wersja elektroniczna (pdf) - Homo communicativus - Uniwersytet im ...
wersja elektroniczna (pdf) - Homo communicativus - Uniwersytet im ...
wersja elektroniczna (pdf) - Homo communicativus - Uniwersytet im ...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
62 Paulina Popek<br />
Społeczeństwo obywatelskie w Polsce<br />
Możliwość toczenia deliberacji wymaga istnienia społeczeństwa obywatelskiego<br />
w danym państwie. N<strong>im</strong> Polska przystąpiła do okresu transformacji<br />
związanych z wstąpieniem do Unii Europejskiej w maju 2004 roku i tym samym<br />
kształtowaniem w granicach naszego państwa tego, co demokratyczne, wiele<br />
kwestii i wydarzeń, które miały miejsce jeszcze w latach 70. i 80., jak i bezpośrednio<br />
po roku 1989., miało wpływ na obecny kształt sfery publicznej i gotowość czy<br />
też potencjał współcześnie toczonych deliberacji w naszym kraju.<br />
Przyjmując rok 1989 za czas rozpoczęcia w Polsce (i nie tylko) nowego polityczno-społeczno-kulturowego<br />
porządku rzeczy, podpisanie kontraktu politycznego<br />
pomiędzy Solidarnością w maju tegoż roku, (która wówczas oznaczała po<br />
prostu większość społeczeństwa), było momentem zamykającym okres komunizmu<br />
i tym samym zapoczątkującym w świadomości Polaków proces przejścia od<br />
czasu do przestrzeni. Jak pisze Elżbieta Matynia, owo przejście oznaczało przyjęcie<br />
nowej zasady organizującej życie społeczne, które wyznacza kierunek zmian:<br />
z dominującego dyskursu przynależności narodowej (historocznej, obyczajowej,<br />
tradycyjnej) do dyskursu, w którym tożsamość stopniowo wyzwolona zostaje od<br />
czasu, obowiązku i władzy tego, co narodowe 7 .<br />
Osobliwość polskiej sfery publicznej przed rokiem 1989., kiedy, jak wiemy,<br />
tętniła ona życiem, niewątliwie przyczyniła się do jednych z największych zmian<br />
politycznych w naszym kraju. Dla stale rosnącej liczby Polaków, począwszy od<br />
lat 70. przestrzenią obywatelską była de facto sfera prywatna, w której jak wiemy<br />
odbywały się seminaria latającego uniwersytetu, studia i badania nad społeczeństwem<br />
polsk<strong>im</strong>, liczne publikacje wydawane w podziemnych wydawnictwach czy<br />
chociażby odbywające się w prywatnych mieszkaniach wernisaże, czytanie poezji<br />
czy spektakle teatralne. Konsekwencją, nieuchronną w tych czasach, było zatarcie<br />
granic między prywatnymi i osobistymi przestrzeniami, a publicznymi zadaniami<br />
i sprawami. Tak więc to, co możemy nazwać zalążkiem społeczeństwa obywatelskiego<br />
demokratycznego państwa, skupione było w miejscach prywatnych,<br />
noszących znamiona przestrzeni publicznych.<br />
Trudno więc nie czuć ironii, porównując lata 70. i 80., w których społeczeństwo<br />
obywatelskie w niedemokratycznej jeszcze Polsce rozwijało się prężnie<br />
w pełni zaangażowania do sytuacji obecnej (od początkowych lat XXI wieku),<br />
kiedy to obserwujemy zdecydowaną marginalizację fundamentu państwa demokratycznego,<br />
jak<strong>im</strong> jest właśnie społeczeństwo obywatelskie. Jak zauważa<br />
Matynia, przyjeżdżając bezpośrednio kilka miesięcy po zakończeniu obrad<br />
Okrągłego Stołu:<br />
7 E. Matynia, Demokracja performatywna, Wydawnictwo Naukowe DSW, Wrocław 2008, s. 191.