youth change - youthXchange
youth change - youthXchange
youth change - youthXchange
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
y o u t h X c h a n g e 1<br />
www.<strong>youth</strong>ex<strong>change</strong>.net - tungo sa sustenableng pamumuhay<br />
<strong>youth</strong>X<br />
<strong>change</strong><br />
training kit para sa responsableng pagkonsumo - ANG GABAY<br />
2nd UPDATE edition
y o u t h X c h a n g e<br />
Copyright © 2008 UNESCO-UNEP<br />
2<br />
This publication may be reproduced in whole or in part and in any form for educational or nonprofit<br />
purposes without special permission from the copyright holder, provided acknowledgement<br />
of the source is made. UNESCO-UNEP would appreciate receiving a copy of any publication that<br />
uses this publication as a source.<br />
No use of this publication may be made for resale or for any other commercial purpose<br />
whatsoever without prior permission in writing from UNESCO-UNEP.<br />
First edition 2002<br />
Second edition 2008<br />
The designations employed and the presentation of the material in this publication do not imply<br />
the expression of any opinion whatsoever on the part of the United Nations Educational Scientifical<br />
and Cultural Organisation and the United Nations Environment Programme concerning the<br />
legal status of any country, territory, city or area or of its authorities, or concerning delimitation<br />
of its frontiers or boundaries.<br />
Moreover, the views expressed do not necessarily represent the decision or the stated policy<br />
of the United Nations Educational Scientifical and Cultural Organisation and the United Nations<br />
Environment Programme, nor does citing of trade names or commercial processes constitute<br />
endorsement.<br />
A United Nations Publication ISBN 92-807-2128-3
y o u t h X c h a n g e 3<br />
w w w . y o u t h x c h a n g e . n e t<br />
<strong>youth</strong><br />
X<br />
<strong>change</strong><br />
t u n g o s a s u s t e n a b l e n g p a m u m u h a y<br />
A N G G A B A Y<br />
training kit para sa responsableng pagkonsumo<br />
United Nations<br />
Educational,<br />
and Cultural<br />
Organization<br />
United<br />
Nations<br />
Environment<br />
Programme
y o u t h X c h a n g e<br />
P<br />
a<br />
u<br />
n<br />
a<br />
n<br />
g<br />
S<br />
a<br />
l<br />
i<br />
t<br />
a<br />
Ang UNESCO at UNEP ay nagpapasalamat nang lubos sa mga nagbuhos ng oras at<br />
lakas sa paglikha at pagbibigay ng komento sa YouthX<strong>change</strong>, Ang Gabay.<br />
Ang librong ito ay inihanda sa pamamahala ng UNEP Division of Technology, Industry<br />
and Economics (DTIE) at UNESCO Division of Secondary Technical and Vocational<br />
Education, na likha ng Méta (Media, Ecology and Technology Association) sa<br />
pakikipagtulungan ng Consumers International. Si Patrizia Lugo Loprieno ang nagsulat<br />
para sa, Ang Gabay, at namahala sa Grupo ng Méta (Madhavi Bhatt at Peter<br />
Williams) para sa edisyon ng 2002 at sa lumabas na 2006 update (Ilaria Alegrozzi<br />
at David Gerstein). Ang koordinasyon sa proyektong ito ay pinangasiwaan ni Isabella<br />
Marras, Programme Officer sa UNEP DTIE at Julia Heiss, Programme Specialist<br />
sa UNESCO- Education Sector. Sina Christine Knights at Alina Tugend mula sa<br />
Consumers International ay nagbigay gabay para sa unang edisyon ng Ang Gabay.<br />
Malaking pasasalamat din kina Bas de Leeuw, pinuno ng Integrated Resource Management,<br />
Sustainable Consumption and Production Branch, at sa lahat ng kawani<br />
at kabahagi ng proyektong ito sa UNEP DTIE, para sa kanilang tulong at suporta, at<br />
teknikal na kagalingan.<br />
Ang mga naunang salin nitong librong ito ay ipinamahagi rin sa mga naunang humikayat<br />
sa UNEP at UNESCO na magpasimula ng pagkukunang impormasyon at edukasyon<br />
ukol sa Sapat na Pagkonsumo para sa mga kabataan. Kabilang dito ang mga<br />
nakasama sa UNEP/UNESCO Expert Workshop on Youth, Sustainable Consumption<br />
and Lifestyles (Paris, 6-7 November 2000).<br />
Mula nang ito’y ilunsad noong 2002 ang YOUTHXCHANGE ay naisalin na sa higit<br />
15 wika at naipamahagi sa halos apat na sulok ng mundo sa pamamagitan ng<br />
mga organisasyong kapartner nito. Ang mga tagasalin para sa Youth X<strong>change</strong> ay<br />
masasabing mga aktibong organisasyon (pribado, gobyerno o NGO) at dahil dito,<br />
ang gabay na ito’y nababasa ng 400,000 tao. Sila ang mga tunay na ambasador<br />
at tagapagtaguyod nitong nasabing proyekto. Makikita ang buong listahan ng mga<br />
katuwang na organisasyon sa ibaba.<br />
4<br />
Ang paraan ng pagkakasulat ng pangalawang edisyon ng YOUTHXCHANGE ay kahalintulad<br />
ng nauna, kabilang ang mga mga bagong dagdag impormasyon at pagbabago.<br />
Ang ating daigdig ay humaharap sa matinding krisis. Sa punto<br />
www...<br />
<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />
Ang mga YXC partner sa<br />
buong mundo<br />
Sa ngayon ang YXC - Ang<br />
Gabay ay mababasa sa mga<br />
sumusunod na wika dahil sa<br />
tulong ng mga katuwang na<br />
organisasyon ng UNEP:<br />
Portuguese (2003) - Sonae<br />
Comercio e Servicios; Istituto do<br />
Consumidor [comunicacao@<br />
sonae.pt]; [dgc@dg.consumidor.<br />
pt]; [ana.cabral@ic.pt]<br />
Korean (Republic of South<br />
Korea, 2004) - Consumers Korea<br />
[jokim@consumerskorea.org]<br />
Spanish (Messico, 2004) -<br />
Secretaría de Medio Ambiente y<br />
Recursos Naturales (Semarnat);<br />
Procuraduría Federal del Consumidor<br />
(PROFECO) [tiahoga@<br />
semarnat.gob.mx]; [quejas@<br />
profeco.gob.mx]<br />
Catalan (Spain, 2004) - Ajuntament<br />
de Barcelona<br />
[recursos@mail.bcn.es]<br />
Castellano (Mexico, 2004) -<br />
Secretaría de Medio Ambiente<br />
y Recursos Naturales (Semarnat);<br />
Procuraduría Federal<br />
del Consumidor (PROFECO);<br />
[quejas@profeco.gob.mx]<br />
Hungarian (2004 and 2006)<br />
- Association of Conscious Consumers;<br />
Association for<br />
Environmentally Aware<br />
Management [lewis@tve.hu;<br />
toth@kovet.hu]<br />
Chinese (2005) - Cina Centre<br />
for Environmental Education;<br />
Broad Company [mayufei@<br />
chinaeol.net]<br />
Flemish (Belgium, 2004) -<br />
UNESCO Platform Vlaanderen<br />
[info@unescovlaanderen.be]<br />
Norwegian (Norway, 2005) -<br />
Ministry of Children and Equality;<br />
Ideebanken, Consumer Council<br />
[oey@bld.dep.no]; [kirsten@<br />
idebanken.no]; [post@forbrukerradet.no]
y o u t h X c h a n g e 5<br />
ng ekonomiya at kaunlarang panlipunan, nalalagay tayo ng dagdag na bigat sa pangangalaga<br />
sa kalikasan. Ang hindi maayos na produksyon at pagkonsumo, kasama<br />
ang hindi pantay na distribusyon ng yaman-pinagkukunan, ang siyang nagbunsod<br />
ng higit na agwat sa pagitan ng mga taga-Hilaga at Timog.<br />
Napagtantiya na kung ang lahat ng tao sa mundo ay kagaya ng mayayamang bansa<br />
sa pagkonsumo, mangangailangan pa tayo ng apat na dagdag na planetang daigdig.<br />
Ang mga kabataan ngayon ay mahalagang sektor ng ating populasyon bilang<br />
mga konsyumer, at ang kanilang paraan ng pagkonsumo ay may malaking kinalaman<br />
sa kahahantungan ng ating pagkonsumo sa kinabukasan. Ang kanilang desisyon<br />
bilang mga konsyumer ay may malaking impluwensiya sa paglaki at paglago<br />
ng ating consumer market at pamamaraan ng buhay. Samakatuwid, mahalagang<br />
bigyan ng atensyon ang kanilang pamumuhay upang mabawasan ang maaksayang<br />
uri ng pagkonsumo at mahikayat ang lahat tungo sa sustenableng pag-unlad.<br />
Bilang konsyensiyang pangkapaligiran ng UN, ang United Nations Environment Programme<br />
(UNEP) ay nagbibigay halaga sa mabilis na pagtugon upang baguhin ang<br />
pandaigdigang paraan at pagtingin sa pagkonsumo at produksyon.<br />
Sa bahagi naman ng United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization<br />
(UNESCO) higit nitong tinitingnan ang papel ng edukasyon sa paghubog ng<br />
ating pag-uugali, pagpapahalaga, at asal habang nagbibigay ng kapasidad, kakayahan<br />
at komitment sa mamamayan sa pagbuo ng isang sustenableng kinabukasan.<br />
P<br />
a<br />
u<br />
n<br />
a<br />
n<br />
g<br />
S<br />
a<br />
l<br />
i<br />
t<br />
a<br />
Sa pamamagitan nitong YOUTHXCHANGE, ang UNEP at UNESCO ay kumikilos<br />
upang ipakita sa mga kabataan na posibleng makamit ang ating mga mithiin para<br />
sa magandang kinabukasan kahit sa ating mumunti’t pang-araw-araw na pamumuhay.<br />
Executive Director UNEP<br />
Director-General UNESCO<br />
French (France, 2005) -<br />
EKWO Magazine with Ministère<br />
de l’écologie et du développement<br />
durable [monica@ekwo.<br />
org]<br />
Italian (Italy, 2005) - Veneto<br />
Region; Veneto Environment<br />
agency [psalmaso@arpa.veneto.<br />
it]<br />
Arabic (Dubai, 2005) - Emirates<br />
Diving Association; Ministry<br />
of Immigration; Knowledge and<br />
Human Development Authority<br />
[ibrahim.alzubi@khda.gov.ae]<br />
Basque (Basque Region -<br />
Spain, 2006) - Basque Regional<br />
Government Industry authority;<br />
IHOBE (Environment authority)<br />
[josebe-alonso@ej-gv.es]; [xabier.<br />
gonzalez@ihobe.net]<br />
Japanese (Japan, 2007)<br />
- Hakuhodo LTD with Nippon<br />
express LTD [satoru.mizuguchi@<br />
hakuhodo.co.jp]<br />
Greek (Greece, 2007) -<br />
Mediterranean Information Office<br />
[alampei@mio-ecsde.org]<br />
Slovenian (Slovenia, 2007) -<br />
Ministry of the Environment and<br />
Spatial Planning [Alenka.Burja@<br />
gov.si]<br />
Philippino (Philippines, 2009)<br />
- Young Artists Fellowship for the<br />
Environment [yafe2004@gmail.<br />
com]; [laiden@yafe.ph]<br />
Español (Argentina, 2008)-<br />
Instituto Argentina para el Desarrollo<br />
Sustentable (IADS);<br />
Consumidores Argentinos (CA);<br />
[matias@iadsargentina.org]<br />
www...<br />
<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net
6<br />
y o u t h X c h a n g e
y o u t h X c h a n g e 7<br />
06 Ang YXC<br />
Kabataan sa mundo; Ang Papel ng impormasyon;<br />
Inisyatibo ng UNEP / UNESCO sa Kabataan at<br />
SUSTENABLENG PAGKONSUMO<br />
09 Edukasyon Para Sa<br />
Pagbabago<br />
Ang Edukasyon para sa Sustenableng<br />
Pamumuhay<br />
11 Ang Sustenableng<br />
Pagkonsumo<br />
Konsepto ng Sustenableng Pagkonsumo;<br />
Salik 4 at 10; Pamamaraan ng pagbabago<br />
13 Pagpili ng Sustenableng<br />
Pamumuhay<br />
Suliraning may maraming anyo; Mga katotohanan<br />
at bilang; Pagsusuri ng mga paksa<br />
17 Pag-aalaga<br />
Krisis sa pagkain; Pangangailangan ng dagdag na<br />
impormasyon; Paano bawasan ng kemikal?<br />
21 Paglalakbay<br />
Mobilidad; Emisyong Karbon; Pagdepende sa<br />
sasakyan<br />
24 Paglayo<br />
Bugso ng malakihang turismo; Sustenableng<br />
Pagbabakasyon<br />
27 Pagbabawas Sa Basura<br />
Produksyon; mga katotohanan at bilang;<br />
Ecodesign; Ang kabutihan ng limang R<br />
33 Pagtitipid Sa Enerhiya<br />
Pagkonsumo; Mga katotohanan at bilang;<br />
Renewable Energy ; Pagtitipid sa kuryente<br />
35 Lagay Ng Panahon<br />
Pagbabago ng klima; pagkasira ng ozone; Mga<br />
katotohanan at bilang<br />
39 Magtipid sa Tubig, Ligtas<br />
Na Tubig<br />
Pagkonsumo; Mga katotohanan<br />
at bilang; Di pagkakapantay sa<br />
pagitan ng Hilaga at Timog;<br />
Isang isyung kritikal<br />
42 Pagbiling Walang Pasakit<br />
Child Labor; Karapatan sa<br />
edukasyon; Mga kondisyon sa<br />
pagawaan, di kapantayang<br />
pangkasarian, karapatang pantao<br />
48 Mabuhay at Mamuhay<br />
Kalupitan at testing sa hayop;<br />
Biodiversity; Endangered species<br />
53 Cool at Responsable<br />
Fashion; Matalinong Pamimili<br />
Sweatshop; Malinis na Damit<br />
61 Umaksyon<br />
Globalisasyon, Maalam na pagpili<br />
Pag-igting sa pagsiyasat ng<br />
mamimili;Mapagkawang<br />
pamumuhunan<br />
65 Pagtuklas Sa<br />
Pandaigdigang Komunidad<br />
Media; Bugso ng patalastas; Iyong<br />
Mga karapatan at obligasyon; Idolo<br />
at ojens<br />
69 ANG YXC Website<br />
70 Networking: Mga Gabay Sa Paggamit<br />
Bakit ang internet?; Networking bilang kagamitan<br />
sa pagsasanay;www.<strong>youth</strong>x <strong>change</strong>.net:<br />
ang aming website<br />
Mga Sanggunian<br />
www...<br />
<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net
y o u t h X c h a n g e<br />
8<br />
The YXC<br />
project<br />
“The starting point for a<br />
better world is the belief that<br />
it is possible.”<br />
[Norman Cousins,<br />
American writer]<br />
Ang kabataan ang pag-asa ng<br />
bayan - Dr. Gat Jose Rizal,<br />
Pambansang Bayani ng Pilipinas<br />
Ayon sa Second Quarter 2008<br />
Social Weather survey, 59% ng<br />
Pamilyang Pilipino o’ 10.6 milyon<br />
ang naniniwalang mahirap sila,<br />
24% ang nagsasabing na sa<br />
borderline sila at 17% lamang ang<br />
naniniwalang hindi sila mahirap.<br />
www.sws.org.ph<br />
Inaasahang lalaki nang higit sa 50% ang populasyon ng daigdig sa pagsapit ng<br />
2050 na bubuo ng humigit-kumulang ay 9 na bilyong tao sa buong mundo.<br />
Tinatayang karamihan sa mangyayaring pagbulusok ay magaganap sa mga papaunlad<br />
na bansa o’ developing countries.<br />
Nangangahulugan ito ng mas malaking hamon sa pagpapanatili ng<br />
likas-yaman, biodiversity, at balanseng ekolohikal ng ating planeta na siyang ating<br />
tahanan. Kailangan ng pagbabago sa pagtingin natin sa ating mga pinagkukunangyaman,<br />
higit sa lahat, ang mga paraan ng paggamit natin nito. Ang pagtataguyod<br />
sa Sustenableng Pagkonsumo ay higit na kailangan sa kasalukuyan at sa mga<br />
darating na panahon.<br />
Kalahati sa kabuuang populasyon ng mundo ay edad 20 pababa at 90% sa<br />
mga kabataang ito ay nakatira sa mga papaunlad na bansa o developing countries.<br />
Ang mga kabataan ay kritikal na tagapagtaguyod sa global na komunidad at siyang<br />
may pangunahing papel at makinarya para sa pagbabago sa hinaharap.<br />
Kung kaya’t ang sigla, motibasyon at pagkamalikhain ng mga kabataan ay mahalagang<br />
kakayahan nila sa pagtatamo ng pagbabago.<br />
Ang librong ito at ang mga kaugnay na website ay nakatuon bilang tool kit upang<br />
matulungan ang mga tagasanay (tulad ng guro) sa pakikisalamuha sa mga kabataan.<br />
www...<br />
<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />
Nasa Iyo Ba ang<br />
Kinabukasan? Noong<br />
2000, kinapanayam ng<br />
UNEP at UNESCO ang<br />
10,000 kabataan na<br />
nasa pagitan ng 18-25.<br />
Layunin nitong buksan<br />
ang dayalogo sa kanila<br />
ukol sa:<br />
antas ng kanilang kamalayan<br />
at interest sa Sustenableng<br />
Pagkonsumo;<br />
bigat ng kanilang pangako sa<br />
pagtamo ng sustenableng<br />
pamumuhay;<br />
ang kanilang pananaw sa<br />
kinabukasan at ang kanilang<br />
maaaring papel bilang mga<br />
pinuno sa paghubog ng mga<br />
responsableng pamamaraan<br />
ng pagkonsumo.<br />
Batay sa survey, marami pa rin sa<br />
mga kabataan ang hindi malinaw<br />
sa kanilang pamamaraan ng<br />
pagkonsumo. Sa partikular, ang<br />
mga rumesponde ay:<br />
nagpahayag ng kanilang<br />
mabibigat na agam-agam<br />
para sa kanilang kinabukasan:<br />
kabilang ang sa kalikasan,<br />
karapatang pantao at<br />
kalusugan;<br />
nakakaintindi sa epekto<br />
ng kanilang paggamit at<br />
pagtatapon ng mga produkto<br />
sa kapaligiran subalit hindi<br />
kabilang dito ang asal nila sa<br />
pamimili; at<br />
karamihan sa kanila ay mas<br />
pipiliin ang pansariling aksyon<br />
kaysa sa kolektibong pagkilos<br />
para mapaunlad ang mundo.<br />
Mula sa mga resultang ito,<br />
ang UNEP at UNESCO ay<br />
nagbigay ng konklusyon na may<br />
pangangailangan sa isang<br />
maaasahan, malinaw at bukas<br />
na impormasyon sa paliwanag<br />
at mga pagsubok bunsod ng<br />
Sapat na Pagkonsumo sa mga<br />
kabataan. Makikita ang survey<br />
sa: www.unep.fr/pc/sustain<br />
<strong>youth</strong>/research-project.htm
y o u t h X c h a n g e 9<br />
Idinisenyo ito upang gabayan ang mga grupong pangkabataan, NGOs at guro sa<br />
pagbibigay-kaalaman ukol sa Sustenableng Pagkonsumo at mapasigla ang mga<br />
kabataang kumilos mula teorya tungo sa pagsasanay.<br />
Kinakailangan nating mabigyang-pansin ang mga paraan at kung ano ang ating<br />
mga nililikha at kinokunsomo. Ngunit upang ito’y maisakatuparan nang mas<br />
matipid, kailangan natin bilang mga konsyumer ang mga sumusunod:<br />
malinaw na impormasyon;<br />
mga sustenableng produkto at serbisyong na malayang<br />
nakukuha;<br />
sapat na imprastraktura.<br />
Binibigyang-diin din ng kit na ito ang relasyon sa pagitan ng mga isyung kultural,<br />
heograpikal, at pang-henerasyon. Partikular rito, binibigyang diin ng YOUTHX-<br />
CHANGE kung paanong ang Sustenableng Pagkonsumo ay may direktang kaugnayan<br />
sa kalidad ng buhay, mahusay na paggamit ng yaman (likas at pantao),<br />
pagbabawas ng basura, isyung etikal gaya ng child labor, kalupitan sa hayop, patas<br />
na kalakalan at kapantayang-panlahat.<br />
Sa mga bahaging tulad ng ‘Pag-aalaga,’ ‘Paglalakbay’, ‘Cool at Responsible’, malalaman<br />
ang tungkol sa kalusugan, paano ang ating pagkain o pananamit, ang epekto<br />
ng ating pagbabakasyon o pagbibyahe sa mga probinsya at syudad, at marami<br />
pang iba.<br />
Population aged 15-24<br />
Medium variant (2005-2010)<br />
Where 2005 % of total 2010 % of total<br />
/Thousands population /Thousands population<br />
Africa 188,597 20.8 207,688 20.6<br />
Europe 101,029 13.9 92,242 12.7<br />
Lat. America<br />
& Caribbean 105,665 18.8 107,543 18.0<br />
Asia 711,633 18.2 737,388 17.9<br />
Northern America 46,818 14.2 49,255 14.2<br />
Iba’t-iba ang kahulugan ng<br />
kabataan, sa iba’t ibang bansa.<br />
Sa Republic Act (RA) 8044 ng<br />
Pilipinas, ang kabataan ay may<br />
edad na 15-30 taon gulang. Sa<br />
Presidential Decree 603 ng Pilipinas<br />
naman, ang kabataan ay may<br />
edad 21 pababa. Sa World Health<br />
Organization (WHO), ang kabataan<br />
ay nasa edad 15-24. Ang<br />
RA 804 ang umiiral na batayan sa<br />
Pilipinas. (Mula sa Philippine<br />
Toolkit for Development ng National<br />
Youth Commission at<br />
UNFPA, na inilabas sa publiko<br />
noong taong 2005).<br />
Oceania 5,132 15.5 5,457 15.6 Mula sa: [http://esa.un.org/<br />
unpp/index.asp?panel=2]
y o u t h X c h a n g e<br />
Sa kasaysayan ng Pilipinas,<br />
nanguna ang mga kabataan<br />
upang lumaban sa mapaniil na<br />
pamahalaan. Naging dinamiko<br />
ang pakikibaka—mula sa panulat,<br />
tabak, pagmartsa sa kalye<br />
hanggang paggamit ng text o<br />
cellphone at internet upang<br />
malayang maipahayag ang<br />
kanilang saloobin sa kasalukuyang<br />
rehimen. Bagaman,<br />
nangungunang kritiko ng<br />
pamahalaan ang kabataang<br />
