listopad 2009 - Kompania WÄglowa S.A.
listopad 2009 - Kompania WÄglowa S.A.
listopad 2009 - Kompania WÄglowa S.A.
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
G A Z E T A F I R M O W A<br />
n r 8 ( 11) | l i s t o p a d 2 0 0 9<br />
SZANOWNI GÓRNICY I PRACOWNICY KOMPANII WĘGLOWEJ,<br />
NIECH ZA SPRAWĄ ŚWIĘTEJ BARBARY<br />
SZCZĘŚCIE I POMYŚLNOŚĆ ZAWSZE BĘDĄ Z WAMI.<br />
Z GÓRNICZYM SZCZĘŚĆ BOŻE<br />
Mirosław Kugiel<br />
W W W . K W S A . P L
G A Z E T A F I R M O W A<br />
NASZA KOMPANIA<br />
L I S T O P A D<br />
Drodzy Czytelnicy!<br />
Tegoroczna Barbórka to nie tylko czas<br />
na podsumowywanie tego, co zrobiliśmy<br />
przez ostatni rok. Myślimy o przyszłości. Dzięki<br />
naszym wysiłkom mamy perspektywę dalszego<br />
rozwoju.<br />
<strong>Kompania</strong> Węglowa nadal będzie gwarantować<br />
bezpieczeństwo energetyczne Polski. Jesteśmy<br />
największym producentem węgla kamiennego<br />
nie tylko w kraju, ale i w Unii Europejskiej.<br />
Gwarantujemy stabilne miejsca pracy. Mamy<br />
niekwestionowaną pozycję na rynku producentów<br />
węgla kamiennego. W polityce energetycznej<br />
państwa odgrywamy bardzo ważną rolę.<br />
Bez Waszej codziennej pracy taka perspektywa<br />
dla węgla, a nie tylko dla firmy, byłaby niemożliwa.<br />
Dlatego z okazji górniczego święta – Barbórki<br />
pracownikom Kompanii Węglowej składam<br />
serdeczne podziękowania za codzienną,<br />
ofiarną i ciężką pracę.<br />
Drodzy górnicy!<br />
Nie funkcjonujemy w odizolowaniu od rynku.<br />
Trudno porównywać rok do roku. W minionym<br />
węgla brakowało, dziś jest go za dużo. Górnictwo<br />
to nie jest fabryka zapałek. Dlatego konsekwentnie<br />
realizujemy strategię przyjętą dla<br />
Kompanii Węglowej. Mimo spowolnienia gospodarczego,<br />
jak bodaj żadna inna firma w kraju,<br />
przyjmiemy w tym roku do pracy prawie dwa<br />
tysiące osób. Nakłady inwestycyjne są wyższe<br />
niż w latach minionych, w tym na bezpieczeństwo<br />
pracy. W terminie realizujemy nasze zobowiązania<br />
publicznoprawne. Dla partnerów<br />
handlowych jesteśmy przewidywalnym i ważnym<br />
partnerem w interesach.<br />
Nie tylko jesteśmy zdani na siebie. Bywa, że<br />
przegrywamy z matką naturą. Zapewniam, że<br />
robimy wszystko, by praca w naszych kopalniach<br />
była jeszcze bezpieczniejsza. To jest priorytet<br />
dla nas wszystkich. Z dumą mogę stwierdzić<br />
– czego doświadczaliśmy wielokroć – że<br />
tworzymy górniczą rodzinę zdaną na siebie w<br />
dobrych, ale nade wszystko w tych trudnych<br />
chwilach.<br />
Prestiż zawodu górnika nie spada, ale rośnie.<br />
Potwierdzają to ośrodki badania opinii publicznej.<br />
Docenia się naszą ciężką i niebezpieczną<br />
pracę. Duża w tym zasługa społeczności Kompanii<br />
Węglowej.<br />
Z tym większą radością życzę dalszych sukcesów<br />
w pracy zawodowej i pomyślności w życiu<br />
osobistym.<br />
Szczęść Boże<br />
Mirosław Kugiel<br />
prezes Zarządu<br />
Kompanii Węglowej<br />
Katowice, grudzień <strong>2009</strong> r.<br />
KOMPA N I A W ĘGL OWA<br />
Ga z e t a f i r mowa<br />
Redakcja:<br />
Biuro Komunikacji KW SA<br />
Redaktor naczelny:<br />
Jan Czypionka<br />
j.czypionka@kwsa.pl<br />
Adres redakcji:<br />
40-039 Katowice<br />
ul. Powstańców 30, p. 64<br />
tel. 032 7572025<br />
Wydawca:<br />
<strong>Kompania</strong> Węglowa SA<br />
40-039 Katowice<br />
ul. Powstańców 30<br />
Projekt i skład:<br />
Agencja Reklamowa<br />
„Greenhouse” Sp. z o.o.<br />
Druk:<br />
Tolek,<br />
drukarnia im. K. Miarki<br />
REDAKCJA PRZEPR ASZA<br />
Przepraszamy panów Brunona Botorka i Bogdana Mazurkiewicza<br />
za błędne podanie kolejności wyników konkursu<br />
BHP „Pracuję bezpiecznie”.<br />
Właściwa kolejność:<br />
Pierwsze miejsce wywalczył Mieczysław Mokwa z KWK<br />
„Brzeszcze-Silesia”.<br />
Drugie miejsce zajął Brunon Botorek z KWK „Rydułtowy-Anna”.<br />
Trzecią lokatę zajął Bogusław Gibek z KWK „Szczygłowice”.<br />
Emocje związane z finałem konkursu były chyba zbyt<br />
wielkie, bo do tekstu wkradł się jeszcze jeden błąd. Mylnie<br />
opisano kopalnie wchodzące w skład centrów wydobywczych.<br />
Dla porządku: Centrum „Południe” to kopalnie: „Rydułtowy-Anna”,<br />
„Chwałowice”, „Jankowice” i „Marcel”,<br />
natomiast do Centrum „Zachód” należą kopalnie: „Knurów”,<br />
„Szczygłowice” i „Sośnica-Makoszowy”.<br />
Wszystkich zainteresowanych serdecznie przepraszamy.<br />
W KOMPANII<br />
3 Najbezpieczniej z węglem<br />
Rozmowa z Mirosławem Kugielem<br />
BARBÓRKA<br />
5 Nasza Patronka<br />
Większość tego, co wiemy o św. Barbarze,<br />
pochodzi ze średniowiecznych legend<br />
6 Nie tylko w cechowniach...<br />
Barbary podziemne<br />
10 Za mundurem...<br />
Górnicy są jedyną grupą zawodową, która<br />
tak mocno i zdecydowanie kultywuje tradycje<br />
związane zarówno z samą pracą, jak i ze<br />
spędzaniem czasu wolnego<br />
12 Skok przez skórę<br />
Górnicy kultywują stare obyczaje<br />
13 Legenda Skarbnika<br />
O tajemniczym mieszkańcu kopalń<br />
15 Z najlepszymi życzeniami dla naszych Barbar<br />
WYDARZENIA<br />
18 Mgła poprawia atmosferę<br />
Nagroda dla oddziału z KWK „Halemba-Wirek”<br />
22 Dozór Kompanii Węglowej najlepszy<br />
w konkursie BHP<br />
W CENTRUM UWAGI<br />
23 Połączone ruchy<br />
Pierwszy etap w tworzeniu modelu<br />
jednoruchowego zakończony<br />
24 Górnictwa cała pełnia<br />
Rozmowa z Arturem Jurkiem – zastępcą<br />
głównego inżyniera Działu BHP<br />
KWK „Brzeszcze-Silesia”<br />
25 Honorowo oddać krew<br />
Działalność Klubu HDK przy<br />
KWK „Brzeszcze-Silesia”<br />
26 Oddziały szybowe KWK „Sośnica-Makoszowy”<br />
Prawidłowe funkcjonowanie zakładu<br />
górniczego zależy od bardzo wielu czynników<br />
28 Ugasić pragnienie<br />
Stacja kondycjonowania i mineralizacji wody<br />
miejskiej dla pracowników KWK „Bielszowice”<br />
LUDZIE I MIEJSCA<br />
29 Szybkie jak myśl<br />
Hodowla gołębi to pasja niejednego górnika<br />
31 Cegiełki dla najmłodszych<br />
Kartki świąteczne Kompanii Węglowej<br />
wspomogą tegoroczną akcję charytatywną<br />
„Wigilia Dobrego Serca”<br />
32 Ga ler ia<br />
Święta Barbara z cechowni kopalni „Pokój”<br />
Zdjęcie na okładce:<br />
Małgorzata Bugiel, flecistka orkiestry kopalni „Pokój”<br />
podczas parady w Zabrzu (fot. Jan Czypionka)<br />
Oddano do druku: 26 <strong>listopad</strong>a <strong>2009</strong> r.
W K O M PA N I I<br />
Najbezpieczniej z węglem<br />
<strong>Kompania</strong> z roku na rok na inwestycje przeznacza więcej pieniędzy<br />
– rozmowa z Mirosławem Kugielem, prezesem Zarządu Kompanii Węglowej<br />
• Czy mimo kryzysu gospodarczego Kom Kom<br />
pania Węglowa zapisze mijający rok po stro<br />
nie zysków czy strat?<br />
– Odpowiadając wprost na pytanie, podkreśliłbym<br />
to, że <strong>Kompania</strong>, mimo licznych<br />
problemów, zakończy ten rok dodatnim<br />
wynikiem finansowym. Pamiętajmy jednak,<br />
że kryzys gospodarczy spowodował<br />
zmniejszenie zapotrzebowania na węgiel,<br />
praktycznie całego przemysłu, a szczególnie<br />
elektrowni i koksowni. Spadło zapotrzebowanie<br />
na energię, co skutkowało<br />
mniejszym popytem na węgiel kamienny.<br />
Jeszcze w grudniu ubiegłego roku podpisaliśmy<br />
z energetyką umowy na sprzedaż<br />
w <strong>2009</strong> roku 21,2 milionów ton węgla.<br />
Dziś wiemy, że do elektrowni trafi nie więcej<br />
niż 18 milionów ton. Doświadczenia<br />
z lat 2008-<strong>2009</strong> są tak diametralnie<br />
różne, że istnieje duża niepewność co do<br />
zapotrzebowania na węgiel w przyszłym<br />
roku. Przewidujemy, że do końca roku<br />
zwały węgla zmniejszą się o pół miliona<br />
ton. Widoczny jest zatem wzrost popytu<br />
na węgiel, a i ceny w portach zachodnioeuropejskich<br />
rosną. Nikt jednak dzisiaj ze<br />
100-procentową pewnością nie powie, jaki<br />
pod tym względem będzie 2010 rok. Mimo<br />
trudności mamy stabilną sytuację finansową.<br />
Regulujemy wszystkie zobowiązania<br />
publicznoprawne, a prawie 65-tysięczna<br />
załoga naszych kopalń ma zagwarantowane<br />
miejsca pracy. Zgodnie w wcześniej<br />
ustalonymi terminami, realizujemy zobowiązania<br />
wobec naszych partnerów handlowych.<br />
• Jaki będzie miała wpływ obecna sytuacja<br />
na rynku na działalność firmy w roku przy<br />
szłym?<br />
– Nie funkcjonujemy w odizolowaniu od<br />
rynku. Trudno bowiem porównywać rok<br />
do roku. W minionym węgla brakowało,<br />
dziś jest go za dużo. Z roku na rok <strong>Kompania</strong><br />
na inwestycje przeznacza jednak więcej<br />
pieniędzy. W tym roku, mimo zmniejszenia<br />
nakładów do 900 milionów złotych,<br />
są one i tak wyższe niż w latach ubiegłych.<br />
I taki poziom wzrostu nakładów będzie zachowany<br />
w latach następnych. Inwestycje<br />
będą na tyle wysokie, by zapewnić wydobycie<br />
węgla gwarantujące bezpieczeństwo<br />
energetyczne. Polska, w odróżnieniu od<br />
innych krajów Unii Europejskiej, w 55<br />
procentach jest uzależniona od produkcji<br />
| 3
W K O M PA N I I<br />
energii z węgla kamiennego. Pozostałe źródła<br />
energii będą w Polsce dla węgla uzupełnieniem.<br />
Zakładamy, co ma swoje odzwierciedlenia<br />
w polityce energetycznej Polski<br />
do 2030 roku, że popyt na węgiel będzie<br />
systematycznie wzrastał. Zapotrzebowanie<br />
na energię ma<br />
być wtedy wyższe<br />
nawet o 50 procent<br />
niż obecnie, a węgiel<br />
ma zaspokajać<br />
te potrzeby w 60<br />
procentach.<br />
Energetyka<br />
węglowa nie odejdzie do lamusa.<br />
A najlepszym tego przykładem jest inwestycja<br />
koncernu RWE i Kompanii Węglowej.<br />
Powołana wspólnie spółka wybuduje<br />
jedną z najnowocześniejszych, niskoemisyjnych<br />
elektrowni węglowych.<br />
• Węgiel pozostanie zatem podstawowym<br />
surowcem energetycznym…<br />
– To też nakłada na Kompanię Węglową<br />
określone zadania. Jako największy producent<br />
węgla kamiennego w Polsce i Unii Europejskiej<br />
zdajemy sobie doskonale sprawę,<br />
jak ważną rolę odkrywamy w zapewnieniu<br />
Polsce bezpieczeństwa energetycznego.<br />
• Czy może w Polsce zabraknąć węgla?<br />
– Na pewno nie zabraknie go w najbliższych<br />
kilku dziesięciu latach. <strong>Kompania</strong><br />
Węglowa, w zależności od kopalni, może<br />
wydobywać węgiel od kilku do blisko 80 lat.<br />
Większość naszych kopalń może prowadzić<br />
eksploatację co najmniej 40 lat. Wszystkie<br />
zasoby węgla szacowane są nawet<br />
na 150 lat. Ale ich udostępnienie i eksploatacja<br />
nowych pól wydobywczych wymaga<br />
dużych nakładów inwestycyjnych. Temu<br />
celowi służy m.in. pozyskanie pieniędzy na<br />
inwestycje początkowe.<br />
Inwestycje będą na tyle<br />
wysokie, by zapewnić<br />
wydobycie węgla<br />
gwarantujące bezpieczeństwo<br />
energetyczne Polski<br />
• Nie obawia się Pan konkurencyjności wę wę<br />
gla<br />
sprowadzanego<br />
do Polski z importu?<br />
– Nie unikniemy<br />
na wolnym rynku<br />
importu węgla.<br />
O jego skali decyduje<br />
rachunek ekonomiczny.<br />
O konkurencyjności naszego<br />
węgla decydują koszty transportu surowca<br />
sprowadzanego z zagranicy. Dla elektrowni<br />
położonych na południu Polski węgiel<br />
z krajowych kopalń jest tańszy od importowanego.<br />
