty profilaktyki.<br />
W przytoczonym przepisie ustawodawca użył<br />
między wyrazem „pracodawca” i wyrażeniem<br />
zlecający pracę” spójnika „albo”, co oznacza, że<br />
zlecający pracę nie jest pracodawcą. Zatem traktowanie<br />
przy umowie cywilnoprawnej (kontrakcie)<br />
zawartej z osobą fizyczną, że zleceniobiorca<br />
jest sama dla siebie pracodawcą bądź zlecającym<br />
sobie pracę, mija się z celem jakiemu miała służyć<br />
regulacja prawna cyt. wyżej przepisu.<br />
Niejako na marginesie należy zaznaczyć, że<br />
zgodnie z art. 22 Kodeksu pracy zatrudnienie<br />
w warunkach charakterystycznych dla stosunku<br />
pracy jest zatrudnieniem na podstawie stosunku<br />
pracy, bez względu na nazwę zawartej<br />
<strong>przez</strong> strony umowy.<br />
Bezpodstawny jest zatem pogląd jakoby<br />
w przypadku pracowników medycznych będących<br />
pracownikami kontraktowymi, tj. podlegających<br />
samozatrudnieniu, koszty musiały ponosić<br />
te osoby. Brak jest jakiegokolwiek uzasadnienia<br />
prawnego dla przyjęcia interpretacji, że osoba<br />
fizyczna w „samozatrudnieniu” jest dla siebie<br />
pracodawcą. Potwierdza to zarówno ustawowa<br />
definicja „pracodawcy” wyrażona w art. 3 Kodeksu<br />
pracy stanowiącym, iż „Pracodawcą jest<br />
jednostka organizacyjna, choćby nie posiadała<br />
osobowości prawnej, a także osoba fizyczna.<br />
jeżeli zatrudniają one pracowników”, jak i fakt,<br />
że wyrażenie „samozatrudnienie” nie jest zdefiniowane<br />
w żadnym przepisie prawa. Jest ono<br />
powszechnie używane w sytuacji, gdy zakład<br />
pracy dla stworzenia sobie możliwości zaoferowania<br />
pracownikowi wyższych stawek za pracę,<br />
kosztem mniejszych obciążeń wobec ZUS, proponuję<br />
pracownikowi rozwiązanie umowy o pracę<br />
i zawarcie umowy cywilnoprawnej.<br />
Departament Zdrowia Publicznego pragnie<br />
ponadto poinformować, iż w roku 2008 zgłoszono<br />
do Krajowego Centrum ds. AIDS 1378 ekspozycji<br />
zawodowych. Roczny koszt profilaktyki<br />
po ekspozycjach zawodowych na zakażenie<br />
HIV to w zależności od zastosowanego schematu<br />
terapeutycznego – kwota ok. 52 mln PLN<br />
(w 2008 r.). U wszystkich osób, u których zastosowano<br />
profilaktykę poekspozycyjną nie stwierdzono<br />
zakażenia HIV, dlatego profilaktykę tę<br />
uważa się za niezwykle skuteczną.<br />
W opinii Departamentu Zdrowia Publicznego<br />
pracodawcy, którzy zatrudniają osoby pracujące<br />
w warunkach narażenia na kontakt z wirusem<br />
HIV powinni zapewnić swoim pracownikom<br />
szybki i sprawny dostęp do odpowiedniego<br />
poradnictwa i postępowania poekspozycyjnego,<br />
gdyż profilaktykę należy wdrożyć jak najszybciej,<br />
najlepiej w ciągu kilku godzin od ekspozycji.<br />
O sposobie i konieczności wdrożenia profilaktyki<br />
decyduje zawsze lekarz specjalista.<br />
Leki antyretrowirusowe obecnie nie są w Polsce<br />
lekami refundowanymi, a tym samym koszty<br />
30 dniowego profilaktycznego leczenia osoby<br />
narażonej lekami antyretrowirusowymi –<br />
np. Combivirem – należy szacować na ok. 4000<br />
PLN. Stosunkowo wysoki koszt niezbędnej terapii<br />
jest zapewne powodem, dla którego pracodawcy<br />
i zlecający pracę podejmują próby przerzucenia<br />
ciężaru finansowania na pracownika<br />
lub zleceniobiorcę. Należy jednak pamiętać, iż<br />
odmowa sfinansowania <strong>przez</strong> pracodawcę lub<br />
zlecającego pracę niezbędnej terapii oraz pokrycie<br />
jej kosztów <strong>przez</strong> zainteresowaną osobę<br />
nie wyłącza prawa tej osoby do dochodzenia od<br />
4 W CIENIU CZEPKA
Informacje<br />
pracodawcy lub zlecającego pracę zwrotu poniesionych<br />
wydatków.<br />
Mając na względzie przytoczone powyżej<br />
okoliczności, jako najbardziej skuteczną procedurę<br />
Krajowe Centrum ds. AIDS oraz Krajowy<br />
Konsultant w dziedzinie chorób zakaźnych rekomendują<br />
podpisywanie <strong>przez</strong> pracodawców<br />
lub zlecających pracę stosownych porozumień<br />
ze szpitalami zakaźnymi, szpitalami prowadzącymi<br />
oddziały chorób zakaźnych, z zakładami<br />
opieki zdrowotnej, lub innymi podmiotami.<br />
Przedmiotem tych porozumień powinno być<br />
przeprowadzenie badania lekarskiego, pobrania<br />
krwi dla przeprowadzenia badań analitycznych<br />
i podanie leków antyretrowirusowych. Porozumienia<br />
te powinny ponadto określać sposób w jaki<br />
nastąpi rozliczenie udzielającego świadczenia<br />
zdrowotnego ze zobowiązanym do jego pokrycia<br />
pracodawcą lub zlecającym pracę. Należy przy<br />
tym podkreślić, że jednostkami mogącymi zaoferować<br />
pracodawcom objęcie pracowników<br />
i zleceniobiorców wymaganą opieką mogą być<br />
szpitale uczestniczące do tej pory w programie<br />
leczenia antyretrowirusowego prowadzonym<br />
<strong>przez</strong> Krajowe Centrum do Spraw AIDS. Adresy<br />
tych ośrodków znajdują się na stronie www.<br />
aids.gov.pl.<br />
Z uwagi na fakt, iż pracodawcy nie mają obowiązku<br />
rejestrowania umów zawieranych na<br />
opiekę nad pracownikami Departament Zdrowia<br />
Publicznego, ani podlegające mu Krajowe<br />
Centrum ds. AIDS, nic posiada danych o liczbie<br />
zawartych umów.<br />
Odrębną kwestią jest uregulowanie prawnej<br />
dopuszczalności podawania leków antyretrowirusowych<br />
w trakcie udzielenia osobom narażonym<br />
porady ambulatoryjnej, gdyż warunkiem<br />
skuteczności profilaktycznego leczenia antyretrowirusowego<br />
jest możliwie wczesne rozpoczęcie<br />
leczenia. Konieczne jest w tym celu dokonanie<br />
nowelizacji rozporządzenia Ministra Zdrowia<br />
z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie wykazu<br />
produktów leczniczych, które mogą być doraźnie<br />
dostarczane w związku z udzielanym świadczeniem<br />
zdrowotnym, oraz wykazu produktów<br />
leczniczych wchodzących w skład zestawów<br />
przeciwwstrząsowych ratujących życie (Dz. U.<br />
Nr 236, poz. 2000). W/w rozporządzenie określa<br />
bowiem w załączniku nr 1 zamknięty wąski<br />
wykaz leków, które mogą zostać bezpośrednio<br />
dostarczone pacjentowi związku z udzielonym<br />
świadczeniem zdrowotnym, których zastosowanie<br />
u pacjenta nie jest wtedy uznawane za niedozwolony<br />
obrót detaliczny lekami <strong>przez</strong> zakłady<br />
opieki zdrowotnej i indywidualnie praktykujących<br />
lekarzy w rozumieniu art. 68 ust. 4 do ustawy<br />
z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne<br />
(Dz. U. Nr 126, poz. 1381, z późn. zm.).<br />
Wspomniany wykaz nie zawiera jakichkolwiek<br />
leków, które powinny być bezzwłocznie stosowane<br />
u osób narażonych na zakażenie (np. immunoglobulin<br />
dla immunoprofilaktyki biernej<br />
tężca, wścieklizny, wirusowego zapalenia wątroby<br />
typu B oraz leków przeciwwirusowych).<br />
W zaistniałej sytuacji prawnej choremu, który<br />
nie jest hospitalizowany a jedynie miał udzieloną<br />
poradę ambulatoryjną, lekarz powinien wystawić<br />
receptę na w/w leki w celu jej realizacji<br />
w aptece prowadzącej obrót lekami.<br />
Jako że kluczową rolę w rozpowszechnianiu<br />
informacji o obowiązujących przepisach i w propagowaniu<br />
dobrych wzorców współpracy odgrywać<br />
powinni konsultanci wojewódzcy oraz wojewódzkie<br />
Centra zdrowia publicznego, zgodnie<br />
z ustaleniami ze spotkania zainicjowanego <strong>przez</strong><br />
Pana Ministra Adama Fronczaka, na stronie internetowej<br />
krajowego Centrum ds. AIDS opublikowane<br />
zostały informacje na temat zmiany<br />
w ustawie z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu<br />
oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych<br />
u ludzi. Na stronie tej znajduje się również „Kodeks<br />
postępowania wobec problemu HIV/AIDS<br />
w środowisku pracy”, opracowany <strong>przez</strong> Międzynarodowe<br />
Biuro Pracy w Genewie.<br />
Podkreślić należy, iż celem upowszechnienia<br />
wśród środowisk medycznych wiedzy na temat<br />
postępowania po ekspozycji na zakażenie HIV<br />
Krajowe Centrum ds. AIDS w 2007 roku opracowało<br />
planszę informacyjną wraz z ulotką dokładnie<br />
opisującą zasady postępowania po ekspozycji<br />
zawodowej na krew i inny potencjalnie<br />
zakaźny materiał biologiczny zawierający HIV.<br />
Treść planszy i ulotki została skonsultowana<br />
z konsultantem krajowym w dziedzinie chorób<br />
zakaźnych i <strong>przez</strong> niego zatwierdzona. Materiały<br />
te wydane zostały w nakładzie plansza<br />
– 3.125 egz. ulotka 13.748 egz. Około 60% tych<br />
materiałów rozdystrybutowano do WSSE w całym<br />
kraju z prośbą o ich dalsze rozpowszechnianie<br />
w placówkach ochrony zdrowia. Do dnia<br />
dzisiejszego został wyczerpany cały nakład tych<br />
materiałów.<br />
Konkludując, Ministerstwo Zdrowia działając<br />
po<strong>przez</strong> Krajowe Centrum ds. AIDS podjęło<br />
odpowiednie kroki celem zabezpieczenia właściwego<br />
postępowania w przypadku narażenia pracowników<br />
i zleceniobiorców na zakażenie HIV<br />
w miejscu pracy. Głównym problemem pozostaje<br />
jednak cena i szeroka dostępność leków ARV<br />
stosowanych w profilaktyce.<br />
Zastępca Dyrektora<br />
Departamentu Zdrowia Publicznego<br />
Wojciech Kłosiński<br />
Pani mgr Jolanta Kolasińska<br />
W imieniu Dolnośląskiej Okręgowej Rady<br />
<strong>Pielęgniarek</strong> i Położnych we Wrocławiu<br />
składamy serdeczne gratulacje<br />
z okazji ponownego wyboru<br />
do Krajowej Rady Akredytacyjnej<br />
Szkolnictwa Medycznego.<br />
Życzymy wytrwałości, skuteczności<br />
i sukcesów w działalności<br />
na rzecz ciągłej poprawy jakości kształcenia<br />
do zawodu pielęgniarki i położnej.<br />
mgr Urszula Olechowska<br />
Przewodnicząca Dolnośląskiej Okręgowej Rady<br />
<strong>Pielęgniarek</strong> i Położnych we Wrocławiu.<br />
12 (218) 2009<br />
Z okazji Świąt Bożego Narodzenia<br />
Wszystkim Pielęgniarkom i Położnym<br />
Życzymy, aby radosny okres Świąt<br />
Spędzony w gronie rodziny i przyjaciół<br />
pozwolił na chwilę wytchnienia i refleksji<br />
był czasem wesołego kolędowania, miłości i radości,<br />
A w nadchodzącym<br />
Nowym Roku 2010 dużo szczęścia.<br />
Beata Dąbrowska<br />
Polskie Towarzystwo Położnych<br />
5<br />
Oddział we Wrocławiu
Informacje - NFZ<br />
Nowe Zarządzenie Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia<br />
w sprawie określenia warunków zawierania i realizacji umów<br />
o udzielanie świadczeń w rodzaju: podstawowa opieka zdrowotna.<br />
Z dniem 03 listopada 2009 r. obowiązuje<br />
nowe Zarządzenie Prezesa Narodowego Funduszu<br />
Zdrowia w sprawie określenia warunków<br />
zawierania i realizacji umów o udzielanie<br />
świadczeń w rodzaju: podstawowa opieka<br />
zdrowotna. Poniżej przedstawiamy Państwu<br />
wyciąg z ww. zarządzenia dotyczący świadczenia<br />
pielęgniarki poz, świadczenia położnej<br />
poz i świadczenia pielęgniarki szkolnej. Szersze<br />
informacje dostępne są na stronie Narodowego<br />
Funduszu Zdrowia www.nfz.gov.pl,<br />
zakładka Zarządzenia Prezesa. Przypominamy,<br />
że kwalifikacje dotyczące pielęgniarki poz<br />
i położnej poz określone są w Ustawie z dnia<br />
27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki<br />
zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych<br />
(Dz.U.2008 Nr164 poz.1027). Kwalifikacje<br />
dotyczące pielęgniarki szkolnej określa<br />
Rozporządzenie Ministra zdrowia z dnia 28<br />
sierpnia 2009 r. w sprawie organizacji profilaktycznej<br />
opieki zdrowotnej nad dziećmi i młodzieżą<br />
(Dz. U.2009 Nr139 poz.1133). :<br />
Pielęgniarka podstawowej opieki<br />
zdrowotnej – to pielęgniarka, która ukończyła<br />
szkolenie specjalizacyjne w dziedzinie<br />
pielęgniarstwa: rodzinnego, pediatrycznego,<br />
środowiskowego, środowiskowo-rodzinnego,<br />
przewlekle chorych i niepełnosprawnych,<br />
opieki długoterminowej, w ochronie zdrowia<br />
pracujących, środowiska nauczania i wychowania,<br />
zachowawczego, promocji zdrowia<br />
i edukacji zdrowotnej lub ukończyła kurs<br />
kwalifikacyjny w dziedzinie pielęgniarstwa:<br />
rodzinnego, pediatrycznego, środowiskowego,<br />
środowiskowo-rodzinnego, przewlekle<br />
chorych i niepełnosprawnych, opieki długoterminowej,<br />
w ochronie zdrowia pracujących,<br />
środowiska nauczania i wychowania, zachowawczego,<br />
promocji zdrowia i edukacji zdrowotnej<br />
lub odbywa szkolenie specjalizacyjne<br />
w dziedzinie pielęgniarstwa: rodzinnego,<br />
pediatrycznego, opieki długoterminowej, środowiska<br />
nauczania i wychowania, zachowawczego,<br />
promocji zdrowia i edukacji zdrowotnej<br />
lub odbywa kurs kwalifikacyjny w dziedzinie<br />
pielęgniarstwa: rodzinnego, pediatrycznego,<br />
opieki długoterminowej, środowiska nauczania<br />
i wychowania, zachowawczego, promocji<br />
zdrowia i edukacji zdrowotnej lub posiada<br />
tytuł zawodowy magistra pielęgniarstwa oraz<br />
co najmniej trzyletni staż pracy w podstawowej<br />
opiece zdrowotnej, będącą świadczeniodawcą,<br />
z którym Fundusz zawarł umowę<br />
o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej,<br />
albo która jest zatrudniona lub wykonuje zawód<br />
u świadczeniodawcy, z którym Fundusz<br />
zawarł umowę o udzielanie świadczeń opieki<br />
zdrowotnej;<br />
Położna podstawowej opieki zdrowotnej<br />
– to położna, która ukończyła szkolenie<br />
specjalizacyjne w dziedzinie pielęgniarstwa:<br />
rodzinnego, środowiskowego, środowisko-<br />
-rodzinnego oraz promocji zdrowia i edukacji<br />
zdrowotnej lub ukończyła kurs kwalifikacyjny<br />
w dziedzinie pielęgniarstwa rodzinnego, środowiskowego,<br />
środowiskowo-rodzinnego,<br />
promocji zdrowia i edukacji zdrowotnej lub<br />
odbywa szkolenie specjalizacyjne w dziedzinie<br />
pielęgniarstwa: rodzinnego lub promocji zdrowia<br />
i edukacji zdrowotnej, lub odbywa kurs<br />
kwalifikacyjny w dziedzinie pielęgniarstwa:<br />
rodzinnego lub promocji zdrowia i edukacji<br />
zdrowotnej lub posiada tytuł zawodowy magistra<br />
położnictwa oraz co najmniej trzyletni<br />
staż pracy w podstawowej opiece zdrowotnej<br />
udzielającą świadczeń w ramach podstawowej<br />
opieki zdrowotnej, będącą świadczeniodawcą,<br />
z którym Fundusz zawarł umowę<br />
o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej<br />
albo która jest zatrudniona lub wykonuje zawód<br />
u świadczeniodawcy, z którym Fundusz<br />
zawarł umowę o udzielanie świadczeń opieki<br />
zdrowotnej;<br />
Pielęgniarka szkolna – to pielęgniarka,<br />
która ukończyła szkolenie specjalizacyjne<br />
w dziedzinie pielęgniarstwa środowiska nauczania<br />
i wychowania lub ukończyła kurs<br />
kwalifikacyjny w dziedzinie pielęgniarstwa<br />
środowiska nauczania i wychowania lub odbywa<br />
szkolenie specjalizacyjne w dziedzinie<br />
pielęgniarstwa środowiska nauczania i wychowania<br />
lub odbywa kurs kwalifikacyjny w dziedzinie<br />
pielęgniarstwa środowiska nauczania<br />
i wychowania lub posiada tytuł zawodowy<br />
magistra pielęgniarstwa oraz co najmniej trzyletni<br />
staż pracy w podstawowej opiece zdrowotnej,<br />
albo higienistka szkolna;<br />
Zarządzenie Nr 72/2009/DSOZ<br />
Prezesa<br />
Narodowego Funduszu Zdrowia<br />
z dnia 3 listopada 2009 r.<br />
w sprawie określenia warunków zawierania<br />
i realizacji umów o udzielanie<br />
świadczeń w rodzaju: podstawowa opieka<br />
zdrowotna.<br />
Na postawie art. 102 ust. 5 pkt 21 i 25 oraz<br />
art. 146 ust. 1 pkt 1 i 3 oraz art. 159 ust. 2 ustawy<br />
z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach<br />
opieki zdrowotnej finansowanych ze środków<br />
publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027,<br />
z późn. zm.1)), zarządza się, co następuje:<br />
Rozdział 1<br />
Postanowienia ogólne<br />
§1.<br />
Zarządzenie określa postępowanie w sprawie<br />
zawarcia i realizacji umowy o udzielanie<br />
świadczeń opieki zdrowotnej w rodzaju<br />
podstawowa opieka zdrowotna, zwanej dalej<br />
„umową”, a także warunki wymagane od<br />
świadczeniodawców zainteresowanych zawarciem<br />
umowy w tym rodzaju.<br />
Rozdział 5<br />
Świadczenia pielęgniarki poz<br />
§15.<br />
1. Przedmiotem umowy o udzielanie świadczeń<br />
pielęgniarki poz są świadczenia określone<br />
w załączniku Nr 2 do Rozporządzenia<br />
MZ.<br />
2. Pielęgniarka poz udziela świadczeń, o których<br />
mowa w ust. 1, z uwzględnieniem<br />
zakresu jej zadań, określonego w części I<br />
załącznika nr 2 do rozporządzenia Mini-<br />
6 W CIENIU CZEPKA
Informacje - NFZ<br />
stra Zdrowia z dnia 20 października 2005 r.<br />
w sprawie zakresu zadań lekarza, pielęgniarki<br />