Pilipino, naging malikhain din<br />
sila upang maging pro-active na<br />
makipartner sa gubyerno, NGO<br />
at business community sa mga<br />
proyektong makakatulong sa<br />
bayan. Kung kaya’t naitatag ang<br />
Ten Accomplished Youth<br />
Organization (TAYO) upang<br />
taun-taun ay kilalanin ang mga<br />
angking proyekto ng kabataan sa<br />
buong Pilipinas.<br />
Tinatalakay din ng YXC ang ilang mas kilala nang isyu tulad ng pagbabago sa klima at<br />
ozone layer, problema sa enerhiya, tubig, child labor at karapatang pantao, kapakanan<br />
ng mga hayop at biodiversity. Ang gabay na ito ay tumutukoy sa mga paraan ng<br />
pagggamit at pang-aabuso natin sa ating pinanggagalingang-yaman, sa mga makabagong<br />
solusyon sa pangangasiwa sa nabanggit nang may higit na kalinawan, at<br />
sa kahalagahan ng pagrespeto sa mga tao at sa kanilang kakayahang baguhin at<br />
paunlarin ang ating lipunan.<br />
Isang malalimang pag-unawa sa ating lipunang malakas sa pagkonsumo, kaakibat<br />
ang mga mekanismo nito at ang maaaring taglay ng aktibong mamamayan bilang<br />
susi sa paghubog ng kinabukasan ay mababasa sa mga bahaging ’Umaksyon’ at<br />
‘Pagtuklas sa Pandaigdigang Komunidad’.<br />
www.<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />
10<br />
Sa huling bahagi ng gabay na ito, malalaman mo ang mahahalagang link ng YOUTHX-<br />
CHANGE website. Ang huling kabanata ng tool kit na ito ay baha-bahaging paglalarawan<br />
upang matalakay ang mga interaktibong kakayahan ng website para sa edukasyon.<br />
www...<br />
<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />
Need to know more on the YXC<br />
project? Have a look at the<br />
Trainer’s room section:<br />
- [what is YXC?]<br />
- [case-based knowledge]<br />
- [YXC approach]<br />
- [pedagogical guidelines]<br />
YXC Network –Ang sinumang<br />
may kakayahang mag-internet<br />
ay maaaring makasali sa<br />
programang ito. Hindi hadlang<br />
ang wika para makamit ang<br />
pababago.<br />
Mula pa 2002, ang YouthX<strong>change</strong><br />
bilang gabay ay naisalin na<br />
sa 15 wika at sa ngayon ay<br />
isasalin pa sa tatlo pang wika<br />
-- Japanese, Slovenian, Greek.<br />
Mula Tsina hanggang Italya, mula<br />
Dubai o sa Lima, Peru, tinataya<br />
ng UNEP at UNESCO na nababasa<br />
na ng 400,000 katao ang<br />
YouthX<strong>change</strong>.<br />
Ang proyektong YouthX<strong>change</strong>,<br />
sa pagdaan ng mga panahon<br />
ay nabuo bilang network<br />
ng mga organisasyon na<br />
aktibong ipinagpapatuloy<br />
ang edukasyon tungo sa<br />
Sustenableng Pagkonsumo<br />
at nakikipagtulungan sa<br />
antas ng lokal gamit ang<br />
parehong gabay at ayon sa<br />
maipagkukumparang lapit ng<br />
pagtuturo.<br />
Ang opisyal na YXC site ay<br />
mababasa rin sa French [www<br />
<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net/fr] at may YXC<br />
partners na may bersyong lokal,<br />
puntahan lamang ang [www<br />
<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.org] kung<br />
nakakaintindi ka ng Korean at<br />
kung ikaw naman ay taga<br />
Colombia, sumangguni sa<br />
[www.jovenesporelcambio.org].<br />
Ang mga katuwang na<br />
organisasyon sa YouthX<strong>change</strong><br />
ay nagpatunay na ang<br />
proyekto sa Sustenableng<br />
Pagkonsumo ay maaaring<br />
maging isang katotohanan,<br />
gaano man ito kakumplikado,<br />
at maisasabuhay ng mga<br />
kabataan sa paraang<br />
makabuluhan, at sa konteksto<br />
rin ng aktibong palitan ng mga<br />
ideya at mga karanasan.
y o u t h X c h a n g e 11<br />
Noong Disyembre 2002, Inaprubahan ng UN General Assembly ang United Nations Decade of<br />
Education for Sustainable Development (2005-2014) at ang UNESCO ang natalagang pangunahing<br />
ahensya para sa malawakang pagpapakilala nito. Bilang pangunahing ahensya sa<br />
edukasyon ng United Nations, ang UNESCO ay may malaking bahagi sa pagtatalaga ng pamantayan<br />
ng edukasyon sa sustenableng pag-unlad o’ education for sustainable<br />
development (ESD).<br />
Ang pangunahing layunin ng Decade of Education for Sustainable Development ay mapakilos<br />
ang bawat isa at makita na ang ESD ay naisasakatuparan ng libu-libong institusyon sa mga<br />
lokal na komunidad, kasama ang pagsasanib ng mga prinsipyo ng sustanableng pag-unlad sa<br />
iba’t ibang bahagi ng sitwasyon ng edukasyon. Naimbitahan ang mga pamahalaan mula sa iba’t<br />
ibang panig ng mundo upang palakasin ang kanilang kontribusyon sa sustenableng<br />
pag-unlad sa pamamagitan ng edukasyon upang malawakang mapakilala ito.<br />
Edukasyon<br />
Para sa<br />
Pagbabago<br />
“The object of education is to<br />
prepare the young to educate<br />
themselves throughout their<br />
lives.”<br />
[Robert Maynard Hutchins,<br />
Americaneducator]<br />
Ang ESD ay tumutulong upang ang mga mamamayan ay maging mas handa sa pagharap<br />
sa mga pagsubok ng kasalukuyan at hinahanarap, at mabuting pinuno ng na kikilos ng<br />
responsible para sa mundo. Ang ESD ay isang masalimuot at nagbabagong konsepto, kung<br />
kaya limang uri ng pangunahing pag-aaral tungkol rito ang pinagbubuti: “learning to know,<br />
learning to do, learning to be, learning to live together, at learning to transform oneself and society.”<br />
Walang isang paraan ng edukasyon para sa sustenableng pag-unlad: Ang bawat isang<br />
bansa ay kailangang magtalaga ng kani-kaniyang sariling prayoridad at pagkilos. Ang layunin,<br />
prayoridad at proseso kung gayon ay dapat nakabatay sa lokal na komunidad, sa sitwasyon<br />
ng lipunan at ekonomiya na naipapatupad batay sa maayos na paraan. Ang ESD ay mahalaga<br />
para sa mauunlad at papaunlad na bansa. Ang mga prinsipyo ng ESD ay dapat nagtataguyod<br />
ng mga sumusunod:<br />
Pagrespeto sa dignidad at karapatang pantao ng lahat sa buong mundo at<br />
pangako sa pang-sosyal at pang-ekonomiyang hustisya para sa lahat;<br />
Pagrespeto sa karapatang pantao ng susunod na henerasyon at pangako na<br />
ang responsibilidad ay nakaatang sa lahat ng henerasyon;<br />
Pagrespeto ang pag-aalaga sa pagkakaiba-iba, at pangangalaga sa<br />
kapaligiran; at<br />
Pagrespeto sa pagkakaiba-iba ng kultura at pangako sa pagbubuo ng<br />
isang lokal na global na kultura ng pagtanggap na may kapayapaan, walang<br />
diskriminasyon o pag-aaway-away.<br />
Mula sa: [www.unesco.org/<br />
education/ desd]; [www.<br />
unesco.org/ccivs/New-SiteCC-<br />
SVI/ CcivsOther/esd/ esdpresentation.htm]
y o u t h X c h a n g e<br />
Ang ESD ay kumakatawan ng bagong hangarin ng edukasyon, na tumutulong sa<br />
lahat ng tao na higit na maunawaan ang mundong kanilang ginagalawan, na kumikilala<br />
sa masalimuot at pagkakaugnay-ugnay ng kahirapan, maaksayang pamumuhay, paglaki<br />
ng populasyon, kalusugan, pag-aaway at paglapastangan sa karapatang pantao na mga<br />
banta sa hinaharap.<br />
“NO BLACK OR WHITE.”<br />
Kelly Misa, Model and Fashion Columnist<br />
Photography by Ash Castro<br />
Ang bagong hangarin ng edukasyon ay nakatuon sa pangkalahatan at interdisciplinary<br />
na paraan sa paghuhulma ng kaalaman at kakayahan na kailangan para sa<br />
sustenableng hinaharap; bahagi rin nito ay pagbabago ng prinsipyo, pag-uugali at pamumuhay.<br />
Ito ay nangangailangan ng pagbabago ng sistema ng edukasyon, patakaran<br />
at nakagawian upang mabigyang lakas ang bawat isa, bata man o matanda, na<br />
gumawa ng desisyon at kumilos ng tama batay sa kultura at lokal na pamamaraan sa<br />
pagsagot sa problema na nagbabanta sa ating kinabukasan. Sa ganitong paraan, ang<br />
mga tao, anuman ang edad, ay nabibigyang lakas upang makagawa at masuri ang alternatibong<br />
hangarin ng sustenableng bukas at masagot ang hangarin na ito sa pamamagitan<br />
ng pagtutulungan.<br />
Ang pangunahing hangarin ng UN Decade of Education for Sustainable Development ay<br />
isang mundo na kung saan ang bawat isa ay may pagkakataong makamit ang mga<br />
benepisyo mula sa edukasyon at matutunan ang mga prinsipyo, pag-uugali, at pamumuhay<br />
na kailangan para sa isang sustenableng bukas at para sa positibong pagbabago ng<br />
lipunan. Ito ay may apat na layunin:<br />
Mapadali ang networking at pakikipag-ugnayan ng mga tao at<br />
institusyon sa ESD;<br />
Mapaunlad ang kalidad ng pagtuturo sa ESD;<br />
Matulungan ang mga bansa upang umunlad at makamit ang Millenium<br />
Development Goals;<br />
Mabigyan ang mga bansa ng bagong oportunidad upang maisama ang<br />
ESD sa pagpapaunlad ng edukasyon.<br />
Ang YouthX<strong>change</strong> ay nasa puso ng gawaing ito ng UN, sapagkat ang YouthX<strong>change</strong><br />
ito ay naglalayong maitaguyod ang sustenableng pamumuhay.<br />
“Making the abstract real, and developing the capacities of individuals and<br />
societies to work for a sustainable future is, essentially, an educational enterprise.”<br />
12<br />
mula sa: [www.unesco.org/education/desd]<br />
www...<br />
<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />
How can you integrate<br />
sustainability issues into the<br />
class curricula? How do you put<br />
theory into action?<br />
Have a look at the Trainer’s<br />
room: this section is particularly<br />
addressed to teachers and<br />
trainers. The aim is to provide<br />
them with a ‘mini-guide’ for<br />
an integrated and educational<br />
approach to the website, making<br />
their task of introducing SC to<br />
students easier.<br />
By offering a series of class<br />
activities, trainers can raise<br />
interest and activate their<br />
students’ participation.<br />
Youngster are confronted with<br />
complex issues like healthy<br />
living, consumption check-up,<br />
media-literacy, etc.: they are<br />
asked to develop a concrete<br />
approach to sustainability’s main<br />
issues and to take action by<br />
increasing awareness, critical<br />
analysis and networking.<br />
[www.<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net/main/<br />
trainersroom.asp]
y o u t h X c h a n g e 13<br />
Ang Sustenableng Pagkonsumo ay paghahanap ng mga magagawang solusyon sa<br />
di-pagkakapantay-pantay – sa lipunan at kalikasan – sa pamamagitan ng mas responsableng<br />
asal para sa lahat. Partikular dito, ang Sustenableng pagkonsumo ay nakaugnay sa<br />
produksyon at pamamahagi, paggamit at pagtatapon ng mga produkto at<br />
serbisyo at higit na impormasyon upang mapag-isipan ang kanilang mga gamit. Nakatuon<br />
ito sa paninigurong ang mga pangunahing pangangailangan ng buong mundo ay nakakamit<br />
habang nababawasan ang hindi kailangan at naiiwasan ang pagkasira ng kalikasan.<br />
Ang Sustenableng pagkonsumo ay mahalagang sangkap ng sustenableng pag-unlad o’ sustainable<br />
development at ng isyung may kahalagahan para sa United Nations:<br />
“Ang sustenableng pag-unlad] ay pag-unlad, na nangangahulugang nakakamit sa kasalukuyan ang mga pangangailangan<br />
nang hindi nakokompromiso ang susunod na henerasyon sa pagkamit nila ng kanilang sariling mga<br />
pangangailangan.”<br />
Ang simulain sa pagbabago ay responsibilidad ng pamahalaan, institusyong nag<br />
reregularisa, non-government organizations (NGOs) at business community. Subalit, ang<br />
papel ng global na mamimili ay lubhang mahalaga sa pagtulak sa mga nasabing grupo<br />
upang kumilos nang mas mabilis at mahusay.<br />
“Ang sustenableng pagkonsumo ay tungkol sa kapangyarihan ng lahat ng mga indibidwal. Walang<br />
sinuman ang walang pag-asa. Lahat ay maaaring magdesisyon kung siya ay bibili o’ hindi ng mga<br />
maka-kalikasang produkto. Ito mismo ay huhubog sa sustenableng produkyon.”<br />
Kung kaya’t dalawang ahensya ng United Nations, ang UNESCO at UNEP, ay nagsanib<br />
puwersa upang maipamalay sa mga kabataan ang mga opurtunidad dulot ng sustenableng<br />
pamumuhay at higit na mabigyan sila ng kakayahan sa paglikha ng kaibahan kahit sa<br />
kanilang pang-araw-araw na pamumuhay.<br />
Ang<br />
Sustenableng<br />
Pagkonsumo<br />
“The object of education is to<br />
prepare the young to educate<br />
themselves throughout their<br />
lives.”<br />
[Robert Maynard Hutchins,<br />
Americaneducator]<br />
Patuloy na tinatalakay ng UNEP-<br />
DTIE ang implikasyon ng Sapat<br />
na Pagkonsumo sa mga eksperto<br />
sa lahat ng panig ng mundo.<br />
Ang SC-Net, na isang forum ng<br />
mga debate at palitan ng mga<br />
impormasyon, ay bukas sa mga<br />
kontribyusyon mula sa lahat:<br />
puntahan ito sa www.uneptie.org/<br />
sustain.<br />
Ang depinisyong ito ang<br />
malawakang tinatanggap ngayon,<br />
na pinaghanguan sa Brundtland<br />
Report [Gro Harlem Brundtland et<br />
al., Our Common Future, WCED,<br />
New York-Oxford, Oxford<br />
University Press, 1987, p.43]<br />
Kofi Annan, dating Secretary-<br />
General ng United Nations, New<br />
York, 29 Abril 2004.<br />
Teaching and Learning for a<br />
sustainable future - a multimedia<br />
professional development<br />
programme, UNESCO 2001<br />
Karamihan sa<br />
pakahulugan ng<br />
Sustenableng pagkonsumo<br />
ay nakakahalintulad sa<br />
mga<br />
sumusunod na katangian:<br />
pagtugon sa mga<br />
pangangailangan ng tao;<br />
pag-ayon sa<br />
de-kalidad na buhay<br />
sa pamamagitan ng<br />
maayos na paraan ng<br />
pamumuhay;<br />
pamamahagi ng yaman<br />
sa pagitan ng mayaman<br />
at mahirap;<br />
pagkilos na may<br />
malasakit sa susunod na<br />
henerasyon; at<br />
pag-iisip sa epekto<br />
ng ‘cradle-to-grave’<br />
(mula pagkapanganak<br />
hanggang kamatayan) sa<br />
tuwing komukonsumo;<br />
Cradle to Grave approach-<br />
Ito ay pagbibigay konsiderasyon<br />
sa anumang produkto o serbisyong<br />
tinatangkilik natin. Halimbawa,<br />
sa pagiging maluho sa mamahaling<br />
gadgets—kinakailangan mong<br />
pag-isipan kung saan galing ang<br />
mga hilaw o raw material sa<br />
paggamit nito, ang kalagayan ng<br />
mga manggagawang nagdisenyo<br />
nito, kung paano ito kinakalakal sa<br />
pamilihan hanggang makarating sa<br />
mga palad mo. At kapag<br />
pinagsawaan mo na, may maganda<br />
bang sistema na pagbabasura na<br />
maaring mangalaga sa mga parte<br />
ng gadget mo?<br />
www...<br />
<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />
More on defining SC? Have<br />
a look at [www.unep.fr/pc/<br />
sustain]; [www.unesco.org/<br />
education/tlsf/theme]
y o u t h X c h a n g e<br />
Anumang kahulugan ng Sustenableng Pagkonsumo ay nagdidiin sa kung paanong<br />
ang pagkonsumong matitipid ay isang prayoridad. Gayunman, ang pagkonsumong kaiba<br />
sa nakasanayan ngunit episyente ay ang susing hamon sa lahat. Higit na kinakailangan<br />
ngayon ay pagbibigay ng kakayahan sa lahat ng oportunidad na makakonsumo ng sapat.<br />
Tinatayang may higit sa 2 bilyong tao sa mundo ang may higit na pangangailangan<br />
upang mabuhay nang maayos:<br />
UNEP, Youth and Sustainable<br />
Consumption, Nairobi/Paris,<br />
October 1999.<br />
Ernst von Weisacker, Amory B<br />
Lovins and L Hunter Lovins. Factor<br />
Four: Doubling Wealth, Halving<br />
resource use, Earthscan<br />
publications, UK 1998; www.<br />
factor10-institute.org<br />
“Maraming tao sa daigdig ang nangangailangan pa ng higit na pagkonsumo upang<br />
mabuhay lang. Ang iba naman ay nangangailangang maging responsible sa kanil<br />
ang pagpili. Sa bandang huli, ito’y nangangahulugang mas kaunting mapagkuku<br />
nan ng kailangan at mas kaunting buga [ng polusyon] ang nalilikha, habang nag<br />
sisilbi sa pangangailangan at kagustuhan ng populasyon<br />
ng daigdig.”<br />
Isang paraan ng pagtingin dito ay ang lapit na FACTOR 4 at FACTOR 10 na nagsasabing<br />
tayo ay dapat mamuhay nang makahigit dalawang beses pa sa inaasahan ngunit<br />
nakagagamit lamang ng kalahati ng mahahalagang yaman sa mga darating na dekada.<br />
Kinakailangan nating kumilos tungo sa pagpapahusay sa paggamit ng yaman ng mga<br />
industriyalisadong bansa bago sumapit ang 2050. Ang mga pamamaraan ng produksyon<br />
at pagkonsumo ay dapat maging episyente (nang 4 hanggang 10 beses) kung nais natin<br />
nang matagalan at mas pantay na pagtamo ng yaman para sa lahat.<br />
14<br />
UNEP Resource Kit<br />
on Sustainable<br />
Consumption and<br />
Production - Ito ay<br />
nasusulat sa Ingles at<br />
Pranses, at binubuo ng<br />
mga impormasyon<br />
tungkol sa advertising,<br />
ecodesign, enerhiya,<br />
pagkain, pabahay,<br />
pamumuhay, mobilidad,<br />
Information Technology,<br />
tela, turismo at tubig.<br />
Nagbibigay ito ng<br />
impormasyon para sa<br />
pangkalikasan at pang<br />
lipunang epekto ng<br />
mga nabanggit.<br />
Ikwinukwento rin nito ang<br />
magagandang karanasan<br />
sa buong mundo at mga<br />
payo sa indibidwal,<br />
kumpaya at lokal na<br />
pamahalaan na maaring<br />
isagwa ng bawat isa.<br />
[www.unep.fr/pc<br />
sustain/10year/SCP<br />
Resource_Kit.htm]<br />
Ang Millennium<br />
Development Goals<br />
ay ang walong mithiin<br />
na dapat makamit<br />
sa taong 2015 na<br />
tumutugon sa mga<br />
pangunahing pagsubok<br />
ng mundo. Ang mga<br />
aksyon at target ng<br />
MDGs ay nakapaloob sa<br />
Millennium Declaration<br />
na sinusunod ngayon<br />
ng 189 na bansa at<br />
nilagdaan ng 147 na<br />
pinuo ng bansa nuong<br />
UN Millennium Summit<br />
nuong September 2000.<br />
Ang walang MDG ay<br />
ang mga sumusunod:<br />
ay nahati sa 18 na<br />
target na nasusukat<br />
sa pamamagitan ng<br />
48 na pamantayan.<br />
Ang Sustenableg<br />
Pagkonsumo ay nabuo<br />
nuong 2002 World<br />
Summit for Sustainable<br />
Development (WSSD)<br />
bilang susing paraan<br />
upang makamit ang<br />
MDGs. Tingnan ang pahina<br />
16.<br />
[www.undp.org/mdg]
y o u t h X c h a n g e 15<br />
Ano nga ba ang ibig sabihin ng sustenable para sa ating lahat? Anong magagawa natin<br />
para maging higit na responsable? Anong dapat nating unahin, ang pangangalaga<br />
nga ba sa kalikasan o pagsugpo sa kahirapan? Ano ang dapat mauna, ang ating kalusugan<br />
o ang sa daigdig? Ilan lamang ito sa mga tanong na kay hirap sagutin.<br />
Ang Sustenableng Pagkonsumo ay isang isyu na patuloy na nagbabago at ang mga<br />
sagot sa mga tanong ukol dito ay hindi mga simpleng oo at hindi. Gayunpaman, napakaraming<br />
isyung bumubuo ng mas malaking larawan nito: ang mga susunod ay ilang<br />
pasada ukol sa mga paksa at hamon kaugnay nito.<br />
Sa lalong pagkasira ng ating kapaligiran, lalo tayong nanganganib - lalo atang susunod na<br />
mga henerasyon. Araw-araw, 50 klase ng halaman ang nalilipol o na-e-extinct . Ilan kaya<br />
iyon sa bawat linggo, buwan, taon? Naniniwala ang maraming syentipiko na karamihan<br />
sa mga halamang ito ay maaaring magpakukunan ng lunas para sa malulubhang sakit.<br />
