wersja elektroniczna (pdf) - Homo communicativus - Uniwersytet im ...
wersja elektroniczna (pdf) - Homo communicativus - Uniwersytet im ...
wersja elektroniczna (pdf) - Homo communicativus - Uniwersytet im ...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Kukla, cep i ośle uszy, czyli występ błazna na królewsk<strong>im</strong> dworze...<br />
93<br />
to zerwanie z Arystotelesowską zasadą wyłączonego środka, brak podziału na<br />
podmiot – przedmiot, odejście od liniowości zdarzeń, czyli pominięcie prawidłowego<br />
następstwa czasu, oraz przeobrażenia postaci 11 .<br />
Ostatni mechanizm, skomponowanie pod względem zrozumiałości, nie wymaga<br />
wiele wyjaśnień – celem pracy marzenia sennego staje się tu stworzenie<br />
jak najbardziej spójnego obrazu – dlatego do zasadniczych elementów snu dodane<br />
zostają rozmaite wstawki, które z uprzednio udramatyzowanej formy stworzą<br />
jedną pozornie zrozumiałą całość 12 .<br />
Wszystkie omówione wyżej mechanizmy podporządkowane są zasadniczemu<br />
celowi naszego nocnego życia psychicznego – zapewnieniu organizmowi niczym<br />
niezakłóconego snu.<br />
Przekonajmy się teraz, jak przybliżona przeze mnie wyżej teoria łączy się<br />
z postacią wesołka.<br />
Na początek pragnę przestrzec przed utożsamianiem analizy marzenia sennego<br />
z interpretacją występu wesołka. Co prawda na podobne umysłowe ćwiczenia<br />
mamy przyzwolenie samego Freuda - psychoanalizę uważał on bowiem za<br />
uniwersalny środek dla zrozumienia kultury. Dał temu wyraz chociażby w swej<br />
pracy o dowcipie 13 , gdzie szukał analogii między snem a dowcipem - i oczywiście<br />
je znajdował. Niemniej chciałabym, abyśmy mieli świadomość umowności budowania<br />
podobnych porównań.<br />
Postacią, która mieści się w kręgu moich rozważań jest wyjątkowy przykład<br />
błazna dworskiego – błazen wykształcony. Wyróżnia się on na tle powszednich<br />
wesołków dowcipem słownym; jego pracy nie wystarczają zwyczajne kuglarskie<br />
sztuczki, bawi dworzan zmyślnymi metaforami, wierszykami zaczerpniętymi od<br />
klasyków, nierzadko staje się najbliższym – nieoficjalnym - doradcą króla. Jest to<br />
obraz, rzecz jasna, wyidealizowany. Prawda przedstawia się nieco odmiennie.<br />
Błazen jako figura dworska to produkt średniowieczny, chociaż wzmianki<br />
o różnego rodzaju wesołkach znajdujemy już w źródłach starożytnych. Z XIV<br />
wieku docierają do nas informacje o pierwszych błaznach w Polsce – choćby<br />
o nieznanym z <strong>im</strong>ienia błaźnie na dworze Kaz<strong>im</strong>ierza Wielkiego. Z racji tego, iż<br />
przywędrowali oni do nas z Zachodu 14 możemy się domyślać, że ów urząd wykształcił<br />
się już kilka wieków wcześniej.<br />
Jak przedstawia się w tym czasie pejzaż społeczny, podpowiada nam Norbert<br />
Elias w swym świetnym dziele Przemiany obyczajów w cywilizacji Zachodu.<br />
Według tego autora na przełomie wieków X, XI i XII zachodzi w Europie poważna<br />
zmiana struktury społecznej – przejście od społeczności plemiennych, do<br />
społeczeństwa feudalnego 15 . Wraz z wyprawami wojennymi rycerze poszerzają<br />
11 D. Danek, Psychoanalityczne sny w filmach Ingmara Bergmana, XI Festiwal Nauki, 23.09.2007.<br />
12 Z. Freud, Wstęp do psychoanalizy, s. 132.<br />
13 Z. Freud, Dowcip i jego stosunek do nieświadomości, przeł. Robert Reszke, Wydawnictwo KR,<br />
Warszawa 1993.<br />
14 Z. Gloger, Encyklopedia Staropolska, Wiedza Powszechna, Warszawa 1972, hasło: „błazen”, s. 179-180.<br />
15 N. Elias, Przemiany obyczajów w cywilizacji Zachodu, przeł. Tadeusz Zabłudowski, PIW, Warszawa<br />
1980, s. 319.