i położnej podstawowej opieki<br />
zdrowotnej.<br />
3. Pielęgniarka poz sprawuje kompleksową<br />
opiekę pielęgniarską nad zadeklarowanymi<br />
do niej świadczeniobiorcami, uwzględniając<br />
w tym zgodnie z obowiązującym<br />
zakresem zadań, realizację na podstawie<br />
skierowania wydanego <strong>przez</strong> lekarza ubezpieczenia<br />
zdrowotnego, zleceń na zabiegi<br />
i procedury medyczne, których wykonanie<br />
możliwe jest w trybie ambulatoryjnym.<br />
4. Sprawowanie <strong>przez</strong> pielęgniarkę poz opieki<br />
nad zadeklarowanymi świadczeniobiorcami<br />
będącymi podopiecznymi DPS<br />
obejmuje:<br />
1) współudział w uzgodnieniu i tworzeniu<br />
<strong>przez</strong> zespół opiekuńczoterapeutyczny<br />
DPS indywidualnych planów opieki dla<br />
jego mieszkańców;<br />
2) edukację personelu DPS w zakresie wynikającym<br />
z potrzeb ustalonych planami<br />
opieki;<br />
3) realizację świadczeń pielęgnacyjno-<br />
-leczniczych i leczniczych wynikających<br />
z diagnozy pielęgniarskiej oraz zleceń<br />
lekarskich.<br />
5. Skierowanie, o którym mowa w ust. 3, pielęgniarka<br />
poz włącza do prowadzonej dokumentacji<br />
medycznej świadczeniobiorcy.<br />
Podlega ono archiwizacji oraz warunkom<br />
kontroli realizacji umowy.<br />
6. W przypadkach uzasadnionych względami<br />
medycznymi, wyłącznie w domu świadczeniobiorcy<br />
i jedynie na zlecenie lekarza<br />
poz, do którego zadeklarowany jest świadczeniobiorca,<br />
pobiera materiały do badań<br />
diagnostycznych. Świadczenie realizuje<br />
zgodnie z przekazanymi <strong>przez</strong> zleceniodawcę<br />
standardami jakości opracowanymi<br />
<strong>przez</strong> pracownię diagnostyczną, z którą<br />
zleceniodawca współpracuje oraz z zachowaniem<br />
zasad określonych w ust. 4 części I<br />
załącznika Nr 2 do Rozporządzenia MZ.<br />
7. Świadczenia w ramach profilaktyki gruźlicy<br />
pielęgniarka poz realizuje zgodnie z warunkami<br />
określonymi w części III załącznika<br />
Nr 2 do Rozporządzenia MZ oraz w zarządzeniu.<br />
8. Świadczenia w monitorowaniu rozwoju zadeklarowanych<br />
do pielęgniarki poz dzieci<br />
i młodzieży w tym wizyty patronażowe<br />
oraz testy przesiewowe adekwatne do wieku<br />
rozwojowego świadczeniobiorcy, pielęgniarka<br />
poz realizuje zgodnie z warunkami<br />
określonymi w części II załącznika Nr 2 do<br />
Rozporządzenia MZ oraz w § 3 ust. 1 pkt 4<br />
rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 28<br />
sierpnia 2009 r. w sprawie organizacji profilaktycznej<br />
opieki zdrowotnej nad dziećmi<br />
i młodzieżą (Dz.U. Nr 139, poz. 1133).<br />
9. Pielęgniarka poz dokumentuje świadczenia<br />
udzielone zgodnie z przedmiotem umowy,<br />
w dokumentacji medycznej prowadzonej<br />
na podstawie przepisów odrębnych, oraz<br />
w Ankiecie świadczeniobiorcy w profilaktyce<br />
gruźlicy, której wzór określa załącznik<br />
nr 6 do zarządzenia.<br />
10. Świadczeniodawca realizujący umowę<br />
o udzielanie świadczeń pielęgniarki poz,<br />
może realizować w ramach odrębnej umowy,<br />
zgodnie z zasadami określonymi w rozdziale<br />
8,<br />
11. Jeżeli świadczeniodawca realizujący umowę<br />
w zakresie świadczeń pielęgniarki poz<br />
nie realizuje nocnej i świątecznej ambulatoryjnej<br />
lub wyjazdowej opieki pielęgniarskiej<br />
w poz, to w celu zapewnienia<br />
zadeklarowanym do niego świadczeniobiorcom<br />
dostępności do świadczeń, o których<br />
mowa w art. 55 ust. 3 ustawy, pozostających<br />
w zakresie zadań pielęgniarki<br />
poz, udziela oświadczenia o przekazaniu<br />
przedmiotowej opieki innemu świadczeniodawcy,<br />
zgodnie z zasadami określonymi<br />
w rozdziale 8.<br />
§ 16.<br />
Normy dotyczące liczby świadczeniobiorców<br />
1. Maksymalna liczba świadczeniobiorców objętych<br />
opieką <strong>przez</strong> jedną pielęgniarkę poz<br />
nie powinna przekroczyć 2750 osób.<br />
2. Pielęgniarka poz może tworzyć listę świadczeniobiorców<br />
tylko u jednego świadczeniodawcy<br />
poz.<br />
§ 17.<br />
Organizacja udzielania świadczeń i dostępność<br />
do świadczeń pielęgniarki poz<br />
Świadczeniodawca zapewnia dostępność<br />
do świadczeń będących przedmiotem umowy<br />
od poniedziałku do piątku w godz. od 8.00 do<br />
18.00, z wyłączeniem dni ustawowo wolnych<br />
od pracy, zgodnie z harmonogramem stanowiącym<br />
integralną część umowy, przestrzegając<br />
następujących zasad organizacji udzielania<br />
świadczeń:<br />
1) świadczenia pielęgniarskie realizowane<br />
są w formie świadczeń ambulatoryjnych<br />
w miejscu udzielania świadczeń oraz,<br />
w przypadkach uzasadnionych wskazaniami<br />
medycznymi - po<strong>przez</strong> wizyty<br />
domowe: dni i godziny przyjęć, w tym<br />
wizyt domowych, określa harmonogram<br />
pracy pielęgniarki stanowiący integralną<br />
część umowy;<br />
2) świadczenia lecznicze realizowane na<br />
podstawie zlecenia lekarza ubezpieczenia<br />
zdrowotnego, wykonywane są<br />
zgodnie z terminami określonymi w treści<br />
zlecenia lub skierowania.<br />
§ 18.<br />
Finansowanie świadczeń pielęgniarki<br />
poz<br />
1. Finansowanie świadczeń pielęgniarki poz<br />
realizowane jest zgodnie z określoną w załączniku<br />
nr 1 do zarządzenia roczną stawką<br />
kapitacyjną.<br />
2. W stosunku do świadczeniobiorcy zadeklarowanego<br />
do pielęgniarki poz, stawka kapitacyjna<br />
korygowana jest współczynnikiem<br />
odpowiednim dla grupy wiekowej właściwej<br />
dla świadczeniobiorcy albo charakteru<br />
miejsca pobytu świadczeniobiorcy:<br />
1) od 0 do 6 roku życia – współczynnikiem<br />
1,3;<br />
2) od 7 roku życia do 65 roku życia – współczynnikiem<br />
1,0;<br />
3) powyżej 65 roku życia – współczynnikiem<br />
2,0;<br />
4) podopieczni DPS lub placówki socjalizacyjnej,<br />
interwencyjnej lub resocjalizacyjnej<br />
– współczynnikiem 3,5.<br />
3. Kapitacyjna stawka roczna, o której mowa<br />
w ust. 1, nie obejmuje świadczeń udzielanych<br />
<strong>przez</strong> pielęgniarkę poz, dla których<br />
warunki umowy ustalają inne zasady finansowania.<br />
4. Ceny jednostkowe jednostek rozliczeniowych<br />
świadczeń, o których mowa w ust. 3<br />
określa załącznik nr 1 do zarządzenia.<br />
5. Należność z tytułu realizacji świadczeń wypłacana<br />
jest raz w miesiącu na podstawie<br />
wystawionego <strong>przez</strong> świadczeniodawcę<br />
rachunku<br />
Rozdział 6<br />
Świadczenia położnej poz<br />
§ 19.<br />
1. Przedmiotem umowy o udzielanie świadczeń<br />
położnej poz są świadczenia okre-<br />
12 (218) 2009<br />
7
Informacje - NFZ<br />
ślone w załączniku Nr 3 do Rozporządzenia<br />
MZ.<br />
2. Położna poz udziela świadczeń, o których<br />
mowa w ust. 1, z uwzględnieniem zakresu<br />
jej zadań, określonego w części II załącznika<br />
Nr 2 do rozporządzenia Ministra Zdrowia<br />
z dnia 20 października 2005 r. w sprawie zakresu<br />
zadań lekarza, pielęgniarki i położnej<br />
podstawowej opieki zdrowotnej.<br />
3. Wizyty profilaktyczne realizowane <strong>przez</strong><br />
położną poz obejmują:<br />
1) dokonanie rozpoznania problemów<br />
zdrowotnych populacji objętej opieką;<br />
2) zaplanowanie i realizację na rzecz populacji<br />
objętej opieką, w zakresie posiadanych<br />
kompetencji, świadczeń profilaktycznych<br />
oraz z zakresu promocji<br />
zdrowia, w tym: prowadzenie edukacji<br />
kobiet w ciąży oraz w ciąży wysokiego<br />
ryzyka, przygotowującej kobiety do<br />
odbycia porodu, z zachowaniem poniższych<br />
zasad:<br />
a) podstawą prowadzenia edukacji<br />
przedporodowej dla kobiet w ciąży,<br />
w tym kobiet w ciąży wysokiego ryzyka,<br />
jest opracowany <strong>przez</strong> położną<br />
poz i stanowiący integralną część<br />
dokumentacji medycznej świadczeniobiorcy,<br />
plan edukacji (także<br />
w przypadku świadczeń realizowanych<br />
w formie grupowej),<br />
b) wizyty w edukacji przedporodowej<br />
realizowane są <strong>przez</strong> położną poz,<br />
począwszy od 26 tygodnia ciąży do<br />
terminu rozwiązania, z częstotliwością<br />
nie większą niż 2 razy w tygodniu;<br />
4. Wizyty patronażowe obejmują opiekę nad<br />
noworodkiem do ukończenia 2 miesiąca<br />
życia oraz kobietą w okresie połogu i realizowane<br />
są <strong>przez</strong> położną poz, w trakcie od<br />
4 do 6 wizyt, zgodnie z warunkami określonymi<br />
w części II załącznika Nr 3 do Rozporządzenia<br />
MZ.<br />
5. Wizyty położnej poz w opiece pielęgnacyjnej<br />
nad kobietą po operacji ginekologicznej<br />
lub onkologiczno-ginekologicznej<br />
obejmują okres od momentu wypisu ze<br />
szpitala do całkowitego zagojenia się rany<br />
pooperacyjnej i realizowane są <strong>przez</strong> położną<br />
na podstawie skierowania, o którym<br />
mowa w § 12 ust. 10 pkt 1 Ogólnych warunków<br />
umów i zgodnie z zaleceniami w nim<br />
zawartymi.<br />
6. Położna poz dokumentuje udzielane świadczenia<br />
zdrowotne w prowadzonej indywidualnej<br />
dokumentacji medycznej świadczeniobiorcy.<br />
Wykonanie wizyt, o których<br />
mowa w ust. 3–5, dodatkowo potwierdza<br />
podpisem świadczeniobiorcy/opiekuna.<br />
§ 20.<br />
Normy dotyczące liczby świadczeniobiorców<br />
Maksymalna liczba świadczeniobiorców<br />
objętych opieką <strong>przez</strong> jedną położną poz nie<br />
powinna przekroczyć 6 600 osób.<br />
§ 21.<br />
Organizacja oraz dostępność do świadczeń<br />
położnej poz<br />
Świadczeniodawca zapewnia dostępność<br />
do świadczeń będących przedmiotem umowy<br />
od poniedziałku do piątku w godz. od 8.00 do<br />
18.00, z wyłączeniem dni ustawowo wolnych<br />
od pracy, zgodnie z harmonogramem stanowiącym<br />
integralną część umowy, przestrzegając<br />
następujących zasad organizacji udzielania<br />
świadczeń:<br />
1) położna poz realizuje świadczenia po<strong>przez</strong><br />
wizyty ambulatoryjne w miejscu udzielania<br />
świadczeń oraz w przypadkach uzasadnionych<br />
wskazaniami medycznymi - po<strong>przez</strong><br />
wizyty domowe: dni i godziny przyjęć,<br />
w tym wizyt domowych, określa harmonogram<br />
pracy położnej stanowiący integralną<br />
część umowy;<br />
2) świadczenia lecznicze realizowane na podstawie<br />
zlecenia lekarza ubezpieczenia zdrowotnego,<br />
wykonywane są zgodnie z terminami<br />
określonymi w treści zlecenia lub<br />
skierowania.<br />
§ 22.<br />
Finansowanie świadczeń położnej poz<br />
1. Finansowanie świadczeń położnej poz realizowane<br />
jest zgodnie z określoną w załączniku<br />
nr 1 do zarządzenia roczną stawką<br />
kapitacyjną.<br />
2. Kapitacyjna stawka roczna, o której mowa w<br />
ust. 1, nie obejmuje świadczeń udzielanych<br />
<strong>przez</strong> położną poz, dla których warunki<br />
umowy ustalają inne zasady finansowania<br />
3. Świadczenia, o których mowa w ust. 2, finansowane<br />
są na podstawie cen jednostkowych<br />
jednostek rozliczeniowych określonych<br />
w załączniku nr 1 do zarządzenia.<br />
4. Należność z tytułu realizacji świadczeń wypłacana<br />
jest raz w miesiącu na podstawie<br />
wystawionego <strong>przez</strong> świadczeniodawcę<br />
rachunku<br />
Rozdział 7<br />
Świadczenia pielęgniarki szkolnej<br />
§ 23.<br />
1. Przedmiotem umowy o udzielanie świadczeń<br />
pielęgniarki szkolnej są świadczenia<br />
określone w części I załącznika Nr 4 do Rozporządzenia<br />
MZ.<br />
2. Pielęgniarka szkolna obejmuje opieką dzieci<br />
i młodzież szkolną począwszy od klasy „0”<br />
(w szkołach podstawowych) do ostatniej<br />
klasy szkoły ponadgimnazjalnej, z wyłączeniem<br />
szkół dla dorosłych.<br />
3. Świadczenia profilaktyczne dla dzieci i młodzieży<br />
szkolnej do ukończenia 19 roku życia<br />
pielęgniarka szkolna wykonuje zgodnie<br />
z warunkami realizacji testów przesiewowych<br />
określonych w części II załącznika<br />
Nr 4 do Rozporządzenia MZ.<br />
§ 24.<br />
Normy dotyczące liczby świadczeniobiorców<br />
Zalecana liczba uczniów przypadająca na<br />
jedną pielęgniarkę szkolną traktowana jako<br />
wartość dla jednego etatu przeliczeniowego<br />
zależna jest od typu szkoły, w której realizowane<br />
są świadczenia i ustalana według zasad<br />
określonych dla wymaganej dostępności<br />
personelu w części III pkt 2 załącznika Nr 4 do<br />
Rozporządzenia MZ.<br />
§ 25.<br />
Organizacja, dostępność do świadczeń<br />
pielęgniarki szkolnej<br />
oraz zasady tworzenia listy uczniów<br />
1. Pielęgniarka szkolna zapewnia dostępność<br />
do świadczeń w wymiarze czasu pracy proporcjonalnym<br />
do liczby uczniów objętych<br />
opieką, z uwzględnieniem zasad określonych<br />
w §24 oraz planu godzin lekcyjnych,<br />
zgodnie z harmonogramem pracy stanowiącym<br />
integralną część umowy.<br />
2. Świadczeniodawca ubiegający się o zawarcie<br />
umowy o udzielanie świadczeń pielęgniarki<br />
szkolnej, przedkłada Funduszowi<br />
aktualną na dzień złożenia wniosku informację<br />
o szkołach, z którymi zawarł porozumienie<br />
o współpracy i charakterystyce<br />
populacji uczniów, która w tych szkołach<br />
zostanie objęta opieką świadczeniodawcy<br />
na podstawie zawartej umowy.<br />
3. Informację, o której mowa w ust. 2, sporzą-<br />
8 W CIENIU CZEPKA
Informacje - NFZ<br />
dza się zgodnie ze wzorem stanowiącym<br />
załącznik nr 7 do zarządzenia. Zawarte<br />
porozumienia, o których mowa w ust. 2,<br />
w formie kserokopii potwierdzonych za<br />
zgodność z oryginałem, dołącza się do tej<br />
Informacji.<br />
4. Przypisania uczniów do poszczególnych<br />
grup (A, B lub C) w szkołach typu III, z wyłączeniem<br />
szkół specjalnych dla dzieci i młodzieży<br />
niedostosowanej społecznie, należy<br />
dokonywać na podstawie wydanych orzeczeń<br />
o niepełnosprawności, które znajdują<br />
się w dokumentacji szkoły lub będących<br />
w posiadaniu ucznia.<br />
§ 26.<br />
Finansowanie świadczeń pielęgniarki<br />
szkolnej<br />
1. Finansowanie świadczeń pielęgniarki szkolnej<br />
realizowane jest: zgodnie z określoną<br />
w załączniku nr 1 do zarządzenia roczną<br />
stawką kapitacyjną.<br />
2. W stosunku do konkretnego ucznia, stawka<br />
kapitacyjna korygowana jest współczynnikiem<br />
odpowiednim dla typu szkoły, do której<br />
uczęszcza uczeń i jego charakterystyki<br />
zdrowotnej:<br />
1) uczniowie szkół typu I.1 – współczynnikiem<br />
1,0;<br />
2) uczniowie klas integracyjnych i sportowych<br />
w szkołach typu I.2 – współczynnikiem<br />
1,7;<br />
3) uczniowie szkół typu II – współczynnikiem<br />
1,7;<br />
4) uczniowie typu A w szkołach typu III<br />
– współczynnikiem 5,0;<br />
5) uczniowie typu B w szkołach typu III<br />
– współczynnikiem 9,4;<br />
6) uczniowie typu C w szkołach typu III<br />
– współczynnikiem 25,0.<br />
Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 72/2009/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 3 listopada 2009 r.<br />
WARTOŚCI STAWEK KAPITACYJNYCH, PORAD I RYCZAŁTÓW W POZ<br />
od 1 stycznia do 31 grudnia 2010 r.<br />
L.p. Nazwa świadczenia<br />
Jednostka rozliczeniowa<br />
Wartość rocznej stawki<br />
kapitacyjnej, ceny jednostkowej<br />
jednostek rozliczeniowych<br />
(w PLN)<br />
2.1 Świadczenia pielęgniarki poz Stawka kapitacyjna 24,24<br />
2.2 Świadczenia pielęgniarki poz w ramach realizacji profilaktyki gruźlicy Porada 4,00<br />
2.3<br />
2.4<br />
Świadczenia pielęgniarki poz udzielane w stanach nagłych zachorowań ubezpieczonym spoza OW oraz z terenu<br />
OW ale spoza gminy własnej i sąsiadujących i spoza listy zadeklarowanych pacjentów<br />
Świadczenia pielęgniarki poz udzielane w stanach nagłych zachorowań osobom spoza listy świadczeniobiorców<br />
innym niż ubezpieczone uprawnionym do świadczeń zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 pkt. 2 i 3 ustawy, osobom<br />
uprawnionym jedynie na podstawie ,,Karty Polaka” oraz obcokrajowcom posiadającym ubezpieczenie zdrowotne<br />
na podstawie zgłoszenia, w związku z czasowym zatrudnieniem na terytorium RP<br />
Porada 12,00<br />
Porada 12,00<br />
2.5<br />
Świadczenia pielęgniarki poz udzielane w stanach zachorowań osobom uprawnionym na podstawie przepisów o<br />
koordynacji (EKUZ, Certyfikat)<br />
Porada 12,00<br />
3.1 Świadczenia położnej poz Stawka kapitacyjna 13,56<br />
3.2 Wizyta położnej poz w edukacji przedporodowej Porada 31,00<br />
3.3 Wizyta patronażowa położnej poz Porada 26,00<br />
3.4<br />
3.5<br />
3.6<br />
Wizyta położnej poz w opiece pooperacyjnej nad kobietami po operacjach ginekologicznych i onkologiczno-ginekologicznych<br />
Świadczenia położnej poz udzielane w stanach nagłych zachorowań świadczeniobiorcom spoza OW oraz z terenu<br />