Kaya’t sa bawat pagkawala ng isang klase ay nangangahulugan hindi lamang ng tuluyang<br />
pagkasira sa ating kapaligiran kundi isang malaking kawalan para sa kaligtasan<br />
ng ating kinabukasan.<br />
Ayon sa ulat ng GLOBAL FOOTPRINT NETWORK, ang isang mamamayan (ng daigdig) sa<br />
ngayon ay nangangailangan ng 2.2hektarya (ang isang hektarya ay katumbas ng isang<br />
palaruan ng football para malikha ang lahat ng pangangailangan ng nasabing indibidwal<br />
sa loob ng isang taon, at para rin maitapon nang maayos ang lahat ng nalikha niyang<br />
basura.<br />
Gaano ba tayo kayaman?<br />
Isipin mo ito: Ang Pilipinas ay itinuturing na isa sa 17 pinaka-diverse o mayamang bansa pagdating sa mga<br />
hayop o halaman. Ang mga bansang ito ang sinasabing nagmamay-ari ng 70% ng kabuuang biodiversity<br />
ng hayop at halaman sa buong mundo.<br />
Mayroong 52,000 species o klase ng nilalang sa ating bansa. Mula rito, 13,500 na klase ng halaman ang<br />
bumubuo sa 5% kabuuang fauna ng halaman ng mundo.<br />
Bukod sa yaman at dami ng mga nilalang, ang ating bansa ay kakikitaan rin ng mga hayop na endemic o<br />
dito lamang matatagpuan. Tinatayang 80% ng amphibian, 68% ng reptilia, 64% ng mammal, 44% ng ibon<br />
at namumulaklak na halaman ay sinasabing na dito lamang nabubuhay sa ating lugar.<br />
Mula sa: Second Philippines Progress Report on the Millennium Development Goals, United Nations, 2005<br />
Pagpili sa<br />
Sustenableng<br />
Pamumuhay<br />
“Current trends in<br />
consumption will swamp any<br />
gains technology does provide<br />
unless there are radical<br />
<strong>change</strong>s in the way we consume<br />
resources.”<br />
[Barbara Young, UK<br />
Environment Agency Chief<br />
Executive, 2003]<br />
[www.footprintnetwork. org].<br />
Tingnan rin: Living Planet Report<br />
2006 [www.panda.org /news_<br />
facts/publications/ living_planet_<br />
report/index.cfm]<br />
OPINYON<br />
Sa panahon ng kahirapan,<br />
hindi nagiging prayoridad<br />
ang isyu ng kalikasan. Mas<br />
mahalaga sa mamamayang<br />
Pilipino ang isyu ng kung ano<br />
ang kanilang kakainin, paano<br />
sila makakaraos sa mga<br />
pangunahing gastusin at iba<br />
pa. Ngunit napatunayan rin ng<br />
mga trahedyang dumaan sa<br />
bansa, na kung paano<br />
direktang nakakaapekto sa<br />
kabuhayan ng tao ang<br />
pagkasira ng kapaligiran.
y o u t h X c h a n g e<br />
16<br />
Mukha ng bata<br />
Iba-iba ang mukha ng kabataan<br />
sa Pilipinas. Sa Maynila, may<br />
mga kabataang nakakasunod<br />
sa bagong usong cellphone<br />
na maaring umabot hanggang<br />
P40,000 ang halaga. Marami rin<br />
namang kabataan ang<br />
tumatakas pa sa klase para<br />
lang makapag-shopping o’<br />
makapanood ng sine sa mall,<br />
o’ di kaya ay makapaglaro ng<br />
paborito nilang on-line game.<br />
Samantalang sa mahihirap na<br />
probinsya sa Pilipinas, may<br />
mga kabataang naggagapas ng<br />
palay upang may maipambayad<br />
sa gastusin sa paaralan. At<br />
habang naaliw ang ilang<br />
kabataan sa lungsod sa<br />
makukulay na ilaw ng disco<br />
tuwing Biyernes, may mga<br />
kabataan naman sa malalayong<br />
probinsya ang nabubuhay sa<br />
dilim sapagkat walang<br />
pagkukunan ng kuryente.<br />
Mapalad ka pa kung<br />
nakakatulog ka sa maliit na<br />
banig, sapagkat sa libo-libong<br />
kabataan sa ilang bayan sa<br />
Mindanao ang napipilitang<br />
tumira sa evacuation center at<br />
naiipit sa labanang tila walang<br />
katapusan.<br />
“May naririnig kami dyan ngayon<br />
na isuko raw namin ang titulo,<br />
bibigyan naman ng benepisyo.<br />
Pero ayaw ko, dahil ang katwiran<br />
ko dito kami nabubuhay, ito ay<br />
akin kailanman” --Tatay Pulo<br />
(Manalo) Calatagan Batangas sa<br />
gitna ng kanyang agam-agam na<br />
mabawi ang kanyang lupang<br />
sinasaka na dati’y ibinigay na sa<br />
kanya sa ilalim ng Comprehensive<br />
Agrarian Reform Program (mula<br />
sa panayam ng Probe para sa<br />
episode na Pina(nga)kong Lupa)<br />
www.probeTV.com<br />
Kung ganon, masasabi ba nating pantay-pantay ang ating mga responsibilidad<br />
upang makamit ang Sapat na Pagkonsumo? Hindi, dahil iba’t iba ang pamamaraan ng<br />
pagkonsumo sa iba’t ibang panig ng mundo.<br />
Ang mga nasa Hilagang Amerika ay komokonsumo ng 9.4 ektarya kada taon, ang mga<br />
taga-Europa naman ay 4.8 ektarya, ang mga taga-Aprika ay 1.1 ektarya at ang mga<br />
taga-India ay 0.8 ektarya. Ang pigurang ito ay ang pangkaraniwang pagtataya lamang,<br />
at hindi pa kasama ang malaking pagkakahati ng mayaman at mahirap ng mga tao sa<br />
isang partikular na bansa.<br />
Sa ngayon, 20% ng mga pinakamayamang tao ay kumokonsumo ng halos 75% ng<br />
likas na yaman ng ating planeta. Ang pag-aari naman ng 225 pinakamayamang<br />
indibidwal sa mundo ay may halagang katumbas ng kinikita ng mga taong nasa<br />
ibabang 47% ng pandaigdigang populasyon o 2.5 bilyong katao.<br />
Naipapakita rin nito na ang problema sa distribusyon at pagkonsumo (ng mga<br />
pangangailangan at kalakal) ay “out of balance”. Sa training kit na ito, makikita<br />
ang marami sa nabanggit na problemang ito at malalaman din ang mga solusyon na<br />
may kinalaman sa aspeto ng ating pamumuhay.<br />
Sa usapin naman ng pagbabahagi, marami ang nag-iisip na ang ating planeta ay hindi<br />
nakalilikha ng sapat upang mapakain ang lahat. Mali. Ang hindi patas na pamamahagi<br />
ng pagkain ang siyang dahilan kung bakit 800 milyon ang kulang sa nutrisyon sa buong<br />
mundo ngayon.<br />
www...<br />
<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />
How far from sustainable are<br />
your consumption habits? How<br />
many planets would we need if all<br />
humans consumed as you do?<br />
Go to the Test & play section and<br />
surf on the [Look out for your<br />
prints] page: YXC has gathered<br />
together a number of provocative<br />
games to help you answering<br />
these questions. Caution: some<br />
quizzes may surprise you, shock<br />
you, or make you think. Please<br />
remain calm... but not too calm!!<br />
Ang Ecological Footprints<br />
ay isang paraang upang<br />
malaman ang epekto<br />
ng ating mataas na<br />
pangangailagan sa yamang<br />
likas. Maaari itong gamitin<br />
para maikumpara ang mga<br />
pangangailangan ng ating<br />
lifestyle o’ pamumuhay<br />
(pagkain, pagmamaneho,<br />
pagbili ng mga produkto at<br />
iba pa) sa kakayahan ng<br />
kalikasan na maibigay ito<br />
sa atin.<br />
Halimbawa, sa<br />
pamamagitan ng Footprints<br />
na ito, masusukat ang<br />
ating inilalagay na<br />
bigat sa kalikasan sa<br />
paraan ng pagsukat ng<br />
kakailanganing lupain at<br />
karagatan para maibigay<br />
ang ating pangangailangan<br />
at malaman din ang<br />
sukat/lawak ng lupa<br />
para sa nililikha nating<br />
basura. Sa pamamagitan<br />
nito, maaaring nating<br />
mauunawaan ang<br />
kahahantugang ng ating<br />
desisyon kaugnay ang<br />
pagkonsumo, produksyon,<br />
paglalagay ng lupang<br />
tirahan, at pati ang<br />
pangangalaga sa basura.<br />
Ayon sa Living Planet<br />
Report 2006 na inilabas<br />
ng WWF at isinagawa ng<br />
Global Footprint Network,<br />
ang ating Ecological<br />
Footprints noong 2003 ay<br />
25% higit na malaki sa<br />
kapasidad ng ating planeta.<br />
Kung ito’y magpapatuloy,<br />
tinatayang sa pagdating ng<br />
2050, ang ating Ecological<br />
Footprints ay dodoble<br />
pa higit sa kaya ng ating<br />
planeta. Lumalabas na<br />
kakailanganin ng dalawang<br />
taon para makabawi ang<br />
ating planeta sa kung<br />
anung ating ginagamit<br />
at winawaldas sa loob ng<br />
isang taon.<br />
[www.footprintnetwork.org]
y o u t h X c h a n g e 17<br />
Sa kabilang banda, ang pag-aaksaya ng pagkain ay madalas na problema sa mga<br />
mayayamang lipunan. Isang ulat mula sa Britanya na nagsasabing 30-40% ng mga<br />
pagkain ay nasasayang lamang at hindi naman nakakain; sa Estados Unidos naman 40-<br />
50% n pagkain na handa nang anihin ay hindi naman ang nasasayang. Ang epekto ng<br />
mga basurang ito ay hindi lamang sa usaping ng gastos sa pera. Sa ating kalikasan, ito’y<br />
nagdudulot ng:<br />
maaksayang paggamit ng kemikal na pataba at pestisidyo<br />
mas malaking pangangailangan sa gasolina para sa transportasyon<br />
mas maraming nabubulok na pagkain, mas maraming methane gas na nalilikha<br />
ang methane ay isa sa mga mapanganib na greenhouse gas na nagdudulot ng<br />
pagbabago sa klima.<br />
Sa kabilang banda, maaari bang mabawasan ang pagka-aksaya ng pagkain at ang masamang<br />
dulot nito sa kapaligiran habang sinusulosyonan din ang problema ng kahirapan?<br />
Sa puntong ito makakatulong ang Food Bank.<br />
Ilan ba sa mga problema at solusyon ang maaaring hinaharap natin sa pang-araw-araw<br />
nating pamumuhay?<br />
Nuong taong 2000-2002, ang bilang ng mga taong undernourished sa buong mundo ay umabot sa 852<br />
million: 815 dito ay mula sa mga papaunlad na bansa (developing countries), 28 milyon mula sa bansang<br />
nasa transisyon, at 9 milyon mula sa mga industriyalisadong bansa. Mula sa [www.wfp.org/aboutwfp/<br />
introduction/hunger_what.asp?section=1&sub_section=1]<br />
Sa Pilipinas, noong taong<br />
2006, ang yaman ng sampung<br />
pinakamayayamang tao sa<br />
Pilipinas na nagkakahalaga ng<br />
US $ 12.4 bilyon ay katumbas<br />
sa sa pinagsamang taunang<br />
kita ng 9.8 milyong<br />
pinakamahirap na pamilya.<br />
Sanggunian: The Philippine<br />
Poverty Situation: Beyond<br />
Poverty Measures, Inequality<br />
Grows<br />
Lutong Fastfood / Pagpag<br />
Masarap kumain ng spaghetti<br />
sa mga fast food chain.<br />
Gayunpaman, may mga<br />
mahihirap na bata naman sa<br />
Pilipinas ang kumakain ng<br />
tira-tirang pagkain na itinapon<br />
sa basurahan ng mga fastfood<br />
chain na ito. Kinokolekta nila<br />
ang tira-tirang pagkain mula<br />
sa mga itinapong styrofore,<br />
niluluto sa lumang lata ang<br />
gatas, at pinagsasalusaluhan<br />
Ang Pilipino ay mabubuhay raw sa halagang P36 kada araw, ito ay ayon sa poverty threshold ng 2007 National Statistical Coordinating Board.<br />
Paano mo itataguyod ang maayos na pamumuhay sa halagang P36/ araw?<br />
P325-P350 – minimum wage ng isang manggagawa sa NCR<br />
P756- daily cost of living ayon sa National Wage and Productivity Board (NWPB) noong August 2007<br />
P662.93 – daily cost of living para sa isang pamilyang may limang miyembro ayon sa NWPB<br />
P403.34- daily cost of living para sa isang pamilya sa mga agrikultural na lugar<br />
P10.36 – kita kada oras ng isang taong nagtatrabaho sa palayan<br />
P4.69 – kita kada oras ng isang taong nagtatrabaho sa koprahan<br />
P140-150- isang kilo ng baboy sa pamilihan (at patuloy na tumataas....)<br />
P100-P110- isang kilo ng galunggong sa pamilihan (at patuloy na tumataas....)<br />
P250-P290- isang kilo ng baka (at patuloy na tumataas....)<br />
P40- presyo ng isang kilong bigas (special)<br />
P32.63 – presyo ng isang evaporated na gatas (at patuloy na tumataas....)<br />
P11 – presyo ng sardinas (at patuloy na tumataas....)<br />
P6 – presyo ng noodles<br />
P12- minimum na bayad sa bus<br />
P290 -callcard na kinokonsumo natin sa bawat tatlong araw<br />
Ipinalabas ang dokumentaryo tungkol sa P36 sa Sine Totoo ng GMA-7<br />
(Tala ng mga presyo at pigura ay mula sa www.bulatlat.com/news/6-49/6-49-wage.htm, www.nwpc.dole.gov.ph/pages/ncr/cmwr_table.html at www.marroxas.com/<br />
welcome/pricemonitoring.pdf)<br />
Global Food Banking<br />
Network (GFN) –<br />
Milyun-milyon sa<br />
pinakamahirap na tao sa<br />
mundo ay kinukulang sa<br />
pagkain, samantalang<br />
napakalaki naman ng<br />
mga sobrang pagkain ang<br />
nasasayang.<br />
Ang GFN ay naglalayong<br />
mabawasan ang kagutuman<br />
sa undo sa pamamagitan<br />
ng pagpapaayos ng<br />
pamamahagi ng pagkain<br />
sa pamamagitan ng ”food<br />
bank” at ng network nito sa<br />
buong mundo. Nagsimula<br />
ang operasyon ng GFN<br />
noong Hulyo 1, 2006 nang<br />
ito ay itatag ng America’s<br />
Second Harvest, Canadian<br />
Association of Food Baks,<br />
Mexican Association of<br />
Food Banks at ng Argentine<br />
Association of Food Banks.<br />
Sa pagtutulungan ng mga<br />
organisasyong ito, naitatag<br />
ang pinakamalaking<br />
pribadong network na<br />
lumalaban sa kagutuman<br />
sa buong mundo na<br />
nagdadala ng 2.6 bilyong<br />
libra ng pagkain sa higit<br />
32 milyong tao taun-taon.<br />
Naitatag ng GFN ang<br />
matibay na pagtutulungan<br />
sa mga bansang Argentina,<br />
Canada, Colombia, Ghana,<br />
Guatamela, Israel, Japan,<br />
Mexico, United Kingdom at<br />
Estados unidos.<br />
Sa ngayon, mayroong<br />
tinatayang 1,000 food<br />
bank sa buong mundo na<br />
namamahagi ng 3.5 bilyong<br />
pound taun-taon. (70% sa<br />
kanila ay mula sa myembro<br />
ng GFN). Ang isang<br />
foodbank ay tumutulong<br />
sa 40,000 katao, at<br />
namamahagi ng tinatayang<br />
75 libra sa bawat tao kada<br />
taon. Sa kabila nito, kaunti<br />
pa rin sa 50 milyon ng 852<br />
milyong taong nagugutom<br />
ang naabot ng mga food<br />
bank.<br />
Malinaw na may<br />
pangangailangan<br />
pa rin na palawakin ang<br />
naabot ng mga food bank<br />
na ito sa pamamagitan ng<br />
pagtatayo ng mga bagong<br />
food bank.<br />
[www.globalfoodbanking.org]
y o u t h X c h a n g e<br />
Putting priorities into perspective…<br />
MDGs: what we should achieve…<br />
(by 2015)<br />
US$*<br />
(billion)<br />
... compared to what we<br />
are spending now for:<br />
US$<br />
(billion)<br />
where<br />
year<br />
1. Eradicate extreme poverty and hunger<br />
TARGET 1: reduce by half the proportion of people living on less than a<br />
dollar a day<br />
54/62<br />
military equipment & services<br />
1,001<br />
worldwide<br />
2005<br />
TARGET 2: reduce by half the proportion of people who suffer from hunger<br />
halving the proportion of child malnutrition<br />
29.6<br />
pet food & pet care products<br />
37<br />
North America<br />
2006<br />
2. Achieve universal primary education<br />
TARGET 3: ensure that all boys and girls complete a full course of primary<br />
schooling<br />
11<br />
alcoholic drinks<br />
56<br />
UK<br />
2004<br />
3. Promote gender equality and empower women<br />
TARGET 4: eliminate gender disparity in primary and secondary education<br />
preferably by 2005, and at all levels by 2015<br />
0.4/0.6<br />
cosmetic surgery<br />
8.5<br />
USA<br />
2004<br />
4. Reduce child mortality<br />
TARGET 5: reduce by two thirds the mortality rate among children<br />
under five<br />
extending the coverage of maternal and newborn care<br />
6.1<br />
ice cream & frozen desserts<br />
36.6<br />
USA<br />
2004<br />
child and maternal immunisation in the poorest countries<br />
3.5<br />
baby clothing & footwear<br />
16.8<br />
USA<br />
2005<br />
5. Improve maternal health<br />
TARGET 6: reduce by three quarters the maternal mortality ratio<br />
providing universal access to sexual and reproductive health services<br />
23<br />
cosmetics & toiletries<br />
48.2<br />
Western Europe<br />
2005<br />
6. Combat HIV/AIDS, malaria and other diseases<br />
TARGET 7: halt and begin to reverse the spread of HIV/AIDS<br />
22.1<br />
weight-loss products<br />
49.2<br />
Europe<br />
2004<br />
TARGET 8: halt and begin to reverse the incidence of malaria and other<br />
major diseases<br />
3.2<br />
cut flowers<br />
40<br />
worldwide<br />
2005<br />
7. Ensure environmental sustainability<br />
TARGET 9: integrate the principles of sustainable development into national<br />
policies and programmes; reverse loss of environmental resources<br />
funding protected areas (PA) for biodiversity conservation<br />
12/13<br />
sea cruises<br />
28.3<br />
USA and Europe<br />
2005<br />
TARGET 10: halving the proportion of people without sustainable access to<br />
drinking water<br />
10<br />
bottled water<br />
100<br />
worldwide<br />
2006<br />
TARGET 11: improving lives of 100 million slum dwellers<br />
20<br />
jewellery & watches<br />
59.4<br />
USA<br />
2005<br />
8. Develop a global partnership for development<br />
TARGET 12: develop more fully an open trading and financial system that<br />
is rule-based, predictable and non-discriminatory, including a commitment<br />
to good governance, development and poverty reduction - nationally and<br />
internationally<br />
10.2<br />
online gambling<br />
12<br />
worldwide<br />
2005<br />
18<br />
TARGET 13: address the least developed countries’ special needs. This<br />
includes tariff- and quota-free access for their exports; enhanced debt relief<br />
for heavily indebted poor countries; cancellation of official bilateral debt; and<br />
more generous official development assistance for countries committed to<br />
poverty reduction<br />
TARGET 14: address the special needs of landlocked and small island<br />
developing States<br />
-80<br />
9.9<br />
farm subsidies<br />
personal travel & tourism<br />
321<br />
348<br />
USA, EU, Japan<br />
Europe<br />
2004<br />
2005<br />
TARGET 15: deal comprehensively with developing countries’ debt problems<br />
through national and international measures to make debt sustainable in the<br />
long term<br />
implementing the Heavily Indebted Poor Countries (HIPC) Initiative<br />
63.2<br />
advertising<br />
451<br />
worldwide<br />
2007<br />
TARGET 16: In cooperation with the developing countries, develop decent<br />
and productive work for <strong>youth</strong><br />
no data<br />
video games<br />
23<br />
worldwide<br />
2006<br />
TARGET 17: In cooperation with pharmaceutical companies, provide<br />
affordable access to essential drugs in developing countries<br />
no data<br />
illicit drugs<br />
322<br />
worldwide<br />
2005<br />
TARGET 18: In cooperation with the private sector, make available the<br />
benefits of new technologies- especially information and communications<br />
technologies<br />
improving mobile phone infrastructure in developing countries<br />
56<br />
digital consumer electronics<br />
167<br />
worldwide<br />
2006<br />
* Estimated needed funds per annum.<br />
MDGs’ estimated budgets calculations are still controversial. The figures mentioned in this table were extracted from official statistics (see Sources, p. 82-83)<br />
but have no scientific ambition. The table simply aims at visualising the imbalances reported in this chapter higlighting some paradoxal comparisons between spending<br />
areas. The table does not make any value judgement and nor intends to suggest shifting of funds from one area to another. The research work was carried out between<br />
January and March 2007.