Niebagatelne znaczenie ma<br />
także terminowość i stabilność dostaw.<br />
Polskie górnictwo, w tym <strong>Kompania</strong> Węglowa,<br />
jest i będzie<br />
gwarantem<br />
bezpieczeństwa<br />
energetycznego.<br />
I może<br />
nim być nie tylko<br />
dla Polski. Warto<br />
o tym pamiętać, dyskutując<br />
o dywersyfikacji dostaw innych<br />
surowców energetycznych. Dlatego z optymizmem<br />
patrzę na przyszłość polskiego<br />
węgla.<br />
• Czy z takim samym optymizmem na swo<br />
ją przyszłość może patrzeć załoga Kompanii<br />
Węglowej?<br />
– Oczywiście! Naszym celem jest dobro<br />
firmy i jej załogi. Nie stosuję podziałów na<br />
„My” i „Oni”.<br />
• Związki zawodowe zapytają zapewne<br />
o wysokość płac.<br />
<strong>Kompania</strong> to firma stabilna<br />
i wiarygodna, z którą<br />
pracownicy mogą wiązać<br />
swoją przyszłość zawodową<br />
– I takie jest ich prawo. W dotychczasowej<br />
działalności <strong>Kompania</strong> zapewniła<br />
pracownikom wyższy wzrost przeciętnych<br />
wynagrodzeń w stosunku do płac w sektorze<br />
przedsiębiorstw. W latach 2003–<strong>2009</strong><br />
łączny wzrost zarobków w spółce wyniesie<br />
około 45 procent przy około 40-procentowym<br />
wzroście wynagrodzeń w sektorze<br />
przedsiębiorstw. Może niektórych pracowników<br />
zaskoczę, ale w tym roku, mimo<br />
kryzysu gospodarczego, odnotujemy około<br />
5-procentowy wzrost wynagrodzeń w stosunku<br />
do ubiegłego roku. Patrząc na sytuację<br />
w innych firmach, dodam, że wypłaty<br />
realizowane są na bieżąco, bez jakichkolwiek<br />
opóźnień. <strong>Kompania</strong> to firma stabilna<br />
i wiarygodna, z którą<br />
pracownicy mogą<br />
zawodową.<br />
Chciałbym przy tej<br />
okazji całej załodze<br />
Kompanii<br />
wiązać swoją przyszłość<br />
Węglowej<br />
z okazji górniczego święta – Barbórki<br />
życzyć dalszych sukcesów w pracy zawodowej<br />
i pomyślności w życiu osobistym.<br />
Serdecznie dziękuję za codzienną, ofiarną<br />
i ciężką pracę.<br />
• Dziękuję za rozmowę.<br />
Zbigniew Madej<br />
Jeszcze w grudniu ubiegłego roku podpisaliśmy z energetyką umowy na sprzedaż w <strong>2009</strong> roku 21,2 milionów ton węgla. Dziś wiemy, że<br />
do elektrowni trafi nie więcej niż 18 milionów ton<br />
4 |
B A R B Ó R K A<br />
Nasza Patronka<br />
Większość tego, co wiemy o św. Barbarze, pochodzi ze średniowiecznych<br />
legend<br />
Według podań, urodziła się pod<br />
koniec III w. w Nikomedii (dziś<br />
Izmid w Turcji) jako córka Dioskura,<br />
bogatego i wpływowego człowieka.<br />
O rękę Barbary ubiegało się bardzo wielu<br />
konkurentów. Dziewczyna posiadała nie<br />
tylko pokaźnym posag, ale także obdarzona<br />
była wielką urodą i światłym umysłem.<br />
Spotykała się z niewielką grupką chrześcijan,<br />
którzy ukrywali się wówczas przed<br />
prześladowaniami ze strony jednego z najokrutniejszych<br />
cesarzy Galeriusza Waleriusza<br />
Maksymina.<br />
Dioskur był zagorzałym poganinem. Aby<br />
nie narazić córki na pokusy ze strony zepsutej<br />
młodzieży, a zarazem ustrzec ją od<br />
poznania tajemniczych prawd wiary chrześcijańskiej,<br />
która podówczas wśród rodzin<br />
wybitniejszych coraz to nowych zdobywała<br />
sobie zwolenników, wpadł na pomysł niezwykły.<br />
Wybudował wysoką, silną wieżę,<br />
zaopatrzył ją we wszystko, co by służyć<br />
mogło do rozrywki umysłowej dla Barbary<br />
i zamknął w niej swą córkę. Właśnie ta pieczołowitość<br />
i lękliwość ojca, który zabronił<br />
wstępu do wieży wszystkim prócz sługi<br />
i kilku najznakomitszych mistrzów i nakazał<br />
kształcić córkę w zasadach pogańskich,<br />
pobudziła Barbarę do głębokiego rozmyślania<br />
o Bogu prawdziwym. Zastanawiała<br />
się nad tym potężnym światem i jego<br />
mieszkańcami i doszła do wniosku, że nad<br />
tym światem musi panować Istota, która<br />
świat uczyniła i światem rządzi.<br />
Od jednego z nauczycieli, który okazał się<br />
wyznawcą Chrystusa, poznała św. Barbara<br />
prawdy wiary chrześcijańskiej i z jego rąk<br />
przyjęła chrzest.<br />
Gniew Dioskura był straszny. Najpierw<br />
szykanował Barbarę i morzył ją głodem.<br />
Sądząc, że dostatecznie zastraszył córkę,<br />
kategorycznie zażądał od niej zaprzestania<br />
praktyk religijnych i zerwania wszelkich<br />
więzi łączących ją z chrześcijaństwem.<br />
W końcu zapowiedział jej, że jeśli nie wyrzeknie<br />
się zakazanej wiary, zabije ją. Być<br />
może Dioskur obawiał się, że ukrywając<br />
wyznanie córki, zaszkodzi własnym interesom;<br />
piastował bowiem wysoki urząd<br />
w państwie. W każdym razie zdecydował się<br />
postawić Barbarę przed sądem cesarskim.<br />
Wobec dziewczyny zastosowano tortury, by<br />
zmusić ją do wyrzeczenia się wiary chrześcijańskiej.<br />
Smagano ją biczami, przypalano<br />
pochodniami, wleczono po ulicach.<br />
Chrystus jednak nie opuścił swej wiernej<br />
służebnicy. Objawił się jej w więzieniu<br />
i sprawił, że rany w ciągu jednej nocy zagoiły<br />
się. Widząc ten cud kobieta, która była<br />
więziona razem z Barbarą, nawróciła się.<br />
Ostatecznie Barbara została skazana na<br />
ścięcie. Wyrok miał wykonać rodzony ojciec,<br />
by przebłagać w ten sposób bogów,<br />
od których odwróciła się jego córka. Ponoć<br />
kiedy Dioskur odebrał życie swemu dziecku,<br />
niebiosa rozcięła błyskawica, która go<br />
uśmierciła.<br />
Niektóre źródła pisane podają, że męczennica<br />
z Nikodemii poniosła śmierć w 306 r.<br />
Siedem lat później cesarz Konstantyn<br />
Wielki wydał edykt mediolański, który zagwarantował<br />
chrześcijanom wolność wyznania.<br />
Tradycja głosi, że przed śmiercią Barbara<br />
modliła się, żeby nikt, kto poprosi ją<br />
o wstawiennictwo w ostatniej godzinie<br />
swego życia, nie umarł bez spowiedzi świętej.<br />
W ten sposób św. Barbara stała się patronką<br />
umierających.<br />
Św. Barbara jest patronką górników, flisaków,<br />
marynarzy, chłopów, architektów,<br />
dekarzy, murarzy, ludwisarzy, kowali,<br />
kamieniarzy, cieśli, grabarzy, dzwonników,<br />
kapeluszników, kucharzy, rzeźników,<br />
dziewcząt, więźniów, ludzi narażonych na<br />
wybuchy, jak: artylerzystów, pracowników<br />
prochowni i arsenałów, kanonierów, saperów,<br />
straży ogniowej, umierających; jest<br />
opiekunką twierdz i wież; wzywana jest<br />
w modlitwie o dobrą śmierć, w przypadku<br />
zagrożenia przez ogień, o oddalenie burzy,<br />
zarazy i dżumy. W ikonografii św. Barbara<br />
jest przedstawiana w dostojnym odzieniu,<br />
często z nakrytą głową, dla podkreślenia<br />
jej szlachetnego pochodzenia, często ma<br />
na sobie płaszcz. W ręku trzyma palmę<br />
męczeństwa lub kielich z Najświętszym<br />
Sakramentem. Obok widnieje wieża z trzema<br />
oknami, w której była zamknięta przez<br />
ojca. Czasem trzyma w ręku miecz, którym<br />
została ścięta.<br />
opr. J.C.<br />
Figura świętej Barbary z cechowni kopalni<br />
„Bobrek-Centrum” (Fot. Jan Czypionka)<br />
| 5
Oleodruk z około 1900 roku. Jakkolwiek jego pierwotne miejsce nie jest znane, wiadomo, że został przeniesiony do wnęki ściany chodnika<br />
na poziomie 430 kopalni „Rymer”. Podczas likwidacji kopalni obraz przeniesiono do Stacji Ratownictwa Górniczego w kopalni „Chwałowice”<br />
Nie tylko w cechowniach...<br />
Barbary podziemne<br />
Potr ze b a wsparcia świętej Patronki by ła z awsze szc ze g ólnie<br />
silna na dole w kopalni<br />
6 |
Figurę zakupił w 1958 roku w sklepie z dewocjonaliami – Księgarni św. Jacka w Katowicach – pracownik kopalni Józef J. Umieszczono ją<br />
w specjalnie wybudowanej grocie na poziomie 500 szybu „Chrobry” jako rekompensatę po usunięciu ołtarza z cechowni. W 1980 r., po<br />
pogłębieniu szybu, figurę przeniesiono na poziom 800<br />
Pomimo tego, że dla osób postronnych<br />
dostęp do kopalnianych pomieszczeń<br />
jest niezwykle trudny,<br />
w powszechnej świadomości obecna jest<br />
wiedza o wizerunkach świętej Barbary<br />
znajdujących się w cechowniach i salach<br />
zbornych. Wiele z tych obiektów, z powodu<br />
zrestrukturyzowania zakładu, przeniesiono<br />
do kościołów lub muzeów, dzięki czemu<br />
są dostępne, choć pozbawione nieodwracalnie<br />
swojego pierwotnego kopalnianego<br />
kontekstu. Ale duże i piękne obrazy czy<br />
rzeźby nie są jedynymi towarzyszącymi<br />
górnikom. Potrzeba wsparcia świętej Patronki<br />
była zawsze szczególnie silna w podziemiach<br />
kopalni.<br />
„Przegląd katolicki” – organ prasowy diecezji<br />
kieleckiej obejmującej w połowie XIX<br />
wieku teren Zagłębia Dąbrowskiego – informował<br />
w roku 1876 o niezwykle ciekawym<br />
wydarzeniu. Górnicy zatrudnieni<br />
w kopalni „Ksawery” koło Będzina, posiadający<br />
już obraz z wizerunkiem świętej<br />
Barbary w sali zbornej, co potwierdza<br />
relacja naczelnika kopalni Andrzeja Długoszewskiego,<br />
ufundowali wzniesienie<br />
podziemnej kaplicy. Jej poświęcenie miało<br />
uroczysty przebieg: „Już o godz. 6 rano na<br />
odgłos dzwonka kopalnianego zebrani górnicy<br />
w Izbie Zgromadzenia, po zmówieniu<br />
pacierzy i pieśni przed obrazem św. Barbary,<br />
patronki górniczej (...) udali się wraz<br />
z dyrekcją i księdzem Franciszkiem Podczaskim<br />
z parafii w Będzinie do podszybia.<br />
Na zakończenie uroczystości dokonano<br />
symbolicznej detonacji ładunków dynamitu<br />
i wspólnie odśpiewano pieśń do świętej<br />
Barbary”.<br />
Podobne podziemne kaplice mieściły się<br />
prawdopodobnie we wszystkich kopalniach<br />
na terenie Zagłębia Dąbrowskiego.<br />
Rozmiarami i wyglądem przypominały<br />
kaplice w Kopalni Soli „Wieliczka” – wykuwane<br />
z niezwykłą starannością, z dbałością<br />
o detale architektoniczne. Ściany kaplicy<br />
na pokładzie Fanny kopalni „Czeladź”<br />
zdobione były wyrzeźbionymi w ścianie<br />
węgla pilastrami. W głowicach ich kapiteli<br />
| 7
B A R B Ó R K A<br />
zainstalowano latarnie oświetlające kaplicę,<br />
której centrum był węglowy stół ołtarzowy<br />
z ustawioną na nim półfigurą świętej<br />
Barbary. Bardzo podobną podziemną<br />
węglową kaplicę wystawiono, lub raczej<br />
wykuto, w 1903 roku w kopalni Towarzystwa<br />
Górniczo–Przemysłowego „Saturn”<br />
w Czeladzi. Kroku tradycji dotrzymała<br />
również załoga wojkowickiej kopalni „Jowisz”,<br />
dla której poświęcono figurę świętej<br />
Barbary na poziomie 235 przy szybie<br />
Edward 4 grudnia 1932 roku.<br />
Podziemne kaplice cieszyły się znacznie<br />
większą popularnością w kopalniach zagłębiowskich<br />
niż górnośląskich – bardzo<br />
często miały imponujący wygląd i zaskakiwały<br />
ogromem pracy włożonym w ich<br />
wykonanie. Większość z nich wystawiono<br />
w końcu wieku dziewiętnastego oraz na<br />
początku dwudziestego w czasie, kiedy dokonywały<br />
się liczne zmiany własnościowe<br />
w przemyśle. Oczywiście podziemne kaplice<br />
nie były jedynymi – w wielu zagłębiowskich<br />
salach zbornych znajdowały się<br />
obrazy lub rzeźby przedstawiające patronkę<br />
górników, jednak bodajże w dwu tylko<br />
przypadkach miały one formę naśladującą<br />
kościelne ołtarze – w kopalniach „Ksawery”<br />
i „Saturn”. Dla odmiany, w centrach cechowni<br />