OW ale spoza gminy własnej i sąsiadujących i spoza listy zadeklarowanych pacjentów<br />
Świadczenia położnej poz udzielane w stanach nagłych zachorowań osobom spoza listy świadczeniobiorców innym<br />
niż ubezpieczone uprawnionym do świadczeń zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 pkt. 2 i 3 ustawy, osobom uprawnionym<br />
jedynie na podstawie ,,Karty Polaka” oraz obcokrajowcom posiadającym ubezpieczenie zdrowotne na<br />
podstawie zgłoszenia, w związku z czasowym zatrudnieniem na terytorium RP<br />
Porada 15,00<br />
Porada 12,00<br />
Porada 12,00<br />
3.7<br />
Świadczenia położnej poz udzielane w stanach zachorowań osobom uprawnionym na podstawie przepisów o koordynacji<br />
(EKUZ, Certyfikat)<br />
Porada 12,00<br />
4.1 Świadczenia pielęgniarki szkolnej Stawka kapitacyjna 38,40<br />
4.2 Świadczenia pielęgniarki szkolnej udzielane w ramach grupowej profilaktyki fluorkowej Stawka kapitacyjna 3,60<br />
12 (218) 2009<br />
9
Informacje<br />
UWAGA! GRYPA A(H1-N1)<br />
Przypomnienie o sposobie postępowania wobec chorych dotkniętych ciężką sepsą<br />
lub wstrząsem septycznym w tym również w przebiegu zakażenia wirusem A(H1-N1)<br />
dla Ordynatorów Oddziałów Anestezjologii i Intensywnej Terapii w Polsce<br />
o obowiązujących w tym zakresie wytycznych i zaleceniach<br />
Konsultanta Krajowego w dziedzinie Anestezjologii i Intensywnej Terapii.<br />
całkowicie zgodnych z międzynarodowymi wytycznymi opublikowanymi pod postacią Survaving Sepsis Campaign<br />
Guidelines (SSC) i opublikowanych w czasopiśmie Medycyna Praktyczna 2008/03 oraz przyjętych w całości<br />
<strong>przez</strong> Nadzór Krajowy w dziedzinie Anestezjologii i Intensywnej Terapii, także z rekomendacji Polskiej Grupy<br />
Sepsy, do których dostęp można uzyskać po<strong>przez</strong> stronę internetową Konsultanta Krajowego www.anestezjologia.bydgoszcz.pl.<br />
Minister Zdrowia<br />
Ewa Kopacz<br />
Konsultant Krajowy w dziedzinie Anestezjologii i Intensywnej Terapii<br />
dr hab. n. med. Krzysztof Kusza<br />
Informacja dla lekarzy<br />
w sprawie postępowania w związku z przypadkami grypy A(H1-N1)<br />
W związku u zwiększającą się liczbą zachorowań na zakażenia górnych<br />
dróg oddechowych, w tym na grypę A (H1N1) zaleca się co następuje:<br />
OBJAWY<br />
W większości przypadków choroba przebiega łagodnie. Podstawowy<br />
zestaw leków obniżających gorączkę i zmniejszających dolegliwości ze<br />
strony układu mięśniowego jest wystarczający. Nie zaleca się stosowania<br />
aspiryny.<br />
Nieskomplikowane przypadki grypy mogą być diagnozowane na podstawie<br />
objawów klinicznych.<br />
Następujące objawy<br />
sugerującą cięższy przebieg choroby:<br />
1. Wysoka gorączka trwająca dłużej niż 3 dni<br />
2. Spłycenie oddechu lub uczucie duszności<br />
3. Obecność krwi w plwocinie<br />
4. Obniżenie ciśnienia krwi<br />
5. Znaczne osłabienie, zawroty głowy<br />
6. Odwodnienie, które może prowadzić do skąpomoczu<br />
i zapaści<br />
Leczenia antywirusowe<br />
Leczenie antywirusowe jest zalecane:<br />
– Osobom, które maja większe ryzyko ciężkiego przebiegu choroby (np.<br />
kobiety w ciąży, noworodki i dzieci do 2 roku życia oraz pacjenci z przewlekłymi<br />
chorobami płuc, przewlekłej sterydoterapii i innych przewlekłych<br />
chorób) - należy stosować leczenie antywirusowe bezzwłocznie<br />
w przypadku umiarkowanego przebiegu choroby.<br />
– Osobom, u których stwierdza się ciężki lub pogarszający przebieg choroby<br />
Kobietom w ciąży zaleca się jak najszybciej kurację lekami antywirusowymi,<br />
niezależnie od przebiegu choroby (Uwaga – ostrożnie należy<br />
podawać do 3 miesiąca ciąży) .<br />
Należy również leczyć lekami antywirusowymi niemowlęta i dzieci<br />
do drugiego roku życia, zwłaszcza jeśli mają inne choroby, a objawy<br />
grypowe narastają.<br />
Osoby z podejrzeniem zapalenia płuc winny być niezwłocznie leczone<br />
antybiotykami i lekami antywirusowymi.<br />
Leczenie antywirusowe nie jest zalecane osobom, które mają niepowikłany<br />
lub łagodny przebieg i nie są w żadnych z powyżej wymienionych<br />
grup wysokiego ryzyka.<br />
Diagnostyka<br />
Dostępne paskowe testy przesiewowe charakteryzują bardzo niską<br />
swoistością (10-70 % z zależności od producenta), dlatego tez ich wyniki<br />
należy traktować z nieufnością .<br />
Osoby z cięższym przebiegiem infekcji grypopodobnej należy poddać<br />
diagnostyce genetycznej, a leczenie wdrożyć nie czekając na wyniki<br />
testów.<br />
Minister Zdrowia<br />
Ewa Kopacz<br />
Krajowy Konsultant<br />
w dziedzinie chorób zakaźnych<br />
Andrzej Horban<br />
10 W CIENIU CZEPKA
Prewencja<br />
mgr piel. Ewa Potężna-Rutkowska<br />
DOSTĘP NACZYNIOWY DO HEMODIALIZY.<br />
PRZETOKA TĘTNICZO-ŻYLNA.<br />
Jedną z metod leczenia niewydolności<br />
nerek jest hemodializa.<br />
Jednak warunkiem jej skutecznego<br />
przeprowadzenia jest uzyskanie dostępu<br />
naczyniowego pozwalającego<br />
na dostateczną podaż krwi.<br />
Rodzaje dostępu naczyniowego można podzielić<br />
na trzy zasadnicze grupy:<br />
− przetoki tętniczo-żylne z naczyń własnych,<br />
− przetoki tętniczo-żylne z wykorzystaniem<br />
protez z materiałów syntetycznych,<br />
− cewniki w dużych naczyniach krwionośnych.<br />
Przetoki tętniczo-żylne<br />
z naczyń własnych<br />
W zdrowym organizmie nie występują naturalne<br />
i bezpośrednie połączenia między dużą<br />
tętnicą a dużą żyłą, krew musi przepłynąć <strong>przez</strong><br />
tkanki w celu ich odżywienia. Przetoka dializacyjna<br />
jest to wytwarzane <strong>przez</strong> chirurga sztuczne<br />
połączenie tętnicy z żyłą, najczęściej na przedramieniu<br />
lub ramieniu (rys. 1).<br />
rys. 1<br />
Zabieg przeprowadza się w znieczuleniu<br />
miejscowym. Połączenie takie powoduje wzrost<br />
ilości krwi płynącej w żyle.<br />
Pierwszą przetokę wykonuje się zwykle<br />
w okolicy nadgarstka dłoni niedominującej (tzn.<br />
u osób praworęcznych w okolicy lewego nadgarstka,<br />
a u osób leworęcznych w okolicy prawego<br />
nadgarstka). Chirurg wykonuje kilkucentymetrowe<br />
nacięcie skóry, odsłania naczynia<br />
krwionośne i łączy przebiegającą w okolicy nadgarstka<br />
tętnicę promieniową z żyłą odpromieniową.<br />
Następnie skóra zostaje zszyta i zakładany<br />
jest sterylny opatrunek. Szwy usuwane są<br />
zwykle po 7-10 dniach. Cały zabieg trwa około<br />
30-45 min; jego długość zależy przede wszystkim<br />
od stanu tętnicy i żyły. Zniszczone naczynia<br />
krwionośne, np. <strong>przez</strong> proces cukrzycowy,<br />
utrudniają zabieg.<br />
W momencie wykonywania przetoki żyła<br />
i tętnica są wąskie. Np. w pierwszej przetoce położonej<br />
w okolicy nadgarstka naczynia te mają<br />
średnicę ok. 2 mm. Po połączeniu tętnicy z żyłą<br />
krew przepływa <strong>przez</strong> żyłę w dużej ilości, co<br />
doprowadza w krótkim czasie do jej poszerzenia.<br />
Przeciętnie po 6 tygodniach od zabiegu wytworzenia<br />
przetoki żyła powiększa swoją średnicę<br />
do 4-6 mm, a tętnienie jest łatwo wyczuwalne<br />
na całej długości jej przebiegu. Dodatkowo nad<br />
przetoką słyszalny jest charakterystyczny szum,<br />
zgodny z rytmem serca pacjenta. Często, zwłaszcza<br />
na początku do jego wysłuchania potrzebny<br />
jest stetoskop. W przypadku dojrzałej przetoki,<br />
z bardzo dużym przepływem krwi wystarczy<br />
przyłożyć ucho. Dla specjalisty charakter tego<br />
dźwięku wiele mówi o jakości i ewentualnej patologii<br />
zespolenia. Ponadto ściana naczynia ulega<br />
znacznemu pogrubieniu, dzięki czemu toleruje<br />
zwiększony przepływ krwi i późniejsze częste<br />
nakłucia igłą. Po okresie dojrzewania możliwe<br />
są pierwsze nakłucia żyły.<br />
Często taka żyła położona jest płytko pod<br />
skórą, aby była widoczna lub bardzo łatwo wyczuwalna<br />
po przyłożeniu dłoni do skóry przedramienia<br />
lub ramienia. W trakcie hemodializy żyłę<br />
nakłuwa się dwoma igłami. Jedna z igieł wkłuwana<br />
jest w środek położony bliżej dłoni i służy<br />
do pobierania krwi, która przekazywana jest<br />
do aparatu potocznie zwanego sztuczną nerką,<br />
gdzie jest oczyszczana, druga wkłuwana w<br />
żyłę bliżej ramienia, służy do oddawania<br />
krwi po jej oczyszczeniu (rys. 2)<br />
Niestety, przetoka dializacyjna zazwyczaj<br />
nie działa w należyty, właściwy sposób<br />
<strong>przez</strong> całe życie. U niektórych chorych<br />
przetoki funkcjonują prawidłowo <strong>przez</strong><br />
kilkanaście lat (nawet do 25), u innych (a<br />
takich jest większość) czas ten ograniczony<br />
bywa do lat kilku lub nawet kilku<br />
miesięcy. Średnia długość korzystania z jednej<br />
przetoki wynosi 2-3 lata, przy czym przetoki wykonane<br />
z własnych naczyń krwionośnych działają<br />
dłużej od przetok wykonanych ze sztucznych<br />
protez. Jeśli przetoka nie działa prawidłowo<br />
i nie jest właściwie leczona, dochodzi do jej<br />
zamknięcia, czemu towarzyszy ustanie tętnienia<br />
nad miejscem połączenia z tętnicą i nad żyłą na<br />
całej jej długości.<br />
Aby chory mógł być nadal dializowany, należy<br />
wówczas wytworzyć kolejną przetokę dializacyjną.<br />
Kolejno wybieranymi miejscami są:<br />
okolica nadgarstka dłoni dominującej, przedramiona<br />
i ramiona obu kończyn górnych. W wyjątkowych<br />
przypadkach chirurg jest zmuszony<br />
do wytworzenia przetoki w nietypowej lokalizacji<br />
(tzw. przetoki egzotyczne) – na udzie, na<br />
ścianie klatki piersiowej (pomiędzy żyłą podobojczykową<br />
jednej strony, np. prawej, a tętnicą<br />
podobojczykową drugiej strony, np. lewej),<br />
na klatce piersiowej i jamie brzusznej (od tętnicy<br />
podobojczykowej do żyły biodrowej). Chirurg<br />
stara się wykorzystać wszystkie dostępne<br />
miejsca do wytworzenia przetoki dializacyjnej,<br />
pamiętając, że okres jej funkcjonowania wynosi<br />
ok. 2-3 lat, a spotyka się już chorych dializowanych<br />
30 lat i okres ten będzie się wydłużał.<br />
Jednocześnie liczba miejsc odpowiednich do<br />
wytworzenia przetoki jest ograniczona. Każde<br />
miejsce, w którym można ją wykonać, jest zatem<br />
na wagę złota.<br />
Należy o tym pamiętać nawet w okresie<br />
znacznie poprzedzającym konieczność leczenia<br />
nerkozastępczego. Wszelkie zabiegi mogące spowodować<br />
stan zapalny żyły (wenflony, drażniące<br />
leki podawane dożylnie), a w konsekwencji jej<br />
rys.2<br />
12 (218) 2009<br />
11
Prewencja<br />
rys.3<br />
zbliznowacenie lub niedrożność należy ograniczyć<br />
do minimum. Dotyczy to zwłaszcza osób<br />
u których istnieje duże prawdopodobieństwo<br />
wystąpienia niewydolności nerek, np. cukrzyków,<br />
chorych z nadciśnieniem, przewlekłymi<br />
chorobami nerek, z wielotorbielowatością nerek<br />
w rodzinie. Jeśli procedury wcześniej wymienione<br />
są koniecznością to w miarę możliwości żyłę<br />
należy nakłuwać jak najbliżej dłoni, a nie zaczynać<br />
od zgięcia łokciowego.<br />
Chory posiadający prawidłowo wykonaną,<br />
dojrzałą, gotową do użytkowania przetokę powinien<br />
pamiętać, że jest ona niezbędna do czyszczenia<br />
organizmu, a czas jej działania zwykle<br />
ograniczony. Żywotność w dużym stopniu zależy<br />
od jej wykorzystywania. Nie należy nakłuwać<br />
żyły w okolicy jej bezpośredniego połączenia<br />
z tętnicą. Ochroną objęte jest około 5 cm żyły<br />
w okolicach blizny na skórze. Igły powinny<br />
być zawsze wkłuwane ostrzem w kierunku przepływu<br />
krwi (najczęściej kierunku stawu ramiennego).<br />
Żyłę należy nakłuwać w taki sposób, aby<br />
przebita została tylko jedna, bliższa skóry, ściana<br />
naczynia (a nie „na wylot”). Istotne jest też,<br />
by nie rozpoczynać nakłuwania żyły przed zakończeniem<br />
jej dojrzewania i nie nakłuwać jej w<br />
innym niż hemodializa celu, np. pobrania krwi<br />
czy podania leków. W miejscach wielokrotnych<br />
nakłuć ściana ulega stopniowemu zniszczeniu<br />
co zmniejsza jej wytrzymałość mechaniczną.<br />
Pod wpływem dużego przepływu krwi i związanego<br />
z tym wysokiego ciśnienia dochodzi do<br />
uwypuklenia ściany żyły, a tym samym do jej<br />
poszerzenia. Poszerzenia te w miejscach nakłuć<br />
mogą osiągać znaczne rozmiary (do 3 cm średnicy),<br />
co zagraża pęknięciem naczynia i intensywnym<br />
krwawieniem.<br />
Inną częstą przyczyną utraty funkcji zespolenia<br />
jest infekcja. Każda procedura związana<br />
z zespoleniem (zmiana opatrunku, nakłuwanie<br />
do hemodializy) musi być wykonana z zachowaniem<br />
zasad aseptyki i antyseptyki. Także pacjent<br />
każdorazowo przed dializą powinien kończynę<br />
z zespoleniem umyć ciepłą wodą z mydłem, a po<br />
osuszeniu skóry dodatkowo zastosować preparat<br />
dezynfekujący. Rolą personelu pielęgniarskiego<br />
jest przede wszystkim edukować chorych,<br />
zwłaszcza tych rozpoczynających leczenie nerkozastępcze.<br />
Wtedy jest szansa na wytworzenie<br />
prawidłowych nawyków procentujących w przyszłości<br />
dłuższym funkcjonowaniem dostępu naczyniowego.<br />
Personel medyczny, świadomy znaczenia, jakie<br />
posiada prawidłowo działająca przetoka dializacyjna,<br />
powinien roztoczyć nad nią szczególnie<br />
troskliwą opiekę. Jednak nikt tak nie zna ciała<br />
chorego jak on sam i nikt tak szybko nie zauważa<br />
zmian w przetoce jak jej właściciel. Z tego<br />
też względu chory powinien sam nauczyć się<br />
podstawowych zasad opieki i badania przetoki<br />
dializacyjnej. Kluczową kwestią jest codzienne,<br />
samodzielne badanie przetoki. Ocena żyły<br />
na całej długości zajmuje nie więcej niż minutę<br />
i należy ją przeprowadzać kilka razy dziennie<br />
(co najmniej trzy: po przebudzeniu, około<br />
południa i przed zaśnięciem). Podczas badania<br />
należy sprawdzać nie tylko tętno nad żyłą, ale<br />
i pojawienie się zaczerwienienia na skórze lub<br />
owalnych pogrubień w okolicy żyły. Mogą być<br />
to objawy wielu patologicznych zmian. Wczesne<br />
ich zaobserwowanie i zgłoszenie lekarzowi<br />
prowadzącemu pozwoli wdrożyć właściwe metody<br />
diagnostyczne (USG) i określić charakter<br />
patologii. W przypadku stwierdzenia braku<br />
tętna nad jakimkolwiek odcinkiem żyły należy<br />
ten fakt niezwłocznie zgłosić lekarzowi prowadzącemu.<br />
Także przed zaśnięciem, poza opisanym wyżej<br />
badaniem przetoki, chory powinien pamiętać<br />
o takim ułożeniu ręki z przetoką, aby nie spowodować<br />
uciśnięcia żyły, które prowadzi do jej zakrzepnięcia.<br />
Każdy ucisk trwający kilka minut<br />
zatrzymuje przepływ krwi i może powodować<br />
jej zakrzepnięcie, a w konsekwencji unieruchomienie<br />
(zatrzymanie działania) przetoki. Dlatego<br />
też nie dozwolone jest zakładanie mankietu<br />
ciśnieniomierza na kończynę z zespoleniem<br />
i pomiar RR. Dotyczy to także każdego innego<br />
długotrwałego ucisku spowodowanego np. założeniem<br />
stazy czy nieprawidłowo założonym<br />
opatrunkiem gipsowym.<br />
Przetoka tętniczo-żylna z wykorzystaniem<br />
materiałów syntetycznych<br />
Czasami po wyczerpaniu wszystkich możliwości<br />
wytworzenia dostępu naczyniowego z naczyń<br />
własnych wtórnym sposobem może być<br />
wykorzystanie protez naczyniowych, najczęściej<br />
z politetrafluoroetylenu (PTFE) popularnie nazywanych<br />
„goreteksami”, najczęściej o średnicy<br />
6mm.(rys. 3) Lokalizacja i sposób wykonania<br />
tego typu dostępu jest podobna jak przetoki<br />
z naczyń własnych (przedramię, ramię, udo,<br />
klatka piersiowa)<br />
Zaletą tego typu protez jest możliwość ich<br />
wcześniejszego nakłuwania (po ok. 2 tygodniach).<br />
Wadą natomiast krótszy okres użytkowania,<br />
skłonność do zwężeń w okolicy zespolenia<br />
z naczyniem własnym, większe ryzyko<br />
zakażenia.<br />
Podsumowując:<br />
− przetoka dializacyjna służy tylko i wyłącznie<br />
do przeprowadzenia hemodializy, a nie<br />
do pobierania krwi czy podawania leków!<br />
− długotrwały ucisk na przetokę może spowodować<br />
jej uszkodzenie, dlatego nie należy<br />
mierzyć ciśnienia tętniczego na kończynie<br />
z czynnym zespoleniem.<br />
− stan naczyń krwionośnych, a co za tym idzie<br />
potencjalna możliwość wykonania przetoki<br />
tętniczo-żylnej w dużym stopniu zależy od<br />
postępowania personelu pielęgniarskiego<br />
w okresie nawet znacznie poprzedzającym<br />
konieczność leczenia nerkozastępczego<br />
(wenflony!!!).<br />
− wszelkie procedury medyczne związane<br />
z przetoką dializacyjną muszą odbywać się<br />
z zachowaniem zasad aseptyki i antyseptyki.<br />
− rolą personelu pielęgniarskiego jest także<br />
edukować chorych w zakresie zapobiegania<br />