y o u t h X c h a n g e 19<br />
Pag-aalaga<br />
“No issue is more compelling<br />
than the air we breathe, be it<br />
hot or cold, be it hawk or<br />
human.”<br />
[Jack Nicholson, actor]<br />
Ang kalusugan ay kayamanan, ayon sa matandang kasabihan. Patuloy na<br />
dumarami ang mga taong pumipili ng malusog na uri ng pamumuhay. Ang paniniguro sa<br />
kalusugan ay paniniguro rin para sa isang malusog na planeta. Ang pagbabago sa ating<br />
pamumuhay ay kapakinabangan din ng ating planeta.<br />
Ang pagkain ay mahalagang salik sa kalusugan. Sa ngayon, may mga taong pumipili<br />
ng mga produktong pagkain na masustansya subalit nalikha sa paraang mas kaunti ang<br />
naidudulot na pinsala sa kapaligiran at hindi malupit sa mga hayop. Gayundin, marami rin<br />
ang nais ng mga pagkaing ligtas at walang mga di-inaasahanang pinsala.<br />
Ilang krisis na kaugnay ang pagkain – mad cow disease (Bovine Spongiform Encephalopathy<br />
o BSE), foot and mouth, dioxin sa manok – ang nagtutulak sa maraming mamimili<br />
na piliin ang mas sustenable at sertipikadong mapagpipilian (pagkaing organiko at GMO<br />
free).<br />
Ang mga mamimili sa mauunlad na bansa ay nagsisimula na ring sumuporta ng mga<br />
establisyamentong umiiwas sa pagkasayang ng pagkain. Sila rin ay humihingi ng mas<br />
maraming impormasyon ukol sa kung anong kanilang mapipili sa mga supermarket<br />
– gaya ng mayroon kayang GMO ang delatang ito ng tomato sauce? May hormone kayang<br />
nagpalaki sa hayop na pinanggalingan nitong karne? Ang mga ito’y nagpapakita ng<br />
konsepto ng mapagpipilian: may ibang walang pakialam kung may GMO sa kanilang<br />
kinakain, ngunit ang mas mahalaga’y may sapat na impormasyon ang naihahatid upang<br />
ang mga mamimili’y makapili.<br />
Isaw. Ito ang bituka ng manok<br />
o baboy na iniihaw at<br />
binebenta bilang streetfood<br />
sa Pilipinas, maaring kasama<br />
ng sikat na fishball at kwekkwek<br />
at sinasawsaw sa suka o<br />
matamis na sarsa. Dahil mura,<br />
kinagigiliwan itong kainin hindi<br />
lang ng mga bata, kung hindi<br />
maging ng mga matatanda.<br />
Ngunit may ilang pag-aaral<br />
na rin ang nagpapatunay sa<br />
masamang epekto nito sa ating<br />
kalusugan. Ang isaw na sana’y<br />
pantawid gutom sa nakakarami<br />
ay maaring pagmulan ng<br />
kanser at iba pang sakit.<br />
May mainit na debate tungkol sa<br />
GMO. Upang higit na maliwanagan<br />
tungkol dito, pumunta sa www.foodbiotech.org<br />
Itinatag ng Don Bosco<br />
Foundation for Sustainable<br />
Development, Inc. ang<br />
Bios Dynamis Health<br />
Food Center sa Davao<br />
City. Ito ang kaunaunahang<br />
tindahan ng<br />
mga organikong pagkain<br />
sa nasabing syudad. Ang<br />
mga produkto sa nasabing<br />
Center ay 100% ligtas sa<br />
kemikal, bukod pa rito<br />
tinutulugan ng Don Bosco<br />
ang mga magsasaka.<br />
Taliwas sa karaniwang<br />
paniniwala na ang mga<br />
organikong pagkain ay<br />
mahal, mabibili sa Center<br />
ang mga pagkain sa<br />
murang halaga. (Mula sa<br />
artikulo ni Jeffrey Tupas<br />
ng INQUIRER MINDANAO<br />
na pinamagatang “Putting<br />
money where the<br />
conscience, “ Hulyo 15,<br />
2007)<br />
Nutrition, health & beauty are<br />
the three pillars of ‘Respecting<br />
our bodies’, the first thematic<br />
room of the YXC website. A lot<br />
of disparities still exist around<br />
the globe concerning access to<br />
food and health care. We live in a<br />
world of strong contrasts!<br />
That’s why the Facts & figures<br />
section put together [hunger]<br />
and [globesity], [organic food]<br />
and [harmful eating], [meat<br />
production] and [clean water],<br />
food wastage [how much is<br />
www...<br />
<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />
thrown away?] and [food<br />
miles], [indoor pollution]<br />
and [acid rain]... they are all<br />
interconnected issues!<br />
The world is complex but<br />
there are simple ways to start<br />
changing it! Have a look at the<br />
dep’t store to discover organic<br />
food & drink products - [organic<br />
ice cream], [soul food], an<br />
alternative to junk take-away<br />
food [Indian lunch box], and<br />
much more...
y o u t h X c h a n g e<br />
May mga kampanya sa ibang<br />
bansa na isinasagawa ng<br />
Sustainable Agriculture Food and<br />
Environment Alliance [www.<br />
sustainweb.org/chain_fm_index.<br />
asp]<br />
Upang higit na maunawaan ano<br />
ang mga E-numbers, tingnan ang<br />
www.hacsg.org.uk.<br />
Hakbang Pasulong<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
Umiwas sa mga pagkaing GM (genetically modified) hangga’t mapatunayang ang<br />
mga ito’y walang maidudulot na masama;<br />
Umiwas sa mga produktong nanggagaling pa sa malayong lugar at hindi naman<br />
regular na napapatubo o mga prutas na nilalako sa pamilihan ngunit wala sa<br />
panahon;<br />
Dapat na hikayatin ang ating mga pabrika ng pagkain at pamilihan na maglagay ng<br />
sapat na impormasyon sa mga tatak ng ating binibiling pagkain;<br />
Piliin ang mga bitamina at mga pampalusog na pagkain na gawa sa natural na<br />
sangkap at hindi sa kemikal.<br />
Alamin ng husto ang tungkol sa mga ”E-numbers” na siyang nagbibigay ng<br />
artipisyal na kulay at pampalasa sa mga pagkain.<br />
20<br />
Ang mga non-biodegradable ay<br />
hindi nabubulok. Pumili ng<br />
biodegradable. [http://glossary.<br />
eea.europa.eu/EEAGlossary]<br />
“AIM THE ORGANIC LIVING.”<br />
Corey Wills, Vegetarian/<br />
Yoga Instructor/ Model<br />
Photography by Ash Castro<br />
Ang pagkonsumo naman ng mga organikong pagkain at pagiging vegetarian<br />
ay mga klase ng pamumuhay na pinipili ng ibang tao, madalas dahil nais nila ng mas<br />
malusog na pangangatawan o dahil ito ay bahagi ng kanilang kultura. Kung tutuusin,<br />
ito’y kapaki-pakinabang sa ating kalikasan sapagkat ang pagkonsumo ng karne ay<br />
may mas malaking epekto sa kalikasan. Kinakailangan ng mas maraming lupa sa<br />
pag-aalaga ng mga hayop kaysa sa pagtatanim ng gulay.<br />
Kinakailangan ng 25/35 kg ng cereals upang makakuha tayo ng 1 kg ng karne:<br />
kung kaya’t sa hindi pagkain o pagbabawas ng pagkonsumo ng karne maaari ring<br />
makabawas o makaiwas sa mga suliraning pangkapaligiran dulot ng pagpaparami ng<br />
hayop na siyang pinanggagalingan ng nasabing karne. Mas kaunti nga ang naidudulot<br />
na problema ng pagpaparami ng manok: tinatayang kaunti ng 15 beses kumpara sa<br />
pagkain ng isang hain o’ serving ng karne.<br />
Ang pangangalaga ay hindi rin nalalayo sa pagpili ng mga produktong panlinis ng ating<br />
bahay at katawan. Maraming produkto ang may mga kemikal na nakadaragdag ng<br />
polusyon at non-biodegradable.<br />
Bocha - ito ang tawag sa<br />
double dead na baboy na<br />
napatunayang binebenta<br />
sa ilang pamilihan sa<br />
Metro Manila. Ang double<br />
dead na baboy ay iyong<br />
mga namatay sa sakit at<br />
kinatay para ibenta pa rin<br />
sa mga mamimili.<br />
Ang GMO o genetically<br />
modified organism<br />
(GMO) ay kung saan ang<br />
genetic na materyales<br />
ng isang oganismo ay<br />
nabago gamit ang mga<br />
stratehiya ng genetic<br />
engineering na mas kilala<br />
sa tawag na recombinant<br />
DNA technology. Sa<br />
pamamagitan nito,<br />
nababago ang natural na<br />
katangian ng nasabing<br />
organismo. (Sa ganang<br />
amin, ang pagpili ng mas<br />
masustansyang pagkain ay<br />
maaring mas laganap<br />
na sa mauunlad na bansa<br />
kaysa sa papaunlad pa<br />
lamang na bansa. May<br />
mga artikulo at pagaaral<br />
kung saan dahil sa<br />
kahirapan ay nabubuhay<br />
ang mga mahihirap na<br />
Pilipino sa pagdidildil<br />
ng asin o toyo sa kanin,<br />
o’ di kaya’y dahil mas<br />
mura ang noodles<br />
kaysa maghanda ng<br />
masustansyang pagkain.)
y o u t h X c h a n g e 21<br />
<br />
Hakbang Pasulong<br />
Narito ang mga maliliit na bagay na makakapagbawas sa atin sa paggamit ng kemikal:<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
Alamin kung ano ang laman ng mga produktong panlinis, pabango at kosmetiko,<br />
kabilang ang mga sangkap nito at ano ang nagagawa ng mga ito sa iyo at sa<br />
kapaligiran;<br />
Gumamit ng maka-kalikasan at di malupit o’ sinusubok (sa hayop) na mga produkto<br />
kung maaari, at laging gumamit nito sa paraang tamang-tama at di labis sa<br />
inaasahan;<br />
Isiping mabuti kung ilang beses ka naglalaba ng damit. Umiwas sa pag-dry clean<br />
ng damit, marami sa kemikal ng prosesong ito ay pollutants o nakakasira sa<br />
kapaligiran; at<br />
Kung kinakailangang gumamit ng pesticide o pestisidyo , gamitin ang pinakaligtas.<br />
Kung kokonsulta sa doktor, laging tanungin kung ang kanyang nireresatang gamot<br />
ay mabisang epekto kahit na ito’y nasa katamtamang dosage.<br />
Tingnan ang iyong lalagyanan ng mga gamot at itapon nang maayos ayon sa<br />
rekomendasyon ng eksperto. Ang mga hindi mo naman nagagamit subalit may bisa<br />
pa ay maaaring ibigay sa mga mangangailangan.<br />
Mga Kemikal: Tapusin ang<br />
kanilang masamang epekto!<br />
Para sa karagdagang<br />
impormasyon, [www.pmac.net/<br />
pestenv]; [www.ianr.unl.edu/<br />
pubs/pesticides/index]<br />
Ang Matepok sa Katol-<br />
Hindi lang mga lamok ang<br />
pwedeng mamatay dahil sa<br />
katol. Katumbas ng paninigarilyo<br />
ng 75-137 istik ang pagsindi at<br />
pag-ubos ng isang katol dahil sa<br />
naibubuga nitong particulates<br />
(particulate matter o PM) o<br />
mga nakakalasong kemikal na<br />
hindi nakikita ng mata, tulad<br />
ng aerosol. Nagtataglay din ito<br />
ng nakamamatay na kemikal<br />
na formaldehyde (formalin)<br />
na halos katumbas din ng<br />
naiilalabas sa paghithit ng 51<br />
istik ng sigarilyo. “Environmental<br />
Health Perspectives,” September<br />
2003 (Weili Liu, Junfeng<br />
Zhang, Jamal H. Hashim,<br />
Juliana Jalaludin, Zailina<br />
Hashim, and Bernard D.<br />
Goldstein). Ganunpaman, ang<br />
katol ay naging katuwang ng<br />
mga pangkaraniwang pamilya<br />
sa Pilipinas upang puksain ang<br />
lamok.<br />
Messy Bessy<br />
Para sa panglinis sa<br />
bahay na natural, ligtas,<br />
biodegradable<br />
at non-toxic, nariyan<br />
ang Messy Bessy. Ang<br />
mga produkto ng Messy<br />
Bessy ay gawa ng mga<br />
kababaihan na dating street<br />
children mula sa Virlanie<br />
Foundation. Dahil hindi pa<br />
nabibili ang Messy Bessy sa<br />
mga sikat na mall sa bansa,<br />
ang mga tagasunod<br />
ng produktong ito ay<br />
umoorder sa pamamagitan<br />
ng pagtawag o’ pageemail.<br />
Kung ikaw ay<br />
nasa bahagi lamang ng<br />
Kamaynilaan, asahan<br />
mong may messenger<br />
na nakabisikleta ang<br />
magdedeliver ng order<br />
mo. Maaring sumangguni<br />
sa www.messybessy.<br />
com o’ sa www.virlanie.<br />
org para sa karagdagang<br />
impormasyon.