kopalń górnośląskich znajdowały<br />
się potężne ołtarze, przy których nie tylko<br />
modlono się, ale także odprawiano msze<br />
święte. Z okresu przed II wojną światową<br />
znany i udokumentowany pozostaje tylko<br />
jeden oleodruk znajdujący się pod ziemią.<br />
Wizerunek świętej Barbary z kopalni<br />
„Rymer” towarzyszył górnikom w podziemiach<br />
do czasu likwidacji zakładu.<br />
Wydaje się jednak, że ustalanie wszystkich<br />
przyczyn, dzięki którym wizerunki takie<br />
pojawiały się w podziemiach kopalń, nie<br />
ma większego znaczenia. I obojętnie, czy<br />
są to wystawne kaplice zagłębiowskie, czy<br />
skromny oramowany oleodruk z kopalni<br />
„Rymer”, wszystkie te obiekty są wyrazem<br />
pobożności. Obecność wizerunków świętej<br />
Barbary pod ziemią wynika bezpośrednio<br />
z potrzeby zapewnienia sobie poczucia<br />
bezpieczeństwa i duchowego wsparcia.<br />
Skala tej potrzeby ujawniła się z wielką<br />
siłą po 1948 roku, kiedy w kopalniach rozpoczęto<br />
systematyczną akcję likwidacyjną<br />
wszelkich przejawów religijności górniczej.<br />
Głównymi ofiarami padły górnicze<br />
modlitwy i same wizerunki z cechowni<br />
i sal zbornych.<br />
Na reakcję górników nie trzeba było długo<br />
czekać. Duże obrazy z retabuli usuniętych<br />
z cechowni zastępowano małymi figurkami<br />
Rzeźba pochodzi z hali pomp kopalni „Powstańców Śląskich” na poziomie 650. Cementowa<br />
figurka została wykonana w okresie międzywojennym przez pracownika kopalni<br />
Cementowa figura nieznanego autora znajduje się na poziomie 400 szybu „Kazimierz” w kopalni<br />
„Kazimierz-Juliusz”. Powstała ona w 1926 roku. Pracownicy przechodzący na emeryturę<br />
zwyczajowo składają pod wizerunkiem kwiaty, niektórzy zostawiają swoje „marki”<br />
8 |
lub niewielkimi oleodrukami w pobliżu<br />
miejsc pracy. Umieszczano je w niszach<br />
chodników, komór, pomieszczeń warsztatowych<br />
itd. Ich pojawienie się było zawsze<br />
efektem działania spontanicznego, emocjonalnego.<br />
Nie niosło ze sobą ładunku<br />
walki z ateizacją miejsca pracy, choć wielu<br />
przewodniczących zakładowych komitetów<br />
PZPR traktowało te „dewocjonalia”<br />
jako akty sabotażu linii partii. Zdarzało<br />
się, jak miało to miejsce w kopalni „Anna”,<br />
że fundator miał problemy. Zdarzało się,<br />
że komisje kontrolujące bezpieczeństwo<br />
pracy największego zagrożenia dopatrywały<br />
się w dwu lampkach zaświeconych<br />
pod oleodrukiem i nakazywały jego usunięcie.<br />
Z tego powodu, by nie dopuścić do<br />
likwidacji „ołtarzyka”, pracownicy kopalni<br />
„Ignacy” wykazywali się wyjątkową pomysłowością,<br />
umieszczając obrazy w metalowych<br />
gablotach spełniających wymogi<br />
przeciwpożarowe. Ale, by oddać dziejową<br />
sprawiedliwość, byli również i tacy dyrektorzy,<br />
którym małe figurki gipsowe, nawet<br />
w liczbie kilkunastu sztuk w podziemiach<br />
kopalni „Rymer”, nie przeszkadzały.<br />
Do dzisiaj przetrwały nieliczne obiekty.<br />
Wiele gipsowych i węglowych figurek<br />
poddało się działaniu wilgoci i po prostu<br />
rozpadły się w kawałki. Wiele pozostało<br />
w nieczynnych chodnikach i komorach,<br />
a jedynymi świadkami obecności tych<br />
małych, ale jakże cennych obiektów są ci,<br />
którzy każdego dnia mijali je w drodze do<br />
swojego miejsca pracy.<br />
Beata Piecha van Schagen<br />
Oledruk znajdował się w kopalni „Ignacy” od czasów przedwojennych. Wskutek interwencji<br />
kontroli BHP WUG obraz umieszczono w specjalnie wykonanej gablocie i zawieszono na poziomie<br />
400 szybu „Głowacki”. 20 sierpnia 2007 roku, w trakcie ostatniego etapu stawiania<br />
tamy na poziomie 400, obraz wywieziono na powierzchnię<br />
BEATA PIECHA VAN SCHAGEN<br />
Urodziła się w Chorzowie.<br />
Jest absolwentką<br />
Wydziału<br />
Filologicznego Uniwersytetu<br />
Śląskiego.<br />
Z a i n t e r e s o w a n i e<br />
kultem świętej<br />
Barbary, odziedziczone<br />
po stryju,<br />
księdzu Henryku Piesze, rozwija od momentu<br />
przygotowania pracy magisterskiej<br />
poświęconej kultowi świętej.<br />
W ubiegłym roku otrzymała „Stypendium<br />
w dziedzinie kultury” Urzędu Marszałkowskiego<br />
Województwa Śląskiego, co pozwoliło<br />
jej kontynuować badania. Na podstawie<br />
zgromadzo-nych materiałów archiwalnych<br />
przygotowuje publikację poświęconą wizerunkom<br />
górniczej patronki, znajdującym się<br />
w kopalniach Górnego Śląska.<br />
Podziemna św. Barbara z kopalni „Rymer”. Zdjęcie z 1939 roku<br />
| 9
B A R B Ó R K A<br />
Za mundurem...<br />
Górnicy są jedyną grupą zawodową, która tak mocno i zdecy<br />
dowanie kultywuje tradycje związane zarówno z samą pracą, jak i ze<br />
spędzaniem czasu wolnego<br />
Podczas gdy mundur górniczy może już nosić uczeń szkoły zawodowej, przywilej przypinania szpady zarezerwowany jest tylko dla wyróżnionych.<br />
Jej wręczenia dokonują dziś zasłużeni górnicy – tzw. „stare strzechy”. Przyznanie szpady przez władze górnicze jest traktowane<br />
jako symbol nobilitacji nabytej nie przez urodzenie, lecz rzetelną naukę i pracę<br />
Żadna inna grupa pracownicza nie<br />
może się poszczycić tyloma barwnymi<br />
zwyczajami i obrzędami, żadna<br />
też nie ma uprawnień do noszenia galowego<br />
munduru. To właśnie mundur górniczy<br />
jest dumnym symbolem przynależności do<br />
tego trudnego i odpowiedzialnego zawodu.<br />
Strój ten budzi podziw, a każdy górnik,<br />
który na wyjątkowe okazje go nosi, cieszy<br />
się zasłużoną estymą. Górniczy mundur<br />
nie jest zwykłym garniturem z ozdobami.<br />
To niemal mistyczny symbol dumy z wykonywanego<br />
zawodu.<br />
Historia tego stroju jest nierozerwalnie<br />
związana z dziejami śląskiej ziemi i sięga<br />
10 |
do początków górnictwa w Polsce.<br />
Kto i kiedy po raz pierwszy ubrał się w górniczy<br />
mundur? Znawca tematu, Barbara<br />
Dominek-Wojnar, pisze, że ze starych podań<br />
wiadomo, że Jan Gierałtowski, budowniczy<br />
chudowskiego zamku, miał być<br />
rzekomo pierwszym górnikiem węgla kamiennego<br />
na Śląsku.<br />
W dokumencie wydanym w Opolu w grudniu<br />
1542 roku czytamy, że margrabia Fryderyk,<br />
spadkobierca Piastów opolskich,<br />
dzierżawca ziemi bytomskiej, udzielił Gierałtowskiemu<br />
pozwolenia na zakładanie<br />
kopalń w Szombierkach i Orzegowie. Jest<br />
jednak więcej niż pewne, że Gierałtowski<br />
munduru górniczego nie miał. Te bowiem<br />
wprowadzone zostały w 1817 r. wraz<br />
z ustanowieniem Korpusu Górniczego,<br />
organizacji łączącej wszystkie osoby pracujące<br />
w górnictwie. Wzorowały się one<br />
na strojach piechoty Królestwa<br />
Kongresowego.<br />
Pierwszeństwo w przyjmowaniu do Korpusu<br />
mieli synowie górników. Nosili oni<br />
granatowe mundury, czarne czapki zwane<br />
kołpakami z odznakami górniczymi oraz<br />
szable podobne do piechoty Królestwa Polskiego.<br />
Wysocy rangą gwarkowie zakładali<br />
granatowy frak z haftowanym kołnierzem<br />
i białe sukienne spodnie, które na uroczystości<br />
zamieniali na skórzane. Mundur<br />
uzupełniały: kapelusz i buty ze srebrnymi<br />
ostrogami. Ubranie zwyczajnego górnika<br />
było nieco skromniejsze: granatowa kurtka,<br />
spodnie wpuszczane w buty i czarne<br />
czako z daszkiem ozdobione górniczym<br />
godłem wybitym na białym metalu.<br />
Przemiana górniczego ubioru w uroczysty<br />
strój trwała długo i ostatecznie ukształtowała<br />
się dopiero w XX stuleciu. Współczesne<br />
mundury różnią się od siebie dystynkcjami<br />
oraz kolorem pióropuszy. Podczas<br />
gdy mundur górniczy może już nosić uczeń<br />
szkoły zawodowej, przywilej przypinania<br />
szpady zarezerwowany jest tylko dla wyróżnionych.<br />
Jej wręczenia dokonują dziś<br />
zasłużeni górnicy – tzw. „stare strzechy”.<br />
Przyznanie szpady przez władze górnicze<br />
jest traktowane jako symbol nobilitacji<br />
nabytej nie przez urodzenie, lecz rzetelną<br />
naukę i pracę.<br />
Pierwsi górnicy na pewno ze szlachty się<br />
nie wywodzili, lecz podjęcie pracy pod ziemią<br />
było dawniej traktowane jako akt niebywałej<br />
odwagi i męstwa. W wielu krajach<br />
Europy wręczano górnikom ozdobne kilofki,<br />
a w Polsce – z inicjatywy Stanisława<br />
Staszica – właśnie ową białą broń.<br />
BRONISŁAW GAŃCZORZ, NADSZTYGAR DS. BHP KOPALNI „RYDUŁTOWY-ANNA”:<br />
PIÓROPUSZ<br />
Dla dodania sobie splendoru i poważania<br />
dawni gwarkowie przejęli od ówczesnych<br />
strzelców dworskich pióropusze z kogucich<br />
piór. Ich kolor odpowiada posiadanemu<br />
stopniowi górniczemu. Zielony zarezerwowany<br />
jest dla generalnego dyrektora<br />
górnictwa oraz generalnego dyrektora górniczego,<br />
biały – dla dozoru górniczego,<br />
czarny – dla szeregowych górników, czerwony<br />
– dla orkiestry, zaś kapelmistrzom<br />
przysługują pióropusze biało-czerwone.<br />
CZAKO<br />
Czako, z niemieckiego „tschako” lub węgierskiego<br />
„tsako”, to nic innego jak wysoka,<br />
obciągnięta czarną krepą, sztywna<br />
czapa z płaskim denkiem o wysokości 12,5<br />
cm. Z przodu ma godło górnicze, na górze<br />
zamocowany z lewej strony pióropusz.<br />
Nakrycie głowy nawiązuje do dawnej, wysokiej<br />
i sztywnej czapki spełniającej rolę<br />
hełmu.<br />
MUNDUR<br />
Skośne zaszewki na przodach marynarki<br />
służyły niegdyś do zatykania lontów. Pelerynka<br />
zaś, ledwie dziś zaznaczona i przypominająca<br />
kołnierz, chroniła gwarka<br />
przed spływającą ze stropu wodą.<br />
Na rękawach kurtki górniczej, między łokciem<br />
a ramieniem, znajdują się naszywki<br />
szmuklerskie. W środkowej części naszywki,<br />
– Nie pamiętam już, kiedy włożyłem<br />
swój pierwszy górniczy mundur, bo było<br />
to bardzo dawno temu. Za każdym jednak<br />
razem, kiedy jest okazja do założenia<br />
galowego stroju, czuję wyjątkowość tej<br />
chwili. Mam przeświadczenie, że każdy<br />
z nas staje się wówczas częścią odwiecznej<br />
tradycji. Noszenie munduru górniczego<br />
to dla mnie zaszczyt i powód do wielkiej<br />
dumy. Ta odświętność i wyjątkowość<br />
munduru uzewnętrznia się szczególnie<br />
podczas uroczystości religijnych, w których<br />
często uczestniczę. Spotykam się<br />
wtedy – zwłaszcza jeżeli są to uroczystości<br />
w innych częściach Polski – z wielkim<br />
zainteresowaniem innych zgromadzonych.<br />
Czuję ich sympatię i widzę podziw<br />
dla naszego galowego stroju.<br />
na czarnym aksamicie, znajdują się dystynkcje<br />
stopnia górniczego. Każdy stopień<br />
górniczy ma odpowiedni wzór borty i odpowiednią<br />
liczbę rozetek.<br />
Odznaki posiadanego stopnia górniczego<br />
przyszyte są do rękawów marynarki na<br />
wysokości ramion. Marynarkę zdobią metalowe<br />
guziki w kolorze złotym. Na piersiach<br />
górnicy noszą odznaczenia, po lewej<br />
stronie państwowe, po prawej resortowe.<br />
Z wiekiem zwykle ich przybywa. Pierś górnika<br />
robi się wówczas ciężka, ale też świadczy<br />
o jego niemałych zasługach. Zimą do<br />
munduru galowego nosi się czarny płaszcz<br />
z białym szalikiem i białymi rękawiczkami.<br />
SZPADA<br />
Współczesne honorowe szpady górnicze<br />
dla górników mają chwosty zielono-czarne<br />
z paskiem zielono-czarnym, a dla osób<br />