infekcji, funkcjonowania w życiu codziennym<br />
z przetoką i zgłaszania wszelkich nieprawidłowości<br />
w jej funkcjonowaniu.<br />
Literatura:<br />
– „Przetoka dializacyjna 10 pytań głównych” Poradnik<br />
dla personelu medycznego Stacji Dializ; R. Pietura<br />
– „Dostępy naczyniowe do dializ”; red. P. Chęciński,<br />
S. Czekalski, G. Oszkins, S. Zapalski; wyd. Urban&Partner;<br />
Wrocław 2001<br />
– „Nefrologia, skrypt dla studentów i lekarzy”; red.<br />
Z. Szewczyk; wyd. Akademia Medyczna we Wrocławiu;<br />
Wrocław 1996<br />
– „Dializoterapia w codziennej praktyce”; red. B. Rutkowski;<br />
wyd. MAKmed; Gdańsk 1994<br />
12 W CIENIU CZEPKA
PTP<br />
<strong>Dolnośląska</strong> <strong>Okręgowa</strong> Rada <strong>Pielęgniarek</strong> i Położnych we Wrocławiu z radością przyjęła informację<br />
o ponownym wyborze na stanowisko Przewodniczącej Polskiego Towarzystwa Pielęgniarskiego<br />
Oddział we Wrocławiu Pani mgr Teresy Fichtner-Jeruzel.<br />
Serdecznie gratulujemy i mamy nadzieję na dalszą współpracę.<br />
mgr Urszula Olechowska<br />
Przewodnicząca Dolnośląskiej Okręgowej Rady<br />
<strong>Pielęgniarek</strong> i Położnych we Wrocławiu.<br />
12 (218) 2009<br />
GRATULACJE<br />
Warszawa, 27.10. 2009 r.<br />
Pani mgr Teresa Fichtner -Jeruzel<br />
Przewodnicząca<br />
Oddziału PTP we Wrocławiu<br />
Szanowna Pani Przewodnicząca!<br />
W imieniu Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa<br />
Pielęgniarskiego serdecznie gratuluję<br />
wyboru na kadencję 2009 — 2013 i jednocześnie<br />
dziękuję za poprzedni okres pracy społecznej<br />
na rzecz Towarzystwa, jako Przewodnicząca<br />
Oddziału.<br />
Czas od ostatnich wyborów szybko przeminął.<br />
Zdajemy sobie sprawę, iż bez Pani pracy<br />
w terenie, Towarzystwo nie mogłoby istnieć.<br />
Dla każdej organizacji najważniejsze są jej filary<br />
członkowie kół/oddziałów, którzy swoim zaangażowaniem<br />
i wiarą w przyszłość pielęgniarstwa<br />
czynią wiele dobrych rzeczy dla przyszłości Towarzystwa<br />
a tym samym dla naszej profesji. Inwestowanie<br />
w pielęgniarstwo to inwestowanie<br />
w pacjenta, bez tego nie można mówić o dobrej<br />
praktyce, etyce, a przede wszystkim o tożsamości<br />
zawodowej. Przez lata swojej działalności<br />
swoim zaangażowaniem kształtowała Pani Tożsamość<br />
Zawodową koleżanek i kolegów, a swoją<br />
postawą wskazywała Pani młodym ludziom<br />
kierunek, w którym należy podążać. Bycie Liderem<br />
jest wielką umiejętnością. Niewiele osób<br />
może poszczycić się uznaniem i zaufaniem swoich<br />
koleżanek i kolegów.<br />
Jeszcze raz bardzo dziękuję za czteroletnie<br />
towarzyszenie Zarządowi Głównemu w trudnej<br />
drodze poszukiwania wspólnych ścieżek<br />
dla obecnych i przyszłych pokoleń i kreowaniu<br />
twórczej przyszłości. Na ręce Pani składam<br />
Gratulacje dla całego Zarządu Oddziału i pozostałych<br />
Organów.<br />
Licząc na dalszą współpracę,<br />
Z poważaniem<br />
Dorota Kilańska<br />
Przewodnicząca Zarządu Głównego<br />
Polskiego Towarzystwa Pielęgniarskiego<br />
KOMUNIKAT NR 1<br />
Zarząd Główny Polskiego Towarzystwa Pielęgniarskiego<br />
Koło Liderów Pielęgniarstwa przy ZG PTP<br />
serdecznie zapraszają do udziału<br />
w V Ogólnopolskim Konkursie<br />
„PIELĘGNIARKA ROKU 2009”<br />
Celem Konkursu jest wyłonienie i nagrodzenie pielęgniarek liderów, osób<br />
o najlepszym przygotowaniu zawodowym, etycznym i zaangażowaniu na<br />
rzecz środowiska pielęgniarskiego.<br />
Zapraszamy do udziału w Konkursie<br />
Liczymy na rozpropagowanie informacji we wszystkich zakładach opieki<br />
zdrowotnej na terenie działania Oddziałów PTP.<br />
Konkurs odbywać się będzie w trzech etapach według następującego harmonogramu;<br />
• wyłonienie uczestników Konkursu w poszczególnych ZOZ - ach do dn. 31.01.2010 r.<br />
• eliminacje w Oddziałach Wojewódzkich PTP dn. 5.03.2010r godz.12.oo<br />
• III etap – prezentacja własna (szczegóły Komunikat nr 2, strona www.ptp.na1.pl)<br />
Dodatkowe informacje: Dorota Jacyna, tel. (0-22) 861-02-46,<br />
kom. 0-509-759-219, e-mail: dorotajacyna@gmail.com<br />
Uwaga!<br />
Regulamin Konkursu i Karta Zgłoszenia Uczestnictwa Konkursu są dostępne<br />
na stronie internetowej naszej Izby www.doipip.wroc.pl<br />
Serdecznie zapraszamy na posiedzenia naukowe<br />
Polskiego Towarzystwa Pielęgniarskiego, które organizowane są<br />
w Sali Konferencyjnej Okręgowego Szpitala Kolejowego<br />
we Wrocławiu przy ul. Wiśniowej 36.<br />
21.01.2010 g. 13 00 – dr A. Szeląg<br />
Nowoczesne standardy przetaczania krwi<br />
i preparatów krwiopochodnych<br />
18.02.2010 g. 13 00 – dr D. Wyśko<br />
Profilaktyka pierwotna i wtórna choroby niedokrwiennej serca<br />
18.03.2010 g. 13 00 – dr hab. I. Całkosiński<br />
Wpływ środowiska i stresu na wskaźniki diagnostyczne<br />
15.04.2010 g. 13 00 – mgr Teresa Fichtner-Jeruzel Etos pielęgniarski<br />
Wszystkiego najlepszego z okazji Świąt Bożego Narodzenia<br />
oraz Nowego Roku<br />
wszystkim koleżankom pielęgniarkom i położnym<br />
życzy<br />
13<br />
Zarząd Oddziału Polskiego Towarzystwa Pielęgniarskiego<br />
we Wrocławiu
Pielęgniarstwo<br />
1 grudnia – ŚWIATOWY DZIEŃ WALKI Z AIDS<br />
Bartosz Szetela<br />
Klinika i Katedra Chorób Zakaźnych, Chorób Wątroby<br />
i Nabytych Niedoborów Odporności Akademii Medycznej we Wrocławiu<br />
ZAKAŻENIE HIV I AIDS – PROBLEM PRZESZŁOŚCI<br />
Dwadzieścia osiem lat temu zostały opisane<br />
w Stanach Zjednoczonych pierwsze przypadki<br />
AIDS. Mimo niespotykanego w historii medycyny<br />
postępu w zakresie wiedzy na temat naturalnego<br />
przebiegu zakażenia HIV, patogenezy<br />
AIDS, metod diagnostyki, profilaktyki i terapii,<br />
a także upowszechnienia dostępności do terapii<br />
antyretrowirusowej, epidemia HIV/AIDS wciąż<br />
ewoluuje i wymyka się spod kontroli. Praktycznie<br />
jedyną nadzieję na jej opanowanie stanowi<br />
profesjonalny nadzór epidemiologiczny i zaangażowanie<br />
całego społeczeństwa w edukację<br />
i przestrzeganie zasad profilaktyki. Jest to działanie<br />
szczególnie istotne, bowiem problem zakażenia<br />
HIV nie dotyczy już wyłącznie wybranych<br />
grup (nazywanych w przeszłości „grupami ryzyka”)<br />
lecz każdej osoby podejmującej ryzykowne<br />
zachowania, albo seksualne albo związane z dożylnym<br />
przyjmowaniem narkotyków.<br />
Sytuacja epidemiologiczna<br />
W Europie, w tym również w krajach Unii<br />
Europejskiej, odnotowuje się ogromny wzrost<br />
liczby nowych zakażeń HIV. Poważnym problemem<br />
jest również bardzo późne wykrywanie<br />
zakażenia HIV – dopiero w stadium AIDS<br />
– co dotyczy przede wszystkim osób zakażonych<br />
drogą kontaktów heteroseksualnych i narkomanów.<br />
Osoby uzależnione od narkotyków<br />
oraz imigranci, mimo ogromnych nakładów finansowych<br />
i reform systemów opieki zdrowotnej,<br />
wciąż mają trudności z dostępem do opieki<br />
medycznej i terapii. Po początkowej ogólnoświatowej<br />
mobilizacji, akcjach edukacyjnych i wykształceniu<br />
dużych grup społecznych w zakresie<br />
profilaktyki zakażenia HIV, u schyłku lat dziewięćdziesiątych<br />
XX wieku osiągnęliśmy znaczny<br />
spadek liczby nowych zakażeń. Ten pozorny<br />
sukces i szeroka dostępność coraz bardziej skutecznego<br />
leczenia antyretrowirusowego uśpiły<br />
czujność wielu osób i dały epidemii czas na<br />
zmianę oblicza. „Staliśmy się ofiarami własnego<br />
sukcesu”.<br />
W Afryce, od początku epidemii, do zakażenia<br />
HIV dochodzi przede wszystkim podczas<br />
kontaktów heteroseksualnych. Natomiast<br />
w USA i Europie w początkach epidemii do zakażeń<br />
dochodziło przede wszystkim drogą kontaktów<br />
homoseksualnych (MSM – men having<br />
sex with men czyli mężczyźni odbywający kontakty<br />
seksualne z mężczyznami) i dożylnego stosowania<br />
narkotyków. Edukacja w zakresie profilaktyki<br />
zakażenia HIV kierowana głównie do<br />
tych dwóch grup doprowadziła do sytuacji, że<br />
były to grupy najlepiej wyedukowane i stosujące<br />
się do zaleceń. Z chwilą, gdy zakażenie HIV stało<br />
się zakażeniem przewlekłym, które nie musi<br />
bezwzględnie prowadzić do rozwoju AIDS, zanikł<br />
wszechogarniający lęk przed zakażeniem.<br />
W tym czasie dorastały również nowe pokolenia,<br />
które nie wychowywały się w początkach epidemii<br />
HIV/AIDS, a więc nie miały możliwości<br />
doświadczenia alarmujących raportów medialnych<br />
i edukacji społecznej na szeroką skalę. Luki<br />
nie wypełniła również szkoła, która podeszła<br />
do zagadnienia w sposób zachowawczy.<br />
W Europie wyróżnia się trzy rejony o odmiennej<br />
epidemiologii: kraje Europy Zachodniej,<br />
Europę Środkową i kraje nadbałtyckie.<br />
W krajach Europy Zachodniej do zakażenia<br />
HIV najczęściej dochodzi drogą seksualną,<br />
głównie heteroseksualną, a także coraz częściej<br />
homoseksualną. Dominująca droga w dużym<br />
stopniu zależy od konkretnego kraju, i tak<br />
na przykład w Wielkiej Brytanii czy Niemczech<br />
nieco ponad 50% nowych zakażeń odnotowywanych<br />
jest w grupie MSM, natomiast we Francji<br />
czy Hiszpanii podczas kontaktów heteroseksualnych.<br />
Co bardziej niepokojące, ogromna liczba<br />
nowych zakażeń podczas kontaktów heteroseksualnych,<br />
a zatem wśród osób, które często nie<br />
uznają swoich zachowań seksualnych za obarczonych<br />
ryzykiem zakażenia HIV, wykrywana<br />
jest późno, niejednokrotnie już w stadium AIDS.<br />
Taką niepokojącą sytuację obserwuje się niezależnie<br />
od stopnia rozwoju ekonomicznego kraju,<br />
również w krajach tak bogatych jak Wielka Brytania,<br />
Stany Zjednoczone i w wielu innych. Powinno<br />
to wzbudzać duży niepokój, gdyż późne<br />
wykrycie zakażenia wiąże się z wysokim ryzykiem<br />
zgonu (4-20 krotnie wyższym niż w przypadku<br />
wczesnej diagnozy). Jednocześnie osoba<br />
nieświadoma zakażenia <strong>przez</strong> wiele lat może zakażać<br />
kolejnych partnerów. Według danych amerykańskich<br />
(CDC – Centers for Disease Control)<br />
za 75% nowych zakażeń „odpowiadają” osoby<br />
nieświadome swego zakażenia!<br />
Problem zakażeń HIV nabywanych drogą heteroseksualną<br />
dotyczy wszystkich krajów Europy<br />
Zachodniej i Środkowej, podobnie jak zakażenia<br />
nabywane drogą kontaktów homoseksualnych.<br />
W większości krajów rozwiniętych kontakty<br />
MSM ponownie stały się częstą przyczyną<br />
zakażeń HIV. Brak akceptacji dla tego rodzaju<br />
związków, samotność i brak edukacji nowych<br />
pokoleń, a także korzystne rokowanie dla<br />
osób żyjących z HIV przyczyniło się do spadku<br />
częstości stosowania prezerwatyw również<br />
w tej grupie osób, co wtórnie doprowadziło do<br />
wzrostu częstości zakażeń krętkiem kiły, które,<br />
wraz z coraz częściej stosowaną metamfetaminą<br />
(również popularna ecstasy), zwiększają ryzyko<br />
zakażenia HIV. Problem braku akceptacji kontaktów<br />
homoseksualnych nie stanowi wyłącznie<br />
problemu etycznego i światopoglądowego. Brak<br />
możliwości normalnego prowadzenia otwartych<br />
związków, odczuwania wsparcia ze strony bliskich<br />
i rodziny, a także brak wzorców w literaturze<br />
i w mediach przyczyniają się do wzrostu<br />
liczby przygodnych, nieprzemyślanych czysto<br />
fizycznych kontaktów, obarczonych szczególnie<br />
wysokim ryzykiem nabycia zakażeń przenoszonych<br />
drogą płciową.<br />
W krajach Europy Środkowej, w tym w Polsce,<br />
dominuje seksualna droga nabywania zakażenia<br />
HIV, przede wszystkim heteroseksualna,<br />
ale coraz częściej również homoseksualna.<br />
W dużej mierze sytuacja epidemiologiczna<br />
jest podobna do sytuacji w krajach Europy<br />
Zachodniej.<br />
Z kolei w krajach Europy Wschodniej i w Azji,<br />
z powodu całkowitego braku lub ograniczonego<br />
zasięgu programów redukcji szkód m.in. programów<br />
wymiany igieł i strzykawek lub substytucji<br />
metadonowej, do zakażenia HIV dochodzi<br />
głównie podczas dożylnego stosowania narkotyków<br />
i podczas kontaktów seksualnych z osobami<br />
uzależnionymi. Stygmatyzacja kontaktów homoseksualnych<br />
leży u podstaw braku jakichkolwiek<br />
14 W CIENIU CZEPKA
Pielęgniarstwo<br />
akcji profilaktycznych kierowanych do tej grupy<br />
i jest jedną z przyczyn coraz częstszych zakażeń<br />
HIV nabywanych tą drogą. Niektóre kraje<br />
ze względów światopoglądowych starają się<br />
ukryć problem zakażeń HIV wśród MSM.<br />
Z kolei w krajach nadbałtyckich, ze względu<br />
na późne wdrożenie programów redukcji szkód<br />
lub ich braku, do większości zakażeń dochodzi<br />
podczas dożylnego stosowania narkotyków.<br />
W ostatnich latach liczba ta zaczęła się powoli<br />
zmniejszać. Brak dostępu do terapii substytucyjnej<br />
stwarza ogromne trudności w opiece<br />
nad narkomanami żyjącymi z HIV, bowiem bez<br />
stabilizacji w programach terapeutycznych, na<br />
przykład metadonowych, nie można objąć ich<br />
profesjonalną opieką medyczną, a tym samym<br />
rozpocząć leczenia antyretrowirusowego. Problem<br />
mógłby wydawać się błahy, przynajmniej<br />
z epidemiologicznego punktu widzenia, gdyby<br />
nie fakt, że osoby stosujące narkotyki to nie tylko<br />
tzw. osoby społecznie wykluczone, ale również<br />
uczestnicy dyskotek i prywatek, podczas których<br />
może dochodzić do przenoszenia zakażenia HIV,<br />
również drogą kontaktów seksualnych.<br />
Profilaktyka<br />
Najtańszym a zarazem najbardziej skutecznym<br />
sposobem na odwrócenie trendów epidemiologicznych<br />
jest bez wątpienia stała promocja<br />
i stosowanie profilaktyki. W początkowej fazie<br />
epidemii HIV/AIDS niewiele było wiadomo na<br />
temat samego zakażenia, a leki hamujące replikację<br />
HIV były kwestią przyszłości. Wówczas<br />
jedynym dostępnym narzędziem była profilaktyka<br />
i edukacja. Rządy wielu krajów zaangażowały<br />
ogromne środki finansowe i ludzkie w upowszechnienie<br />
wiedzy o HIV, a przede wszystkim<br />
na temat metod zapobiegania zakażeniu. W miarę<br />
poznawania zagadnienia, zarówno rządy, jak<br />
i społeczeństwa przestały się interesować HIV,<br />
a akcje edukacyjne straciły na sile.<br />
Cele w zakresie profilaktyki niezbędne do<br />
pilnej realizacji można przedstawić zasadniczo<br />
w dwóch punktach:<br />
1) zwiększenie liczby badań przesiewowych<br />
anty-HIV po<strong>przez</strong> zwiększenie ich dostępności,<br />
zmniejszenie stygmatyzacji osób, które się im<br />
poddają, a także przedstawienie społeczeństwu<br />
korzyści z wykonania badania,<br />
2) umieszczenie problematyki HIV/AIDS<br />
na pierwszym miejscu w agendzie politycznej<br />
Unii Europejskiej i prowadzenie ciągłej edukacji<br />
w mediach i szkołach. Edukacja, niezależnie od<br />
wsparcia ze strony Państwa, aby odniosła sukces,<br />
musi być prowadzone na każdym szczeblu<br />
opieki zdrowotnej <strong>przez</strong> lekarzy i pielęgniarki<br />
w każdego rodzaju poradni po<strong>przez</strong> aktywne<br />
promowanie informacji o miejscach gdzie można<br />
poddać się badaniu w kierunku zakażenia HIV<br />
i z czym wiąże się fakt ewentualnego zakażenia.<br />
Należy zacząć traktować problem HIV i promocję<br />
zdrowia z nim związaną podobnie jak problem<br />
cukrzycy i nadciśnienia, wyzbyć się niepotrzebnej<br />
ideologizacji i lęków. Tylko wówczas<br />
mamy szansę osiągnąć sukces.<br />
Edukacja była nieprzerwanie kontynuowana<br />
wśród osób stosujących dożylnie narkotyki. Powstały<br />
liczne programy redukcji szkód obejmujące<br />
wymianę igieł i strzykawek, a także edukację<br />
na temat bezpieczniejszego stosowania narkotyków.<br />
W krajach, gdzie wdrożono takie programy<br />
(w pewnym zakresie również w Polsce)<br />
odnotowuje się znaczący spadek liczby zakażeń<br />
HIV wśród narkomanów, a od lat 2000-2002 zanotowano<br />
mniej nowych zakażeń HIV nabytych<br />
drogą dożylnego stosowania narkotyków niż drogą<br />
seksualną (również w Polsce).<br />
Profilaktyka i edukacja okazują się być zupełnie<br />
nieskuteczne, jeśli osoby narażone na zakażenie<br />
HIV nie postrzegają siebie jako zagrożone<br />
zakażeniem. Edukacja musi zlikwidować istniejący<br />
wciąż stereotyp, że problem HIV/AIDS<br />
dotyczy tylko narkomanów i homoseksualistów.<br />
Stereotyp ten nie tylko zdejmuje odium z przygodnych<br />
kontaktów heteroseksualnych bez prezerwatywy,<br />
ale, co gorsza, pozwala żyć wiele<br />
lat w nieświadomości. Spośród wszystkich krajów<br />
europejskich najwięcej osób nieświadomych<br />
zakażenia HIV żyje w Polsce, gdzie ponad 60%<br />
osób zakażonych HIV jest tego nieświadoma.<br />