y o u t h X c h a n g e<br />
Hakbang Pasulong<br />
May magagawa tayo upang malinis ang hangin:<br />
<br />
Kung maaari, maglakad na lamang kaysa magmaneho o sumakay sa kotse/taxi lalu<br />
na kung malapit lamang ang lugar na patutunguhan. Kapag mainit, gumamit ng<br />
payong. Kung hindi naman maiiwasang gamitin ang kotse, mag-carpool!<br />
<br />
<br />
<br />
Tigilan ang paninigarilyo . (Ayon sa World Health Organization, karamihan ng tao<br />
sa daigdig ay hindi naninigarilyo, kung kaya’t may karapatan ang mga ito na huwag<br />
makalanghap ng buga ng mga taong naninigarilyo. Mula sa: http://www.who.int/<br />
tobacco<br />
Regular na mag-ehersisyo; magagawa mong maging malusog ka habang hindi ka pa<br />
uugod-ugod.<br />
Magtanim!<br />
Marami ring mapanganib na kemikal ang ngayo’y nalalanghap natin sa hangin. Sa taong<br />
2030, sa kauna-unahang pagkakataon sa kasaysayan, mas maraming tao (61%) ay<br />
maninirahan sa siyudad kaysa sa probinsya. Sa kasawiang palad, ang maruming<br />
hangin ay bahagi na ng buhay sa syudad.<br />
Ang mababang kalidad ng hangin ay nagdudulot ng masamang epekto sa<br />
kalusugan ng mga tao sa mundo—sa mayaman man o’ mahirap na bansa. Nagdudulot<br />
sa pagtaas ng bilang ng mga may asthma/hika at allergy ang maruming hangin sa mga<br />
siyudad. Sa mga mayroong asthma/hika o’ allergy, laluna na iyong malulubha,<br />
napipilitan silang mamalagi sa loob ng bahay laluna’t mataas ang usok sa paligid.<br />
www.who.int/topics/air<br />
pollution - indoor/en/index.html<br />
Naapektuhan rin ng kemikal at bayolohikal na polusyon ang hangin sa loob ng bahay o’<br />
mga gusali (indoor air). Ayon sa pag-aaral ng World Health Report noong 2002, ang<br />
polusyon ng indoor air ay responsible sa 2.7% na pangdaigdigang sakit.<br />
22<br />
www.epa.gov/iaq/pubs/<br />
hpguide.html<br />
sumangguni rin sa:<br />
www.epa.gov/iaq/index.html<br />
Sa pag-aaral naman ng US Environmental Protection Agency (EPA) sa pagharap ng tao<br />
sa mga tinatawag na pollutants, may mga pagkakataong 2-5 beses na mas mataas, at<br />
kung minsan pa’y higit sa 100 beses na mas mataas, ang polusyon sa na dulot ng<br />
indoor air kaysa sa polusyon sa labas.<br />
www...<br />
<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />
CARPOOL!<br />
Isang carpool system ang nalikha ng mga<br />
mag-aaral ng Ateneo de Manila University<br />
na nakatira sa Alabang Muntinlupa upang<br />
mabawasan ang kotse sa kalsada, makatipid<br />
sa kani-kanilang gastos sa gas at tollgate at<br />
makatulong sa pagbawas ng pagbuga ng gas<br />
sa kapaligiran. Ang sistemang ito ay kanilang<br />
sinasagawa sa mahigit 20 taon na. Sa 160<br />
na myembro ng carpool system na ito,<br />
tinatayang nakakatipid ang mga kabataang<br />
ito ng P1.09 milyon kada buwan sa<br />
pinagsamahang gastos sa gasolina at tollgate<br />
at nakakatulong sa C02 emmission reduction<br />
ng 42 tonelada kada buwan. Sanggunian:<br />
“Carpool” sa panulat ni Angelo Bermudez sa<br />
Talk of the Town ng Philippine Daily Inquirer,<br />
A16, Enero 20, 2008.<br />
Magbisikleta!<br />
*Padyak Project<br />
Sinumulan naman ng mga myembro<br />
ng UP Mountaineers sa University<br />
of the Philippines Diliman ang UP<br />
Padyak Project. Sa Proyektong ito<br />
ang mga mag-aaral sa UP Diliman<br />
ay mamakarenta ng bisikleta<br />
sa loob ng isang semester na<br />
magagamit nila sa pagpasok imbes<br />
na mag-jeep o’ magkotse. Kasama<br />
ng pagpapaupa ng mga bisikleta,<br />
mayroon ding binibigay na training<br />
o pagsasanay sa pamimisikleta ang<br />
UP Mountaineers, at nagtalaga rin<br />
sila ng mga bike racks at kandado<br />
para sa mga bisikleta.<br />
*Tour of the Fireflies<br />
Kailan ka huling nakakita ng<br />
alitaptap? Sinasabing ang mga<br />
alitaptap ay naninirahan lamang sa<br />
lugar na may malinis na hangin. Sa<br />
Pilipinas, kilalang kilala ang Firefly<br />
Brigade dahil sa kanilang kampanya<br />
para sa paggamit ng bisikleta tungo<br />
sa malinis na hangin. Taun-taon,<br />
isinasagawa ng Firefly Brigade ang<br />
Tour of the Fireflies kung saan<br />
naglalakbay ang mga myembro nito<br />
ng 50 kilometro gamit ang bisikleta<br />
upang ikampanya ang mas murang<br />
paraan ng paglalakbay, na mas<br />
episyente at mas nakaktulong sa<br />
kalusugan.
Paglalakbay<br />
“It is transport that will make<br />
or break the sustainability<br />
of a city.”<br />
[Richard Rogers, architect]<br />
y o u t h X c h a n g e 23<br />
Ang mobilidad ay pangunahing katangian ng isang kondisyon na laging nagbabago<br />
at umuunlad sa mga gawain ng tao. Sa mga paglalakbay natin sa mga dantaong<br />
sibilisasyon, nasaksihan natin ang iba’t ibang uri at paraan ng pagbabyahe, lumaki ang<br />
mga ito’t dumami , higit sa lahat, ito’y bumilis. Subalit ang pag-unlad ay laging may<br />
kapalit.<br />
Ayon sa pagtataya ng World Bank, Development Indicators 2005, ang bilang ng mga<br />
kotse at pangkomersyal na sasakyan sa kasalukuyan ay 800 milyon, ngunit<br />
ang bilang na ito ay ay aabot sa 1.6 bilyon sa taong 2030. Base sa pagtataya sa<br />
popu¬lasyon, nangangahulugan na mayroong isang sasakyang de-motor sa bawat<br />
limang tao sa planeta.<br />
Kasabay ng pag-unlad ng mga bansang Brazil, China, India, Republic of South Korea,<br />
Mexico, Poland, Russia at Thailand ay ang pagnanais ng mga mamamayan nito na<br />
mapabilis ang kanilang mobilidad. Kung kaya malinaw na tumataas ang demand sa<br />
kotse. Kasabay pa nito, sa kabila ng mga isyung pangkalikasan, ang pagkakaroon ng<br />
sasakyan sa indutriyalisadong bansa ay patuloy na tumataas.<br />
Gayundin, sa kabila ng mga panlipunan at pangkalikasang alalahanin, higit pang<br />
tumataas ang bilang ng mga may sariling sasakyan sa mga industriyalisadong bansa.<br />
Bike for Life<br />
Sa Marikina, Layunin ng lokal na<br />
pamahalaan ng Marikina na<br />
ipakilala ang paggamit ng bisikleta<br />
sa publiko. Kaya naman, gumawa<br />
ng pinakamahabang bikeway sa<br />
Pilipinas ang Marikina upang<br />
mabawasan ang mga sasakyan sa<br />
kanilang mga kalye. Makikita rin<br />
sa website ng Marikina na ayon sa<br />
ulat ng Department of Health, isa<br />
ang Marikina sa may malulusog na<br />
residente sa Kamaynilaan.<br />
(Sumangguni sa www.marikina.<br />
gov.ph upang malaman ang<br />
proyekto ng lokal na pamahalaan<br />
ng Marikina sa bikeways)<br />
Sa Laguna, Ang Young Artists<br />
Fellowship for the Environment<br />
(YAFE) ay samahan ng mga<br />
kabataang nagsusulong ng sining—<br />
maaring sa literatura, pag-arte<br />
o pagguhit – para sa kalikasan.<br />
Noong Disyembere 3-7, 2006,<br />
nagsagawa ito ng Bike Tour kasama<br />
ang Otesha, isang pangkabataang<br />
organisasyon sa Canada. Habang<br />
sila ay namimisikleta, dala-dala<br />
nila ang kanilang mga iginuhit<br />
na larawan tungkol sa Fair Trade,<br />
Sweatshop, at Child Labor. Nais<br />
ipabatid ng YAFE na ang usaping<br />
pangkalikasan ay hindi lamang<br />
tungkol sa pagtatanim ng puno.<br />
Ito rin ay tungkol sa pagbibigay<br />
dignidad sa anumang nilalang sa<br />
kalikasan.Para sa karagdagang<br />
impormasyon, sumangguni sa<br />
www.yafe.ph at sa www.otesha.ca.<br />
Ang pangkaraniwang haba ng<br />
byahe ay humaba (apat na beses<br />
sa bawat kabisera): www.wbcsdmobility.org<br />
[www.oica.net/htdocs/Main.htm]<br />
Mobility Footprint<br />
Tinatayang 1/3 ng gawain<br />
ng tao na nagdudulot<br />
ng global warming at<br />
matinding kondisyon<br />
ng panahon ay dahil<br />
sa sasakyan. Ang mga<br />
sasakyan ay responsible<br />
sa 40% na pagbuga ng<br />
carbon dioxide (CO2<br />
emmission) sa Europa,<br />
kung saan karamihan<br />
ay nanggagaling sa sa<br />
sasakyang panglupa.<br />
Ang buga ng polusyon<br />
mula sa sektor ng mga<br />
sasakyan ay mas mabilis<br />
pa sa kahit anong sektor:<br />
ang greenhouse gas<br />
emission (GHG) sa lahat<br />
ng sasakyan ay lumalaki<br />
ng 2% kada taon simula<br />
1990 (ang kabuang<br />
laki: + 17% mula sa<br />
sasakyang panglupa, and<br />
+12% mula sa sasakyang<br />
panghimpapawid.<br />
[europa.eu.int/eur-lex/<br />
en/com/cnc/2004/<br />
com2004_0060en01.pdf];<br />
[www.uitp.com/Project/<br />
pics/susdev/BrochureUK.<br />
pdf]<br />
Paraming-paraming<br />
kotse<br />
Batay sa isang<br />
konserbatibong<br />
pagtataya, inaasahang<br />
sa pagdating ng 2020,<br />
ang bansang Tsina ay<br />
magkakaroon ng 140 milyon<br />
na kotse, pitong beses<br />
na mas marami noong<br />
2004. Sa India naman,<br />
inaasahang magkakaroon<br />
ng pinamalaking bilang<br />
ng kotse sa buong mundo<br />
sa tinatayang 611 milyon<br />
pagdating ng 2050.<br />
Ang passenger car density<br />
sa India ay patuloy na<br />
magiging 1/3 ng kabuuang<br />
bilang ng sasakyan sa<br />
China hanggang 2025.<br />
Subalit mahihigitan ng<br />
India ang mga karatig<br />
nitong bansa habang<br />
papalapit ang 2050,<br />
kung kailan ang nasabing<br />
bansa ay mayroon nang<br />
tinatayang 382 kotse<br />
kada isang libong tao<br />
kumpara sa sa China na<br />
magkakaroon ng 363 kada<br />
isang libong mamamayan<br />
sa parehong taon.<br />
[www.business-standard.<br />
com],Oktubre 23, 2004.
y o u t h X c h a n g e<br />
Tingnan rin ang European Local<br />
Transport Information Service –<br />
upang mabigyan kung anu naman<br />
ang mga batas at polisiya sa<br />
European Union para sa mga<br />
sasakyan- [www.eltis.org];<br />
Reducing Greenhouse Gas<br />
Emissions From US Transportation,<br />
Pew Center on Global Climate<br />
Change, May 2003 [www.<br />
pewclimate.org]; International<br />
Energy Agency,Information Center<br />
[www.iea.org].<br />
“COOL MAG CARPOOL.”<br />
Bam Aquino, Youth Leader<br />
Photography by Ash Castro<br />
Mga dagdag pang problema: ang usok mula sa carbon monoxide ay patuloy na<br />
tumataas sa antas kritikal sa mga syudad at karamihan sa mga daan rito ay matrapik.<br />
Ang mga drayber sa Bangkok ay tinatayang namamalagi sa trapik ng 44 na araw<br />
(average) sa loob ng isang taon. Ang pagbuga ng carbon dioxide (CO2 emmission) mula<br />
sa mga sasakyan at magagaang na trak sa Estados Unidos ay tinatayang 515 milyong<br />
tonelada noong 2000 na humigit ibinuga ng ilang bansa sa mundo. Dagdag pa rito, ang<br />
enerhiyang galing sa tradisyunal na gasolina ay isang bagay na nauubos.<br />
24<br />
Para sa karagdagang impormasyon: [www.wbcsd.org/web/publications/mobility/overview.pdf];<br />
[www.transport2000.org.uk/factsandfigures/Facts.asp];[www2.acnielsen.com/news/20050316_<br />
ap.shtml];[www.unep.org/GEO/geo3/english/376.htm];[http://observer.guardian.co.uk/carbontrust/<br />
story/0,16099,1511925,00.html];[www.worldcarfree.net/resources/stats.php #onecar]<br />
Sipatin ang mga<br />
pagpapaunlad sa<br />
teknolohiya para mapabuti<br />
ang paglalakbay:<br />
1.Solar Car<br />
Noong Oktubre 2007 sa<br />
Australia, matagumpay na<br />
natapos ang naimbentong<br />
kauna-unahang solar car<br />
ng Pilipinas, ang SINAG.<br />
Pinapurihan ng World<br />
Solar Challenge (WSC) ang<br />
sasakyang gawa ng mga<br />
inhinyero at estudyante ng De<br />
La Salle University na kung<br />
saan ay nalampasan ang<br />
40 pang kalahok sa buong<br />
mundo. (Tumungo sa www.<br />
sinag.dlsu.edu.ph upang lubos<br />
na kilalanin ang Sinag).<br />
2.Electric Jeep at Electric<br />
Tricycle<br />
Noong 2007, ipinakilala ng<br />
Greenpeace, isang organisasyon<br />
ng mga environmentalist, ang<br />
electric car. Sa pamamagitan na<br />
actor na si Richard Gutierrez,<br />
minaneho niya ang jeep na<br />
pinatatakbo ng kuryente. Ang<br />
bilis ng sasakyan ay umaabot<br />
sa 40 km kada oras. Sakaling<br />
suportahan ito ng gobyerno,<br />
mababawasan ang paggamit ng<br />
gasolina, at isang daan upang<br />
maging malinis at kaaya-aya<br />
ang ating paligid. Samantala,<br />
sa Puerto Princesa naman ay<br />
unang nilunsad ang electric<br />
tricycle na mas kilala sa tawag<br />
na e-tricycle.<br />
3. Hybrid Car<br />
Ang hybrid car ay sasakayang<br />
gumagamit ng parehong<br />
gasoline at de kuryenteng<br />
motor na higit na makatakbo<br />
nang mas matagal at malayo<br />
at hindi gaanong nagbubuga<br />
ng usok, nakakatipid ng<br />
pera at nakakabawas ng<br />
mapanganib ng usok sa ating<br />
atmospera. Ang isang hybrid<br />
car ay maaaring tumakbo<br />
sa katamtamang bilis na sa<br />
20-30 milya bawat galon ng<br />
gasolina kaysa sa ordinaryong<br />
sasakayan. Sa kasalukuyan,<br />
mabibili na ang 2007 Toyota<br />
Camry Hybrid sa Pilipinas sa<br />
halagang 2.2 milyong piso.<br />
Bagama’t may kamahalaan<br />
pa, higit naman itong<br />
nakakabawas ng polusyon sa<br />
hangin. Sanggunian: Business<br />
Mirror, May 16, 2007
y o u t h X c h a n g e 25<br />
Madali nang makabili ng sasakyan, at dahil dito nagiging palaasa na tayo sa mga<br />
sasakyang de-motor. Halos isa sa tatlong paglalakbay na hindi lalagpas ng 5 milya<br />
(8km) sa malalaking syudad ay sa pamamagitan ng kotse.<br />
Totoong mahalaga ang mga sasakyang de motor sa modernong pamumuhay.<br />
Subalit ang mas responsableng paggamit ang magdadala sa atin sa mas mainam na<br />
kalagayan, gaya ng mas malinis na mga syudad na ligtas at maalwang pamuhayan.<br />
Ang malalapit na paglalakbay ay nakadaragdag ng polusyon: ang 5km (kulang-kulang<br />
3 milya) na byahe ng isang tao gamit ang kotse ay naglalabas ng carbon dioxide 10<br />
beses na mas marami kaysa sa isang bus at 25 beses na mas marami kaysa sa isang<br />
tren.<br />
Ang bawat paraan ng paglalakbay ay may kanya-kanyang kagandahan. Sa pagkakaroon<br />
ng mas maraming paraan ng pagbibiyahe nangangahulgan rin ng matalinong pagpili<br />
ng pinaka-angkop at episyenteng paraan ng paglalakbay kaakibat ang<br />
isang partikular na sitwasyong pangtrapiko at sariling pangangailanga ng naglalakbay.<br />
Kung nais mo ng mas magadang kinabukasang iyong kabibilangan, dapat ay maging<br />
sustenable sa pamamagitan ng pag-iisip sa iyong paraan ng paglalakbay. Ang iyong<br />
gagawing pagbabago, gaano man kaliit, ay may malaking epekto. Subukan<br />
mo ito!<br />
Hakbang Pasulong<br />
May magagawa tayo upang malinis ang hangin:<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
Maglakad, Magbisikleta, magroller-blade. Ang bisikleta ay isa sa pinakamatipid sa<br />
enerhiya sa mga paraan ng paglalakbay, 80% ng enerhiya ng nagmamaneho ay<br />
napupunta sa pagkilos;<br />
Mag-carpool!;<br />
Magrenta na lang ng sasakyan sa panahon na iyong kailangang kailangan;<br />
Public Transport. Mag-jeep, mag-MRT. mag-bus, magtraysikel. Isang paraan upang<br />
makabawas sa polusyon sapagkat nagdadala sila ng mas maraming pasahero;<br />
Bumili ng environmentally friendly na sasakyan and pangalagaan itong mabuti; at<br />
<br />
Mag-ingat sa pagmamaneho. Kapag masyadong agresibo sa pagmamaneho, mas<br />
malakas ang konsumo sa gasoline, mas malaki rin ang polusyon. Patayin ang sasakyan,<br />
kapag ang paghihintay ay lalagpas ng 30 segundo.<br />
Caroline Clayton, op.cit. p.16. Ito<br />
ang mga kondisyon kung bakit<br />
ang paggamit ng sasakyan ay<br />
maaring hindi episyente.<br />
www...<br />
<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />
ANG ECO-FRIENDLY<br />
NA PARAAN NG DELIVERY!