kierownictwa i dozoru ruchu zakładu górniczego<br />
– chwosty zielono-czarne z paskiem<br />
biało-czerwonym. Szpadę nosi się<br />
wyłącznie przy uroczystym mundurze górniczym,<br />
zawieszoną pionowo przy lewym<br />
boku na krótkich jednakowych rapciach<br />
przypiętych do pasa pod kurtką mundurową.<br />
W przypadku występowania płaszcza<br />
górniczego, szpadę należy nosić pod nim.<br />
Ostatnimi laty coraz bardziej popularny<br />
jest kordzik, który nosi się po tej samej<br />
stronie, co szpadę.<br />
opr. J.C.<br />
| 11
B A R B Ó R K A<br />
„Skacz w imię Boże!”<br />
Skok przez skórę<br />
G órnic y k ult y w ują stare obyc z aje<br />
Jest to piękny stary obyczaj opisany<br />
już w 1612 roku przez Walentego Roździeńskiego,<br />
kultywujący tradycje wyrażające<br />
szacunek i uznanie dla mistrzów,<br />
którzy byli nie tylko nadzorcami, kierownikami<br />
i nauczycielami, ale również opiekunami<br />
w życiu i pracy młodych adeptów<br />
górnictwa i hutnictwa.<br />
W okresie międzywojennym był on kultywowany<br />
w Akademii Górniczo-Hutniczej<br />
w Krakowie, powstałej w 1919 roku. Obchodzono<br />
go w dzień św. Barbary. Po wojnie<br />
wznowiono tę piękną tradycję.<br />
W Akademii Górniczo-Hutniczej odbywa<br />
się on w hallu gmachu A-0. Rozgałęziające<br />
się w nim na dwie strony obszerne schody<br />
stanowią jakby odpowiednik architektoniczny<br />
wzgórz, wśród których mieściły<br />
się niegdyś szyby i sztolnia. Równocześnie<br />
tworzą one coś w rodzaju estakady, na której<br />
rozgrywa się spektakl obrzędowy. Wokół<br />
niej skupia się liczna widownia złożona<br />
z profesorów uczelni, jej słuchaczy i licznych<br />
gości.<br />
Uroczystość skoku przez skórę tak opisuje<br />
Barbara Dominek-Wojnar, zajmująca się<br />
od lat zwyczajami górniczymi:<br />
– Umieszczony na górnym podeście chór<br />
studencki rozpoczynał uroczystość hymnem<br />
górniczym, a potem odbywał się śpiewany<br />
dialog między chórem a zstępującym<br />
z góry oddziałem lisów, zwanych też inaczej<br />
fuksami, czyli kandydatów do górniczego<br />
stanu. Prowadził ich lis-major, przybrany<br />
w górniczy kołpak ozdobiony długą<br />
lisią kitą i mający szpadę przy boku. Towarzyszyło<br />
mu dwóch lisów, również obnażonymi<br />
szpadami. Po zejściu na środkową<br />
część schodów zamykali oni dalszą drogę,<br />
krzyżując broń.<br />
Teraz przed zastępem lisów otwiera się zapora<br />
ze skrzyżowanych szpad. Mogą więc<br />
zejść aż do stopnia, poniżej którego dwóch<br />
profesorów przytrzymuje rozpiętą skórę.<br />
Prze nią ma się odbyć skok.<br />
Cały czas trwa śpiewany dialog, w którym<br />
kandydaci do górniczego stanu odpowiadają<br />
na liczne pytania i potwierdzają swoje<br />
przygotowanie do tego, by stać się pełnoprawnym<br />
górnikiem.<br />
W kulminacyjnym momencie obrzędu każdy<br />
z kandydatów staje kolejno na stopniu,<br />
wymienia swoje imię, nazwisko, miejsce<br />
urodzenia oraz narodowość i podnosząc<br />
dłoń, potwierdza poprzednie oświadczenie<br />
lisa-majora słowem: „Ślubuję”. Na wezwanie<br />
tzw. „starego strzechy”: „Skacz w imię Boże!”,<br />
przeskakuje prze skórę, staje na baczność,<br />
a lis-major dotyka jego ramienia końcem<br />
szpady. Trzymający skórę profesorowie opasają<br />
nią na chwilę lisa i przekazują w ręce<br />
opiekuna, kogoś w rodzaju ojca chrzestnego,<br />
z reguły doświadczonego górnika.<br />
Ten ceremoniał powtarza się z każdym<br />
z grupy lisów. Na zakończenie chór przekazuje<br />
nowym adeptom sztuki górniczej<br />
życzenia, ostrzegając jednocześnie, że<br />
w przyszłym życiu zawodowym czeka ich<br />
wiele trudów i niebezpieczeństw.<br />
„Szczęść Boże, lisy, życzymy wam!<br />
Niech ten zapału żar,<br />
Ów święty twórczy dar<br />
Prowadzi was do szczęścia bram.<br />
Niech wam w pamięci chwila ta<br />
Na zawsze trwa!<br />
Niech was jak dzisiaj przez ten próg<br />
Prowadzi Bóg.<br />
Do gwiazd, nad świat, do nieba zórz,<br />
Wśród życia ciężkich walk i burz,<br />
Za młot! za młot! za młot! za młot!<br />
Szczęść Boże wam!<br />
Pomagać śpieszcie lisy<br />
W ciężkiej pracy nam!”<br />
opr. J.C.<br />
12 |
Legenda Skarbnika<br />
O t ajemniczym mieszkańcu kopalń<br />
Duchy ziemne od zawsze zamieszkiwały<br />
kopalnie kruszców i były ich<br />
strażnikami, stąd w Polsce przyjęła<br />
się dla nich nazwa skarbników.<br />
Każdy prawie kraj miał swojego ducha<br />
ziemnego, Szwedzi zwali go Torbernem,<br />
Francuzi – Gnomem, Niemcy – Koboldem.<br />
Duchy te były bardzo zawzięte na tych, co<br />
łamali prawa podziemnego świata.<br />
Nazwa Skarbnik pochodzi od prasłowiańskiego<br />
rdzenia „skarb” i znaczyła troskę.<br />
Skarbnik miał troszczyć się o podziemne<br />
skarby. Mógł przyjmować postać konia,<br />
kozy, myszy, psa czy pająka. Czasami pojawiali<br />
się pod postacią człowieka. Wówczas<br />
był ubrany w mundur i miał laskę<br />
sztygarską. Aby go można było poznać,<br />
trzeba było być bardzo spostrzegawczym.<br />
Jego jedna noga to stopa człowieka, a druga<br />
― końskie kopyto. Nie pozdrawiał on<br />
górników, jak to zwykle czynili oni między<br />
sobą. To milczące zjawienie miało być<br />
jedną z oznak, po których można go było<br />
rozpoznać. Tak było przynajmniej na górnym<br />
Śląsku, bo w innych regionach miewał<br />
on inne pod tym względem obyczaje.<br />
Skarbnik występował zwykle z fajką, a gdy<br />
zażądał ognia, nie wolno mu go było podać<br />
ręką, bo skarbnik mógł ją urwać. Nie znosił<br />
bezpośredniego zetknięcia z ludzkim ciałem.<br />
Ogień należało mu podać na łopacie<br />
lub na rękojeści kilofa. Często skarbnik nie<br />
ukazywał się wcale. Jego obecność poznawało<br />
się po odgłosach kucia w głębi ściany.<br />
Gdy przybierał postać myszy, jej ucieczka<br />
w stronę szybu zwiastowała jakieś nieszczęście,<br />
pożar lub zawał.<br />
W rejonie bytomsko-tarnogórskim dużą<br />
popularność zyskał podziemny duch zwany<br />
Szarlejem. Według Gustawa Morcinka<br />
był to diabeł, który swoimi skarbami doprowadził<br />
bytomian do grzechu, a przez to<br />
do zbrodni.<br />
Skarbnik pojawiający się w Zagłębiu<br />
Dąbrowskim był nieco inny niż śląski. Jeśli<br />
Wizerunek Skarbnika według dawnej ryciny<br />
karał górników, to czynił to sprawiedliwie,<br />
a często im pomagał. Był więc grzeczny<br />
i zawsze pierwszy pozdrawiał górników.<br />
Dla górników kodeksem moralnym, a nawet<br />
kodeksem pracy jest właśnie Skarbnik.<br />
W swoich działaniach kieruje się on – według<br />
górniczych wierzeń – kodeksem moralnym.<br />
Jeśli górnik pracuje źle, jest leniwy, nie dba<br />
o innych, jest skąpy, nie pomaga kolegom,<br />
którzy ulegli wypadkowi i zostali kalekami,<br />
lub rodzinom tych, którzy zginęli, ten<br />
niechybnie odczuje na sobie gniew Skarbnika.<br />
Jednak, jeżeli górnik wykazuje się<br />
pracowitością ― jest uczciwy, dba o swoich<br />
towarzyszy ― tego Skarbnik nagradza<br />
szczodrze.<br />
Opowiadana jest historia o pewnym<br />
górniku, który był tak skąpy, że nie<br />
dawał pieniędzy nawet na sieroty po swoich<br />
towarzyszach. Pewnego razu, gdy<br />
po szychcie odmówił datku na sieroty,<br />
tak zdenerwował Skarbnika, że następnego<br />
dnia ów wielkim kamieniem go<br />
przywalił.<br />
Jak widać, Skarbnik za wykroczenia karał<br />
srogo. Jednak gdy ktoś jest prawy i pracuje,<br />
jak należy, to Skarbnik mu sprzyja. Pomaga<br />
mu odnaleźć bogate żyły czy przebić<br />
się przez twardą skałę. Często także poja-<br />
| 13
B A R B Ó R K A<br />
Skarbnik z Izby Tradycji kopalni „Knurów”<br />
wia się osobiście, by ostrzec przed niebezpieczeństwem.<br />
Opowiadana jest także historia, gdy górnicy<br />
idący na przodek zobaczyli przed sobą<br />
jasne światło. Chcąc je ominąć, skręcili<br />
w boczny chodnik, lecz światło nadal zagradzało<br />
im drogę. Wtedy jeden z nich powiedział,<br />
żeby dzisiaj nie szli do pracy, bo<br />
coś złego się stanie. Nie poszli. Tego dnia<br />
w przodku, gdzie mieli pracować, nastąpił<br />
zawał, zabiło kilku ludzi i konia.<br />
Często też Skarbnik ostrzegał górników,<br />
pojawiając się pod postacią myszy lub<br />
szczura. Od zawsze uważano, że ucieczka<br />
tych zwierząt z jakiegoś miejsca zwiastuje<br />
rychłe niebezpieczeństwo.<br />
Jednak Skarbnik nie tylko zwraca uwagę<br />
na pracowitość i uczciwość górników.<br />
Ma on też pewne zasady, których nie wolno<br />
było łamać. W kopalniach obowiązuje<br />
całkowity zakaz gwizdania, przeklinania<br />
i spania na dole. Nie tolerował on także<br />
znęcania się nad końmi, a także innymi<br />
zwierzętami wykorzystywanymi w pracy.<br />
Dodatkowo zakazane było rzucanie kamieni<br />
do szybów, a także praca między godziną<br />
dwunastą a pierwszą – zarówno w dzień,<br />
jak i w nocy. Łamanie tych zakazów ma<br />
związek nie tylko z niebezpieczeństwem<br />
wypadku, ale także z tym, że rozzłoszczony<br />
Skarbnik mógł się pojawić i „naprać po<br />
pysku”.<br />
Istnieje historia o chłopcu, który bawił<br />
się, wrzucając kamienie do szybu. W pewnym<br />
momencie z szybu wyskoczył Skarbnik<br />
w mundurze górniczym. Gdy chłopiec<br />
go zobaczył, zaczął uciekać, jednak demon<br />
dogonił go, wyciął pręt z jałowca i po obiciu<br />
chłopakowi skóry spuścił się do szybu.<br />
opr. J.C.<br />
14 |
Z najlepszymi życzeniami<br />
dla naszych Barbar<br />
Barbara Piskorz i Barbara Zakrzewska pracują w dyspozytorniach zakładów przeróbczych kopalni „Bobrek-Centrum”<br />
| 15
B A R B Ó R K A<br />
Barbara Karoń, pracownica kopalni „Bielszowice” z 27-letnim stażem...<br />
Barbara Bierońska zajmuje się w Centrali<br />
KW SA wynagrodzeniami i ubezpieczeniami<br />
społecznymi<br />
16 |
Barbara Pruszkowska pracuje w kopalni „Bielszowice” od 19 lat...<br />
Barbara Furtek pracuje w kopalni „Pokój” od 25 lat...<br />
| 17
W Y D A R Z E N I A<br />
Wytworzony pył unosi się w atmosferze kopalnianej i jest przemieszczany wraz z prądami powietrza, przy czym część pyłu osadza się na<br />
różnych powierzchniach, np. spągu czy też urządzeniach<br />
Mgła poprawia atmosferę<br />
Zespół w składzie: Zdzisław Augustyniak, Grzegorz Jurkiewicz, Ryszard<br />
Roman z Kompanii Węglowej SA Oddział KWK „Halemba-Wirek” w Rudzie<br />
Śląskiej, otrzymał nagrodę III stopnia w prestiżowym „Ogólnopolskim<br />
Konkursie Poprawy Warunków Pracy” organizowanym przez Ministerst<br />
wo Pracy i Polityki Społecznej za opracowanie „Systemu mgłowego wraz<br />
z przysłonami siatkowymi do zwalczania zagrożenia pyłowego”<br />
System ten został już wypróbowany<br />
i działa z powodzeniem w kopalni<br />
„Halemba-Wirek”. Tu, podobnie jak<br />
i w innych zakładach wydobywczych, procesom<br />
technologicznym związanym z eksploatacją<br />
kopaliny, drążeniem wyrobisk<br />
korytarzowych, transportem urobku, towarzyszy<br />
niekorzystne zjawisko wytwarzania<br />
i emisji pyłu. Pył unosi się w atmosferze<br />
kopalnianej i jest przemieszczany wraz<br />
z prądami powietrza, przy czym jego część<br />
osadza się na różnych powierzchniach, np.<br />
spągu czy też urządzeniach.<br />
W kopalniach występuje niebezpieczeństwo<br />
wybuchu pyłu węglowego, które<br />
zależy od charakterystyki samego pyłu,<br />