Bezpośrednio za Polską plasują się Litwa (50%)<br />
i Holandia (40%). Średni wskaźnik dla Europy<br />
wynosi około 30%.<br />
Przyczyny braku wiedzy o fakcie zakażenia<br />
są zwykle złożone, jednak w przypadku Polski<br />
i Litwy na pewno zasadniczą przyczyną jest znikoma<br />
w stosunku do krajów Europy Zachodniej<br />
liczba wykonywanych badań przesiewowych.<br />
Duża ich liczba jest skutecznym sposobem na<br />
zwiększenie wykrywalności zakażenia HIV.<br />
W poszczególnych krajach Europy Zachodniej<br />
i Środkowej liczba wykonywanych badań przesiewowych<br />
jest zmienna i waha się między 10<br />
a 80 testów na tysiąc mieszkańców. W ostatnich<br />
10 latach Portugalia i Turcja, dzięki zmianom<br />
w polityce zdrowotnej, odnotowały 20-40-krotny<br />
przyrost liczby wykonywanych badań przesiewowych.<br />
W Polsce liczba ta od kilkunastu<br />
lat utrzymuje się niezmiennie na poziomie 4-5<br />
badań na 1000 mieszkańców. O zakażeniu HIV<br />
jako lekarze i pielęgniarki należy myśleć często,<br />
rozmawiać z pacjentami i zachęcać do poddawania<br />
się badaniom przesiewowym. Nawet jeśli<br />
dane schorzenie nie jest związane z zakażeniem<br />
HIV, nie możemy wykluczyć, że pacjent lub pacjentka<br />
są zakażeni HIV gdyż mogli mieć wcześniejsze<br />
kontakty seksualne bez prezerwatywy<br />
(nawet w stałych związkach – współpartner/ka<br />
nie zawsze jest wierny/a lub mógł/a zakazić się<br />
przed obecnym związkiem), o których nie koniecznie<br />
będą chcieli rozmawiać, lub przyjmowali<br />
w przeszłości narkotyki (nawet bez uzależnienia).<br />
W Polsce nie wprowadzono dotychczas<br />
zalecenia przesiewowego testowania wszystkich<br />
pacjentów (oczywiście zawsze za ich zgodą), jednak<br />
w krajach gdzie sytuacja epidemiologiczna<br />
wydaje się być znacznie gorsza wprowadzono<br />
tak zwaną zasadę opt-out. W Stanach Zjednoczonych,<br />
Wielkiej Brytanii, Niemczech, Francji<br />
i Czechach każdy pacjent zgłaszający się do lekarza<br />
musi mieć zaproponowane badanie w kierunku<br />
zakażenia HIV i tylko od jego decyzji zależy<br />
czy będzie ono wykonano. W Polsce taką grupą,<br />
w której obowiązkowo należy proponować badanie<br />
w kierunku zakażenia HIV są ciężarne. Tak<br />
duży nacisk został położony na tę właśnie grupę,<br />
gdyż dostępna profilaktyka zmniejsza ryzyko<br />
zakażenia dziecka, jeśli matka jest zakażona<br />
HIV, praktycznie do zera (0,8-1%). Nie wszyscy<br />
ginekolodzy jednak o tym pamiętają. I tu pojawia<br />
się dodatkowa rola pielęgniarek i położnych,<br />
zwłaszcza jeśli pamiętamy, że to właśnie wśród<br />
kobiet zakażenie HIV wykrywane jest bardzo<br />
późno, w jeszcze większym stopniu zwiększając<br />
ryzyko zakażenia dziecka.<br />
Sytuacja w Europie wygląda podobnie, jednak<br />
dotychczas w wielu krajach nadal promowane<br />
są przede wszystkim punkty konsultacyjno-diagnostyczne<br />
oferujące zainteresowanym<br />
możliwość bezpłatnego i anonimowego badania<br />
w kierunku zakażenia HIV (lista takich punktów<br />
z aktualnymi godzinami pracy dostępna jest<br />
na stronie Krajowego Centrum ds. AIDS www.<br />
aids.gov.pl). Konieczne jest jednak odnalezienie<br />
zachęt do poddawania się testom kierunku zakażenia<br />
HIV. Nie ustalono idealnego rozwiązania,<br />
zależy ono bowiem zarówno od grupy docelowej<br />
jak i od prawdziwych przyczyn zniechęcających<br />
do poddania się badaniu. Wśród argumentów,<br />
które można użyć jako zachęty do wykonania<br />
badania, wspomina się między innymi<br />
o następujących: nie zakażę innych, mogę się leczyć,<br />
nie zakażę dziecka, mogę pozostać zdrowy.<br />
Jednocześnie akcentuje się potrzebę walki<br />
z przeszkodami związanymi z testowaniem jak<br />
i z życiem z HIV: mogę zostać wykluczony z ży-<br />
12 (218) 2009<br />
15
Pielęgniarstwo<br />
cia rodzinnego i społecznego, mogę stracić pracę<br />
jeśli ktoś się dowie, mogę być deportowany. Mimo<br />
tych działań wciąż istnieją trudności w zawarciu<br />
kontraktu terapeutycznego z mężczyznami<br />
mającymi kontakty seksualne z mężczyznami<br />
MSM, w tym z gejami, a niekiedy również<br />
z osobami heteroseksualnymi. Kontakty seksualne<br />
między mężczyznami, niezależnie czy<br />
przygodne czy w trwałych związkach, w wielu<br />
środowiskach wciąż nie są akceptowane. Trudności<br />
w zachęceniu MSM do wykonania badania<br />
polegają przede wszystkim na zlikwidowaniu<br />
postrzeganych barier. Jest ich wiele, choćby<br />
obawa przed ujawnieniem swojej orientacji seksualnej,<br />
rodzaju ryzykownych zachowań, a także<br />
potencjalne utrudnienie w dostępie do opieki<br />
medycznej, a także obawa przed brakiem poufności<br />
i anonimowości. Dominującą rolę wydaje<br />
się odgrywać jednak obawa przed wykluczeniem<br />
z grupy, w której się przebywa, gdyż niezależnie<br />
od braku akceptacji ze strony tej grupy,<br />
daje ona ciepło i wsparcie niezbędne w codziennym<br />
życiu.<br />
Podsumowanie:<br />
Mimo wielu lat trwania epidemii HIV/AIDS<br />
i akcji profilaktycznych w Europie, jej problem<br />
jest daleki od rozwiązania. W wiek dojrzewania<br />
wchodzą kolejne pokolenia całkowicie nieprzygotowane<br />
do profilaktyki zakażenia HIV,<br />
a stygmatyzacja sfery seksualnej zamiast maleć,<br />
ulega zwiększeniu, prowadząc do unikania<br />
odpowiedzialności za swoje zachowania. Jedynie<br />
osoby uzależnione od narkotyków, w krajach,<br />
w których nieprzerwanie prowadzone były<br />
programy redukcji szkód, przestają stanowić<br />
dominującą grupę wśród osób ze świeżym zakażeniem<br />
HIV nabytym drogą dożylną, zakażają<br />
się jednak drogą seksualną, o czym również<br />
należy pamiętać.<br />
Epidemia HIV/AIDS wymknęła się spod<br />
kontroli, tym razem dzięki błędnemu wrażeniu<br />
opanowania sytuacji. Jej nowe oblicze powinno<br />
skłonić wszystkie osoby zajmujące się<br />
zdrowiem publicznym do modyfikacji i intensyfikacji<br />
działań.<br />
Małgorzata Szczotka<br />
Studia Pielęgniarstwo Pomostowe, Semestr II, TokA, Rok 2009<br />
PRACA SAMOKSZTAŁCENIOWA ZA ZAKRESU POZ – TEMAT:<br />
ZACHOWANIA ZDROWOTNE I WYBRANE<br />
ELEMENTY STYLU ŻYCIA W RODZINIE<br />
Zdrowie stanowiło i stanowi zawsze podstawową<br />
wartość w życiu człowieka. Jest warunkiem<br />
rodzinnego szczęścia, życia zawodowego,<br />
społecznego, wpływa na każdą sferę jego zachowań.<br />
Przez długi okres czasu nie funkcjonowała<br />
jakaś szczególnie złożona definicja zdrowia.<br />
W szerokim rozumieniu zdrowym był ten, kto<br />
nie był chory i nie był inwalidą. Pierwszą definicją<br />
zdrowia zmieniającą jej rozumowanie była<br />
definicja ogłoszona <strong>przez</strong> Światową Organizację<br />
Zdrowia w 1948 r. Zgodnie z nią „zdrowie<br />
jest to nie tylko brak choroby lub ułomności, lecz<br />
dobre, pełne samopoczucie fizyczne, psychiczne<br />
i społeczne”.<br />
Czynniki, które decydują o zdrowiu można<br />
podzielić na:<br />
- czynniki genetyczne<br />
- czynniki środowiskowe<br />
- tryb życia (praca, nauka, wypoczynek, sposób<br />
żywienia)<br />
- kultura zdrowotna (poziom wiedzy o zdrowiu<br />
i praktyczne jej wykorzystanie).<br />
Ze zdrowiem człowieka wiąże się nierozerwalnie<br />
styl życia czyli specyficzne zachowania<br />
dla danej jednostki lub zbiorowości. Zdeterminowany<br />
on jest warunkami życia, indywidualnymi<br />
wzorami zachowań, na który wpływają czynniki<br />
kulturowe i osobowość jednostek, jej potrzeby,<br />
wartości, przekonania. Na styl życia wpływa<br />
również sytuacja ekonomiczno-polityczna<br />
państwa. Styl życia zmienia się w ciągu całego<br />
życia. Kształtują go różne czynniki. W dzieciństwie<br />
i młodości kształtowany jest <strong>przez</strong> wzorce<br />
przekazywane <strong>przez</strong> rodziców, szkołę, rówieśników,<br />
środki masowego przekazu, później wpływają<br />
na niego własne przyzwyczajenia, praca,<br />
środowisko, w którym funkcjonuje. Sposób życia<br />
ma ogromny wpływ na nasze zdrowie tak<br />
samo jak na zachowania zdrowotne człowieka.<br />
Zachowania zdrowotne mogą sprzyjają naszemu<br />
zdrowiu a zachowania szkodliwe nie.<br />
Do zachowań pro zdrowotnych<br />
można zaliczyć:<br />
- racjonalne odżywianie,<br />
- utrzymywanie czystości ciała i otoczenia<br />
- aktywność fizyczna<br />
- utrzymanie dobrych relacji między ludźmi<br />
- radzenie sobie ze stresem<br />
- zachowanie bezpieczeństwa<br />
Do zachowań antyzdrowotnych<br />
zaliczamy:<br />
- palenie tytoniu<br />
- nadużywanie alkoholu i leków<br />
- nadużywanie środków uzależniających.<br />
Jednym z najważniejszych działań pro zdrowotnych<br />
jest racjonalne odżywianie. Prawidłowe<br />
odżywianie się polegające na maksymalnym<br />
wyeliminowaniu z diety tłuszczów zwierzęcych,<br />
cukru, spożywanie dużych ilości owoców i warzyw,<br />
ograniczanie spożycia potrawo dużej zawartości<br />
cholesterolu sprzyja naszemu zdrowiu.<br />
Jeżeli nie przestrzegamy pewnych zasad w jedzeniu,<br />
tyjemy. Zadbaliśmy o to, żeby jedzenie było<br />
wygodne i przyjemne i do tego dostosował się<br />
przemysł wybielając mąkę, szlifując ryż, smażąc<br />
wszystko w głębokim tłuszczu. Wszystko to<br />
oznacza jedno – zwiększenie kaloryczności tego,<br />
co jemy. Nawet jeżeli staramy się zastosować<br />
do zasady: warzywa i owoce 5 razy dziennie, to<br />
bez zmiany stylu życia kilogramów nie ubędzie.<br />
Jeden gram węglowodanów to 4 kilokalorie a jeden<br />
gram tłuszczów to aż dziesięć 10 kilokalorii.<br />
Nawet jedząc same owoce nie schudniemy jeżeli<br />
nie będziemy się ruszać. Zazwyczaj podejmujemy<br />
decyzje o odchudzaniu, aby poprawić sobie<br />
wygląd. Częściej robią to kobiety niż mężczyźni,<br />
którzy podejmują taką decyzję wtedy, kiedy<br />
zbyt duża waga zagraża ich zdrowiu. Większość<br />
16 W CIENIU CZEPKA
Pielęgniarstwo<br />
z nas nie myśli o tym, jak pracuje organizm człowieka,<br />
który za dużo waży. Zapał odchudzania<br />
szybko jednak mija, jeżeli nie widzimy szybkich<br />
efektów. Należy wykazać cierpliwość i po prostu<br />
się ruszać. Najkorzystniejsze efekty zdrowotne<br />
osiągniemy jeżeli potrafimy spalić 2000<br />
kcal co tydzień. Ta prosta prawda nie przekonuje<br />
zbyt wiele osób, które w walce z otyłością<br />
sięgają po modne aktualnie diety, zażywają pigułki,<br />
piją ziółka i nie mogą zrozumieć dlaczego<br />
nie chudną. Grecki filozof Sokrates wierzył, że<br />
można schudnąć tańcząc. Było w tym wiele racji.<br />
Walcząc z nadwagą należy zmienić styl życia<br />
i spożycia. Dużo, tłusto, słodko i przy stole<br />
— tak wielu spędza święta i wolne dni. Nadal<br />
brakuje w naszym społeczeństwie mody na aktywne<br />
spędzanie czasu. Nie wszystko da się wytłumaczyć<br />
„brakiem czasu” „funduszy czy słabą<br />
bazą rekreacyjną. Wystarczy szybki spacer,<br />
wchodzenie po schodach, a nie jeżdżenie windą,<br />
ograniczenie używania samochodu, co w połączeniu<br />
z dietą da dobre efekty i posłuży zachowaniu<br />
i pomnażaniu zdrowia. W większości rodzin<br />
przekazuje się dzieciom złe wzorce zachowań<br />
w sferze aktywności fizycznej, odżywiania,<br />
czy też nałogów. Niepokoi to, że aktywność fizyczna<br />
staje się mało popularną formą spędzania<br />
wolnego czasu wśród dzieci i młodzieży. Rodzice<br />
nie zawsze dostarczają właściwych wzorców<br />
zachowań w tym zakresie. Sami najczęściej wolą<br />
„odpoczywać” przed telewizorem, zapominając,<br />
że wspólne, aktywne spędzanie czasu z rodziną<br />
nie tylko sprzyja dbaniu o zdrowie i aktywnemu<br />
wypoczynkowi, ale również umacnia więzi rodzinne.<br />
Buduje poczucie wspólnoty, wdraża nawyk<br />
odpowiedzialności, uczy wykonywania zadań<br />
w zespole, daje możliwość częstych wielopłaszczyznowych<br />
kontaktów z dziećmi i owocuje<br />
lepszym poznaniem i zrozumieniem pomiędzy<br />
wszystkimi członkami rodziny. Równie ważne<br />
jest aktywne uczestnictwo dzieci i młodzieży<br />
w lekcjach wychowania fizycznego. Promowanie<br />
ruchu i ocenianie włożonego wysiłku może<br />
w przyszłości zaowocować aktywną postawą<br />
tych osób i tym samym sprzyjać zmianie stylu<br />
życia w społeczeństwie i w efekcie pozwolić zachować<br />
zdrowy styl życia.<br />
Psychiatrzy potwierdzają potoczne doświadczenie:<br />
żyjemy w bardzo nerwowych czasach.<br />
Nie ma ludzi odpornych na stres, wszyscy chwiejemy<br />
się emocjonalnie. Stres wywołuje różne<br />
reakcje psychiczne, inne u każdego z nas. Ważne<br />
jest to, czy potrafimy wrócić do równowagi.<br />
Ponad 80 proc. ludzi się to udaje. Mniejsze<br />
i większe nieszczęścia wywołują u większości<br />
z nas zaburzenia psychiczne, jednak zwykle są<br />
one nieznaczne i przemijają. Umiejętność radzenia<br />
sobie ze stresem jest jednym z zachowań pro<br />
zdrowotnych. Może nam w tym pomóc nie tylko<br />
pozytywne nastawienie do świata, które powinniśmy<br />
w sobie budować, lecz także kontakty<br />
z ludźmi, przyjaźń, zdrowy tryb życia polegający<br />
na zdrowych odruchach żywieniowych<br />
i sporej dawce ruchu. Duża aktywność życiowa,<br />
zainteresowania, pasje sprzyjają dobrej kondycji<br />
psychicznej.<br />
Negatywne zachowania zdrowotne.<br />
Wciąż groźnym i negatywnym zachowaniem<br />
zdrowotnym jest palenia tytoniu. Prowadzone<br />
badania wskazują, że coraz młodsi sięgają<br />
po papierosy.<br />
W wieku 15 lat ponad 60% młodzieży ma za<br />
sobą pierwsze próby palenia. Spora grupa osób<br />
pali już często i dużo. Generalnie częściej sięgają<br />
po papierosy chłopcy niż dziewczynki. Im szybciej<br />
młody organizm styka się z nikotyną tym<br />
większe szkody wyrządza w organizmie. Toksyczne<br />
działanie tytoniu może powodować:<br />
- zmniejszenie odporności organizmu<br />
- zmniejszenie wydolności fizycznej<br />
- uczucia znużenia, złego samopoczucia<br />
- zwiększenia zachorowalności na nowotwory<br />
płuc, pęcherza, żołądka, choroby układu<br />
krążenia i przewlekłe choroby układu oddechowego.<br />
Prowadzone badania wskazują na negatywny<br />
wpływ nikotyny na funkcjonowanie organizmu<br />
człowieka. Palenie tytoniu odczuwają także<br />
„bierni palacze”. Często są nimi dzieci. Palenie<br />
tytoniu jest szczególnie groźne dla kobiet<br />
w ciąży. Może być przyczyną przedwczesnych<br />
porodów. Dzieci rodzą się też z małą masą urodzeniową.<br />
Negatywnym zachowaniem zdrowotny jest<br />
nadużywanie alkoholu. To bardzo rozpowszechniony<br />
środek i powszechnie dostępny. Upojenie<br />
alkoholem powoduje:<br />
- niedostosowane zachowania<br />
- obniżenie funkcji intelektualnych<br />
- zaburzenia koncentracji uwagi<br />
- prowadzi do poważnych zaburzeń w funkcjonowaniu<br />
społecznym, zawodowym, rodzinnym.<br />
Nadużywanie alkoholu wpływa też na zmiany<br />
w narządach i układach jak:<br />
uszkodzenie błony śluzowej żołądka, uszkodzenie<br />
wątroby, zapalenie wielonerwowe, zmiany<br />
w układzie sercowym, zmiany osobowości.<br />
Spożywanie alkoholu <strong>przez</strong> kobiety w ciąży<br />
prowadzi do powstawania wad wrodzonych lub<br />
dziecko rodzi się z tzw. wrodzonym zespołem<br />
alkoholowym.<br />
Badania prowadzone wśród dzieci i młodzieży<br />
szkolnej wykazują, że wraz z zwiększaniem<br />
się wieku uczniów wzrasta spożycie alkoholu<br />
zarówno u chłopców jak i u dziewcząt. Badania<br />
prowadzone w latach dziewięćdziesiątych<br />
pokazały „że w każdym tygodniu napoje alkoholowe<br />
piło 7% chłopców, w każdym miesiącu<br />
20 % chłopców i 5% dziewcząt. W latach dziewięćdziesiątych<br />
Polacy odstawiali alkohol. Badania<br />
pokazywały, że spożycie alkoholu w populacji<br />
wynosiło 4,5% „nadużywających”, ale<br />
w ciągu lat 2003-2005 znów nastąpił powrót do<br />
przeszło 6%. Nadal więc duża część populacji<br />
naużywa alkoholu.<br />
Zjawisko narkomanii to jedno z najgroźniejszych<br />
zjawisk nie tylko w skali naszego kraju,<br />
ale i świata. Wciąż rośnie liczba ludzi sięgających<br />
po narkotyki i liczba uzależnionych. Polska<br />
jest jednym z czołowych producentów amfetaminy<br />
i krajem, <strong>przez</strong> który płynie narkotykowy<br />
szlak. Ustawa z 1985 roku określa narkomanię<br />
jako „stałe lub okresowe przyjmowanie<br />
w celach niemedycznych środków odurzających<br />
lub psychotropowych albo środków zastępczych,<br />
w wyniku czego może powstać lub powstała zależność”.<br />
Środki uzależniające dzielimy na:<br />
- odurzające – morfina, przetwory z maku,<br />
LSD<br />
- psychotropowe – nasenne, przeciwbólowe,<br />
uspokajające, amfetamina<br />
