wersja elektroniczna (pdf) - Homo communicativus - Uniwersytet im ...
wersja elektroniczna (pdf) - Homo communicativus - Uniwersytet im ...
wersja elektroniczna (pdf) - Homo communicativus - Uniwersytet im ...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Jak przekazać to, czego nie można powiedzieć? Przykłady komunikacji...<br />
85<br />
Zan<strong>im</strong> omówię przebieg komunikacji między Jupienem a Charlusem, przedstawię<br />
krótko, dlaczego w tym przypadku komunikacja musiała być niewerbalna,<br />
a komunikatów nie można było przedstawiać wprost. Mamy do czynienia z konkretną<br />
sytuacją historyczną (lata poprzedzające wybuch pierwszej wojny światowej):<br />
czas ten, co prawda, zwany jest La Belle Époque, jednak belle (fr. piękny),<br />
był on tylko dla tych, którzy podporządkowali się etyce mieszczańskiej, bardzo<br />
konserwatywnej, zachowawczej, poddanej konwenansom oraz sztywnej etykiecie<br />
(to ostatnie – w warstwach wyższych), co z oczywistych względów nie mogło<br />
sprzyjać związkom, jaki zawiązał się między Jupienem a Charlusem. W warstwie<br />
dominującej wówczas we francusk<strong>im</strong> społeczeństwie, w mieszczaństwie, panował<br />
duch podporządkowania się tym sztywnym regułom, zasadom grzeczności, klasycyzmu<br />
i realizmu w sztuce (wystarczy przypomnieć zdziwienie, jakie początkowo<br />
wywoływały wśród bogatych mieszczan kolejne „-izmy”). Gdyby tego było<br />
mało, pod koniec XIX wieku wybucha afera Dreyfusa, sprawa niesłuszne oskarżonego<br />
o szpiegostwo kapitana żydowskiego pochodzenia. W momencie, kiedy<br />
rozgrywa się scena między Charlusem a Jupienem (w czasie powieściowym),<br />
przeciwnicy Dreyfusa dominują, szerzy się nacjonalizm, konserwatyzm, wielką<br />
popularnością cieszy się klerykalna Akcja Francuska głosząca wprost antysemickie<br />
hasła i konieczność przywrócenia ładu opartego na podporządkowaniu się<br />
prymatowi rodziny, ojczyzny, Kościoła.<br />
Z powodu tego rodzaju społecznych nastrojów konieczne było zachowanie<br />
ostrożności, wydaje się dużo większej niż w innych warunkach, z komunikowaniem<br />
własnej odmienności seksualnej. Można zakładać zatem, że – w i tak<br />
trudnej z komunikacyjnego punktu widzenia sytuacji przekazywania sygnałów<br />
miłosnych – Charlus i Jupien w ogóle by z komunikacji zrezygnowali, gdyby byli<br />
świadomi udziału osób trzecich 6 . Przy prezentowanym niżej Proustowsk<strong>im</strong> opisie<br />
jedynie fragmentu tej komunikacji niewerbalnej proszę szczególnie zwrócić<br />
uwagę na trzy charakterystyki, jakże istotne dla niewerbalnego komunikowania<br />
się; są to: orientacja, postura lub poza oraz wyraz twarzy (dalsze definicje za<br />
Matusewiczem). Orientacje – czyli kąt, jaki tworzą linie poprzeczne ciał osób<br />
interakcyjnej diady: twarzą w twarz, tyłem do tyłu, obok siebie lub pod kątem<br />
prostym. Im bardziej orientacja zbliża się do stanu twarzą w twarz, tym bardziej<br />
bezpośredni staje się kontakt między osobnikami 7 . Postura lub poza określa zaś stopień<br />
rozluźnienia, wychylenie tułowia do przodu lub do tyłu, stopień otwarcia<br />
(skrzyżowanie nóg rąk, założenie nóg) 8 . Podkreślmy już teraz, że w każdym zdaniu<br />
fragmentu omawianej sceny znajdziemy jeden z wymienionych wyżej trzech<br />
elementów komunikacji niewerbalnej, któremu można by poświęcić osobny<br />
komentarz.<br />
6 L. Belloï, op. cit., s. 87, 88. Belloï, badający teatralność scen Proustowskich, uważa, że Jupien i Charlus<br />
działaliby inaczej, gdyby wiedzieli, że są obserwowani. W ujęciu Goffmanowsk<strong>im</strong>, Jupien i Charlus<br />
komunikując, myśleli, że dla ich interakcji kulisy nie występują.<br />
7 Cz. Matusewicz, op. cit., s. 322.<br />
8 Ibidem, s. 324, 330-331.