możliwości powstania obłoku o określonych<br />
parametrach oraz wystąpienia inicjału<br />
o energii zdolnej do zainicjowania<br />
wybuchu. Zagrożenie to było w przeszłości<br />
przyczyną wielu katastrof górniczych.<br />
Pył występujący w atmosferze kopalnianej<br />
jest szkodliwy dla zdrowia, ponieważ może<br />
wywołać chorobę zawodową – pylicę płuc.<br />
18 |
„System mgłowy wraz z przysłonami siatkowymi do zwalczania zagrożenia pyłowego” działa<br />
z powodzeniem w kopalni „Halemba-Wirek”<br />
Podstawowym elementem profilaktyki<br />
zwalczania zagrożenia pyłami jest ograniczanie<br />
zapylenia. Ten element zapobiegania<br />
realizowany jest m.in. przez stosowanie:<br />
– układów zraszających na kombajnach<br />
ścianowych oraz chodnikowych, w tym<br />
układów zraszania wewnętrznego,<br />
– odpylaczy w drążonych wyrobiskach korytarzowych<br />
przewietrzanych wentylacją<br />
odrębną,<br />
– środków chemicznych zmniejszających<br />
napięcie powierzchniowe wody zasilającej<br />
układy zraszające w celu poprawienia skuteczności<br />
zraszania,<br />
– dysz zraszających na przesypach przenośników<br />
odstawy urobku,<br />
– przepłuczki wodnej przy wierceniu otworów<br />
strzałowych w skałach zwięzłych wiertarkami<br />
udarowymi powietrznymi,<br />
– dodatkowych urządzeń zraszających na<br />
kombajnach.<br />
Równie ważnym elementem profilaktyki<br />
jest stosowanie przez pracowników środków<br />
ochrony indywidualnej dróg oddechowych.<br />
W kopalni „Halemba-Wirek” dobór<br />
odpowiednich środków tej ochrony realizowany<br />
jest na podstawie wyników pomiarów<br />
stężenia zapylenia frakcji całkowitej<br />
oraz respirabilnej, a także na podstawie<br />
oznaczania procentowej zawartości wolnej<br />
krystalicznej krzemionki.<br />
W zdecydowanej większości przypadków<br />
procentowa zawartość wolnej krystalicznej<br />
krzemionki na podziemnych stanowiskach<br />
pracy w rejonie ścian oraz drążonych wyrobisk<br />
korytarzowych zawiera się w granicach<br />
2-10 proc., co stanowi poziom niebezpieczny<br />
dla zdrowia.<br />
Zachorowalność na pylicę płuc już od wielu<br />
Największa katastrofa w historii światowego<br />
górnictwa spowodowana wybuchem<br />
pyłu węglowego miała miejsce<br />
w chińskiej kopalni „Benxi”, w wyniku<br />
której zginęło 1 549 górników. Drugim<br />
najtragiczniejszym wypadkiem był wybuch<br />
pyłu węglowego w kopalni „Courrieres”<br />
(Francja), gdzie 10 marca 1906<br />
roku zginęło 1 099 górników. W Polskim<br />
górnictwie węgla kamiennego również<br />
odnotowano kilka katastrof górniczych,<br />
spowodowanych wybuchem pyłu węglowego.<br />
Pomimo prowadzonej profilaktyki<br />
10 października 1979 roku doszło<br />
do wybuchu pyłu węglowego w kopalni<br />
„Dymitrow” w Bytomiu, w wyniku którego<br />
zginęły 34 osoby. Po trzech latach,<br />
w tej samej kopalni, zginęło 18 osób.<br />
W roku 1987 w kopalni „Mysłowice” zginęło<br />
17 osób, a osiemnasta ofiara zmarła<br />
w szpitalu. Kolejną tragedią był wybuch<br />
pyłu węglowego w kopalni „Jas-Mos”<br />
w Jastrzębiu Zdroju, gdzie 2 lutego 2002<br />
roku poniosło śmierć 10 górników. Ostatnia<br />
katastrofa miała miejsce 21 <strong>listopad</strong>a<br />
2006 roku w kopalni „Halemba”. W Halembie<br />
śmierć poniosło 23 górników.<br />
| 19
W Y D A R Z E N I A<br />
lat utrzymuje się na wysokim poziomie,<br />
a choroba ta na tle pozostałych schorzeń zawodowych<br />
zajmuje zdecydowanie pierwsze<br />
miejsce pod względem liczby zachorowań.<br />
Istotnym problemem jest mało efektywne<br />
stosowanie środków ochrony indywidualnej<br />
dróg oddechowych przez załogę w ramach<br />
funkcjonujących systemów doboru,<br />
zaopatrywania i stosowania przez pracowników<br />
sprzętu filtrującego. Najistotniejszym<br />
elementem profilaktyki przeciwpyłowej<br />
powinna być zatem skuteczna ochrona<br />
zbiorowa. W tym kierunku poszły właśnie<br />
badania nagrodzonego zespołu. Powstał<br />
system, którego celem jest znaczne ograniczenie<br />
zapylenia podczas prac dołowych<br />
poprzez redukcję frakcji lotnych za pomocą<br />
wysoko zdyspergowanej dynamicznej<br />
mgły wodnej.<br />
Urządzenie do zwalczania zagrożenia pyłowego<br />
przeznaczone jest do wykorzystania<br />
we wszystkich zagrożonych występowaniem<br />
pyłu kopalnianego wyrobiskach<br />
górniczych.<br />
Zastosowanie tego systemu zmniejsza zapylenie<br />
wzdłuż chodnika z wylotowym,<br />
zużytym prądem powietrza oraz ogranicza<br />
konieczność stosowania dużych ilości pyłu<br />
kamiennego służącego do neutralizacji<br />
części palnych pyłu węglowego. Prowadzi<br />
także do znacznych oszczędności wody<br />
System wykonany przez firmę Telesto jest innowacyjnym systemem redukcji frakcji lotnych<br />
za pomocą wysoko zdyspergowanej dynamicznej mgły wodnej. Zastosowanie<br />
rozwiązania KoMeT ® powoduje ograniczenie fluktuacji pyłów węglowych w obszarze<br />
wyrobiska korytarzowego w sąsiedztwie ściany wydobywczej, a w konsekwencji poprawienie<br />
warunków BHP oraz zmniejszenie kosztów związanych z utrzymaniem czystości<br />
w obrębie ochronionej przestrzeni chodnika.<br />
Istotą systemu są głowice FEN ® . Koncentryczny układ dysz de Lavala wchodzących<br />
w skład głowic, za pomocą rozpędzonego gazu do prędkości naddźwiękowych, rozbija<br />
film wodny, a następnie unosi drobiny wody, tworząc strumień mgły. Stopień dyspersji<br />
i energia kinetyczna mgły są uzyskiwane przez ponaddźwiękową prędkość powietrza.<br />
Zastosowanie systemu mgłowego Telesto KoMeT ® do neutralizacji zapylenia zapewnia<br />
między innymi:<br />
– maksymalną efektywność łączenia się pyłów z mgłą dzięki dużemu rozproszeniu<br />
i minimalnej wielkości kropel,<br />
– mokry, a tym samym ciężki pył, który z łatwością opada,<br />
– podawanie ciągłego, nie impulsowego strumienia mgły,<br />
– ograniczenie fluktuacji pyłów węglowych w obszarze wyrobiska korytarzowego,<br />
– możliwość kierunkowego podawania mgły na miejsca szczególnego pylenia,<br />
– zastosowanie dodatkowo środka powierzchniowo czynnego Telesto DNA ® , który<br />
powoduje łączenie w większe aglomeraty najdrobniejszych cząstek pyłu węglowego,<br />
– bezpieczeństwo dzięki niskiemu ciśnieniu wody i gazu,<br />
– możliwość zastosowania różnej konfiguracji głowic FEN ® w celu optymalnego dostosowania<br />
się do warunków panujących w korytarzu wyrobiska.<br />
Ponadto systemy mgłowe Telesto ® obniżają zagrożenia samozapłonu i wybuchu<br />
w przestrzeni zapylonej (przesypy) przez:<br />
– zmniejszenie stężenia wybuchowego pyłów,<br />
– wprowadzenie wilgotności do atmosfery, w której występują najdrobniejsze frakcjie pyłu,<br />
zwiększa zapotrzebowanie na energię konieczną do powstania zapłonu/wybuchu,<br />
a tym samym zmniejsza zagrożenie samozapłonu/wybuchu.<br />
Rozwiązanie zaproponowane kopalni „Halemba” jest dostosowane do przemieszczania,<br />
czyli system można demontować i montować w innym miejscu chodnika zgodnie<br />
z instrukcją i zachowaniem BHP.<br />
Skuteczność zwalczania zapylenia przy zastosowaniu systemu mgłowego wynosi 70 proc., co ma wpływ na znaczną poprawę bezpieczeństwa pracy<br />
20 |
przy prowadzonej profilaktyce. Ograniczeniu<br />
ulegają również warunki sprzyjające<br />
powstawaniu chorób zawodowych<br />
układu oddechowego przede wszystkim na<br />
przodkach, w ścianach eksploatacyjnych<br />
i stanowiskach zlokalizowanych w wyrobiskach<br />
z odprowadzanym z tych miejsc<br />
powietrzem.<br />
Według wykonanych pomiarów intensywności<br />
osiadania pyłu w rejonie zabudowanego<br />
i testowanego systemu mgłowego,<br />
zapylenie powietrza znacznie zmalało<br />
i wyniosło przed zabudowanym urządzeniem<br />
od strony dopływu powietrza kopalnianego<br />
37,98 g/m 2 d, natomiast na odcinku<br />
wyrobiska po przejściu powietrza przez<br />
mgłę wodną intensywność osiadania pyłu<br />
wyniosła 10,77 g/m 2 d.<br />
Skuteczność zwalczania zapylenia przy zastosowaniu<br />
systemu mgłowego wynosi 70<br />
proc., co ma wpływ na znaczną poprawę<br />
bezpieczeństwa pracy.<br />
Przedstawione rozwiązanie, wykonane<br />
przez firmę „Telesto”, zostało po raz pierwszy<br />
zastosowane w KWK „Halemba-Wirek”<br />
w <strong>listopad</strong>zie 2008 roku w rejonie ściany 3<br />
w pokładzie 416 na poziomie 830 m. Inne<br />
kopalnie KW SA, jak „Ziemowit” i „Jankowice”,<br />
także są zainteresowane wdrożeniem<br />
tego systemu w swoich ścianach.<br />
Zdzisław Augustyniak<br />
W OGÓLNOPOLSKIM KONKURSIE POPRAWY WARUNKÓW PRACY WYRÓŻNIENIA<br />
DYPLOMAMI W KATEGORII „ROZWIĄZANIA TECHNICZNE I ORGANIZACYJNE”<br />
OTRZYMALI TAKŻE:<br />
• CENTRALNY ODBIÓR MOCY CIEPLNEJ W ZWIELOKROTNIONYM SYSTEMIE CHŁO-<br />
DZENIA WYROBISK PRZODKOWYCH ZA POMOCĄ LOKALNYCH URZĄDZEŃ CHŁODNI-<br />
CZYCH<br />
Autorzy:<br />
– Piotr Pifczyk, Karol Tunk, Janusz Borecki, Krzysztof Kempny, Adam Kamyk z Kompanii<br />
Węglowej SA, Centrum Wydobywcze „Zachód”, Oddział Kopalnia Węgla Kamiennego<br />
„Szczygłowice” w Knurowie<br />
• ADAPTACJA ZAWODOWA PRACOWNIKÓW NOWO PRZYJĘTYCH DO PRACY W KO-<br />
PALNI „ZIEMOWIT”<br />
Autorzy:<br />
– Piotr Niełacny, Mirosław Pajor, Dariusz Kołodziejczyk z Kompanii Węglowej SA,<br />
Oddział Kopalnia Węgla Kamiennego „Ziemowit” w Lędzinach<br />
• PRZENOŚNA PRZEGRODA IZOLACYJNA TYPU HP-32 (Z MATERIAŁU TYPU SIGO 201)<br />
Autorzy:<br />
– Dariusz Smuga, Jan Kołodziej, Czesław Lakwa z Kompanii Węglowej SA, Oddział<br />
Kopalnia Węgla Kamiennego „Halemba-Wirek” w Rudzie Śląskiej<br />
• WÓZEK DOŁOWY Z UKŁADEM HAMUJĄCYM PRZEZNACZONY DO TRANSPORTU<br />
DŁUGICH MATERIAŁÓW W PODZIEMNYCH WYROBISKACH GÓRNICZYCH<br />
Autorzy:<br />
– Tadeusz Jagła, Grzegorz Jurkiewicz z Kompanii Węglowej SA, Oddział Kopalnia<br />
Węgla Kamiennego „Halemba-Wirek” w Rudzie Śląskiej<br />
• OPTYMALIZACJA PROCESU PNEUMATYCZNEGO ŁADOWANIA DŁUGICH OTWO-<br />
RÓW STRZAŁOWYCH POPRZEZ WPROWADZENIE NOWEGO TYPU SPRZĘTU, TO JEST<br />
NOWEJ NABOJNICY ORAZ NOWEGO WĘŻA<br />
Autorzy:<br />
– Jacek Kukier, Andrzej Szymusiak, Łukasz Kulski, Agata Osoba z Kompanii Węglowej<br />
SA, Oddział Kopalnia Węgla Kamiennego „Bielszowice” w Rudzie Śląskiej<br />
• WYKONANIE PREZENTACJI MULTIMEDIALNYCH (ANIMACJI KOMPUTEROWYCH)<br />
DOTYCZĄCYCH ŹRÓDEŁ POTENCJALNYCH ZAGROŻEŃ WYSTĘPUJĄCYCH W KWK<br />
„BRZESZCZE-SILESIA”<br />
Autorzy:<br />
– Łukasz Jaszczyk, Radosław Lesisz, Dariusz Michalak, Leszek Ryszka z Kompanii Węglowej<br />
SA, Oddział Kopalnia Węgla Kamiennego „Brzeszcze-Silesia” w Brzeszczach<br />
• NOWY SPOSÓB AWARYJNEGO ZATRZYMYWANIA RUCHU PRZENOŚNIKA ZGRZE-<br />
BŁOWEGO I RUCHU KRUSZAREK KĘSÓW<br />
Autorzy:<br />
– Jan Ździebko, Jerzy Gałka, Robert Sikora z Kompanii Węglowej SA, Centrum Wydobywcze<br />
„Wschód”, Oddział Kopalnia Węgla Kamiennego „Piast” w Bieruniu<br />
• STOSOWANIE KLIMATYZACJI W WYROBISKACH GÓRNICZYCH ZA POMOCĄ<br />
URZĄDZEŃ KLIMATYZACYJNYCH W UKŁADZIE OTWARTYM UMOŻLIWIAJĄCYM<br />
WYKORZYSTANIE WODY CHŁODNICZEJ DO ZASILANIA INSTALACJI PRZECIW-<br />
POŻAROWEJ<br />
Autorzy:<br />
– Marek Guc, Jacek Głuszak z Kompanii Węglowej SA, Oddział Kopalnia Węgla Kamiennego<br />
„Pokój” w Rudzie Śląskiej<br />
• SPOSÓB OBSERWACJI SEJSMOAKUSTYCZNEJ ŚCIAN DŁUGICH<br />
Autorzy:<br />