- środki zstępcze – rozpuszczalniki, kleje itp.<br />
Środki te powodują uzależnienia, które można<br />
określić jako zmiany w reakcjach psychicznych<br />
i fizycznych powstałe w wyniku częstego<br />
lub systematycznego zażywania tych środków.<br />
Wyróżniamy uzależnienia:<br />
- psychiczne – jest to potrzeba zażycia środka<br />
uzależniającego w celu poprawy samopoczucia,<br />
uniknięcia dyskomfortu psychicznego lub<br />
przeżycia nowych wrażeń.<br />
- fizyczne – organizm potrzebuje środka uzależnień,<br />
ponieważ się do niego przystosował. Jego<br />
brak lub zbyt mała dawka powoduje objawy<br />
nazywane „głodem narkotycznym” Są to objawy<br />
zarówno psychiczne jak i somatyczne.<br />
- społeczne – podporządkowanie się grupom<br />
młodzieżowym, w których stylu życia preferuje<br />
się wspólnie zażywanie narkotyków.<br />
Przyczyn tego zjawiska należy szukać w<br />
środowisku młodzieży, przede wszystkim w<br />
rodzinie, która jest niewydolna wychowawczo<br />
lub niepełna. Rodzice takich dzieci zazwyczaj<br />
12 (218) 2009<br />
17
Pielęgniarstwo<br />
nie realizują zadań opiekuńczowychowawczych<br />
lub przejawiają nadopiekuńczość, zbytnią surowość,<br />
nastawienie na sukces zawodowy lub<br />
materialny. Powodem sięgnięcia po narkotyki<br />
wśród dzieci i młodzieży mogą być też złe kontakty<br />
z kolegami, nauczycielami, niepowodzenia<br />
w szkole. Zjawisko uzależnienia związane jest<br />
również z właściwościami psychicznymi danej<br />
osoby np. z zaburzeniami rozwoju osobowości,<br />
brakiem umiejętności radzenia sobie w trudnych<br />
sytuacjach. Zazwyczaj powodem sięgnięcia po<br />
raz pierwszy po tego typu środki są:<br />
- ciekawość<br />
- namowa i wpływ kolegów<br />
- charakterystyczna często dla młodego wieku<br />
postawa buntu<br />
- lekceważenie norm i wartości uznanych w rodzinie<br />
i społeczeństwie<br />
- chęć uniknięcia poczucia samotności<br />
- ucieczka od trudności szkolnych czy rodzinnych.<br />
Środowiskiem wychowawczym oddziałującym<br />
najdłużej na jednostkę jest rodzina. Rodzice,<br />
dzięki długotrwałości kontaktów z dzieckiem,<br />
mają największą możliwość kształtowania<br />
m.in. jego zdrowia i sprawności fizycznej<br />
od urodzenia aż do pełnoletności. Wywiązanie<br />
się z tej roli zależy od nich samych. Wychowanie<br />
zdrowotne w rodzinie polegać powinno na<br />
kształtowaniu postaw pro zdrowotnych. Wpływ<br />
na ich kształtowanie mają i mody i przesądy, ale<br />
też i tradycje mi obyczaje. Współczesna rodzina<br />
nieco gubi się w swoich ponadczasowych zadaniach.<br />
Przestaje być często wzorem dla dzieci.<br />
Coraz częściej obserwujemy rozluźnienie więzi<br />
emocjonalnych. Czasy, w których żyjemy niosąc<br />
za sobą szybki postęp techniki, coraz większą<br />
alienację jednostek w społeczeństwie, natłok informacji,<br />
izolację człowieka od środowiska naturalnego,<br />
powodują, że potrzeby dziecka często<br />
spychane są na dalszy plan. Nie bez znaczenia<br />
jest też zwyczajna bieda, bezrobocie, z którymi<br />
boryka się coraz więcej rodzin. Przeszkodami<br />
w przekazywaniu dzieciom wartości związanych<br />
ze zdrowiem są m. in.: brak własnego systemu<br />
norm moralnych i właściwej hierarchii celów<br />
u rodziców. Badania dowodzą że przykład<br />
domu rodzinnego jest bardzo ważny również<br />
w kwestii szerzenia się nałogów wśród dzieci i<br />
młodzieży. Papieros i alkohol jest wszechobecny<br />
w otoczeniu dziecka. Sam zakaz palenia bądź<br />
picia nie zadziała, jeżeli nie zostanie poparty postawą<br />
i przykładem rodziców. Ilu rodziców zastanawia<br />
się nad tym jak palenie tytoniu wpłynie<br />
na stan zdrowia ich dzieci<br />
Może warto zadać sobie pytania dotyczące<br />
swoich zachowań zdrowotnych podejmowanych<br />
wobec siebie i dzieci. Powinny to być następujące<br />
pytania:<br />
- w jaki sposób spędzam swój wolny czas<br />
- jak spędza swój wolny czas moje dziecko<br />
- ile czasu spędzam wspólnie z dzieckiem<br />
- jakie działania podejmuję w trosce o zdrowie<br />
moje i dziecka.<br />
Odpowiedzi uzyskane na te pytania powinny<br />
zachęcić nas do zmiany stylu życia i zwiększenia<br />
zachowań pro zdrowotnych.<br />
Anna Staniuk<br />
Specjalista pielęgniarstwa anestezjologicznego i intensywnej opieki<br />
Akademicki Szpital Kliniczny we Wrocławiu,<br />
SPEŁNIJMY MARZENIA O WOLNOŚCI<br />
Wolność jest przeciwieństwem niewoli. Wolność jest sensem życia każdego człowieka. Ja żyję<br />
w niewoli – nie jestem wolny. ADHD jest agresorem, który uzurpuje sobie prawo do moich<br />
uczuć i zachowań. Narzuca mi własne zdanie i żąda, bym działał pod jego dyktando. Mój<br />
wróg jest potężny, wciąż udowadnia wszystkim, że jestem nic nie wart, leniwy, niezdolny<br />
i zły. Ale wierzę, że przyjdzie kiedyś (kiedy – nie wiem) taki dzień, który przyniesie mi wolność.<br />
Bo... – Wolność to zdolność kontrolowania własnych impulsów. Wolność, to zdolność utrzymania<br />
uwagi. Wolność, to możliwość panowania nad własnym ciałem. Tym właśnie dla mnie<br />
jest Wolność – to moje marzenie.<br />
Świat istnieje po to, by spełniać dziecięce marzenia – pomyślał, zastanawiając się nad tym, co<br />
właśnie napisał.<br />
– Wobec tego ja też mam szansę na spełnienie swoich marzeń. Tak, na pewno mam – uśmiechnął<br />
się do siebie i swego marzenia. [...]<br />
– Chcę być wolny – zdążył pomyśleć, zanim przyszedł sen.<br />
Iwona Górka: „Mały nieszczęśliwy człowiek z ADHD”<br />
Specjaliści oceniają, że w zależności od badanej<br />
grupy i użytych kryteriów diagnostycznych la lepiej zrozumieć świat ich pociech.<br />
listy przynosi ulgę dziecku, a rodzicom pozwa-<br />
1-20% dzieci i młodzieży boryka się z problemem<br />
nadpobudliwości psychoruchowej. Dzie-<br />
są zaburzenia neurologiczne. Problem pojawia<br />
Przyczyną nadpobudliwości psychoruchowej<br />
dziczny zespół ADHD najmocniej daje się we się w wyniku zaburzenia równowagi między wytwarzaniem<br />
i funkcjonowaniem dopaminy i no-<br />
znaki dzieciom, jego skutki odczuwają jednak<br />
także osoby z najbliższego otoczenia. Zaniedbany<br />
lub źle leczony zespół ADHD jest uciążliwym cych komórki mózgu. Dopamina odpowiada za<br />
radrenaliny – substancji przekaźnikowych łączą-<br />
bagażem na całe życie. Fachowa pomoc specja-<br />
selekcję bodźców docierających do mózgu, pozwala<br />
skupiać się na jednym z nich.<br />
Osoby dotknięte ADHD mają problemy z wyodrębnieniem<br />
właściwych bodźców, stąd kłopoty<br />
z koncentracją. Lista objawów ADHD jest bardzo<br />
długa. Znajduje się na niej m.in.: niska koncentracja,<br />
częste rozproszenie uwagi, złe zapamiętywanie<br />
szczegółów, szybkie zniechęcenie,<br />
denerwowanie się, niedokańczanie rozpoczętych<br />
czynności, brak umiejętności planowania, trudności<br />
w zasypianiu, nieumiejętność przewidywania<br />
niebezpieczeństw, nadmierna ruchliwość<br />
i chęć przewodnictwa w grupie. Objawy zespołu<br />
ADHD specjaliści układają w trzy zasadnicze<br />
grupy. Pierwszą z nich są kłopoty z kontrolą własnej<br />
impulsywności, drugą nadmierna aktywność<br />
ruchowa, ostatnią zaburzenia koncentracji<br />
uwagi. Jednakże kłopoty z koncentracją uwagi,<br />
nadruchliwość i nadmierna impulsywność są cechami,<br />
co oznacza, że występuje u wielu osób,<br />
a różnica polega na nasileniu tych cech. Jeśli jakaś<br />
cecha powoduj że człowiek wyraźnie różni<br />
się od innych i utrudnia mu to funkcjonowanie,<br />
zaczynamy taką cechę nazywać objawem.<br />
18 W CIENIU CZEPKA
Pielęgniarstwo<br />
Zachowanie dziecka dotkniętego ADHD może<br />
mocno dać się we znaki rodzicom, nauczycielom,<br />
rówieśnikom. Brak odpowiedniej diagnozy<br />
i właściwego postępowania może jedynie pogorszyć<br />
stan dziecka. Nadmierna impulsywność<br />
sprawia, że dzieci z ADHD są często karane, mimo<br />
że nie potrafią kontrolować swojego zachowania.<br />
Ciągłe krytykowanie negatywnie odbija<br />
się na ich psychice. Niestety, negatywne skutki<br />
takich zachowań odczuwają również sami rodzice,<br />
żyjący w poczuciu winy, bo – jak sądzą<br />
– nie potrafią wpłynąć na postępowanie swoich<br />
pociech. Odpowiedniej wiedzy i reakcji często<br />
brak także nauczycielom.<br />
Co zatem należy zrobić, by pomóc dziecku<br />
Przede wszystkim pamiętajmy, że dziecko borykające<br />
się z ADHD nie jest dzieckiem złym,<br />
złośliwym; nie jest także dzieckiem upośledzonym.<br />
Często osoby z nadpobudliwością psychoruchową<br />
są wybitnie zdolne, inteligentne; ważne,<br />
by właściwie wykorzystać te umiejętności. Jeśli<br />
zauważymy, że wymienione wcześniej objawy<br />
występują w sposób nasilony w porównaniu do<br />
zachowań innych rówieśników, skonsultujmy się<br />
z neurologiem. Pozwoli to wykluczyć inne podłoże<br />
pojawiających się zaburzeń. Drugim krokiem<br />
jest wykonanie badania EEG głowy. Będziemy<br />
potrzebować także pełnej opinii psychologa.<br />
Ostateczną i jednoznaczną diagnozę można<br />
uzyskać u psychiatry dziecięcego, psychologa<br />
lub w poradni psychologicznej. Opinia taka<br />
wydawana jest na podstawie obserwacji dziecka<br />
oraz wcześniejszych wyników badań neurologa<br />
i psychologa. Wykonanie wszystkich badań zajmuje<br />
kilka miesięcy, czas ich trwania jest w każdym<br />
przypadku inny. Ważne, by przełamać własne<br />
obawy, poszukać wsparcia zarówno u specjalistów,<br />
jak i u osób, które mają podobne doświadczenia.<br />
Właściwe leczenie i terapia dają bardzo<br />
dobre efekty, dlatego warto pomóc dziecku. Zaniechanie<br />
pomocy dziecku z zespołem ADHD,<br />
na przykład z powodu nieuzasadnionego wstydu<br />
rodziców, to duży błąd, który będzie rzutował<br />
na całe życie dziecka. Warto walczyć o to,<br />
by w przyszłości zapewnić im normalne życie.<br />
Z myślą o tym, by dać wsparcie dzieciom i ich<br />
rodzicom, chciałabym utworzyć specjalną grupę<br />
wsparcia na terenie Wrocławia dla osób z podobnymi<br />
doświadczeniami. Być może uda się znaleźć<br />
miejsce, gdzie możliwe będą spotkania rodziców<br />
i dzieci ze specjalistami.<br />
Dlatego proszę o kontakt, ludzi zainteresowanych<br />
problemem pomocy dzieciom z ADHD i ich<br />
rodzicom, pielęgniarki, lekarzy, psychologów.<br />
3) czynniki związane z ciążą i porodem<br />
4) czynniki związane z rozwojem ośrodkowego<br />
układu nerwowego<br />
Najczęstszymi obserwowanymi czynnikami<br />
o charakterze nie biologicznym są:<br />
1) stan cywilny – wolny<br />
2) dryf geograficzny<br />
3) czynniki społeczne<br />
4) trudności w przystosowaniu społecznym –<br />
ok. 30,7%<br />
Specyficznym czynnikiem o charakterze biologicznym<br />
są obciążenia rodzinne.<br />
Rozpoznanie schizofrenii opiera się na wywiadzie<br />
zebranym od pacjenta, a także nieprawidłowościach<br />
w zachowaniu dostrzeżonych <strong>przez</strong><br />
członków rodziny, przyjaciół lub współpracowników<br />
oraz objawach spostrzeżonych <strong>przez</strong> psychiatrę,<br />
pracownika socjalnego, psychologa klinicznego<br />
lub innego klinicystę. Do rozpoznania<br />
schizofrenii muszą być spełnione określone<br />
kryteria, w których uwzględnia się obecność<br />
i długości trwania konkretnych objawów. Psychozy<br />
przypominające schizofrenię, lecz trwające<br />
krócej noszą nazwę zaburzeń schizofreniformicznych.<br />
Wstępne postępowanie obejmuje zebranie<br />
wszechstronnego wywiadu oraz badanie fizykalne.<br />
Chociaż nie istnieją żadne badania laboe-mail:<br />
konradsuperop.pl<br />
mgr Ksymena Walewska-Lis – Pielęgniarka Oddziałowa<br />
Klinicznego Oddziału Psychiatrycznego i Leczenia Stresu Bojowego 4 WSKzP SP ZOZ we Wrocławiu<br />
PIELĘGNOWANIE CHOREGO ZE SCHIZOFRENIĄ<br />
Pierwsza hospitalizacja pacjenta z podejrzeniem<br />
schizofrenii wiąże się z weryfikacją wstępnej<br />
diagnozy, a to z kolei z koniecznością uzgodnienia<br />
dalszych planów terapeutycznych.<br />
W diagnozie pacjenta uwzględnione zostają<br />
m.in. badanie psychologiczne, kontekst rodzinny<br />
(model biopsychospołeczny), zachowanie pacjenta<br />
w społeczności terapeutycznej.<br />
Procesowi diagnostycznemu towarzyszą od<br />
początku działania terapeutyczne – nawiązanie<br />
kontaktu z pacjentem, którego celem jest znalezienie<br />
oparcia i zrozumienia w drugiej osobie<br />
<strong>przez</strong> pacjenta znajdującego się często w ciężkiej<br />
psychozie.<br />
Nabywszy zaufania do terapeuty chory może<br />
dzielić się swymi przeżyciami i stopniowo<br />
wracać do realnego świata, znajdując w nim<br />
swoje miejsce. Taki kontakt sprzyja nawiązywaniu<br />
innych kontaktów w społeczności terapeutycznej.<br />
Proponowane zajęcia terapeutyczne stymulują<br />
pacjentów do aktywnego zaangażowania<br />
w proces <strong>przez</strong>wyciężania własnej choroby i jej<br />
negatywnych skutków oraz budowania i rozwijania<br />
pozytywnego obrazu samego siebie. Wynika<br />
to z trudności funkcjonowania intelektualnego<br />
w schizofrenii oraz realizacji społecznych<br />
kompetencji, które przejawiają się w:<br />
- trudnościach w sformułowaniu i realizacji<br />
planów,<br />
- trudnościach w rozwiązywaniu problemów –<br />
jeśli sposoby rozwiązania nie są znane i oczywiste,<br />
- trudnościach w zastosowaniu nowo nabywanych<br />
informacji do rozwiązania problemu.<br />
Deficyty te mogą być minimalizowane w długoterminowej<br />
rehabilitacji po<strong>przez</strong> odpowiednie<br />
ćwiczenia.<br />
Tak więc, aby proces pielęgnowania chorego<br />
ze schizofrenią przebiegał w sposób profesjonalny<br />
i holistyczny należy mieć na uwadze czynniki<br />
ryzyka, objawy i sposoby leczenia.<br />
Wśród najczęstszych czynników ryzyka społecznego<br />
u osób chorujących na schizofrenię zaobserwować<br />
można:<br />
1) niski status społeczny – 3%,<br />
2) wolny stan cywilny – 4%,<br />
3) stres wydarzeń życiowych – 1,5%,<br />
4) imigrację – 1,7 – 10,7%.<br />
Wśród najczęstszych biologicznych czynników<br />
ryzyka wymienia się:<br />
1) korelację pomiędzy płcią i wiekiem – mężczyźni<br />
chorują częściej do 35 roku życia, natomiast<br />
kobiety częściej po 35 r. ż.<br />
2) obciążenie rodzinne – pojawianie się schizofrenii<br />
w minionych pokoleniach<br />
12 (218) 2009<br />
19
Pielęgniarstwo<br />
ratoryjne, które mogłyby potwierdzić rozpoznanie<br />
schizofrenii, to przeprowadza się różne badania<br />
celem wykluczenia innych stanów chorobowych,<br />
które mogą dać objawy psychotyczne<br />
podobne do tych w schizofrenii.<br />
Schizofrenia wiąże się z upośledzeniem percepcji,<br />
myślenia i emocji oraz zaburzeń poznawczych.<br />
Obecne są również zaburzenia pamięci,<br />
spłycenie afektu.<br />
Wg ICD-10: „Zaburzenia schizofreniczne<br />
cechują się w ogólności podstawowymi i charakterystycznymi<br />
zakłóceniami myślenia i spostrzegania<br />
oraz niedostosowanym i spłyconym<br />
afektem. Jasna świadomość i sprawność intelektu<br />
są zwykle zachowane, choć z czasem mogą<br />
powstawać pewne deficyty poznawcze.<br />
Najważniejsze objawy psychopatologiczne<br />
obejmują: echo myśli, nasyłanie oraz zabieranie<br />
myśli, rozgłaśnianie (odsłonięcie) myśli,<br />
spostrzeżenia urojeniowe oraz urojenia oddziaływania<br />
wpływu i owładnięcia, głosy omamowe<br />
komentujące lub dyskutujące o pacjencie<br />
w trzeciej osobie, zaburzenia myślenia i objawy<br />
negatywne.<br />
Przebieg schizofrenii może być albo ciągły,<br />
albo epizodyczny, z postępującym lub stabilnym<br />
deficytem, lub też może być to jeden lub więcej<br />
epizodów z pełną lub częściową remisją...”<br />
Kryteria jakościowe diagnozowania schizofrenii<br />
dotyczą objawów:<br />
• pozytywnych (inaczej "wytwórczych”), czyli<br />
dodatkowych w stosunku do normalnego<br />
funkcjonowania):<br />
- halucynacji<br />
- urojeń<br />
- dziwacznych zachowań<br />
• negatywnych (zmniejszających zdolności normalnego<br />
zachowania):<br />
- ubóstwa mowy (mutyzm)<br />
- anhedonii – niezdolność do spontanicznego<br />
przeżywania pozytywnych uczuć (np. radości,<br />
zadowolenia i optymizmu w ogóle)<br />
- apatii<br />
- nieuwagi<br />
- zobojętnienia<br />
- zubożenie mimiki<br />
- trudności prowadzenia aktywności społecznej<br />
(rodzinnej, małżeńskiej, zawodowej,<br />
czynności samoobsługowych)<br />
- trudności w komunikacji interpersonalnej.<br />
Dodatkowym problemem jest ryzyko samobójstwa<br />
w grupie pacjentów ze schizofrenią. Podejmując<br />
pracę z osobami chorymi psychicznie<br />
trzeba pamiętać, że ryzyko podjęcia próby targnięcia<br />
się na swoje życie jest wśród nich bardzo<br />
