86 Slog - Univerzitetska biblioteka "Svetozar MarkoviÄ"
86 Slog - Univerzitetska biblioteka "Svetozar MarkoviÄ"
86 Slog - Univerzitetska biblioteka "Svetozar MarkoviÄ"
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
DUHOVNI ÆIVOT SRBA U PODUNAVQU*<br />
Duhovni æivot Srba u Podunavqu, udaqenih od matice pravoslavqa,<br />
odræali su kaluœeri-duhovnici srpskih manastira sa Balkana, koji su<br />
åesto pohodili najsevernija evropska staniãta. Oni su sa vrela svetosavqa<br />
prenosili æivu liturgijsku reå, pojawe, bogosluæbene kwige i<br />
ikone. Bili su neumorni putujuñi glasnici svojih manastira, a potom i<br />
obnovqene Peñke patrijarãije.<br />
Duhovnost Srba u Ugarskoj odræavale su na dirqiv naåin srpske<br />
crkvene opãtine, “prve autonomne ñelijice svetosavskog pravoslavqa<br />
po ugarskim oblastima”. Te opãtine su æedno i zduãno prihvatale<br />
monahe iz dalekih manastira, sakupqale priloge i podizale prve<br />
pravoslavne bogomoqe. Veñ u XVI veku, a u pojedinim mestima i ranije,<br />
sazidane su prve srpske crkve u srediãnim i severnim oblastima<br />
Ugarske. O hramovima u Stonom Beogradu, Budimu, Ostrogonu, Œuru i<br />
Komoranu postoje izvorni podaci. Najviãe dokumenata saåuvano je o<br />
komoranskoj crkvi, koja je podignuta u gradskim zidinama joã 1511. godine.<br />
Dva vaæna uporiãta srpskog pravoslavqa bila su u Srpskom Kovinu,<br />
joã od 1440. godine, i u manastiru Grabovcu, od 1585. godine, kada<br />
su ga osnovali prebegli monasi manastira Dragoviña u Dalmaciji. Nema<br />
sumwe, i u veñem broju mawih varoãi i sela podignute su u XVI, a osobito<br />
u XVII skromne bogomoqe. Ovde se misli na srpska naseqa u Barawi<br />
i Zadunavqu. Tako su se stekli svi uslovi da se u tim krajevima osnuje<br />
najsevernija eparhija Peñke patrijarãije. Turske vlasti, razumqivo,<br />
nisu mogle imati niãta protiv wenog osnivawa, åak im je proãirivawe<br />
jurisdikcije Peñke patrijarãije i na ove oblasti iãlo u prilog,<br />
jer se time obezbeœivala veña lojalnost Srba Budimskog paãaluka.<br />
Srbima martolosima, zanatlijama i trgovcima, koji su tu æiveli,<br />
srpske vlasti su omoguñile posebnu versku organizaciju, shodno svojoj<br />
odluci o obnovi Patrijarãije. I pored toga, Budimska eparhija je osnovana<br />
znatno kasnije, a to zakaãwewe je joã uvek teãko obrazloæiti.<br />
Pouzdano je utvrœeno da je srpska pravoslavna crkva u nekadaãwim<br />
ugarskim zemqama pod Turcima imala åak pet svojih eparhija:<br />
Beogradsko-sremsku, Baåku, Slavonsku, Lipovsku i Vrãaåku. Ali srpske<br />
crkvene opãtine baã u srediãnim oblastima Ugarske, u poznatim<br />
gradovima i mestima u kojima su Srbi imali svoju druãtvenu, crkvenu<br />
i kulturnu tradiciju i autonomiju, joã nisu bile organizovane u<br />
samostalnu eparhiju. Crkvenu vlast i duhovni nadzor nad ovim opãti-<br />
6