– Andrzej Malesza z Kompanii Węglowej SA, Oddział Kopalnia Węgla Kamiennego<br />
„Bobrek-Centrum” w Bytomiu<br />
– Adam Krzyżowski z Kompanii Węglowej SA, Oddział Kopalnia Węgla Kamiennego<br />
„Bielszowice” w Rudzie Śląskiej, Jerzy Komowski, Joanna Kurzeja z Głównego<br />
Instytutu Górnictwa w Katowicach, Krzysztof Król z Wyższego Urzędu Górniczego<br />
w Katowicach, Edward Markowski, Zbigniew Kochan, Andrzej Chłopek, Henryk Sokołowski<br />
| 21
W Y D A R Z E N I A<br />
Dozór Kompanii Węglowej najlepszy<br />
w konkursie BHP<br />
Trzy pierwsze lokaty i ośmiu uczestników z Kompanii Węglowej w gro<br />
nie dziesięciu finalistów – to efekt konkursu wiedzy z zakresu znajomości<br />
przepisów regulujących bezpieczne warunki pracy ze szczególnym<br />
uwzględnieniem oceny ryzyka zawodowego w górnictwie<br />
Konkurs był częścią kampanii „Ryzyko<br />
zawodowe w górnictwie”<br />
prowadzonej przez WUG wspólnie<br />
z Centralnym Instytutem Ochrony Pracy.<br />
Finał odbył się 18 <strong>listopad</strong>a br. w Wyższym<br />
Urzędzie Górniczym.<br />
Zakres tematyczny konkursu obejmował<br />
przepisy dotyczące bezpieczeństwa i higieny<br />
pracy oraz zagrożeń występujących<br />
w kopalniach węgla kamiennego. W szczególności<br />
wymagana była znajomość ustawy<br />
z dnia 4 lutego 1994 roku – Prawo<br />
geologiczne i górnicze i przepisów wykonawczych<br />
do tej ustawy, Kodeksu pracy,<br />
a także Rozporządzenia Ministra Pracy<br />
i Polityki Socjalnej z dnia 26 września<br />
1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa<br />
i higieny pracy.<br />
Zanim 10 finalistów przystąpiło do decydującej<br />
rozgrywki, 56 uczestników rywalizowało<br />
w ćwierćfinałach.<br />
Organizatorem był Wyższy Urząd Górniczy<br />
w Katowicach. Za zajęcie pierwszego<br />
miejsca zwycięzca otrzymał 6 000 złotych.<br />
Tekst i zdjęcie: Jan Czypionka<br />
LAUREACI KONKURSY BHP DLA DOZORU<br />
1. Paweł Justyna<br />
– KW SA KWK „Sośnica-Makoszowy”<br />
2. Tadeusz Strączek<br />
– KW SA KWK „Marcel”<br />
3. Jarosław Pyka<br />
– KW SA ZG „Piekary”<br />
4. Dariusz Węgrzynowicz<br />
– KHW SA KWK „Staszic”<br />
5. Mirosław Hajduk<br />
– KW SA KWK „Chwałowice”<br />
6. Rafał Biba<br />
– KW SA KWK „Brzeszcze–Silesia”<br />
7. Krzysztof Skupień<br />
– KW SA KWK „Knurów”<br />
8. Piotr Kaleta<br />
– KW SA KWK „Rydułtowy-Anna”<br />
9. Dariusz Figiel<br />
– KW SA KWK „Brzeszcze–Silesia”<br />
10. Eugeniusz Węgrzyk<br />
– JSW SA KWK „Jas-Mos”<br />
Paweł Justyna, który zdobył I miejsce w konkursie BHP dla dozoru pracuje jako dyspozytor<br />
w kopalni „Sośnica-Makoszowy”<br />
ZDOBYWCA PIERWSZEGO MIEJSCA NIE KRYŁ ZADOWOLENIA<br />
– To była naprawdę trudna i wymagająca rywalizacja – powiedział Paweł Justyna.<br />
– Test wielokrotnego wyboru nie jest wbrew pozorom łatwym sprawdzianem. Są<br />
do wyboru trzy możliwości, ale prawidłowe mogą być np. dwie, trzy albo... żadna.<br />
Do osiągniecia dobrego wyniku potrzebne jest solidne przygotowanie.<br />
W moim przypadku procentuje udział w poprzednich konkursach. Startowałem<br />
w nich z powodzeniem. Wygrałem w roku 2006, kiedy jeszcze nie było rozdziału<br />
na dozór i pracowników, zająłem pierwsze miejsce także w roku 2007. Rok temu<br />
byłem rozczarowany, bo konkurs się nie odbył...<br />
Do tegorocznej edycji przygotowałem się starannie, ale na szczęście przepisy są<br />
dość stabilne, nie zmieniają się gruntownie, więc wystarczyło powtórzyć wiedzę.<br />
Mam ogromną satysfakcję z wygranej i moi koledzy również. Także moja rodzina<br />
jest dumna. Sądzę, że w pracy na stanowisku dyspozytora znajomość przepisów<br />
BHP jest po prostu niezbędna i staram się wykorzystywać moje konkursowe przygotowanie<br />
w wykonywaniu codziennych obowiązków.<br />
22 |
W C E N T R U M U WA G I<br />
Połączone ruchy<br />
Przekop o długości 1 135 m połączył poziom 585 m Ruchu „Centrum”<br />
z poziomem 726 m Ruchu „Bobrek”. Wyrobisko drążone było przez Gli<br />
wicki Zakład Usług Górniczych. 10 <strong>listopad</strong>a <strong>2009</strong> r. nastąpiło prze<br />
bicie przekopu. Tym samym pierwszy etap w tworzeniu modelu jed<br />
noruchowego jedynej bytomskiej kopalni został zakończony<br />
Fragment przekopu łączącego ruchy<br />
„Centrum” i „Bobrek”<br />
Ostatnie dwa bytomskie zakłady<br />
górnicze „Bytom III” i „Centrum”<br />
połączone zostały 1 stycznia<br />
2005 r. w jeden o nazwie KWK „Bobrek-<br />
-Centrum”. Proces ten poprzedzony był<br />
ponadpółrocznymi pracami przygotowawczymi,<br />
w których udział brali przedstawiciele<br />
obu zakładów, Centrali KW SA oraz<br />
Głównego Instytutu Górnictwa w Katowicach.<br />
Od momentu połączenia prowadzone<br />
były prace zmierzające do osiągnięcia<br />
jednoruchowego modelu funkcjonowania<br />
kopalni. Połączenie zakładów umożliwia<br />
pozyskanie dodatkowych zasobów wartościowego,<br />
dobrego jakościowo węgla z pokładów<br />
warstw siodłowych i porębskich,<br />
uproszczenie infrastruktury technicznej<br />
i sieci wentylacyjnej oraz optymalne<br />
wykorzystanie posiadanego potencjału<br />
produkcyjnego.<br />
Obecnie eksploatacja prowadzona jest niezależnie<br />
na obu ruchach kopalni. Wśród<br />
zagrożeń naturalnych wiodącymi są zagrożenia<br />
tąpaniami i pożarowe. I tu szczególny<br />
nacisk kładziony jest na właściwe zaprojektowanie<br />
i rozcięcie złoża, ograniczające<br />
do minimum istniejące potencjalnie silne<br />
zagrożenia.<br />
Dostosowanie modelu kopalni tak, aby<br />
sprostać potrzebom rynku, wymusza wiele<br />
działań mających na celu poprawę bezpieczeństwa<br />
i efektywności. Wykonanie wyrobiska<br />
połączeniowego stanowi jeden z etapów<br />
modernizacji kopalni. Planowane jest<br />
całkowite staśmowanie i zautomatyzowanie<br />
odstawy urobku na Ruchu „Centrum”<br />
na poziomie 585 m do szybu „Bolesław” na<br />
Ruchu „Bobrek”.<br />
W trakcie drążenia przekopu połączeniowego<br />
kopalnia musiała pokonać wiele<br />
przeszkód, również natury formalnej, jak<br />
np. konieczność pozyskania nowej koncesji<br />
dla obszaru zwiększonego o rejon byłej<br />
KWK „Szombierki”. Również w trakcie<br />
drążenia natura dała znać o sobie. Eksploatacja<br />
oddalonej o ponad 700 metrów<br />
ściany w pokładzie 503 prowokowała wysokoenergetyczne<br />
wstrząsy rzędu 10 8 J,<br />
w konsekwencji których wystąpiła konieczność<br />
czasowego zatrzymania przodka<br />
przekopu. Wznowienie robót nastąpiło<br />
wiosną br. Kolejnym etapem będzie wykonanie<br />
dwóch, wieloformatowych skrzyżowań<br />
przekopu połączeniowego z wyrobiskami<br />
na poziomie 726 m. Następnie,<br />
stosownie do możliwości inwestycyjnych<br />
własnych wyrobisko wyposażone będzie<br />
w sieć rurociągów odwadniających<br />
i technologicznych, sieć energetyczną<br />
i teletechniczną (w celu dostosowania do<br />
przepisów w zakresie systemów łączności<br />
i bezpieczeństwa – jedna stacja tąpań, jedna<br />
dyspozytornia główna, jedna dyspozytornia<br />
metanometryczna, wspólna centrala<br />
telefoniczna). W dalszej kolejności wyrobisko<br />
wyposażone zostanie w przenośniki<br />
taśmowe odstawy głównej oraz kolejkę<br />
podwieszaną z napędem własnym dla potrzeb<br />
zarówno transportu materiałów, jak<br />
i załogi. Planuje się zakończenie wszelkich<br />
prac związanych z dostosowaniem ciągu<br />
odstawy urobku do przejęcia całości wydobycia<br />
na Ruchu „Bobrek” w 2011 r.<br />
Ponadto, w dalszym ciągu prowadzone<br />
będą działania restrukturyzacyjne na dole<br />
i powierzchni zakładu, w tym:<br />
– zmiana funkcji niektórych szybów,<br />
– modernizacja sieci głównego odwadniania<br />
na Ruchu „Centrum”,<br />
– likwidacja zbędnej infrastruktury powierzchniowej,<br />
– doinwestowanie Ruchu „Centrum”,<br />
w aspekcie stopniowej wymiany przestarzałego<br />
parku maszynowego oraz zmiany<br />
modelu transportu dołowego z linowego na<br />
transport kolejkami spalinowymi.<br />
W związku z koncesją na wydobywanie<br />
węgla kamiennego na Ruchu „Centrum”<br />
(do 2040 r.) w przyszłym roku rozpoczęte<br />
zostanie drążenie wyrobisk udostępniających<br />
złoże w pokładzie 615 i dalszy ciąg<br />
drążenia wyrobisk w pokładzie 620 w partii<br />
północnej. Wydobycie z tego rejonu kierowane<br />
będzie już na szyb „Bolesław” na<br />
Ruchu „Bobrek”.<br />
Uzyskiwane dodatnie wyniki finansowe,<br />
brak konieczności inwestycji w nowe poziomy<br />
wydobywcze, brak konieczności pogłębiania<br />
szybów, modernizacja istniejącej<br />
infrastruktury dołowej (kamiennej) oraz<br />
rozwinięta współpraca z gminą i właścicielami<br />
gruntów pozwalają z pełnym optymizmem<br />
patrzeć w najbliższą przyszłość<br />
jedynej kopalni na terenie Bytomia.<br />
Leonard Klabis<br />
WIADOMOŚCI Z PÓŁNOCY<br />
| 23
W C E N T R U M U WA G I<br />
Górnictwa cała pełnia<br />
Rozmowa z A r tur e m J urkiem – zastępcą głów n e g o inż y niera<br />
D ziału BHP K W K „ B r zeszc ze -Silesia”<br />
Na co dzień nie pamiętamy o ludziach<br />
zasłużonych dla górnictwa,<br />
choć pracujemy obok nich. Dopiero<br />
zbliżające się święto górnicze powoduje,<br />
że zaczynamy myśleć inaczej o swoich<br />
współpracownikach, dostrzegamy, że są<br />
ludzie bardzo związani z kopalnią.<br />
Jednym z nich jest Artur Jurek – zastępca<br />
głównego inżyniera Działu BHP KWK<br />
„Brzeszcze-Silesia”, który w tym roku podczas<br />
uroczystej akademii barbórkowej wyróżniony<br />
został odznaką „Zasłużony dla<br />
KWK «Brzeszcze-Silesia»”.<br />
• Ukończył Pan AGH w Krakowie na kierun<br />
ku technika podziemnej eksploatacji złóż,<br />
a następnie w 1994 r rozpoczął pracę w ko<br />
palni „Brzeszcze”. Jakie były pierwsze wra<br />
żenia z górniczej pracy?<br />
– Początki nie były łatwe, gdyż praca na<br />
dole kopalni niesie określone trudności<br />
nie tylko techniczne, ale i ludzkie. Jako<br />
stażysta na oddziale przewozowym GPD<br />
interesowałem się wszystkim, co związane<br />
było z górniczą pracą. Wcześnie też otrzymałem<br />
awans na nadgórnika, później byłem<br />
zastępcą kierownika oddziału GRM.<br />
• W okresie tym zdobył Pan jednak odpo<br />
wiednie doświadczenie i niezbędną wiedzę<br />
fachową, co w połączeniu ze zdobytą wie<br />
dzą teoretyczną przynosi dziś wymierne<br />
efekty.<br />
– Muszę powiedzieć, że miałem trochę<br />
szczęścia, gdyż pracowałem z osobami dozoru<br />
o dużym stażu i bogatym doświadczeniu.<br />
Zawsze służyli mi dobrą radą i pomocą,<br />
co w mojej początkowej pracy było<br />
bardzo cenne. To oni wprowadzili mnie<br />
w tryby tej niełatwej przecież pracy. Starałem<br />
się znów jak najlepiej wywiązywać<br />
ze swoich obowiązków, ale zdarzały się też<br />
chwile niepowodzeń, wówczas wyciągałem<br />
z nich pouczające wnioski.<br />
• Przechodził Pan kolejne stanowiska zawo<br />
dowe. Obecnie pełni Pan funkcję zastępcy<br />
głównego inżyniera Działu BHP, zatem zmie<br />
nił się zupełnie profil pracy. Przedtem była<br />
to „praca na węglu”, teraz odpowiada Pan<br />
za sprawy bezpieczeństwa załogi.<br />
– Praca w BHP oczywiście różni się od pracy<br />
„ruchowej”. Nowe obowiązki, inne spojrzenie<br />
na problemy górnictwa, studiowanie<br />
przepisów i ciągłe zdobywanie wiedzy to<br />