wysokie. Jako najczęstsze czynniki determinujące<br />
zamachy samobójcze wskazuje się:<br />
- wykrycie wcześniejszych stadiów rozwoju choroby,<br />
gdyż może to być przyczyną mniej intensywnego<br />
leczenia;<br />
- mniejsze dawki leków;<br />
- leki o mniejszym potencjale neuroleptycznym;<br />
- częstsze leczenie ambulatoryjne zaostrzeń objawowych;<br />
- zaostrzenie kryteriów przyjęć do szpitali;<br />
- krótszy okres hospitalizacji;<br />
- rzadsze wizyty ambulatoryjne;<br />
- brak opieki domowej.<br />
Rodzaje schizofrenii wg DSM-IV<br />
Dla rozpoznania schizofrenii niezbędne jest<br />
spełnienie wszystkich wymienionych kryteriów:<br />
• obecność co najmniej jednego z poniższych<br />
objawów czynnej fazy zaburzeń <strong>przez</strong> co najmniej<br />
jeden miesiąc lub krócej przy prawidłowym<br />
leczeniu<br />
• dwa z następujących:<br />
- urojenia<br />
- nasilone omamy<br />
- niespójność lub znaczne rozluźnienie skojarzeń<br />
- zachowanie katatoniczne<br />
- płytki lub wyraźnie niedostosowany afekt<br />
• dziwaczne urojenia<br />
• nasilone omamy w postaci głosów komentujących<br />
lub dyskutujących<br />
• obniżenie poziomu funkcjonowania społecznego<br />
poniżej poziomu wyjściowego<br />
• ciągłe oznaki zaburzeń <strong>przez</strong> co najmniej pół<br />
roku. Okres ten musi zawierać fazę czynną<br />
(minimum jeden miesiąc lub krócej przy prawidłowym<br />
leczeniu), poza tym mogą go wypełnić<br />
objawy fazy zwiastunowej lub rezydualnej<br />
• nieobecność zespołu depresyjnego lub maniakalnego<br />
• brak uchwytnych czynników organicznych inicjujących<br />
lub podtrzymujących zaburzenia<br />
• jeśli w wywiadzie są zaburzenia autystyczne<br />
to rozpoznanie wymaga stwierdzenia nasilonych<br />
urojeń lub omamów<br />
Obecnie w klasyfikacji DSM-IV wyróżniono<br />
5 rodzajów schizofrenii:<br />
• rezydualna – obraz kliniczny powstający<br />
w wyniku wieloletniego przebiegu schizofrenii.<br />
Objawy pozytywne są nieobecne lub<br />
występują w niewielkim natężeniu. Dominują<br />
objawy negatywne oraz dziwaczność, ekscentryczność<br />
zachowania i wypowiedzi.<br />
• paranoidalna – obecne są urojenia i omamy,<br />
ale brak wyraźnych cech zdezorganizowanego<br />
zachowania, myślenia i emocji.<br />
• zdezorganizowana, dawniej hebefreniczna<br />
– dominują cechy dezintegracji poszczególnych<br />
funkcji psychicznych. Występuje spłycenie<br />
afektu, zaburzenia myślenia i emocjonalności<br />
wyższej.<br />
• katatoniczna – w obrazie dominują zaburzenia<br />
psychomotoryczne; może wystąpić stupor<br />
katatoniczny i giętkość woskowa<br />
• schizofrenia niezróżnicowana – występują<br />
mieszane objawy z wyżej wymienionych grup<br />
nie dające podstaw do zakwalifikowania schizofrenii<br />
jako wyłącznie rezydualnej, paranoidalnej,<br />
zdezorganizowanej i katatonicznej.<br />
- KILKA RODZAJÓW PRZEBIEGU SCHIZOFRENII:<br />
• subchroniczny<br />
• chroniczny<br />
• subchroniczny z zaostrzeniem<br />
• chroniczny z zaostrzeniem<br />
• choroba w remisji<br />
• przebieg nieokreślony<br />
- ORAZ 2 DODATKOWE PODTYPY:<br />
• depresja poschizofreniczna – epizod depresyjny<br />
rozwijający się w następstwie schizofrenii.<br />
Niektóre niewielkie objawy schizofrenii mogą<br />
być obecne.<br />
• schizofrenia prosta – pozornie niegroźne, lecz<br />
postępujące rozwijanie się znaczących objawów<br />
negatywnych przy braku epizodów psychotycznych.<br />
Pielęgnowanie pacjenta wg powyższych<br />
faktów jest procesem złożonym i wymagającym<br />
wielokierunkowych działań.<br />
Proces pielęgnowania w psychiatrii – jest<br />
całościowym podejściem do opieki nad psychicznie<br />
chorym, jego rodziną i środowiskiem,<br />
w którym żyje. Rozpoczyna się w momencie<br />
pierwszego spotkania z chorym, z jego problemami<br />
i oczekiwaniami.<br />
Na uwagę zasługuje fakt, iż problemy rozpoznawane<br />
<strong>przez</strong> pielęgniarki pracujące na oddziałach<br />
psychiatrii są specyficzne i w większości<br />
przypadków pacjentów, niepowtarzalne na innych<br />
oddziałach.<br />
Rozpoznane problemy (potrzeby) są punktem<br />
wyjścia do ustalenia priorytetów, a następnie do<br />
wyłonienia celów opieki, planowania działań<br />
i ich realizacji. Końcowym etapem jest ocena<br />
oraz wysunięcie wniosków.<br />
20 W CIENIU CZEPKA
Pielęgniarstwo/ problemy prawne<br />
Problemy najczęściej występujące w procesie<br />
oddziaływań psychoedukacyjnych:<br />
1. Niezdolność pacjenta do samodzielnego<br />
funkcjonowania<br />
2. Brak dbałości o higienę osobistą i otoczenia<br />
3. Spowolnienie psychoruchowe<br />
4. Maskowaty wyraz twarzy pacjenta<br />
5. Brak zainteresowań, wycofanie z życia społecznego<br />
6. Nieumiejętność radzenia sobie z zaspokajaniem<br />
podstawowych po trzeb życiowych<br />
Opieka pielęgniarska:<br />
1. Pielęgniarka podejmuje działania zmierzające<br />
do samodzielnego funk cjonowania pacjenta,<br />
2. Kształci umiejętności dbania o higienę osobistą<br />
i otoczenia,<br />
3. Aktywizuje pacjenta po<strong>przez</strong> wykonywanie<br />
podstawowych czynności dnia codziennego<br />
oraz udział w zajęciach organizowanych na<br />
oddziale,<br />
4. W kontakcie z pacjentem pielęgniarka przejawia<br />
empatię i autentycz ność swoich postaw<br />
uczuciowych,<br />
5. Pielęgniarka uczy pacjenta dokonywania wyboru<br />
i podejmowania de cyzji,<br />
6. Pielęgniarka zachęca pacjenta do czynnego<br />
udziału w życiu społecz nym oddziału,<br />
7. Pielęgniarka, po<strong>przez</strong> trening werbalny i niewerbalny,<br />
uczy pacjenta umiejętności radzenia<br />
sobie w relacjach z innymi,<br />
8. Podtrzymuje i wzbogaca wyuczone zachowania<br />
pacjenta,<br />
9. Pielęgniarka prowadzi edukację rodziny pacjenta,<br />
dotyczącą sprawo wania opieki w warunkach<br />
domowych.<br />
Zalecane techniki komunikowania się z pacjentem:<br />
(za Elżbietą Wilczek- Różycą)<br />
■ bycie otwartym, autentycznym, empatycznym<br />
i akceptującym;<br />
■ postrzeganie pacjenta i oferowanie siebie;<br />
■ aktywne słuchanie;<br />
■ milczenie terapeutyczne,<br />
■ dostrzeganie zmian;<br />
■ skoncentrowanie się na tym, co przeżywa pacjent;<br />
■ zachęcanie do opisu przeżyć;<br />
■ poświadczenie;<br />
■ klasyfikowanie -odzwierciedlenie uczuć<br />
i emocji;<br />
■ redukcja nierealistycznych obaw,<br />
■ identyfikowanie mocnych stron;<br />
■ udzielanie informacji zwrotnych;<br />
■ wspieranie,<br />
■ budowanie nadziei.<br />
► zachęcanie do dbania o swój wygląd zewnętrzny:<br />
• mężczyźni ogoleni,<br />
• wykonywanie toalety j. ustnej,<br />
• stopniowe włączanie chorego w życie społeczności<br />
szpitalnej,<br />
• zachęcać do udziału w terapii zajęciowej,<br />
► zapewnienie odpowiednich warunków do snu<br />
i wypoczyn ku - odnotowywać liczbę go dzin<br />
snu,<br />
► od wracanie uwagi od przeżyć urojeniowych<br />
po<strong>przez</strong> włączanie pacjenta w rytm pracy na<br />
oddziale- niwelowanie urojeń,<br />
► obniżenie lęku – techniki relaksacyjne, muzykoterapia,<br />
tera pia zajęciowa, obecność pielęgniarki<br />
przy chorym, stały kontakt, co daje<br />
pacjentowi poczucie bezpieczeństwa.<br />
► W skrajnych przypadkach pacjenta pielęgnujemy<br />
jak pacjenta nieprzytomnego – karmienie<br />
<strong>przez</strong> zgłębnik, toaleta jamy ustnej, zmiana<br />
ułożenia, zapobieganie odleżynom, dbanie<br />
o wypróżnienia.<br />
Literatura:<br />
• ,,Psychiatria” Podręcznik dla studentów pielęgniarstwa -<br />
Irena Krupnik- Matuszczyk, Maciej Matuszczyk<br />
• ,,Komunikowanie się z chorym psychicznie” – Elżbieta<br />
Wilczek- Różycka<br />
• ,,Zbiór standardów przyjęcia, opieki, socjalizacji i wypisu<br />
chorego ze szpitala psychiatrycznego” - Krystyna<br />
Kimak<br />
Alicja Haczkowska radca prawny<br />
OPINIA PRAWNA<br />
WYKONYWANIE SZCZEPIEŃ OCHRONNYCH PRZEZ PIELĘGNIARKĘ/POŁOŻNĄ<br />
Wrocław 03.11 .2009 r.<br />
Stosownie do treści art. 67 pkt 3 ustawy z dnia 5<br />
grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń<br />
i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. Nr 234, poz.<br />
1570 z późn. zm.) do dnia 31 grudnia 2015 r. szczepienia<br />
ochronne mogą wykonywać lekarze łub felczerzy,<br />
pielęgniarki, położne i higienistki szkolne,<br />
nieposiadający kwalifikacji określonych na podstawie<br />
art. 17 ust. 10 pkt 3, o ile posiadają 2,5-letnią<br />
praktykę w zakresie przeprowadzania szczepień<br />
ochronnych.<br />
Po tym okresie „przejściowym” obowiązkowe<br />
i nieobowiązkowe szczepienia ochronne będą mogli<br />
wykonywać wyłącznie lekarze lub felczerzy, pielęgniarki,<br />
położne i higienistki szkolne, posiadający<br />
kwalifikacje, określone na podstawie art. 17 ust. 10<br />
pkt 3 w/w ustawy.<br />
Przepis art. 17 ust. 10 pkt 3 zawiera upoważnienie<br />
dla ministra właściwego do spraw zdrowia do wydania<br />
rozporządzenia m. in. w sprawie kwalifikacji osób<br />
przeprowadzających szczepienia ochronne.<br />
Wprawdzie Minister Zdrowia nie wykonał jeszcze<br />
w/w upoważnienia, nie mniej jednak na podstawie<br />
art. 68 w/w ustawy <strong>przez</strong> okres do dwóch<br />
lat od dnia wejścia w życie ustawy będzie obowiązywało<br />
rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 19<br />
grudnia 2002 r. w sprawie wykazu obowiązkowych<br />
szczepień ochronnych oraz zasad przeprowadzania<br />
i dokumentacji szczepień (Dz.U. Nr 237, poz.<br />
2018 z późn.zm.).<br />
Zgodnie z treścią §7 w/w rozporządzenia szczepienia<br />
ochronne oraz badania tuberkulinowe przeprowadzają<br />
lekarze, felczerzy, pielęgniarki, położne<br />
i higienistki szkolne, którzy odbyli w ramach doskonalenia<br />
zawodowego specjalistyczny kurs w tym<br />
zakresie. Przepis ten jest zbieżny z innym rozporządzeniem<br />
wydanym <strong>przez</strong> Ministra Zdrowia, a mianowicie<br />
rozporządzeniem z dnia 7 listopada 2007 r.<br />
w sprawie rodzaju i zakresu świadczeń zapobiegawczych,<br />
diagnostycznych, leczniczych i rehabilitacyjnych<br />
udzielanych <strong>przez</strong> pielęgniarkę albo położną<br />
samodzielnie bez zlecenia lekarskiego ( Dz.U.<br />
Nr 210 „ poz. 1540) . Przepisy §1 ust. I pkt 1 lit.g oraz<br />
§4 pkt I lit.j rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia,<br />
7 listopada 2007 r. stanowią, że do kompetencji pielęgniarki/położnej<br />
należy wykonywanie szczepień<br />
ochronnych (u noworodków jeśli chodzi o położne)<br />
w ramach kalendarza szczepień, pod warunkiem odbycia<br />
kursu specjalistycznego.<br />
Powracając do przepisu art. 67 pkt 3 w/w ustawy<br />
należy przypomnieć iż przepis ten, nie wymaga odbycia<br />
<strong>przez</strong> lekarzy lub felczerów, pielęgniarki, położne<br />
i higienistki szkolne szkolenia specjalistycz-<br />
12 (218) 2009<br />
21
Problemy prawne<br />
nego natomiast wymaga posiadanie 2.5 letniego<br />
stażu zawodowego.<br />
W ocenie opiniującego komentowany przepis<br />
art. 67 pkt 3 ustawy dopuszczający do wykonywania<br />
szczepień ochronnych <strong>przez</strong> pielęgniarki czy<br />
też położne legitymujące się 2.5 letnim stażem zawodowym<br />
w wykonywaniu szczepień ochronnych<br />
z pominięciem wymogu posiadania takiego kursu<br />
specjalizacyjnego jaki jest stawiany pielęgniarce<br />
na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia<br />
z dnia 7 listopada 2007 r. w sprawie rodzaju i zakresu<br />
świadczeń zapobiegawczych, diagnostycznych,<br />
leczniczych i rehabilitacyjnych udzielanych <strong>przez</strong><br />
pielęgniarkę albo położną samodzielnie bez zlecenia<br />
lekarskiego oraz na podstawie rozporządzenia 19<br />
grudnia 2002 r. w sprawie wykazu obowiązkowych<br />
szczepień ochronnych oraz zasad przeprowadzania<br />
i dokumentacji szczepień - wydaje się być bublem<br />
legislacyjnym. A to z tego powodu, że ustawa<br />
z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu<br />
zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi nie wprowadza<br />
żadnych dodatkowych wymogów kwalifikacyjnych,<br />
które by uzasadniały wprowadzenie okresu<br />
przejściowego w celu uzupełnienia kwalifikacji<br />
przynajmniej <strong>przez</strong> pielęgniarki i położne co też<br />
jednoznacznie wynika z treści uzasadnienia do projektu<br />
tej ustawy a ponadto zarówno rozporządzenie<br />
19 grudnia 2002 r. wydane na podstawie poprzednio<br />
obowiązującej ustawy z dnia 6 września 2001 r<br />
o chorobach zakaźnych i zakażeniach oraz przepisy<br />
rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej<br />
z dnia 2 września 1997 r. oraz z dnia 7 listopada<br />
2007 r. w sprawie zakresu i rodzaju świadczeń zapobiegawczych,<br />
diagnostycznych, leczniczych i rehabilitacyjnych,<br />
wykonywanych <strong>przez</strong> pielęgniarkę<br />
samodzielnie, bez zlecenia lekarskiego, oraz zakresu<br />
i rodzaju takich świadczeń wykonywanych <strong>przez</strong><br />
położną samodzielnie zawsze wymagały od pielęgniarki<br />
i położnej zamierzającej wykonywać szczepienia<br />
ochronne odbycia kursu specjalistycznego.<br />
Zatem, w stosunku do pielęgniarek i położnych nie<br />
było potrzeby ani żadnego uzasadnienia wprowadzania<br />
okresu przejściowego, który byłby potrzebny<br />
na uzupełnienie <strong>przez</strong> nie kwalifikacji.<br />
W aktualnym stanie prawnym powstała następująca<br />
sytuacja: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu<br />
oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych<br />
u ludzi dopuszcza do 31 grudnia 2015 do wykonywania<br />
szczepień ochronnych pielęgniarki i położne<br />
posiadające ukończony kurs specjalistyczny<br />
jak również pielęgniarki i położne nie posiadające<br />
takiego kursu specjalistycznego ale legitymujące<br />
się 2.5 letnią praktyką w zakresie przeprowadzania<br />
szczepień ochronnych.<br />
Ustawa nie precyzuje jakim dokumentem ma<br />
być wykazana <strong>przez</strong> pielęgniarkę 2.5 letnia praktyka<br />
w zakresie przeprowadzania szczepień ochronnych.<br />
Wobec tego, w tej kwestii musi być dopuszczony<br />
każdy dokument potwierdzający:<br />
- okres wykonywania <strong>przez</strong> pielęgniarkę/położną<br />
szczepień ochronnych z określeniem rodzaju wykonywanych<br />
szczepień,<br />
- miejsce wykonywania szczepień ochronnych<br />
Dokument ten powinien być podpisany co najmniej<br />
<strong>przez</strong> bezpośredniego przełożonego a najlepiej<br />
<strong>przez</strong> osobę zarządzającą zakładem opieki<br />
zdrowotnej (np. <strong>przez</strong> Dyrektora). W przypadku<br />
gdy szczepienia ochronne pielęgniarka wykonywała<br />
w ramach prowadzonej <strong>przez</strong> siebie indywidualnej<br />
praktyki dokumentem potwierdzającym co najmniej<br />
2.5 letnią praktykę będzie jej oświadczenie.<br />
Pragnę w tym miejscu przypomnieć jedną z naczelnych<br />
zasad wykonywania zawodu pielęgniarki/położnej,<br />
która sprowadza się do następującej<br />
tezy: „każda pielęgniarka/położna przy podejmowaniu<br />
czynności związanych z samodzielnym wykonywaniem<br />
świadczeń leczniczych w tym szczepień<br />
ochronnych nie powinna wykraczać poza swoje<br />
umiejętności zawodowe, a w szczególności podejmować<br />
czynności wymagających umiejętności zawodowych<br />
uzyskiwanych w drodze doskonalenia<br />
zawodowego w odpowiedniej formie kształcenia<br />
podyplomowego„.<br />
Należy nadmienić, iż wątpliwości na tle stosowania<br />
omawianego art. 67 pkt 3 zgłosiła Naczelna Rada<br />
<strong>Pielęgniarek</strong> i Położnych w piśmie skierowanym do<br />
Głównego Inspektora Sanitarnego. Jednakże jego<br />
odpowiedź z dnia 31 .08.2009 r. skierowana na ręce<br />
Elżbiety Garwackiej - Czachor Wiceprezes Naczelnej<br />
Rady <strong>Pielęgniarek</strong> i Położnych nie wniosła żadnego<br />
w tym zakresie praktycznego wyjaśnienia.<br />
JUBILEUSZ 40-lecia<br />
OKRĘGOWEGO SZPITALA<br />
KOLEJOWEGO<br />
WE WROCŁAWIU<br />
Serdecznie zapraszamy<br />
wszystkich, którzy pracują i pracowali<br />
w naszym Szpitalu na Jubileusz jego 40-lecia<br />
Program obchodów:<br />
17 stycznia 2010 roku (niedziela)<br />
godz. 12:30, Msza św. w kościele p.w. św. Augustyna<br />
we Wrocławiu przy ul. Sudeckiej 90<br />
23 stycznia 2010 roku (sobota)<br />
godz. 11:00, uroczyste spotkanie jubileuszowe<br />
w Auli Leopoldyńskiej<br />
na Uniwersytecie Wrocławskim, przy p1. Uniwersyteckimi.<br />
DOKPKM sp. z o. o. zaprasza – Wrocław, al. Wiśniowa 36<br />
– Lubin, ul. Odrodzenia 18/2<br />
Tel. 071 343 04 16 (Wrocław);<br />
076 746 42 03 (Lubin)<br />
Kursy i szkolenia rozpoczynające się w grudniu :<br />