y o u t h X c h a n g e<br />
Paglayo<br />
“There are no passenger on<br />
spaceship<br />
earth. We are all crew.”<br />
-Marshall McLuhan<br />
Sociologist<br />
26<br />
“Binyagan”- Para sa maraming<br />
kalalakihang Pilipino, “thrill” ang<br />
pagbibiyahe upang makahanap ng<br />
mga bagong karanasan. Tampulan<br />
ng tukso na hindi lang dapat isang<br />
beses “nabibinyagan” ang mga<br />
lalaki. Kaya naman, sa tuwing may<br />
“for the boys,” nagiging karaniwan<br />
na ang pagpasok nila sa mga casa<br />
na nagkakanlong ng mga babaeng<br />
biktima ng kahirapan at kawalan ng<br />
oportunidad. At ang masaklap,<br />
karamihan sa mga “bahay-aliwan” ay<br />
may mga batang babaeng biktima ng<br />
white slavery. Sa mga pagkakataong<br />
tinatangkilik natin ang mga lugar<br />
na bumubusog sa panandaliang<br />
kaligayahan,nagiging bahagi pa tayo<br />
ng isang malaking problema na<br />
pumapatay sa pag-asa ng bawat<br />
kababaihan na mamuhay ng<br />
marangal at may dignidad. Ang mga<br />
babaeng ito ay tulad rin ng ating<br />
mga ina at kapatid na babae, na<br />
nangangarap magkaroon ng isang<br />
ligtas at makatarungang komunidad.<br />
Tinatayang mahigit 10% ito ng pandaigdigang<br />
aktibidad sa ekonomiya na nagbibigay ng<br />
direkta o’ hindi direktang trabaho sa may 200<br />
milyong tao. Para sa karagdagang<br />
impormasyon:<br />
[www.unep.fr/tourism]<br />
[www.world-tourism.org]<br />
[www.wttc.org]<br />
“Kapag ang teritoryo at kalikasan ng katutubo<br />
ang nawasak, mawawasak ang kanyang<br />
kultura at kabuhayan, mawawala ang<br />
kanyang identidad bilang isang katutubo.<br />
Kadugtong ng kanyang buhay ang lupa”- Joan<br />
Carling ng Cordillera’s People Alliance.<br />
Ang mobilidad ay hindi lamang nangangahulugan ng paglalakbay. Ito rin ay<br />
paglayo, pamamasyal, ito man ay may kinalaman sa pag-aaral, trabaho, o<br />
pagliliwaliw. Ngunit ang ilang bagay ba na ating mapagpipilian ay sustenable<br />
kaysa sa iba? Narito’t ating pag-isipan.<br />
Ang turismo ay may napakalaking epekto sa ating planeta at ito ang pinakamalaking<br />
industriya sa lahat. Ayon sa World Tourism Organization, ang mga pandaigdigang<br />
paglalakbay ay aabot ng 1.6 bilyon sa taong 2020 (763 milyon noong 2004).<br />
Ang malakihang turismo ay maaaring makasira sa kalikasan. Tinataya ng mga<br />
syentipiko na sa pagdating ng 2015, kalahati ng taunang pagkasira ng ozone layer<br />
ay dahil sa mga byaheng pamhimpapawid. Gayunpaman, hindi lahat ng paglalakbay<br />
panghimpapawid ay masisisi sa mga turista, ganunpaman sila ay may malaking<br />
kontribusyon sa problema.<br />
Para sa karagdagang impormasyon sa isyung ito:<br />
www.ecotourism.org; www.sustravel.org; www.greenglobe21.com; www.green-travel.org; www.responsibletravel.com<br />
Sa episode ng Probe noong Nubyembre 7, 2007, Inilarawan ang buhay ng tatlong dalagitang sina KC, Anne<br />
at Leah na nagmula sa mahirap na probinsya ng Samar. Sila ay tatlo lamang sa 400,000 na babae at mga<br />
bata sa Pilipinas na nabibiktima ng human trafficking taun-taon. Nalinlang ng mga matatamis na pangako ng<br />
mga recruiter na makakapagtrabaho ng maganda sa Maynila subalit nasasadlak sa prostitusyon. (Maari ring<br />
mapanuod ang episode na ito sa www.probetv.com)
y o u t h X c h a n g e 27<br />
Sa mga lugar malapit sa dagat o tubig, kadalasan nang nararanasan ang polusyon<br />
at pagkasira ng katubigan at lupa. Idagdag pa rito ang kalunus-lunos na kalagayang<br />
dulot ng iresponsableng turista na binabago ang isang piraso ng paraiso tungo sa<br />
isang malawak na basurahan? Sa ngayon, may mapagpipilian ng mga paglalakbay at<br />
bakasyong sustenable (na may kaakibat na pangangalaga at pagpapanumbalik, mga<br />
gawain at proyektong boluntaryo, pagtuturo, at iba pa).<br />
Tingnan mo sa internet: makakahanap ka ng napakaraming ideya at pagpipilian, ngunit<br />
ingat ka rin dahil may ilang internet sites ang nagbibigay ng mga travel packages na<br />
hindi naman sustenable higit pa sa ating inaakala!<br />
Naghahanap ka ba ng lugar na para mag-relax? Hindi ito problema. May mga<br />
mapagpipiliang bakasyon na sustenable. Ang ilang maliliit na hotel, bahay-bakasyunan,<br />
resort, inn, camping site ay maaari rin namang gumagalang at nagtataguyod sa maliliit na<br />
lokal na ekonomiya, kalikasan at kultura kaysa sa mga naglalakihang international<br />
hotel at resort.<br />
Lumalaganap na rin bilang isang positibong aksyon ang turismong sustenable at<br />
makatao. Ang nabanggit sa taas ay maaaring isang mahabang isipin sa pagbabakasyon.<br />
Maaari pang madagdagan ang listahan ng dapat isaisip at gawin kapag naglalakbay sa<br />
ibang lugar. Dapat mong tandaan na sa paglalakbay sa ibang lugar ay humaharap ka sa<br />
kulturang iba sa nakagawian mo. Gayunpaman, dapat mong isipin na habang ikaw ay<br />
dumadayo sa ibang lugar, ikaw ay nasa ibang pamamahay at pamumuhay at dapat kang<br />
maging isang magalang na bisita.<br />
Bakit kailangang ang sustenableng paglalakbay/ turismong sustenable?<br />
• 60% ng pandaigdigang trapiko sa hangin ay dahil sa turismo<br />
• Ang mga cruise ship sa Carribean ay naglalabas ng 70,000 toneladang basura<br />
kada taon<br />
• Sa isang pag-aaral sa Thailand, tinatayang 70% ng pera na nagagastos ng mga<br />
turista ay lumalabas ng kanilang bansa (ibig sabihin ang mga establisyimento/<br />
serbisyo/produkto na may kinalaman sa paglalakbay tulad ng tour opera¬tor,<br />
airline,hotel, inumin at pagkain ay pagmamay-ari ng mga banyaga). Sa pagtataya sa<br />
papaunlad na bansa o’ developing country, ito ay umaabot mula 80% sa Carribean<br />
hanggang 40% sa India.<br />
• Tinatayang 13-19 milyong bata at kabataan, 18 taon pababa ay nagtatrabaho sa<br />
industriya ng turismo sa buong mundo (10-15% ng lahat ng empleyado). Kalimitan<br />
ang mga ito ay nasasadlak sa marahas at hindi magandang kondisyon.<br />
Ilan sa mga coastal area sa<br />
Mediterrenean ay nanganganib dahil<br />
sa dami ng turista kada taon: Batay<br />
sa pag-aaral ng EEA (2001) ay ¾<br />
ng coastal sand dune sa pagitan ng<br />
Espanya at Sicily ay naglaho na dahil sa<br />
urbanisasyong nakarugtong sa turismo.<br />
Nangangahulugan ito ng higit 10% ng<br />
pangkalahatang ekonomiya sa mundo<br />
at nagbibigay ng direkta at di direktang<br />
trabaho sa higit 200 milyong katao.<br />
Para sa mga detalye tingnan ang: www.<br />
uneptie.fr/tourism, www.world-tourism.<br />
org at www.wttc.org.<br />
OPINYON:<br />
Sa kulturang Pinoy, higit na<br />
mapagtiis at tapat ang mga<br />
kababaihan. Ngunit dahil sa<br />
mga malikot at risky behavior<br />
ng kanilang kaparehang lalake<br />
ay nagiging malaki ang<br />
posibilidad na mahawa ang<br />
mga kababaihan ng sexuallytransmitted<br />
diseases. Ang<br />
tunay na pagkakalaki ay<br />
mapapatunayan kung sensitibo<br />
ka para isaalang-alang ang<br />
kapakananng mga kababaihan.<br />
OPINYON:<br />
Para konkretong makatulong<br />
sa pagpapalaganap ng<br />
sustenableng paglalakbay,<br />
maari tayong sumulat sa mga<br />
lokal na opisyal na masigurong<br />
tanggalin ang mga bata at<br />
kabataan na may edad 18 tao<br />
pababa sa pagtatrabaho sa mga<br />
lugar pangturismo. Kailangang<br />
ibalik ang mga batang ito sa<br />
paaralan! Maglobby—gumawa<br />
ng kampanya na magtataguyod<br />
sa 100% Child-labor free na<br />
hotel, resort at iba pang tourist<br />
spot. Habang patuloy tayong<br />
tumatangkilik sa mga hotel o’<br />
resort na may batang<br />
trabahador, nagiging bahagi<br />
tayo ng patuloy nang<br />
pang-aalipin sa mga batang ito.<br />
Nagbibigay ang UNEP ng impormasyon<br />
tungkol sa sustenableng paglalakbay.<br />
[www.unep.fr/tourism]
y o u t h X c h a n g e<br />
Mula sa mga sumusunod:<br />
Tourism and Deserts [www.unep.fr/<br />
tourism]; Tourism Concern’s (UK)<br />
[www.tourismconcern.org.uk];Survival<br />
International’s code[www.survivalinternational.org];The<br />
Himalayan Tourist<br />
Code (Nepal) [www.farfrontiers.com<br />
/about-us/166/the-himalayantouristcode];<br />
Ecumenical Coalition of the Third<br />
World Tourism (Bangkok) [www.eed.<br />
de/fix/ten-tourism];Tourism with insight<br />
[www.tourisminsight.com];Sierra Club,<br />
America’s oldest environmental<br />
organisation [www.sierraclub.org]<br />
“TAKE PICTURES, NOT SHELLS”<br />
Luke Jickain, Model / Advocate<br />
Photography by Ash Castro<br />
Hakbang Pasulong<br />
Ilang bagay na maaari nating gawin upang mabawasan ang masamang epekto ng turismo:<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
Pumili ng paglalakbay na magdudulot ng pinakamainam na benepisyo sa mga<br />
residente sa lugar na yaon. Isaalang-alang na ang pakikipagtawaran sa mas<br />
mababang presyo ng tiket o souvenir ay maaring may nakapaloob na ekploytasyon<br />
sa mga nakatira rito;<br />
Iwasang maglaba o maghugas sa mga may ilog, lawa, dagat o katubigan;<br />
Huwag magtapon ng basura sa ibang lugar lalo na kung ito ay hindinabubulok<br />
tulad ng plastik;<br />
Huwag pitasin ang mga halaman o bulaklak;<br />
Tangkilikin ang mga lokal na produkto ngunit iwasang bumili ng mga<br />
produktong yari sa kabibe, o balat ng ligaw na hayop;<br />
Igalang ang karapatan ng mga katutubo. Kapag nasa kanilang teritoryo,<br />
igalang ang kanilang kaugalian at<br />
Magsaliksik tungkol sa bansa/lugar na iyong bibisitahin. Makakatulong ito upang<br />
maunawaan mo ang kultura ng lugar.<br />
Mula sa: Tourism Concern’s (UK); Survival International’s Code; The Himalayan Tourist<br />
Code (Nepal); Ecumenical Coalition of the Third World Tourism (Bangkok); Tourism with<br />
Insight (D); www.sierraclub.org<br />
28<br />
www...<br />
<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />
Kulang sa Budget? Mag-bird watching!<br />
Kung kulang ka sa budget, mag-birdwatching na lang. May sampung dahilan kung bakit, ayon sa WILD BIRD CLUB OF<br />
THE PHILIPPINES (WBCP) ay dapat tayong mag-birdwatching:<br />
1. It won’t cost you much<br />
2. Exercise<br />
3. Companionship<br />
4. Solitude<br />
5. The great outdoor<br />
6. Travel<br />
7. Discovery<br />
8. The birds!<br />
9. Fun and Adventure<br />
10. Happiness<br />
(Mula sa 10 Reasons to Go Birdwatching ng WBCP, at halaw kay Diane Porter, www.birdwatching.com)<br />
Ang WBCP ay isa mga napili ng World Bank bilang Environmental Champions for para sa kanilang “State of the<br />
Environment Annual Publication”noong 2004. Para sa karagdagang impormasyon kung paano mag-enjoy sa pagtingin sa<br />
mga ibon, sumangguni sa www.birdwatch.ph.
y o u t h X c h a n g e 29<br />
Pagbabawas<br />
sa Basura<br />
“Every product we consume has<br />
a similar hidden story,<br />
unwritten inventory of its<br />
materials, resources, and<br />
impacts. It also has attendant<br />
waste generated by its use and<br />
disposition.”<br />
Sa mga nakaraang taon, nagkaroon ng dramatikong pagtaas ang pagtatapon<br />
natin ng basura. Sa katamtamang bilis, ang isang tao sa maunlad na bansa o<br />
developed country ay nagtatapon ng 1 kilong basura araw-araw.<br />
Ayon sa pag-aaral ng EEA (European Environment Agency) noong 2005, ang<br />
katamtamang bilang ng basura mula sa mga munisipalidad na nalikha sa maraming<br />
mauunlad na bansa sa Europa ay umaabot sa higit 500kg. Nangangahulagan ito na<br />
hindi nakuha ng mga Europeo ang kanilang target na sa taong 2000 na mabawasan<br />
ang kanilang basura sa timbang na 300kg kada kapita kada taon.<br />
Malinaw na malinaw na kailangan natin itong itigil at mabaligtad ang proseso nang<br />
hindi tayo mismo ang matabunan ng basura. Kailangan nating makahanap ng mga<br />
paraan para iwasang magtapon dahil sa dalawang napakahalagang dahilan:<br />
mas maraming kalat o basura, mas dagdag na posibleng polusyon;<br />
maraming bagay pa ang magagawa sa basura sa pamamagitan ng<br />
pagrerecycle – at sa pagbawas ng basura, may dagda pang kita!<br />
Sa Estados Unidos, halos 113 bilyong tasa/baso, 39 bilyong utensil (kutsara/tinidor/<br />
kutsilyo) at 29 na bilyong plato ang nagagamit at itinatapon taun-taon – kalahati ng<br />
mga ito’y gawa sa plastik. Sa India naman ay nakalilikha ng 4.5 milyong toneladang<br />
plastik na basura. Ang hindi mainam na sangkap rito ay polyethylene (na siyang<br />
pinagmumulan din ng mga plastik bag) na kailangan pa ng 100 taon para lamang<br />
mabulok.Ang paggamit ng mga disposable na plastik (bag, cup at mga lalagyan<br />
ng pagkain) at ang pagtatapon nito pagkatapos gamitin ay nangangahulugan ng<br />
malawak na pagkasira sa kapaligiran at makikita kahit pa sa mga lugar na hindi pa<br />
nagagalaw halos ng tao.<br />
[Paul Hawken,<br />
environmental expert]<br />
Noong Hulyo 10, 2000, gumuho<br />
ang tone-toneladang basura sa<br />
ilang bahagi ng Payatas dumpsite<br />
sa Quezon City na tinatawag na<br />
Lupang Pangako, at ibinaon ang<br />
mahigit 100 kabahayan.<br />
Tinatayang mahigit 200 ang<br />
nasawi. Ang bundok ng basurang<br />
pinagkukunan ng kabuhayan ng<br />
mga residente ng Payatas ang<br />
ang siya ring kumitil sa maraming<br />
buhay sa nasabing kalusnos-lunos<br />
na lugar.<br />
[http://themes.eea.eu.int/<br />
Environmental_issues/waste/<br />
reports]<br />
http://europa.en.int.comm/<br />
environment/waste/facts_en<br />
Inilunsad ng Board of Investment,<br />
sa pakikipagtulungan ng JICA,<br />
Department of Trade and<br />
Industry (DTI) at Department<br />
of Environment and Natural<br />
Resources (DENR) ang Cell<br />
Phone Wastes Collection and<br />
Recycling Pilot Project noon<br />
Setyembre 14, 2007. Kung saan<br />
naglagay sila ng 18 collection<br />
bin o lalagyan ng mga lumang<br />
cellphone, baterya, charger at iba<br />
pang gamit sa cellphone sa ilang<br />
piling mall at shopping center<br />
sa Metro Manila, at maging sa<br />
opisina ng DTI at DENR.<br />
Ang lahat ng makokolekta ay<br />
kinikuha ng isa pang katuwang<br />
sa proyektong ito—ang HMR<br />
Envirocycle, para sa tama at<br />
wastong pagpoproproseso<br />
ng duming nanggagaling<br />
sa cellphone. Layunin ng<br />
proyektong ito na ituro sa mga<br />
tao ang wastong pagtatapon<br />
ng mga lumang cellphone at<br />
mga accessory nito. Dahil ang<br />
cellphone ay nagtataglay ng<br />
mga nakakalasong elemento<br />
tulad ng asuhe (mercury) at<br />
lead, kinakailangan lamang ang<br />
tamang pagtatapon nito.<br />
www...<br />
<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />
Huwag Magsisiga! -<br />
Sa ilalim ng Section 48,<br />
paragraph 3 ng Republic<br />
Act 9003 o ng Ecological<br />
Solid Waste Management<br />
Act of 2000, may<br />
nakaambang parusa mula<br />
P300 hanggang P1,000 o<br />
pagkakakulong ng hindi<br />
bababa sa 1 araw at hindi<br />
tataas sa 15 araw ang<br />
pagsisiga.