coś, z czym musiałem się zmierzyć i zaakceptować.<br />
Studia podyplomowe o kierunku<br />
BHP pozwoliły mi szerzej spojrzeć na<br />
zagadnienia związane z bezpieczeństwem<br />
ludzi i zakładu.<br />
• Specyfika zawodu górniczego wymaga nie<br />
tylko samodyscypliny, ale także znajomości<br />
przepisów BHP. Co robią kopalniane służby<br />
Działu BHP, by poprawić bezpieczeństwo<br />
w zakładzie?<br />
– Przede wszystkim staramy się dotrzeć<br />
dostępnymi środkami do świadomości<br />
pracowników, aby w czasie wykonywania<br />
swoich obowiązków zdawali sobie sprawę<br />
z mogących wystąpić zagrożeń. Dlatego<br />
wprowadziliśmy w naszej kopalni nowoczesne<br />
systemy szkoleń i komunikacji<br />
z załogą. Na cechowni umieściliśmy sprzęt<br />
audiowizualny i na dużym ekranie prezentujemy<br />
krótkie filmy ze szkoleniami,<br />
które trafiają do wyobraźni człowieka.<br />
Przedstawiają wypadki, jakie zdarzają się<br />
w górnictwie i uczą prawidłowego zachowania.<br />
W ten sposób staramy się podnosić<br />
poziom bezpieczeństwa w kopalni. Jednym<br />
z elementów poprawy bezpieczeństwa są<br />
organizowane co roku konkursy „Pracuję<br />
bezpiecznie”. Cieszę się, że w roku <strong>2009</strong>,<br />
w szóstym finale konkursu wiedzy BHP<br />
organizowanym na szczeblu Kompanii Węglowej,<br />
moi koledzy odnieśli sukces i zajęli<br />
I miejsce. Rzutuje to pozytywnie na pracę<br />
Działu BHP.<br />
• Podczas uroczystości barbórkowych uho<br />
norowano Pana odznaką „Zasłużony dla<br />
KWK «Brzeszcze-Silesia»”. Co się czuje, kiedy<br />
otrzymuje się takie honorowe wyróżnienie?<br />
– Oczywiście wielką satysfakcję. Jestem<br />
mile zaskoczony tym wyróżnieniem i odbieram<br />
to jako wyraz uznania dla sumiennie<br />
wypełnianych obowiązków.<br />
• Odejdźmy teraz od pracy zawodowej. Jak<br />
Pan spędza wolny czas?<br />
– Wolne chwile spędzam z żoną i dziećmi,<br />
zimą w górach, a latem na jeziorach. Wtedy<br />
naprawdę wypoczywam. Na nartach jeżdżę<br />
od najmłodszych lat, a przygodę z żaglami<br />
zacząłem już w szkole średniej.<br />
• Zbliżające się święta Bożego Narodzenia<br />
i nadchodzący Nowy Rok są zawsze dobrą<br />
okazją do podsumowań, do refleksji. Czego<br />
Pan oczekuje w nadchodzącym 2010 roku?<br />
– Święta Bożego Narodzenia kojarzą się<br />
z domem, ciepłem rodzinnym i właśnie<br />
w takiej atmosferze pragnę je spędzić.<br />
Wtedy to będzie czas na podsumowania<br />
i refleksje. Czego oczekuję w Nowym<br />
Roku? Życzę sobie, jak i wszystkim górnikom<br />
pewnej i bezpiecznej pracy oraz szczęścia<br />
górniczego.<br />
• Dziękuję za rozmowę.<br />
Maria Domżał<br />
24 |<br />
WIADOMOŚCI ZE WSCHODU
Kazimierz Ichniowski – przewodniczący Rady Rejonowej HDK w Oświęcimiu, Halina Gepfert – kierownik RCKiK w Katowicach oraz zastępca<br />
prezesa HDK KWK „Brzeszcze” Andrzej Mlostek wręczają odznakę „Zasłużonego HDK” Stanisławowi Korczykowi<br />
Honorowo oddać krew<br />
Zorganizowana działalność Klubu HDK przy KWK „Brzeszcze-Silesia”<br />
sięga lat sześćdziesiątych. Od tamtego czasu aktywność członków<br />
klubu rosła i obecnie Klub Honorowych Dawców Krwi jest jednym<br />
z największych w rejonie oświęcimskim, a co za tym idzie – ma najwięcej<br />
na swoim koncie oddanej krwi (za rok ubiegły 165 litrów krwi)<br />
Klub HDK przy KWK „Brzeszcze–Silesia”<br />
skupia 180 osób, w tym dużo<br />
młodzieży szkolnej i kobiet. W ciągu<br />
roku Zarząd HDK zorganizował sześć<br />
akcji w Ośrodku Zdrowia przy ulicy Nosala<br />
i jedną z okazji obchodów Dni Brzeszcz<br />
w Ośrodku Kultury. W <strong>2009</strong> r. podczas<br />
siedmiu akcji oddano 180 litrów krwi<br />
– to jest o 15 litrów więcej niż w 2008 r.<br />
Ten bezcenny lek uzupełnia banki krwi<br />
przy szpitalach oświęcimskim i pszczyńskim.<br />
Niekwestionowanymi rekordzistami,<br />
którzy oddali ponad 50 litrów krwi, są<br />
Stanisław Raczek, Jan Parysz i Franciszek<br />
Pająk. Prezes Klubu Robert Dura mówi, że<br />
aktywność klubu nie ogranicza się tylko<br />
do akcji krwiodawstwa. Członkowie klubu<br />
biorą udział w organizowanych wycieczkach<br />
krajoznawczych. Tradycyjnie już<br />
uczestniczą w corocznej pielgrzymce honorowych<br />
dawców krwi na Jasną Górę.<br />
14 <strong>listopad</strong>a <strong>2009</strong> r. odbyło się spotkanie,<br />
w trakcie którego wręczone zostały<br />
odznaczenia „Zasłużony Honorowy<br />
Dawca Krwi” I, II i III stopnia. Otrzymały<br />
je osoby, które oddały 6, 12 i 18 litrów<br />
krwi płynnej. Odznakę I stopnia – na<br />
wniosek Zarządu – otrzymali: Mateusz<br />
Pająk, Krzysztof Bury i Wiesław Klimeczek;<br />
II stopnia: Zbigniew Fajfer i Sławomir<br />
Bieszczad; III stopnia: Piotr Noga,<br />
Agata Pochopień, Mirosław Piwowarski,<br />
Marcin Parysz i Zygmunt Piwowarczyk.<br />
W uroczystym spotkaniu wzięli udział:<br />
burmistrz Brzeszcz Teresa Jankowska,<br />
kierownik RCKiK w Katowicach, Oddział<br />
w Pszczynie Halina Gepfert, przewodniczący<br />
Rady Rejonowej HDK w Oświęcimiu<br />
Kazimierz Ichniowski, przedstawiciel OSP<br />
„Jawiszowice”, przedstawiciel ZZ „Solidarność”<br />
KWK „Brzeszcze”.<br />
Wszystkim honorowym dawcom krwi naszego<br />
klubu za ich poświęcenie składamy<br />
wyrazy uznania, życząc zdrowia i sympatii<br />
wśród pracowników kopalni.<br />
Maria Domżał<br />
| 25
W C E N T R U M U WA G I<br />
Oddział Mechaniczny Maszyn i Urządzeń Szybowych SM2-S<br />
Oddziały szybowe KWK „Sośnica-Makoszowy”<br />
Prawidłowe funkcjonowanie zakładu górniczego zależ y od bardzo<br />
wielu cz ynników, k tóre mają wpł y w na efek t y wne w ykony wanie<br />
nałożonych zadań<br />
Jednym z nich jest niezawodna komunikacja<br />
pomiędzy powierzchnią<br />
a podziemnymi wyrobiskami kopalni<br />
umożliwiająca zjazd i wyjazd załogi,<br />
transport materiałów, narzędzi i maszyn,<br />
dostarczenie niezbędnych mediów oraz zapewnienie<br />
prawidłowej wentylacji. Komunikacja<br />
ta realizowana jest dzięki szybom<br />
i zainstalowanym w nich urządzeniom. Za<br />
ich właściwy stan techniczny oraz obsługę<br />
odpowiedzialne są wyspecjalizowane<br />
w tym zakresie oddziały szybowe. W dzisiejszym<br />
numerze przedstawiamy dwa oddziały<br />
KWK „Sośnica-Makoszowy”.<br />
ODDZIAŁ MECHANICZNY MASZYN<br />
I URZĄDZEŃ SZYBOWYCH SM2-S<br />
Oddział ten utworzony został na Polu „Bojków”<br />
KWK „Sośnica” w roku 1982 z chwilą<br />
oddania do ruchu wyciągu szybowego<br />
w pierwszym z dwóch przedziałów nowo<br />
zgłębionego do poziomu 950 m szybu VI<br />
– w chwili obecnej głównego szybu zjazdowo-materiałowego<br />
Ruchu „Sośnica” KWK<br />
„Sośnica-Makoszowy”. W rejonie oddziału<br />
znalazły się jeszcze, istniejące od połowy<br />
lat 60. ubiegłego stulecia, szyby „Bojków”<br />
i podsadzkowy. Oddział SM2-S liczy<br />
57 osób załogi zatrudnionej bezpośrednio<br />
przy robotach remontowych, przygotowawczych<br />
i obsługach maszyn i urządzeń,<br />
której trzon stanowią pracownicy o długoletnim<br />
doświadczeniu zawodowym. Do<br />
pracowników szczególnie zasługujących<br />
na wyróżnienie ze względu na wkład pracy<br />
w realizację zadań oddziału należą przodowi<br />
brygad szybowych: Herbert Sitko,<br />
Leszek Graboś, Zdzisław Kwaśniowski,<br />
Zbigniew Wołowiec, Andrzej Hajok; pracownicy<br />
brygad szybowych: Tadeusz Rohraf,<br />
Edward Kropornicki, Ryszard Łanowy,<br />
Jacek Justyna, Fryderyk Spadło, Dariusz<br />
Jaworski, Robert Rusinowski; pracownicy<br />
odpowiedzialni za roboty przygotowawcze:<br />
Piotr Kromolan, Krzysztof Świątkowski;<br />
maszyniści wyciągowi: Marian Religa,<br />
Daniel Gaweł, Marcin Kwaśniok, Ewald<br />
Tomanek, Andrzej Tomaszewski oraz konserwator<br />
maszyn wyciągowych Sylwester<br />
Krzywda. Dozór oddziału liczy sześć osób<br />
i w większości są to ludzie młodzi – średnia<br />
wieku nie przekracza 34 lat. Oddziałem<br />
kieruje sztygar Marcin Piechaczek, który<br />
w oddziałach szybowych pracuje od 1989 r.<br />
Do zadań oddziału należy: zapewnienie<br />
obsługi jazd ludzi oraz transport materiałów<br />
szybami znajdującymi się na Polu „Bojków”,<br />
utrzymanie ciągłości ruchu wyciągów<br />
szybowych oraz zapewnienie właściwego<br />
stanu technicznego urządzeń przyszybowych<br />
i instalacji znajdujących się w rejonie<br />
oddziału, takich jak: instalacja wody ppoż.,<br />
sprężonego powietrza, opuszczania gazów<br />
26 |<br />
WIADOMOŚCI Z ZACHODU
Oddział Mechaniczny Maszyn i Urządzeń Szybowych SM1-M<br />
inertnych i podawania uwodnionych pyłów<br />
dymnicowych. Oprócz wymienionych bieżących<br />
zadań oddział wykonuje trudne prace<br />
remontowe, takie jak: wymiany lin, naczyń<br />
wyciągowych, zbrojenia szybowego i prowadników<br />
szybowych. Są to prace zaliczane,<br />
w świetle obowiązujących przepisów, do<br />
prac szczególnie odpowiedzialnych. Równolegle<br />
oddział prowadzi prace polegające na<br />
wdrażaniu nowych, bezpieczniejszych metod<br />
wykonywania robót szybowych. Przykładem<br />
tego może być wykorzystanie hydrauliki<br />
siłowej przy skracaniu lin nośnych<br />
czy też przy wymianie zawieszeń naczyń<br />
wyciągowych. Nad całością wymienionych<br />
przedsięwzięć sprawują nadzór: nadsztygar<br />
rejonu Zbigniew Wojcieszek oraz główny<br />
mechanik urządzeń szybowych Ruchu „Sośnica”<br />
mgr inż. Krzysztof Fundament.<br />
ODDZIAŁ MECHANICZNY MASZYN<br />
I URZĄDZEŃ SZYBOWYCH SM1-M<br />
Załoga oddziału SM1-M, zgodnie z zakresem<br />
działania, zajmuje się obsługą<br />
i konserwacją wszystkich szybów Ruchu<br />
„Makoszowy”, tj. szybów I-IV, szybu „Południowy”<br />
i szybu „Północny”.<br />
Obecnie załogę oddziału stanowi 133 pracowników.<br />
Na tę liczbę składają się pracownicy<br />
fizyczni, maszyniści wyciągowi<br />
oraz dozór oddziałowy.<br />
Do zadań oddziału prowadzonych cyklicznie,<br />
w tym: transportu materiału,<br />
wydobycia urobku, prowadzenia okresowych<br />
kontroli i konserwacji wynikających<br />
z przepisów, należą również prace<br />
związane z wymianą istotnych elementów<br />
górniczych wyciągów szybowych (naczynia<br />
wyciągowe, liny nośne i wyrównawcze<br />
oraz elementy zbrojenia szybowego). Prace<br />
te zaliczane są według przepisów do prac<br />
szczególnie odpowiedzialnych, prowadzone<br />
są na podstawie szczegółowych technologi<br />
zatwierdzonych przez KRZG. Wszyscy<br />
pracownicy zatrudnieni przy wymienionych<br />
pracach posiadają odpowiednie kwalifikacje<br />
i duże doświadczenie. W <strong>listopad</strong>zie<br />
br. przeprowadzono wymianę czterech<br />
lin nośnych ø 53 o długości 1 004 m każda<br />
w górniczym wyciągu szybowym szybu IV<br />
przedział „b”. Poprzednie liny nośne pracowały<br />
45 miesięcy i ze względu na stopień<br />
zużycia należało je wymienić. Pracownikami<br />
szczególnie zaangażowanymi w powyższe<br />
prace byli: sztygar oddziałowy Piotr<br />
Wojtek oraz pracownicy oddziału: Kazimierz<br />
Zbrzeźniak, Szczepan Samoraj, Andrzej<br />
Wawiernia, Grzegorz Mazur i Robert<br />
Klos.<br />
Do wyróżniających się pracowników brygady<br />
remontowo-rewizyjnej górniczych<br />
urządzeń wyciągowych należą: Andrzej<br />
Dec, Adam Górnik, Piotr Pyka, Zbigniew<br />
Kozak, Mirosław Jankowski, Marek Sakwa<br />