• Kurs kwalifikacyjny w dziedzinie pielęgniarstwa opieki paliatywnej<br />
dla pielęgniarek.<br />
• Szkolenie z zakresu pierwszej pomocy przedlekarskiej dla pielęgniarek<br />
pracujących w środowisku nauczania i wychowania.<br />
Osoby zainteresowane prosimy o składanie zgłoszeń do dnia 10.12.2009 r.<br />
UWAGA ! Kurs kwalifikacyjny w dziedzinie pielęgniarstwa operacyjnego<br />
dla pielęgniarek i położnych planowany na grudzień 2009 r.<br />
rozpocznie się w styczniu 2010 r.<br />
Szczegółowy plan szkolenia na I półrocze 2010 roku zamieszczony<br />
zostanie w styczniowym numerze biuletynu : „W cieniu<br />
czepka” oraz na stronie internetowej.www.doipip.wroc.pl<br />
Grudzień jest miesiącem pięknych Świąt,<br />
wszystkim czytelnikom,<br />
w imieniu zarządu i pracowników DOKPKM sp. z o. o. życzę<br />
aby Boże Narodzenie było czasem miłości, spokoju<br />
i radosnych chwil spędzonych w gronie rodziny,<br />
a Nowy Rok by przyniósł wiele szczęścia<br />
oraz pomyślności w życiu osobistym i zawodowym<br />
Krystyna Łukowicz Domagalska<br />
W programie:<br />
— powitanie gości<br />
— wystąpienia okolicznościowe<br />
— projekcja filmu<br />
— koncert<br />
22 W CIENIU CZEPKA<br />
Komitet Organizacyjny<br />
Obchodów Jubileuszu 40-lecia OSK we Wrocławiu
Położnictwo/ogłoszenia<br />
Opracowała mgr Bożena Górska – Uczestniczka konferencji IX Ogólnopolskiego Zjazdu Szkół Rodzenia<br />
ZDROWIE RODZICÓW I DZIECI W NASZYCH RĘKACH<br />
W Szczyrku od 18-22 października 2009 r. odbył<br />
się IX Ogólnopolski Zjazd Szkół Rodzenia „Zdrowie<br />
rodziców i dzieci w naszych rękach” pod patronatem<br />
honorowym Leokadii Jędrzejewskiej, krajowego<br />
konsultanta w dziedzinie pielęgniarstwa położniczego<br />
i pediatrycznego i Prof. Ryszarda Poręby,<br />
kierownika Kliniki Ginekologii i Położnictwa w Tychach,<br />
SUM, Prezes PTG.<br />
Zostały poruszone następujące tematy:<br />
Pani Tyszka przedstawiła „Relacje personelu medycznego<br />
z rodzicami” – Program ten wychodzi naprzeciw<br />
potrzebom młodych rodzin, wzbudza coraz<br />
większe zainteresowanie i jest kontynuacją zajęć<br />
prowadzonych w szkole rodzenia. Okazało się,<br />
że w naszym kraju wiele szpitali zgłosiło się do programu<br />
związanego z edukacją matek i ojców w oddziałach<br />
neonatologiczno-położniczych.<br />
Prawnik mgr R. Tymiński w swoim wystąpieniu<br />
„Autorska umowa o dzieło czy umowa o pracę,<br />
czyli, jak kogo zatrudnić w szkole rodzenia” przedstawił<br />
w świetle obowiązującego prawa różne formy<br />
zatrudnienia (umowa o pracę, kontrakt, umowa<br />
o dzieło, umowa-zlecenie). Wykład miał na celu wyjaśnić<br />
podstawowe różnice pomiędzy różnymi formami<br />
zatrudnienia.<br />
„Seksualność, ciąża i poród u kobiet po uszkodzeniu<br />
rdzenia kręgowego (URK)” Agata Bąk poruszyła<br />
problem kobiet niepełnosprawnych po URK, które<br />
mają ograniczenie w realizowaniu swoich potrzeb<br />
psychoseksualnych, które wynikają z przyczyn biologicznych,<br />
psychospołecznych i kulturowych. U tych<br />
kobiet jest bardzo ważne przygotowanie do ciąży,<br />
porodu i obejmuje ono szeroką opiekę wielu specjalistów<br />
z dziedziny psychologii, ginekologii, urologii,<br />
dietetyki i rehabilitacji.<br />
O zaletach i wartości pokarmu ludzkiego mówiła<br />
Prof. Katarzyna Kornacka w odczycie pt. „Bank<br />
mleka kobiecego”.<br />
Według Prof. zw. dr hab. n. med. Ryszarda Poręby<br />
Szkoła Rodzenia jest formą opieki przedporodowej,<br />
której podstawowym celem jest przygotowanie<br />
kobiety do porodu, a ojca dziecka do uczestnictwa<br />
we wspólnym porodzie. To jest miejsce, gdzie<br />
można uzyskać nie tylko wiedzę o ciąży, porodzie,<br />
okresie poporodowym, ale także przedstawić swoje<br />
oczekiwania związane ze sposobem rozwiązania ciąży.<br />
Prof. R. Poręba w swoim wykładzie „Sposób rozwiązywania<br />
ciąży a rola szkoły rodzenia” zaznaczył,<br />
że musi istnieć współpraca pomiędzy szkołą rodzenia<br />
a lekarzem sprawującym opiekę przedporodową<br />
nad kobietą ciężarną.<br />
O depresji poporodowej, która jest zjawiskiem<br />
coraz bardziej powszechnym, mówiła mgr Jolanta<br />
Banasiewicz, położna, psycholog i zwróciła uwagę,<br />
że przyszłym rodzicom sama informacja o baby bluesie<br />
wystarczy, tylko należy w szkole rodzenia zwrócić<br />
uwagę na czynniki zmniejszające lub zwiększające<br />
ryzyko wystąpienia okołoporodowych zaburzeń<br />
nastroju.<br />
G.B. MANAGEMENT<br />
DZIAŁ DOSKONALENIA ŚREDNICH KADR MEDYCZNYCH<br />
Biuro / szkoła/adres do korespondencji: 50-230 Wrocław, ul. Trzebnicka 42<br />
tel/fax (071) 78 33 285; (071) 78 36 911<br />
e-mail: gbm@ddskm.pl; www.ddskm.pl<br />
Plan szkoleń<br />
L.p. Rodzaje szkolenia Czas trwania Termin realizacji Cena PLN<br />
KURS DOKSZTAŁCAJĄCY<br />
1. Ochrona zdrowia przed toksycznym działaniem cytostatyków 2 dni 14,15.XII 135zł<br />
KURS SPECJALISTYCZNY<br />
1. Resuscytacja krążeniowo-oddechowa dla pielęgniarek i położnych (Nr 02/07) teoria: 6 dni praktyka: 5dni 25,26,27.II; 1,12,13.III 350 zł*<br />
2. Podstawy dializoterapii dla pielęgniarek (Nr 08/07) teoria: 4 dni praktyka:8dni 8,9, 15,16.I 350 zł*<br />
3. Leczenie ran dla położnych teoria: 5 dni praktyka:10dni 11,12,13,25,26,27.I;8,9,10.II 350 zł*<br />
4. Leczenie ran dla pielęgniarek teoria: 9 dni praktyka: 20 dni 11,12,13,25,26,27.I;8,9,10.II 650 zł*<br />
5. Leczenie ran – odleżyny ( nr 11/07) dla pielęgniarek teoria: 5 dni praktyka: 10 dni 11,12,13,25,26,27.I;8,9,10.II 390 zł*<br />
6. Leczenie ran – oparzenia ( nr 11/07) dla pielęgniarek teoria: 5 dni praktyka: 10 dni 11,12,13,25,26,27.I;8,9,10.II 390 zł*<br />
7. Leczenie ran – owrzodzenia żylne ( nr 11/07) dla pielęgniarek teoria: 5 dni praktyka: 10 dni 11,12,13,25,26,27.I;8,9,10.II 390 zł*<br />
KURS KWALIFIKACYJNY<br />
1. Technologia sterylizacji i dezynfekcji dla personelu Centralnych Sterylizatornii teoria: 8 dni praktyka: 9dni 28,29,30.I; 1,2,3,4,5.II 600 zł*<br />
KURS SPECJALIZACYJNY<br />
1. Specjalizacja w dziedzinie pielęgniarstwa anestezjologicznego po 5 dni raz w m-cu XI/XII.2009- V.2011 4900 zł**<br />
2. Specjalizacja w dziedzinie pielęgniarstwa pediatrycznego po 5 dni raz w m-cu XI/XII.2009- V.2011 5200 zł**<br />
3. Specjalizacja w dziedzinie pielęgniarstwa epidemiologicznego w e-learningu po 3 dni raz w m-cu II-III.2010 4900 zł**<br />
(1) pozostałe terminy uczestnicy otrzymają w pierwszym dniu szkolenia<br />
• *możliwość opłaty w ratach ** rata po 300 zł /m-ąc,<br />
• Zgłoszenia należy dokonywać na załączonym formularzu listownie lub elektronicznie. O przyjęciu na dany kurs dokształcający oraz specjalistyczny decyduje kolejność zgłoszeń.<br />
Osoby, które nie zakwalifikowały się na bieżące szkolenie będą przyjęte w kolejnym terminie.<br />
• Kandydat zakwalifikowany na kurs otrzymuje zawiadomienie w formie pisemnej. W sytuacji dużego zainteresowania danym kursem dokształcającym, może być on realizowany<br />
również na życzenie w Państwa placówce, tylko dla jej pracowników. Termin, miejsce i organizacja kursu ustalone będą wówczas indywidualnie.<br />
• Zajęcia teoretyczne odbywają się w siedzibie firmy G.M. Management, przy ul. Trzebnickiej 42 we Wrocławiu<br />
• 12 Organizator (218) 2009 informuje, iż podane terminy rozpoczęcia i zakończenia planowanych szkoleń mogą ulec przesunięciom spowodowanym <strong>przez</strong> brak kompletu osób na 23 dany<br />
rodzaj kursu.<br />
więcej informacji na www.ddskm.pl
Ogłoszenia<br />
Warszawa, 20.11.2009 roku<br />
MINISTERSTWO ZDROWIA – RZECZNIK PRASOWY<br />
Informacja w sprawie skrócenia studiów pomostowych dla pielęgniarek, absolwentów liceów medycznych<br />
19 listopada 2009 r. do Ministerstwa Zdrowia<br />
została przekazana <strong>przez</strong> Komisję Europejską<br />
informacja o pomyślnym efekcie rozmów<br />
dotyczących liczby godzin kształcenia<br />
uzupełniającego dla absolwentów liceów medycznych<br />
kształcących pielęgniarki i położne.<br />
Na posiedzeniu Komitetu ds. uznawania kwalifikacji<br />
ostatecznie podsumowano wynik uzgodnień<br />
przyjmując polską propozycję, przygotowaną<br />
<strong>przez</strong> resort zdrowia. Uzyskany rezultat<br />
to skrócenie kształcenia pomostowego, które<br />
obecnie będzie wynosiło 1150 godzin kształcenia<br />
zawodowego, w ciągu dwóch semestrów.<br />
Przed przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej<br />
polski system kształcenia pielęgniarek<br />
i położnych opierał się na różnych typach szkół<br />
takich jak licea medyczne i medyczne szkoły<br />
zawodowe. Opinia ekspertów unijnych na temat<br />
polskiego systemu kształcenia była jednoznaczna<br />
i wskazywała na to, że polskie pielęgniarki<br />
i położne nie spełniają standardów<br />
kształcenia europejskiego, gdyż liczba godzin<br />
kształcenia zawodowego była zbyt mała.<br />
Zgodnie z wytycznymi Komisji Europejskiej od<br />
2004 roku kwestia kształcenia uzupełniającego<br />
pielęgniarek i położnych jest regulowana rozporządzeniem<br />
Ministra Zdrowia. Regulacje zawarte<br />
w tym rozporządzeniu największą liczbą<br />
godzin kształcenia uzupełniającego nakładają<br />
na licealistki tj. 1633 i 3000 godz. (w zależności<br />
od czasu kiedy rozpoczęte zostało kształcenie).<br />
Wymogi zawarte w rozporządzeniu spotkały<br />
się z krytyką ze strony środowiska pielęgniarek<br />
i położnych. Minister Zdrowia Ewa Kopacz, dostrzegając<br />
ten problem, podjęła działania zmierzające<br />
do ponownego ustalenia liczby godzin<br />
kształcenia uzupełniającego dla absolwentów<br />
liceów medycznych. Procedura w tej sprawie<br />
wymagała licznych uzgodnień z Komisją Europejską.<br />
W dalszej kolejności sprawa została skierowana<br />
do rozpatrzenia <strong>przez</strong> Komitet ds. uznawania<br />
kwalifikacji składający z przedstawicieli<br />
wszystkich państw członkowskich, a następnie<br />
na posiedzenia grupy koordynatorów.<br />
Mimo wątpliwości zgłaszanych <strong>przez</strong> niektóre<br />
państwa członkowskie, dzięki staraniom strony<br />
polskiej Komitet ds. uznawania kwalifikacji<br />
zaakceptował regulacje przygotowane <strong>przez</strong><br />
resort zdrowia.<br />
/-/ Piotr Olechno<br />
Rzecznik Prasowy<br />
KURSY NAUKI POSŁUGIWANIA SIĘ KOMPUTEREM I INTERNETEM<br />
Szanowni Państwo!<br />
Wrocławskie Stowarzyszenia „NOVA-MED” i AVEC<br />
w ramach swoich działalności statutowych organizują i prowadzą<br />
kursy nauki posługiwania się komputerem i Internetem<br />
dla Seniorów. Zdobyte dotychczas doświadczenia, kadra<br />
z kwalifikacjami andragogicznymi (edukacja osób starszych,<br />
m.in. Uniwersytet Trzeciego Wieku przy Uniwersytecie Wrocławskim),<br />
pozwala nam gwarantować wysoką skuteczność<br />
szkoleń dla osób w „dojrzałych” grupach wiekowych. (w okresie<br />
dorosłości i późnej dorosłości )<br />
Szkolenia są prowadzone we Wrocławskim Centrum SEK-<br />
TOR3, Wrocław ul. Legnicka 65 (teren zajezdni tramwajowej).<br />
Miejsce o bardzo dogodnych warunkach dojazdu, wielostanowiskowym<br />
parkingu oraz obiekcie w pełni przystosowanym<br />
dla osób niepełnosprawnych.<br />
• Kształtowanie umiejętności w zakresie praktycznej obsługi<br />
komputera na poziomie podstawowym i średniozaawansowanym<br />
• Pogłębienie wiedzy na temat możliwości wykorzystania komputera<br />
w życiu codziennym<br />
• Przełamanie lęku i barier osobistych związanych z użytkowaniem<br />
komputera<br />
• Kształtowanie komunikacji użytkownika z komputerem<br />
i wzajemnych interakcji<br />
• Kształtowanie umiejętności w zakresie korzystania z Internetu<br />
• Rozbudzenie ciekawości poznawczej<br />
Kursy są organizowany <strong>przez</strong> podmioty o charakterze non<br />
profit, koszt jednej godziny lekcyjnej na osobę przy grupie<br />
10 osób w szkoleniu podstawowym wynosi 10 zł. brutto i zawiera,<br />
organizację kursu, korzystanie z pomieszczeń, sprzętu<br />
komputerowego, oprogramowania oraz materiałów pomocniczych.<br />
Wystawiamy rachunki<br />
Istnieje możliwość przygotowania indywidualnych kursów<br />
dla określonych grup słuchaczy według wskazanych potrzeb.<br />
Standardowo zajęcia odbywają się w 10 osobowych grupach<br />
z indywidualnymi stanowiskami komputerowymi. Istnieje<br />
również możliwość edukacji z wykorzystaniem własnego<br />
laptopa pod warunkiem zainstalowania na nim odpowiedniego<br />
oprogramowania. Każdy uczestnik otrzymuje autorski<br />
skrypt, szczegółowo wyjaśniający zagadnienia poruszane w<br />
trakcie zajęć.<br />
Więcej informacji mogą Państwo uzyskać:<br />
Optymalny czas trwania szkolenia podstawowego (ogólnego)<br />
24 dla jego założonej efektywności wynosi 30 godzin. Głów-<br />
mail: m.ferenc@sektor3.wroclaw.pl W CIENIU ; CZEPKA<br />
pod tel. 071/7117610; 605 257 600<br />
nym celem szkolenia podstawowego są:<br />
www.sektor3.wroclaw.pl
Pamięć i serce<br />
O Panie, Ty na niego spojrzałeś,<br />
zawołałeś, aby przyszedł do Ciebie...<br />
Naszej koleżance ZOFII CICHOŃ<br />
słowa otuchy i wyrazy szczerego współczucia<br />
z powodu śmierci Ojca<br />
składają koleżanki z Działu Centralnej Sterylizatorni<br />
w SPZOZ w Lubinie<br />
Z każdym uderzeniem serca<br />
z każdym oka mgnieniem<br />
udajemy się do celu,<br />
który jest naszym <strong>przez</strong>naczeniem<br />
Z głębokim żalem i smutkiem żegnamy naszą koleżankę<br />
IZABELĘ JĘDRZEJCZAK<br />
Na zawsze pozostanie w naszej pamięci<br />
Pracownicy WCZ. SP ZOZ Przychodni Grabiszyn<br />
Zamknęły się ukochane oczy,<br />
Spoczęły spracowane ręce,<br />
Przestało bić kochane serce.<br />
Koleżance GRAŻYNIE ŚWIĄTKO<br />
wyrazy szczerego współczucia i słowa otuchy<br />
z powodu śmierci Babci<br />
składają koleżanki i koledzy<br />
Oddziału Intensywnej Terapii Dziecięcej<br />
Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego nr 1<br />
Jedne drzwi otwierają się, inne zamykają,<br />
a my musimy żyć dalej<br />
Naszej drogiej koleżance GRAŻYNIE RURARZ<br />
głębokie wyrazy współczucia i słowa otuchy<br />
z powodu śmierci Mamy<br />
składają pielęgniarki Oddziału Wewnętrznego<br />
Szpitala w Oławie<br />
Jest taki ból, o którym lepiej nie mówić<br />
bowiem najlepiej wyraża go milczenie<br />
Wyrazy szczerego współczucia i słowa otuchy naszej<br />
Koleżance BERNADECIE KARGOL<br />
z powodu śmierci Mamy<br />
składają Koleżanki z NZOZ Jelcza Laskowic<br />
Naszej koleżance URSZULI SZTYLCE<br />
słowa otuchy i wyrazy współczucia<br />
z powodu śmierci Mamy<br />
składają Pielęgniarka Oddziałowa, Pielęgniarki<br />
Operacyjne i Działu Anestezjologii Bloku Operacyjnego<br />
Kliniki Chirurgii i Urologii Dziecięcej SPSK nr 1<br />
Koleżance ANIELI BINIAK<br />
wyrazy szczerego współczucia z powodu śmierci Ojca<br />
składają Pielęgniarki i Lekarze<br />
Pracowni Hemodynamiki oraz Pracowni Elektrofizjologii<br />
Ośrodka Chorób Serca Kliniki Kardiologii 4 WSKzP<br />
Koleżance ANECIE WŁODARCZYK,<br />
Pielęgniarce ZRM w Lubinie<br />
wyrazy współczucia z powodu śmierci Taty<br />
składają Przełożony <strong>Pielęgniarek</strong>, Kierownik ZRM<br />
w Lubinie oraz Koleżanki i Koledzy z pracy.<br />
Pokolenie przychodzi i pokolenie odchodzi,<br />
a ziemia trwa po wszystkie czasy. (Koh 1,4)<br />
JOLI WER<br />
serdeczne wyrazy współczucia z powodu śmierci Ojca<br />
składają koleżanki z Oddziału Wewnętrznego C<br />
Okręgowego Szpitala Kolejowego we Wrocławiu<br />
Wyrazy szczerego współczucia i słowa otuchy<br />
ANNIE ANTOLAK<br />
z powodu śmierci Teścia składają<br />
Przełożona <strong>Pielęgniarek</strong>, Pielęgniarka Oddziałowa<br />
oraz Pielęgniarki Kliniki Chirurgii Ogólnej,<br />
Gastroenterologicznej i Endokrynologicznej<br />
oraz Kliniki Chirurgii Przewodu Pokarmowego<br />
SPSK nr 1 we Wrocławiu<br />
12 (218) 2009<br />
25
DOLNOŚLĄSKA OKRĘGOWA IZBA PIELĘGNIAREK I POŁOŻNYCH WE WROCŁAWIU<br />
SERDECZNIE ZAPRASZA<br />
DO UDZIAŁU W CYKLU WARSZTATÓW EDUKACYJNYCH DLA PIELĘGNIAREK I POŁOŻNYCH<br />
TEMAT SPOTKANIA:<br />
PIELĘGNACJA PORTÓW DOSTĘPU NACZYNIOWEGO<br />
NOWOCZESNE METODY PODAWANIA LEKÓW<br />
WYKŁAD POPROWADZI:<br />
mgr JOLANTA BORKOWSKA - Dzienny Oddział Chemioterapii Dolnośląskiego Centrum Onkologicznego<br />
PONADTO:<br />
TERMIN: 19 stycznia 2010 r. GODZINA 13 00 -16 00<br />
MIEJSCE: DOIPiP, UL. POWSTAŃCÓW ŚLĄSKICH 50, WROCŁAW<br />
ZAŚWIADCZENIE UCZESTNICTWA W NINIEJSZYM SPOTKANIU<br />
ZGŁOSZENIA UCZESTNICTWA PROSZĘ DOKONAĆ TELEFONICZNIE W DOIPIP POD NUMEREM<br />
071/364-04-44, 071/333- 57-02<br />
O UDZIALE DECYDUJE KOLEJNOŚĆ ZGŁOSZEŃ<br />
UDZIAŁ W ZAJĘCIACH JEST BEZPŁATNY<br />
Z POWAŻANIEM<br />
URSZULA OLECHOWSKA<br />
Przewodnicząca DORPiP we Wrocławiu