y o u t h X c h a n g e<br />
[www.mindfully.org/Plastic/Ocean/<br />
Moore-Trashed-PacificNov03.htm]<br />
[www.plasticdebris.org]<br />
[www.algalita.org]<br />
“NO TO PLASTICS. USE ECO-BAGS”<br />
Sam Oh, TV and Radio Host<br />
Photography by Ash Castro<br />
Halimbawa, sa mga tagong lugar sa Karagatang Pasipiko na aakalain mong wala pang<br />
nakagagalaw, makikitang malawakang nakalutang ang mga plastik. Pinakamalaki<br />
rito ay singlaki ng estado ng Texas sa Estados Unidos na tinatawag ring ‘eastern<br />
garbage patch’. Sa katunayan, ang plastik ang sinasabing pinakamarami o 90% sa<br />
bahagi ng lumulutang na basura sa dagat, samakatuwid, banta sa buhay ng mga sea<br />
plankton, ibon, isda at mga halamang-dagat.<br />
Samantala, ang mga kompyuter ay may malaking tulong rin sa Sustenableng<br />
Pagkonsumo, laluna sa pagpabilis ng komunikasyon sa mga tao. Nakatutulong rin<br />
ito sa tinatawag na networking ng mga grupo na nagtataguyod sa Sustenableng<br />
Pagkonsumo. Ngunit, maaari ring magdulot ang mga elektronikong kagamitan ng<br />
nakasasamang basura. Ang tinatawag na E-waste ay maaaring pagkunan ng<br />
mahahalagang hilaw na materyales, ngunit kung maitatapon nang di maayos ay<br />
lason sa kapaligiran. Mga halimbawa nito: computer, TV, telepono, cellphone, air<br />
conditioner, elektronikong laruan, at iba pa. Iba-iba ang komposisyon ng mga E-waste<br />
bawat bansa. Halimbawa, sa Estados Unidos, mas maraming E-waste mula sa mga<br />
sirang telebisyon na maliit naman ang bahagi sa mga bansang tulad ng Germany at<br />
Gran Britanya.<br />
TUNGO SA SAPAT NA PAGKONSUMO:<br />
30<br />
Alam naming hindi maiiwasan ang pagkain sa mga fastfood chain, ngunit tangkilikin ang mga kainang<br />
gumagamit ng pinggan kaysa styrofore. Hikayatin rin ang iyong barkada o organisasyon na sulatan<br />
ang mga may-ari ng mga kainang ito na bawasan ang paggamit ng styrofore. Kung mas marami sa<br />
atin ang magsusulat, makikita ng kanilang pamunuan ang kapangyarihan nating mga kabataan na<br />
magdesisyon ng mas mainam.<br />
www...<br />
<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />
Mabuting pamamaraan -<br />
May mga kumpanya nang<br />
gumagamit ng mabubuting<br />
pamamaraan upang<br />
matulungan ang kalikasan<br />
tulad ng pag-rerecycle.<br />
Halimbawa dito ang Epson<br />
na may programang magrecycle<br />
ng mga gamit<br />
ng produktong ibinabalik<br />
ng mga konsyumer nito<br />
(ipinapadala ng mga<br />
konsyumer ang mga<br />
pinaglagayan o materyales<br />
ng mga produkto ng<br />
nasabing kompanya).<br />
Ang mga konsyumer<br />
ay nagbabayad para sa<br />
pagpapadala (sa barko o<br />
eroplano) ng mga sira o<br />
gamit nang produkto upang<br />
ma-recycle ng Epson.<br />
Kabilang dito ang mga<br />
computer or peripheral nito,<br />
tulad ng printers, scanners,<br />
digital cameras, laptop,<br />
at projector. Sa pagsali<br />
sa programang ito,<br />
makakatanggap ang<br />
konsyumer ng $5 coupon<br />
kada gamit na maibabalik<br />
at ang coupon na ito<br />
ay maaaring magamit<br />
sa pagbili ng produkto<br />
ng Epson. Lahat ng<br />
ibinalik na produkto<br />
ay ipinapadala sa mga<br />
lisensyadong recycling<br />
facility kung saan ang<br />
mga ito’y pinaghihiwalay<br />
upang gayatin para muling<br />
magamit sa paglikha ng<br />
mga produkto.<br />
[www.epson.com/cgi-bin/<br />
Store/Recycle/Recycle]
y o u t h X c h a n g e 31<br />
Ang mabilisang pagbabago ng teknolohiya ay nagdulot ng lumalalang problema sa<br />
buong mundo. Noong 2003, may E-waste na nakakahalaga ng US$1.5 bilyon<br />
ang nalikha sa India. Sa Estados Unidos, tinatayang may e-waste na humigitkumulang<br />
1% ng kabuaang municipal solid waste ng bansa. Samantala, 4 na<br />
milyong computer ang itinatapon sa Tsina taon-taon.<br />
Isa sa mga dahilan ng pagdami ng e-waste ay maaaring sisihin sa paglaki ng<br />
pagkonsumo ng napakaraming electronic na gamit at mabilisan ding pagpapalit<br />
nito batay sa nauuso o bagong modelo. Sa pagitan ng 1990 at 1997, ang bilang<br />
ng telebisyon sa Asya ay lumaki mula 42 hanggang 672 milyon. Ang karaniwang<br />
buhay ng telebisyon ay sampung taon. Nangangahulugan itong higit sa 1 bilyong<br />
telebisyon sa Asya noong dekada 90 ang itinuturing na luma o basura na.<br />
Paano natin ngayon hahanapan ng solusyon ang mga kalat na ito? Una, gumamit ng<br />
matipid o mas konti. Pangalawa, isipin mo muna ang disenyo ng produkto. Ang<br />
pagdidisenyong muli ng mga produkto nang makabawas o makaiwas sa paglikha ng<br />
kalat ay malaking bahagi ng solusyon. Upang higit pang malinawan ukol sa isyu ng<br />
ecodesign.<br />
bisitahin ang mga sumusunod:<br />
[www.o2.org/index.php];<br />
[www.cfd.rmit.edu.au];<br />
[www.wastewatch.org.uk];<br />
[www.unep.fr/pc/sustain<br />
/design/design.htm]<br />
OPINYON<br />
Eco-bags! Ang makabagong bag para sa kalikasan!<br />
Naglipana ang mga eco-bag ngayon sa mga mall; hinihikayat ang mga mamimili na gumamit ng katsa<br />
kaysa plastik. Maganda ang ganitong adhikain upang mabawasan ang mga plastik na hindi naman<br />
basta-basta natutunaw sa kapaligiran. Ngunit kung kasabay ng kampanya sa paggamit ng eco-bag<br />
ang kampanya para sa mas madalas na pagshoshopping, nawawalan ng saysay ang adhikain nitong<br />
makabawas sa paggamit ng plastik.<br />
Sa paggamit ng eco-bags, laging tatandaan kung bakit ito isina-konsepto sa simula, maging responsable<br />
sa pamimili, bilin lamang ang tunay na kailangan at bawasan/iwasan ang paggamit ng disposable<br />
plastics. Wag gawing panakip butas ang paggamit ng eco-bag para sa walang habas na pamimili.<br />
GIYERA LABAN SA<br />
BASURA<br />
Pinatunayan ng mga<br />
kabataan ng Zamboanga<br />
na hindi kinakailangang<br />
maging biktima na lamang<br />
palagi. Nang pumutok ang<br />
giyera at sunod-sunod na<br />
kaso ng kriminalidad sa<br />
probinsya ng Basilan sa<br />
Mindanao, marami ang<br />
nawalan ng tirahan at<br />
kabuhayan, kabilang dito<br />
ang maraming kabataan<br />
na nawalan din ng mga<br />
magulang. Bunga nito ay<br />
inilunsad noong 2004 ng<br />
Ateneo de Zamboanga<br />
ang programang<br />
Recycling War Trash<br />
for Peace para sa<br />
mga kabataang hindi<br />
nakapag-aaral (out-ofschool<br />
<strong>youth</strong> o OSY)<br />
na biktima ng giyera.<br />
Layunin ng programa na<br />
palaguin ang kakayahan<br />
sa malikhaing sining<br />
at paggawa habang<br />
isinusulong ang<br />
pangkapayapaang<br />
adhikain sa mga<br />
komunidad.<br />
Kwarta sa Basura (Cash in<br />
Trash or KSBP)<br />
Taong 2002 pa lamang ay<br />
sinimulan na ng Barangay Luz<br />
sa Cebu City ang Programang<br />
Kwarta sa Basura. Ang<br />
nasabing programa ang<br />
nakitang solusyon ng<br />
mga taga Barangay Luz<br />
sa lumalalang basura sa<br />
kanilang lugar. Mula sa mga<br />
balat ng tetra pack, at mga<br />
lumang papel, nakakalikha<br />
ang Barangay Luz ng mga<br />
bag, flower vase at iba pang<br />
palamuti sa bahay at opisina.<br />
Ang produkto ng Barangay<br />
ay naibebenta sa bansa sa Asya,<br />
Europa at Estados Unidos. Ang<br />
Programang ito ay nagbigay<br />
ng kabuhayan sa maraming<br />
kababaihan sa Barangay Luz.<br />
Kinokolekta rin ng barangay<br />
ang mga basura mula sa Ayala<br />
Center Cebu, Asiatown IT Park at<br />
Cebu Business Park (CBP) upang<br />
gawing pataba o’ compost. Nagaalaga<br />
rin ang barangay ng mga<br />
bulati para sa kanilang programa<br />
sa vermiculture. Ang mga<br />
pataba na nalilikha ng Barangay<br />
ay binebenta na sa Ormoc at<br />
Mindanao. [http://www.sunstar.<br />
com.ph/cebu/editorials-greenchristmas]
y o u t h X c h a n g e<br />
Para masuri ang mga halimbawa<br />
ng mga produktong may<br />
disensyong sustenable, tingnan<br />
ang UNEP’s webpage tungkol sa<br />
sustainable design: www.unep.<br />
org/pc/sustain/design/design<br />
Ano ang ecodesign?<br />
Ito ay pagdidisenyo ng mga produkto gamit ang ‘circular approach’ – o ang tinatawag na<br />
mula ‘pagkapanganak hanggang kamatayan.’ Sa prosesong ito binibigyang konsiderasyon<br />
ang buong siklo ng buhay o gamit ng isang bagay, lalo na sa kung paano ito mainam na<br />
itatapon. Narito ang ilan sa mga adhikain ng ecodesign:<br />
Paggamit ng materyales, mga pinagkukunan at enerhiya nang mas episyente o<br />
mahusay;<br />
Ang paggamit ng mga materyales o sangkap sa paggawa mula sa mga lugar na<br />
hindi nanganganib sa pagkasira;<br />
Ang pagdidisenyo upang makaiwas sa polusyon at kalat;<br />
Ang pagpili sa mga recyclable o nare-recylce na mga bagay, maging ang mga<br />
teknolohiyang nakakatipid ng enerhiya;<br />
Pagpapasimple! – Sa paraang gumagamit ng mas konting materyales upang<br />
mapadali ang pagkakalas at pagrerecycle;<br />
<br />
<br />
<br />
Pagpapahusay sa mga lohistika ng pagbyabyahe (ng kalat o basura);<br />
Pag-iwas sa panganib sa paggamit ng ligtas at di-nakakalasong mga gamit;<br />
Pagrespeto sa karapatang-pantao (pag-iwas sa mga di makatarungang pagawaan at<br />
child labor).<br />
Ang ecodesign, kung tutuusin, ay hindi ang muling pag-iimbento o pagpapalamuti sa<br />
mga produkto. Ito’y isang pag-unawa na ang kailangan ng tao ay hindi sandamukal na<br />
mga produkto kundi mga solusyon. Kung madidisenyo nang mas mahusay, ang takure<br />
na painitan ng tubig ay hindi na kailangang palitan ng mga electric boiler o heater.<br />
Ang ecodesign rin ay paghahanap ng mga alternatibong paraan para matapos ang mga<br />
gawain natin nang may kabawasan sa masamang epekto nito sa kalikasan at may higit<br />
pang kahusayan. Nangangahulugan din ito na ang kagandahan ng produkto ay hindi<br />
taliwas sa etika o makataong usapin sa paggawa ng produkto, sa kabilang banda, ito’y<br />
magkasalikop pa nga.<br />
32<br />
LuzViMinda Eco-House<br />
project<br />
Ang LuzViMinda Eco-<br />
House Initiative ay<br />
proyekto ng ModernA,<br />
isang organisasyon ng<br />
mga arkitekto na kung<br />
saan myembro din ng<br />
United Architects of<br />
the Philippines. Ang<br />
LuzViMinda ay isang<br />
disenyo ng bahay na<br />
mas energy efficient<br />
ng 25% kaysa sa isang<br />
tipikal na bahay. Ito<br />
rin ay mas murang<br />
gawin ngunit binuo<br />
batay sa pamantayan<br />
ng United Kingdom sa<br />
pagtatayo ng bahay.<br />
Para sa karagdagang<br />
impormasyon, magemail<br />
sa L.A. DUCUT AND<br />
COMPANY, INC. sales@<br />
Laducut.com
y o u t h X c h a n g e 33<br />
Isa pa sa mahahalagang hamon sa atin ay pagbabawas sa pagkonsumo ng<br />
pinagkukunang-yaman. Ibig sabihin, kailangan nating pakatandaan na ang mga yaman<br />
ng daigdig tulad ng krudo/gasolina, malinis na tubig, puno ay hindi magpakailanman<br />
nariyan. Kaya’t dito pumapasok ang mahalagang papel ng pagre-recycle.<br />
Kung ayaw nating agad na maubos ang supply ng ating mga pinagkukunang-yaman,<br />
ang pag-aayos, paggamit-muli at pagre-recycle ay kinakailangang maging bahagi ng<br />
ating pamumuhay, maging sa pang-araw-araw man o sa komersyal na aspeto. Ito’y<br />
makakatulong sa:<br />
Pag-iwas at pagbawas sa lalong pagkasira ng kalikasan;<br />
Pag-iwas sa paggamit ng mga pinagkukunang yaman na hindi akma o<br />
ka<br />
Pagtipid ng enerhiya at pagbaba ang lebel ng polusyon.<br />
Sa pagre-recycle, nagagawa rin nating bawasan ang mga kalat o basura sa paglikha<br />
pa natin ng bagong produkto. Sa bawat toneladang papel na<br />
nare-recycle, 17 puno at 21,000 litro ng tubig ang ating natitipid. Dagdag<br />
pa rito, nakakabawas tayo ng 30 kilo ng polusyon sa hangin at 2.3m³ na lawak sa<br />
landfill na pinagtatapunan ng basura.<br />
Ang paggamit muli at pagbabawas ay mga susi upang bumaba ang tinatawag na<br />
packaging waste. Sa Estados Unidos, halimbawa, 64 milyong tonelada ng<br />
packaging ang itinatapon taon-taon. Ngunit marami na ring kumpanya ang nagbabago<br />
ng kanilang pamamaraan.<br />
Tulad ng pagkasira ng kagubatan<br />
at pagkuha ng mga hilaw na<br />
materyales mula rito.<br />
Para sa karagdagang impormasyon<br />
: [www.wastewatch.org.<br />
uk];[www.recycle.net] at [www.<br />
grn.com/grn/library/gloss].<br />
Ang PHILIP DESIGN, halimbawa,<br />
ay nagtatag ng “global design<br />
programme” para sa mahigit<br />
80,000 nitong produkto na<br />
makikita sa Philips Consumer<br />
Electronics portfolio. Noong 2005,<br />
tinatag nito ang 50 na bagong<br />
‘Green Flagships’ na produkto.<br />
Kapag ang produkto ay kabahagi<br />
ng Green Flagship, kinakailangang<br />
mas mainam ang gamit nito sa<br />
kalikasan kaysa sa pinakamalapit<br />
na kalabang modelo sa mga<br />
batayan ng pagkonsumo, pagbabalot<br />
o’ packaging, konsentrasyon<br />
ng nakakalason o’ mapanganib<br />
na materyales, bigat, pagrerecycle<br />
at pagtatapon, at tagal<br />
ng produkto. [www.philips.com/<br />
about/sustainability]<br />
“Too Much Gadgets???<br />
Too much Wastes.”<br />
Paolo Paraiso, Model/Actor<br />
Photography by Ash Castro<br />
Tungo sa Sapat na Pagkonsumo:<br />
Kalimitang problema ng mga samahang pangkabataan ay<br />
kakulangan ng pondo upang pakilusin ang mga community<br />
project. Maaari tayong kumuha ng inspirasyon sa ginagawa ng<br />
Ayala Foundation—ang Waste Market. Ang Waste Market ay isang<br />
lingguhang aktibidad kung saan maaring ibenta ng mga tao ang<br />
kanilang mga basura sa mga kumpanyang maaring bumili nito.<br />
Kalimitan kasi may mga basura tayo sa bahay na maari pa palang<br />
irecycle tulad ng ink cartridge, glossy magazine at mga metal.<br />
Para sa karagdagang impormasyon tungkol rito, mag-email sa:<br />
swm@ayalafoundation.org o tumawag sa (02) 7521084.<br />
www...<br />
<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />
Reducing waste is a horizontal<br />
issue cutting across different<br />
thematic rooms: for instance,<br />
‘Packaging yourself’ displays<br />
fashion-related cases: [Waste<br />
to taste] - [Rethinking luxury] -<br />
[Committed sportswear] - [2nd<br />
chance to clothes].<br />
Find other relevant cases in<br />
‘Clean up your fun’ [Don’t waste<br />
your party], or in ‘Looking for a<br />
place’ [From waste to houses].
y o u t h X c h a n g e<br />
Hakbang Pasulong<br />
May mga simpleng bagay kang magagawa upang makabawas sa kalat at basura. Tandaan<br />
lamang ang limang R ng recycling:<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
Refuse o umiwas sa paggamit ng mga balutan na hindi kailangan (maraming supot<br />
o malalaking balot sa produkto) at hikayatin ang mga pabrika na itigil ang paglikha<br />
ng mga produktong sobrang marami ang pagkakabalot.<br />
Return o ibalik ang mga boteng maaari pang gamitin o lagyang-muli at bumili<br />
lamang ng mga ganitong klase ng bote.<br />
Reuse o gamiting-muli, kung maaari, ang mga bagay-bagay tulad ng papel, sobre,<br />
bag, o supot. Ipamigay ang mga damit na hindi naisusuot sa mga nangangailangan.<br />
Sa pamamagitan nito, hindi ka lang nagre-recycle kundi nakakatulong ka pa sa<br />
ibang tao.<br />
Repair o ayusin ang mga bagay sa halip na ito’y itapon.<br />
Recycle o gamiting muli ang mga papel, dyaryo at bote sa pagdadala nito sa mga<br />
junk shops o recycling centers. Gayundin, gawing pataba ang mga nabubulok na<br />
basura kaysa isama ito sa mga di nabubulok.<br />
Hanapin ang recycling logo. Bilang mamimili makakatulong ang iyong kakayahang<br />
pumili at lumikha ng kaibahan. Paalala: Kung ang sa etiketa o’ product label,<br />
sinasabing ilang bahagi o’ porsyento lamang ng produkto ang na-rerecycle,<br />
o’ nagsasabing na ang produkto ay madaling lamang ma-recycle, ang ibig sabihin<br />
lamang ang produkto ay hindi naman talaga nare-recycle.<br />
Para sa mga matatalinong mamimili, ang paghahanap ng produktong mula sa<br />
recycle na gamit ay naging bahagi na ng kanilang pamimili. Halimbawa, maaari kang<br />
makahanap ng mga gamit – kabilang ang mga damit, kasangkapan sa bahay, maging<br />
laruan – na gawa sa papel na narecycle.<br />
34<br />
Noong taong 2007 nang<br />
magkaroon ng eleksyon<br />
sa Pilipinas at binaha ng<br />
maraming banner at<br />
poster ng ating bansa.<br />
Dahil dito, sinimulan ng<br />
Earthday Network<br />
Philippines ang kampanya<br />
na maisaayos ang mga<br />
basurang ito sa<br />
pamamagitan sa<br />
pagrerecycle ng mga ito,<br />
imbes na itapon lamang<br />
sa basurahan.<br />
Dito nabuo ang Earthday<br />
Village sewing facility sa<br />
Antipolo upang magawang<br />
bag ang mga lumang<br />
tarpaulin banner, poster at<br />
billboard na ginamit ng mga<br />
kumandidato sa panahon<br />
ng halalan. Sinimulan<br />
ng Earthday Village ang<br />
paggawa ng bag sa tulong<br />
ng mga residente sa Sitio<br />
Sampaguita, Brgy. Sta.<br />
Cruz, Antipolo City.<br />
Nagbigay sila ng libreng<br />
pagsasanay sa paggawa<br />
ng bag sa mga residente,<br />
at ang mga ito ay<br />
binabayaran din sa bawat<br />
bag na nalilikha. Nagkaroon<br />
ng pinagkukunan ng<br />
kabuhayan ang mga<br />
residente ng Sitio<br />
Sampaguita. Nakakautang<br />
pa ang mga ito para<br />
makabili ng sarili nilang<br />
makina upang sila ay<br />
makapagtrabaho sa bahay.<br />
Nakipag-ugnayan rin ang<br />
Earthday Village sa mga<br />
kumpanya,socio-civic<br />
organization at local na<br />
pamahalaan upang<br />
maipamahagi ng mga ito<br />
ang mga gamit nilang<br />
tarpaulin at magawang<br />
bag para sa mga batang<br />
nag-aaral sa pampublikong<br />
paaralan.
y o u t h X c h a n g e 35<br />
Pagtitipid<br />
sa<br />
Enerhiya<br />
“It is up to us as individuals to<br />
do what we can, however little<br />
that may be. Just because<br />
switching off the light on<br />
leaving the room seems<br />
inconsequential, it does not<br />
mean that we should not do it.”<br />
Sa mga nagdaang siglo, ang tao’y gumagamit likas-yaman ng daigdig na tila wala<br />
nang bukas. Simula ng Industrial Revolution, kaakibat ng paglago ng ekonomiya ang<br />
pagtaas ng konsumo sa enerhiya. Sa nakaraang 30 taon, tumaas ang pagkonsumo<br />
ng 85%. Sa susunod na 30 taon, tinataya pang tataaas ito ng dagdag na 60%<br />
-- may average annual growth rate na 1.7%, mas mababa lang ng kaunti sa<br />
tinatayang gross domestic product (GDP).<br />
Ang krudo at langis ang mga pangunahin nating pinagkukunan ng enerhiya ay<br />
tinatawag ring fossil fuels. Galing ito sa mga nabulok na bahagi ng mga hayop<br />
at halaman sa loob ng milyong-milyong taong pagkakabaon sa lupa. Ang mga fossil<br />
fuel, laluna ang langis, ay tinatayang magiging pangunahing pagkukunan ng enerhiya<br />
sa darating pang mga dekada, kung hindi magbabago ang nakagawiang pagkonsumo<br />
natin sa ngayon. Alinsunod sa sitwasyong ito, ang sektor ng enerhiya ay mananatilng<br />
pangunahing dahilan ng greenhouse gasses sa ating atmospera. Ang pagsunog sa<br />
mga fossil fuel ang nagdudulot ng carbon dioxide – tingnan ang tungkol dito sa<br />
susunod na bahagi – at sanhi rin ng tinatawag na acid rain.<br />
Ang sobrang paggamit din ng mga nasabing fuels ang nagdudulot ng<br />
dramatikong paglaki ng bilang ng Greenhouse Gasses (GHG) concentration<br />
sa ating kalawakan, na siya ring nagdudulot sa malawakang pagbabago ng klima.<br />
Paano? Kapag maraming init galing sa araw ang hindi makalabas sa ating atmospera<br />
ay nag-iinit ang ating planeta at sumisira sa natural na sistema ng klima – dulot<br />
nito’y mga negatibong konsekwensya sa pangkalahatang antas.<br />
[the 14th Dalai Lama,<br />
religious leader]<br />
International Energy Agency<br />
[www.iea.org]; Energy<br />
Information Administration<br />
[www.eia.doe.gov]<br />
Ang krudo ay isa sa<br />
pinakamahalagang pinagkukunan<br />
ng enerhiya sa buong mundo at<br />
nagbibigay ng humigit-kumulang<br />
na 36.4% ng pandaigdigang<br />
komersyal na pangangailangan sa<br />
enerhiya noong 2005. Mula sa :<br />
International Energy Agency,<br />
Energy Outlook 2006 [www.eia.<br />
doe.gov/oiaf/ieo/pdf/highlights.<br />
pdf].<br />
Mula sa International Energy<br />
Agency [www.iea.org]<br />
Sa pangunguna ng World<br />
Wildlife Fund, naitatag<br />
ang PARE NI JUAN o’<br />
Positibong Alternatibo<br />
ang Renewable Energy<br />
ni JUAN. Ang PARE ni<br />
JUAN ay isang signature<br />
campaign ng mga<br />
kabataan at iba pang<br />
NGO sa buong bansa<br />
upang mahikayat ang<br />
mambabatas na isabatas<br />
na ang RENEWABLE<br />
ENERGY BILL.<br />
Ganuonpaman, bagaman<br />
naging matagumpay ang<br />
signature campaign na ito,<br />
hindi naipasa ang<br />
RENEWABLE ENERGY BILL<br />
sa 13th Congress.<br />
Kailangang maging mas<br />
masigasig ang mga<br />
kabataan sa paghahanap<br />
ng mga mambabatas na<br />
magtataguyod ng mga<br />
batas pangkalikasan.<br />
Sumulat tayo sa mga<br />
senador o mga kongresista<br />
upang higit nilang makita<br />
na may ”voting power” ang<br />
isyung pangkalikasan.<br />
www...<br />
<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />
May 2,400 na komunidad pa sa<br />
Pilipinas ang walang kuryente.<br />
Dahil dito, sinimulan ng ilang<br />
kabataan ang Rural Light (www.<br />
rurallight.com) upang magbigay<br />
ng kuryente ilang komunidad<br />
sa pamamagitan ng renewable<br />
energy.