i Andrzej Front. Oddziałem kieruje sztygar<br />
Piotr Wojtek i nadsztygar mgr inż. Stanisław<br />
Fuja. Nadzór nad prawidłowością<br />
funkcjonowania całego działu szybowego<br />
sprawuje główny mechanik urządzeń szybowych<br />
mgr inż. Konrad Imiela.<br />
Adam Ziemianin<br />
| 27
W C E N T R U M U WA G I<br />
Ugasić pragnienie<br />
W <strong>listopad</strong>zie br. oddana została do uży tku stacja ulepszania i min<br />
eralizacji wody miejskiej dla pracowników K WK „Bielszowice”<br />
Budowa stacji ulepszania wody<br />
kosztowała 300 tys. zł.<br />
Koszt jednego litra wody<br />
wynosi ok. 1 gr.<br />
Do tej pory kopalnia<br />
płaciła co najmniej 1,2 zł za<br />
półtoralitrową butelkę wody<br />
Górnicy kopalni mogą gasić pragnienie<br />
bez ograniczeń. Do ich<br />
dyspozycji jest komfortowo wyposażony<br />
punkt wydawania wody mineralizowanej<br />
gazowanej i bez gazu.<br />
Nowoczesna stacja ulepszania zapewnia<br />
pracownikom odpowiednią ilości wody pitnej,<br />
usprawnia i przyśpiesza sposób wydawania<br />
napojów oraz minimalizuje koszty<br />
ich dostawy. Dzięki staraniom kopalnianych<br />
związków zawodowych oraz w porozumieniu<br />
ze społecznym inspektorem pracy<br />
powstał pomysł, aby pracownicy w jak<br />
najlepszych warunkach mogli pobierać zarówno<br />
wodę gazowaną, jak i niegazowaną<br />
bezpośrednio z kranów zainstalowanych<br />
w pomieszczeniu przeznaczonym do poboru<br />
napojów. Firma GAMAR, zajmująca się<br />
między innymi projektowaniem, wykonaniem<br />
i automatyzacją procesów technologii<br />
wody, wykonała autorski projekt kondycjonowania,<br />
tj. „ulepszenia” wody miejskiej<br />
w taki sposób, aby nie tylko spełniała warunki<br />
wody pitnej, ale jednocześnie zawartością<br />
minerałów i smakiem odpowiadała<br />
dostępnym na polskim rynku wodom mineralnym.<br />
Stacja ulepszania wody w KWK „Bielszowice”<br />
zlokalizowana jest w dwóch pomieszczeniach<br />
znajdujących się na terenie<br />
kopalni. Pierwsze z nich to punkt wydawania<br />
wody – całkowicie wyremontowane<br />
i spełniające wysokie standardy miejsce,<br />
gdzie każdy pracownik może w krótkim<br />
czasie pobrać odpowiednią ilość wody.<br />
Znajdujące się tu automatycznie otwierane<br />
krany – sześć z wodą gazowaną i cztery<br />
z wodą niegazowaną – pozwalają szybko<br />
i sprawnie napełnić butelki napojem.<br />
Marian Księżyk, pracownik przeróbki gasi pragnienie w nowym punkcie wydawania wody<br />
Drugim pomieszczeniem jest miejsce, gdzie się w pełni automatycznie i nie wymaga<br />
woda przechodzi skomplikowany proces jej udziału osób obsługujących, co w znaczny<br />
oczyszczania i mineralizacji. Woda z ujęcia sposób zmniejsza koszty przy jednoczesnym<br />
zwiększeniu możliwości eksploatacji<br />
miejskiego zostaje poddana filtracji mechanicznej,<br />
chemicznej i bakteriologicznej,<br />
po czym trafia do zbiornika, w którym „Bielszowice” i zakładowego społecznego<br />
układu. Dzięki współpracy dyrekcji KWK<br />
następuje mineralizacja. Następnie już inspektora pracy przy wykorzystaniu wiedzy<br />
firmy GAMAR udało się doprowadzić<br />
czysta i zmineralizowana woda trafia jednocześnie<br />
do dwóch, zdolnych pomieścić do powstania wydajnej stacji, która w zdecydowany<br />
sposób usprawni proces dostar-<br />
1 000 l zbiorników, gdzie z pierwszego woda<br />
niegazowana odprowadzona jest do wspomnianych<br />
kranów, a w drugim następuje kopalni przy znacznym obniżeniu koszczenia<br />
wysokiej jakości wody pracownikom<br />
proces saturacji. Cały proces oczyszczania, tów dostarczania wody o ponad 70 proc.<br />
mineralizacji i nasycania wody odbywa<br />
Michał Maciejczyk<br />
Fot. Jan Czypionka<br />
28 |<br />
WIADOMOŚCI Z PÓŁNOCY
L U D Z I E I M I E J S C A<br />
Piotr Barteczko jest dumny z każdego swojego pupila<br />
Szybkie jak myśl<br />
H o dow la gołę bi to pasja niejednego górnika<br />
W<br />
Polsce jest około 50 tys. hodowców<br />
gołębi pocztowych,<br />
z czego ponad połowa działa na<br />
Śląsku. Prym w hodowli gołębi wiodą górnicy,<br />
czy to na emeryturze, czy pracujący<br />
jeszcze w kopalniach. W Polskim Związku<br />
Hodowców Gołębi Pocztowych Oddział II<br />
Ruda Śląska, działającym już prawie od 90<br />
lat, obecnie zrzeszonych jest 140 członków.<br />
Piotr Barteczko – górnik kopalni „Wawel”,<br />
później „Pokój”, dziś emeryt i prezes Oddziału<br />
Związku – mógłby, tak jak inni miłośnicy<br />
gołębi, godzinami opowiadać o swojej<br />
fascynacji i przeżyciach związanych z nimi.<br />
– Gołębie w domu rodzinnym były zawsze.<br />
– wspomina. – Hodował je mój ojciec już<br />
przed II wojną światową. Ponieważ hodowla<br />
gołębi wymaga wiele czasu, poświęcenia<br />
i pracy, w roku 1974, gdy się ożeniłem, stanąłem<br />
przed niezwykłym wyborem. Żona,<br />
znając moje oddanie gołębiom, postawiła<br />
ultimatum – albo rodzina, albo gołębie.<br />
Tak szybko jednak nie zrezygnowałem<br />
i w pracy nadal wraz z kolegami trzymałem<br />
gołębie (do momentu aż nie dowiedział się<br />
o tym kierownik). W 1993 r. zmarł mój ojciec,<br />
pozostała po nim działka z kurnikiem,<br />
który przekształciłem w gołębnik. Później<br />
po latach, gdy przeprowadziłem się do nowego<br />
mieszkania i nabyłem działkę, pierwszą<br />
ważną inwestycją był nowy gołębnik.<br />
Dla mnie zajmowanie się gołębiami to<br />
świętość...<br />
Na świecie gołębie występują w 285 rodzinach<br />
i rodzajach. Teraz hoduję 60<br />
gołębi ras: Jenssen Gebr., Horemans,<br />
Huyskens-VanRiel, Mulemans K., Arden J.,<br />
Stichelbaut. Żona – początkowo sceptycznie<br />
podchodząca do mojej pasji – dziś jest<br />
wiernym kibicem lotów i recenzentem moich<br />
pupili...<br />
Gołębie przygotowuje się do lotówmetodą<br />
| 29
gniazdową – naturalną albo metodą wdowieństwa.<br />
Polega to na tym, że samca<br />
przed ważnym lotem daje się do samiczki<br />
tylko po to, by poczuł zew natury, po czym<br />
wywozi się go w odległe miejsce startu.<br />
Siła przyciągania jest ogromna, choć obie<br />
metody dają mistrzowskie efekty. Wszystko<br />
zależy od umiejętności wykorzystania<br />
przez hodowcę naturalnych predyspozycji<br />
ptaka. Odległość od punktu startu do<br />
gniazda mierzy się obecnie za pośrednictwem<br />
satelity z dokładnością do 50 m.<br />
Specjalna obrączka nafaszerowana informacjami<br />
umieszczonymi w czipie, po przejściu<br />
elektronicznego okienka w gołębniku,<br />
uruchamia odczyt czasu jego przylotu.<br />
Najszybsze ptaki pokonują dystans ponad<br />
900 km w czasie do 10 godz. Moje gołębie<br />
– mam to udokumentowane – przelatują<br />
ze średnią prędkością 2 000 m/min.<br />
(120 km/godz.). Wpływ na loty ma wiele<br />
czynników, takich jak np. pogoda czy stan<br />
zdrowia ptaka. Gołąb wymaga odpowiedniego<br />
sposobu żywienia, niejednokrotnie<br />
wspomaganego specjalnymi odżywkami,<br />
np. cukierkami gronowymi i czosnkiem.<br />
Przyznaję, że nawet jak na górniczą emeryturę<br />
jest to poważny wydatek. Gołębie,<br />
oprócz lotów, biorą udział w wystawach<br />
i olimpiadach. Za pasją wielu hodowców<br />
stoi cały przemysł i tylko dla nielicznych<br />
jest źródłem dochodu. Zdarza się,<br />
że pojedyncze sztuki mają dużą wartość.<br />
Większość moich kolegów to pasjonaci,<br />
traktujący rywalizacje swoich podopiecznych<br />
jako źródło satysfakcji. Ostatnie lata<br />
to czas żałoby i liczenia ran po tragedii<br />
w hali MTK 28 stycznia 2006 r. Dramatyczny<br />
widok „osieroconych” gołębi krążących<br />
po niebie i wypuszczanych podczas<br />
ceremonii pogrzebowych kolegów – ofiar<br />
tragedii – na zawsze pozostanie w mojej<br />
pamięci.<br />
Jerzy Raducki<br />
Zdjęcia: Jan Czypionka<br />
W gołębniku Piotra Barteczko mieszka dziś 60 rasowych gołębi pocztowych<br />
Gołąb to od wieków symbol łagodności, dobroci, niewinności i prostoty. Picassowski gołąbek to utrwalony symbol pokoju.<br />
Od czasów najdawniejszych człowiek wykorzystuje instynkt gołębi. Juliusz Cezar używał gołębi w czasie swoich wojen, a cesarz<br />
Dioklecjan zaprowadził stałą pocztę gołębią, zakładając specjalne stacje z gołębiami. W roku 444 przed narodzeniem<br />
Chrystusa posłużono się gołębiem jako posłańcem podczas igrzysk w Grecji. W średniowieczu krzyżowcy poznali zasady<br />
poczty gołębiej funkcjonującej w świecie islamu i zaczęli ją z powodzeniem stosować w Europie. Zaczęto powszechnie<br />
wykorzystywać gołębie nie tylko do przesyłania informacji, ale również do celów szpiegowskich (okres I wojny światowej),<br />
przede wszystkim na obszarach, gdzie toczyły się działania wojenne. Po zakończeniu wojny, w dowód wdzięczności za zasługi<br />
gołębi, Belgowie, Francuzi i Niemcy stawiali tym ptakom pomniki. Współcześnie, w pewnych sytuacjach, gołębie są<br />
wciąż niezawodne (np. w Japonii użyto ich do przenoszenia próbek krwi do laboratoriów) i docierają szybciej do celu niż<br />
inne środki komunikacji.<br />
30 |
Cegiełki dla najmłodszych<br />
K ar tk i ś w iąte c z n e Kompanii Wę glowej wspomogą te g oroczną<br />
akcję char y t at y w ną „W igilia Dobrego Serca”<br />
Praca wykonana przez Jakuba, lat 6, ze Specjalnego<br />
Ośrodka Wychowawczego w Katowicach<br />
Praca wykonana przez Paulinę, 12 lat, ze Świetlicy<br />
Socjoterapeutycznej w Chorzowie<br />
Dla wielu może to być zaskoczenie.<br />
W tym roku kartki świąteczne<br />
Kompanii Węglowej będą darem<br />
serca dla najmłodszych. Oprócz życzeń dla<br />
naszych przyjaciół, będą jednocześnie cegiełką,<br />
która pomoże sfinansować „Wigilię<br />
Dobrego Serca”. Odbędzie się ona w Teatrze<br />
Lalki i Aktora w Katowicach, a jej<br />
organizatorem będzie Fundacja PROVEN-<br />
TUS z Chorzowa.<br />
Gdy Fundacja zaoferowała Kompanii<br />
kupno kartek świątecznych autorstwa<br />
dzieci m.in. z ośrodków społeczno-wychowawczych,<br />
domów dziecka i świetlic<br />
socjoterapeutycznych, szefostwo spółki nie<br />
wahało się nawet przez chwilę. Prezes Zarządu<br />
Kompanii Mirosław Kugiel określił<br />
je „cegiełkami serca dla najmłodszych”.<br />
– Na konkurs kartek bożonarodzeniowych<br />
wpłynęło ponad 100 wspaniałych prac wykonanych<br />
w przeróżnych, często zaskakujących<br />
swoją kreatywnością, technikach<br />
– powiedziała Joanna Kawecka, prezes<br />
Zarządu Fundacji PROVENTUS, działającej<br />
na zasadach non-profit. – Każda z wykonanych<br />
prac niesie w sobie niesamowitą,<br />
wręcz magiczną moc. Odzwierciedla bowiem<br />
wspaniały świat jej autora. Pokazuje<br />
uczucia dzieci, których nie jest w stanie<br />
stłamsić nawet tak tragiczny często los.<br />
Tegoroczna akcja fundacji, organizowana<br />
już po raz siódmy, adresowana jest do ponad<br />
1 200 dzieci. To dzięki wsparciu darczyńców<br />
będą mogły cieszyć się prezentami<br />
wręczanymi przez świętego Mikołaja.<br />
Autorzy kartek bożonarodzeniowych spotkają<br />
się na finale akcji „Wigilia Dobrego<br />
Serca” w katowickim teatrze.<br />
Gdy kartki świąteczne Kompanii Węglowej<br />
dotrą do adresatów, warto przypomnieć sobie<br />
o tych, którzy mogą oczekiwać od nas pomocy.<br />
(mad)<br />
| 31
G A L E R I A<br />
Święta Barbara z cechowni kopalni „Pokój”<br />
Fot. Jan Czypionka