y o u t h X c h a n g e<br />
Kailangan nating bawasan ang ating pangangailangan sa papaubos ng pinagkukunang<br />
likas-yaman ng daigdig. Kailangan natin ng mga alternatibong pinagkukunan<br />
na tinatawag na renewable energy sources. Sa kasamaang palad, ang<br />
pinagkukunang-enerhiya tulad ng hangin, solar, geothermal, biomass, at hydroelectric<br />
ay hindi pa nagagamit nang malawakan. Bakit?<br />
36<br />
WORLD RESOURCES INSTITUTE:<br />
www.wri.org/wri/trends/index<br />
[http://rredc.nrel.gov/tidbits];<br />
[www.solardome.com];<br />
[www.solarnow.org/glossary];<br />
[http://solstice.crest.org/<br />
sustainable/index];<br />
[www.eren.doe.gov];<br />
[www.renewables.ca/main/<br />
main.php]; [www.fedarene.org];<br />
[www.energystar.gov]<br />
www.fuelcellpark.com<br />
Ang space at water heating ay<br />
kalimitan lamang sa malalamig<br />
na bansa. At ang 75% na bayad<br />
sa kuryente ay pagtataya sa mga<br />
bansang ito at hindi sa Pilipinas.<br />
Ganuonpaman, maari tayong<br />
makakuha ng aral tungkol sa<br />
isyung ito.<br />
Sa ibang bansa, tinatangkilik na<br />
ang paggamit ng mga “Green<br />
Building Materials” [www.<br />
designinggreen.com/english /<br />
index.htm]. Sa Pilipinas, nariyan<br />
ang Green Building Council na<br />
nagtataguyod ng mga materyales<br />
na environment-friendly.<br />
Ang mekanismong nangangasiwa sa presyo ng enerhiya ay isang kumplikado at<br />
marahas na usapin: ang halaga ng fossil fuel tulad ng langis ay masasabing mura<br />
laluna’t hindi ikinokonsidera ang ilang mga pangkalikasan at panlipunang<br />
halaga kaugnay sa pagkuha, distribyusyon, at paggamit nito. Sa kabilang banda, ang<br />
mga pinagkukunang-enerhiya na “carbon-free” (mga maka-kalikasang pamamaraan<br />
na tulad ng mga renewable energy) ay mas mahal dahil ito’y bago pa lamang at hindi<br />
pa ganuon karami ang gumagamit para mapababa ang gastos (sa pagpapagawa at<br />
pangangasiwa). Ngayon, paano ba natin masasagot ang kabalintunaang ito?<br />
Kailangan natin ng mga polisiya o batas na hihikayat sa pribadong sektor na<br />
mamuhunan sa mga renewable sources upang sa ganoon, lumawak sa merkado ang<br />
mga ito at bumaba ang halaga. Gayundin, dapat na bigyang presyo ang mga fossil<br />
fuel batay sa totoong halaga nito alinsunod sa banta sa ating lipunang lumilikha<br />
at gumagamit nito.<br />
Ang enerhiya ay mahalaga sa halos lahat ng ating ginagawa, kasama ang pagluluto<br />
ng pagkain, pagpapatakbo sa mga airconditioner sa ating mga bahay o establisyemento<br />
o pagbibigay ng kuryente sa mga industriya. Ngunit, ang paggamit ng enerhiya<br />
ng ating planeta, paglikha nito at pagtapon ay may kaakibat na masamang resulta.<br />
Sunod sa kotse, ang mga power plant ang pinakamalaking sanhi ng polusyon<br />
sa mundo.<br />
Ang pagtitipid ng enerhiya ay isang malaking isyu na nangangailangan ng<br />
global at indibidwal na solusyon. Marami tayong magagawa araw-araw para mapababa<br />
ang konsumo ng ating enerhiya. Tandaan natin na ang pagtitipid sa kuryente ay<br />
pagtitipid din sa ating salapi!<br />
Ang pagpapainit (o pagpapalamig) sa tubig at lugar ay bumubuo ng 75% ng ating<br />
bayad sa kuryente. Ang pagtaas ng halaga ng kuryente ay dapat magpaalala sa atin<br />
ukol sa wastong paggamit ng enerhiya.<br />
Hakbang Pasulong<br />
Narito ang ilang puntos upang mapababa ang kuryente sa bahay:<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
Palitan ang bombilya ng compact fluorescent lamp, at ang makakapal na fluorescent lamp (T12) ng maninipis<br />
na fluorescent lamp (T8);<br />
Sa pagbili ng aircon o refrigerator, hanapin ang “Energy Efficient factor” (EEF) label, mas mataas ang EEF,<br />
mas mahusay at mas matipid sa konsumo ng kuryente;<br />
Gumamit ng mas maliit na electric fan sa kwarto kung kinakailangan at kung kinakailangan, sa isang direksyon<br />
lang ang hangin;<br />
Huwag hayaaang kumapal nang labis sa ¼ pulgada ang yelo sa freezer;<br />
Mainam na gawin ang pamamalantsa sa umaga kung kalian malamig ang panahon at maliwanag; at<br />
Huwag gumamit ng maliit na kawali sa malaking electric stove. Ang sobrang apoy na sumusobra sa laki ay<br />
nawawala lamang sa hangin.<br />
Sanggunian: Brochure na “Cutting your Electric Bills”, “ at “Tipid Tips Sa Bahay”, mula sa Department of Energy<br />
Consumer Welfare and Promotion Office (www.doe.gov.ph)
y o u t h X c h a n g e 37<br />
Lagay ng<br />
Panahon<br />
“Those who still claim that<br />
global warming is not caused by<br />
the greenhouse effect through<br />
human activities are a bit like<br />
people still believing that the<br />
earth is flat.”<br />
[Gerhard Berz, scientist]<br />
Ang pinsala sa ating hangin at klima ay tilang malaking problema, kung kaya’t ang<br />
ating unang reaksyon ay magtanong: ano ang malaking magagawa ng indibidwal?<br />
Ngunit ang pagbabago ay kinakailangan sa lalong madaling panahon. Ang Global<br />
Warming at ang pagninipis ng ozone layer ay dalawang magkaibang<br />
problema. Sila ay napag-uugnay sapagkat pareho itong may kinalaman sa kalidad<br />
ng atmospera at may direktang epekto sa ating kalusugan at sa kalusugan ng<br />
ating planeta. Kung wala tayong gagawin, tayo ay nahaharap sa isang malaking<br />
trahedya.<br />
Ang butas sa ozone layer. Ang ozone ay isang uri ng nakalalasong elemento<br />
kapag nasa lupa. Ngunit kapag ito’y nasa nakapailanlang 25 kilometrong sa taas,<br />
ito’y pumapalibot sa planeta bilang proteksyon natin sa init ng araw. Ang layer na<br />
ito ay mahalaga sa ating buhay sa daigdig. Hinahadlangan nito ang mapaminsalang<br />
ultraviolet na liwanag (UV rays) mula sa araw na siyang nagdudulot ng kanser sa<br />
balat at kapansanan sa mata. Ito rin ay nakakapaminsala sa mga halaman<br />
at hayop. May mga gas na nakakasira sa ozone at patuloy na nagiging aktibo at<br />
mapaminsala sa ating stratosphere sa loob ng 111 taon.<br />
Ang mga gas na nakakasira sa<br />
ozone ay unang ginamit sa ating<br />
mga refrigerator at sumunod<br />
ay sa airconditioner.Ang ibang<br />
gamit ng CFCs ay sa mga aerosol.<br />
Para sa karagdagang kaalaman,<br />
sumangguni sa UNEP DTIE Energy<br />
and OzonAction Unit- www.unep.<br />
fr/ozonaction.<br />
“Limilipas ang panahon<br />
kasabay ng ating gunita ang mga<br />
puno’t halaman bakit kailangang<br />
lumisan”<br />
- mula sa kantang “Kanlungan”<br />
ni Noel Cabangon<br />
Hakbang Pasulong<br />
Sa pamamagitan ng maliliit na pamaraan, makokontrol natin ang pagbabago ng klima at<br />
pagnipis ng ozone:<br />
www...<br />
<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />
*Tigilan ang paggamit ng aerosol o spray—Bagaman hindi na ito nagtataglay ng<br />
CFC, nagtataglay pa rin ito ng mga kemikal na nagdudulot ng polusyon at hindi rin ito<br />
mare-recycle.<br />
*Siguraduhin na ang bagong refrigerator ay nagtataglay ng nabawasang dami ng<br />
CFC o mas mabuti ay walang CFC.<br />
*Bawasan ang paggamit ng kotse o sasakyang de-motor. Ang kotse ang<br />
pinakamalaking pinagkukunan ng sobrang Carbon dioxide at iba pang greenhouse gas.
y o u t h X c h a n g e<br />
Ang UNEP, UNESCO at WHO ay<br />
nakagawa ng isang programa<br />
upang maituro ang mga<br />
simpleng pamamaraan ng<br />
pangangalaga sa ozone layer.<br />
[www.unep.fr/ozonaction/topics/<br />
children.htm]<br />
Taong 1985 nang matuklasan ng mga syentipiko ang butas sa ozone layer. Ang butas<br />
na ito ay nasa itaas na bahagi ng Antartika at patuloy na lumalaki. Sa ngayon,<br />
tinatayang 10% ng ozone ng mundo ay nasira na. Ang mga CFCs ang dahilan ng<br />
pagkasirang ito ng ozone layer.<br />
Ang mga mauunlad na bansa ay nagkasundong bawasan ang mga mapaminsalang<br />
kemikal sa ozone. Ito ay sa pamamagitan ng pagbabawal sa mga ito o tuluyang<br />
pagtigil sa produksyon nito. Bagaman sa mga papaunlad pa lamang na bansa<br />
(developing countries), maaaring gamitin ang mga kemikal na ito hanggang 2010.<br />
38<br />
Para sa karagdagang<br />
impormasyon:<br />
Intergovernmental Panel on<br />
Climate Change[www.ipcc.ch];<br />
UN Framework Convention on<br />
Climate Change [http://unfccc.<br />
int/2860.php]; World<br />
Metereological Organisation<br />
[www.wmo.ch/index-en.html];<br />
UNEP/GRID [www.grida.no].<br />
Tingan rin ang mga sumusunod:<br />
[http://pacinst.org/global<strong>change</strong>.<br />
org]; [www.greenpeace.org/<br />
international/campaigns /<br />
climate<strong>change</strong>].<br />
Hindi pa lubos na huli para kumilos. Ang nasirang ozone layer ay maaaring mapalitan<br />
kung babawasan natin ang paggamit ng mga kemikal na magpapanipis sa ozone.<br />
Subalit, kung lahat ng kemikal na ito ay ipagbabawal sa lalong madaling panahon,<br />
kakailanganin pa rin nating maghintay ng 40 taon para muling bumalik sa dati ang<br />
ozone layer.<br />
Global Warming. Sa nagdaang 100 taon, ang ang pangkaraniwang temperature<br />
sa mundo ay tumaas ng humigit-kumulang ½ºC. Ang pinakamakikitang epekto nito<br />
ay ang pagkatunaw ng mga yelo: ang mga glacier ay natutunaw at lumiliit – sa<br />
Antartica, Chile, Peru, sa bulubudukin ng Alps at Himalayas.<br />
Ang Intergovernmental Panel On Climate Change (IPCC) ay nagsasabing ang planeta<br />
natin ay nagiging mas mainit dahil sa mga taong gumagamit ng fossil fuel para sa<br />
mga milyon-milyong pagawaan at pabrika, mga sasakyan, mga plantang nagpapainit<br />
o nagpapalamig. Ang mga ito’y nagbubuga ng Greenhouse Gasses (GHG)<br />
tulad ng carbon dioxide (CO2), methane, nitrous oxide at fluorinated gas sa ating<br />
atmospera.<br />
Tinataya ng IPCC na kapag hindi tayo kumilos, ang surface temperature ng ating<br />
planeta ay tataas pa ng 6.4ºC sa pagtatapos ng siglong ito. Ang temperaturang<br />
ito’y magiging sanhi ng seryosong pagkawasak ng mundo tulad ng pagkatunaw ng<br />
mga glacier. Ang pagtaas naman ng sea level ng 18-59 cm ay magdudulot ng mga<br />
pagbaha sa mga mabababa at baybaying lugar. Magkakataliwas na sama ng panahon<br />
ang susunod: ang mga bagyo, pagbaha, tagtuyot ay magiging madalas,<br />
www...<br />
<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />
‘Looking ahead’, the 9th<br />
thematic room, collects most of<br />
the energy-related case studies<br />
[choose positive energy!] -<br />
[lighting up lives] - [Soweto’s<br />
house]. Also see ‘Looking for<br />
a place’ for an interesting case<br />
study on sustainable building<br />
[Bedzed].<br />
In the Dep’t store you’ll find<br />
plenty of energy-saving products<br />
& services. To mention just a<br />
few: [portable solar system] -<br />
[ecological wall boilers] - [solar<br />
camp fridge] - [solar-dynamo<br />
radios].<br />
The Trainer’s room offers two<br />
classwork activities focused on<br />
energy: [household energy<br />
audit] and [burn it up!]. This last<br />
one has been designed to raise<br />
students’ awareness about the<br />
huge gap between industrialised<br />
and developing countries in<br />
terms of energy access and<br />
consumption.<br />
‘Working for a better world’ is<br />
not just a slogan. In the Career<br />
compass section get examples of<br />
people/orgs that focus on energy<br />
for tomorrow: [Fabio Rosa]<br />
- [Ashden awards] - [Smart<br />
municipality].
y o u t h X c h a n g e 39<br />
malawakan at matindi. Higit na maapektuhan dito ang Aprika. Sa darating na 2085,<br />
sa pagitan ng 25% hanggang 40% na species habitat ay maaaring mawalan nang<br />
tuluyan.<br />
Kaya’t ang Kyoto Protocol ay nalikha at tumatayo sa pandaigdigang pangako na<br />
bawasan ang CO2 sa hangin ng 5% (kumpara sa 1990) sa pagitan ng 2008-2012.<br />
Nagkaroon ito ng higit na puwersa noong Pebrero ng 2005 at sa pagtatapos ng 2006,<br />
ito’y naratipika ng 168 na bansa.<br />
Maaari pa nating mabawasan ang pagkasira dulot ng pagbabago ng klima kung<br />
mababago lamang nating ang ating pamamaraan ng paglikha at pagkonsumo.<br />
Pagbabawas sa pagkonsumo ang isa sa pangunahin nating magagawa. Ayon sa<br />
mga dalubhasa, ang pandaigdigang pagbabawas ng CO2 ng 60% hanggang<br />
80% (gamit ang 1990 bilang pamantayan) ay talagang kinakailangan pagdating<br />
ng 2050. Ang halaga para magawa ito ay dapat na maging bahagi ng 3% ng<br />
pandaigdigang GDP sa pagdating ng 2030. Mas magiging mahal ang kawalan ng<br />
aksyon dahil kapag hindi tayo kumilos, ang 2.5ºC na pagtaas ng temperatura ay<br />
hihila ng 0.5 hanggang 2% ng kabuang GDP, mas mataas pa sa mga mga<br />
mayayamang bansa.<br />
Subalit dahil marami sa mga pagbabago ang hindi na maibabalik pa sa dati, maraming<br />
eksperto sa pampubliko at pribadong sektor ay nagsusulong ng ‘adaptation’<br />
bilang tugon. Sa madaling salita, ito ay ang paglikha ng mga stratehiya at inisyatiba<br />
upang mapangasiwaan ang mga dulot na epekto likha ng pagbabago ng klima na<br />
kinaharap na ngayon ng ating lipunan.<br />
Dahil sa matagal na panahon na tayo’y gumagamit ng fossil fuel, hindi gaanong<br />
naisulong ang pagbabago ng ating pananaw tungo sa paggamit ng mas malilinis at<br />
alternatibong pagkukunan ng enerhiya. Kung kaya’t patuloy pa rin ang ating pagasa<br />
sa mga datihang mapagkukunan ng enerhiya at dahil dito nakararanas tayo ng<br />
mga problema sa kalusugan at sa ating planeta. Kinakailangan nating mamuhunan ng<br />
mas maraming panahon, pera, at kakayahang pantao upang ang renewable energy<br />
ay maging kapaki-pakinabang at alternatibo sa mga fossil fuel.<br />
Para sa karagdagang<br />
impormasyon tungkol sa Kyoto<br />
Protocol, Kyoto Protocol: [http://<br />
unfccc.int/essential_ background/<br />
kyoto_protocol/items/2830.php]<br />
Ayon sa UN IPCC, ang<br />
pagbabawas ng CO2 ay<br />
imposible, ngunit tinutukoy nito<br />
ang uri ng pagbabawas ng<br />
polusyon na kinakailangan upang<br />
mahinto ang global warming.<br />
[www.hm-treasury.gov.uk/<br />
media/8AC/F7/Executive_<br />
Summary.pdf];[http://unfccc.<br />
int/files/press/backgrounders/<br />
application/pdf/factsheet_<br />
adaptation.pdf];[http://<br />
ipcc-wg1.ucar.edu/wg1/<br />
Report/AR4WG1_Pub_SPM-v2.<br />
pdf]Summary for policy makers<br />
of IPCC’s AR IV, p.12 table 10.7,<br />
and [http://news.bbc.co.uk/2/hi/<br />
science/nature/6620909.stm].<br />
Yosi Kadiri<br />
Binigyan rin ng papuri ng<br />
World Health Organization<br />
ang lungsod ng Makati<br />
para sa epektibong<br />
implementasyon ng<br />
Revised Anti-Smoking<br />
Ordinance of Makati, o ng<br />
Ordinance No. 2002-090.<br />
Ang nasabing ordinansa<br />
ay nagbabawal sa<br />
paninigarilyo sa lungsod<br />
sa lahat ng pampublikong<br />
lugar, at kahit pa sa loob<br />
ng pampublikong<br />
sasakyan. Bahagi rin ito<br />
sa ulat ng WHO na anim<br />
na tao ang namamatay<br />
kada minuto sa sakit na<br />
Tubercolosis. Sa talang<br />
ito, 40% ang kabataan na<br />
nasa edad 19 hanggang<br />
32. Dahil dito, hinuhuli<br />
at pinagmumulta ang<br />
sinumang nahuhuling<br />
lumabag sa ordinansa. Kaya<br />
para sa mga yosi kadiri,<br />
lumayo sa siyudad ng<br />
Makati. O mas mabuting<br />
tumigil na lang sa<br />
paninigarilyo nang hindi<br />
ma-trobol. Nawa’y maging<br />
ehemplo ito sa maraming<br />
lungsod sa bansa.<br />
(Maaring isangguni sa<br />
www.makati.gov.ph/portal/<br />
news/view_news.jsp?news_<br />
id=623)<br />
Sa ibang bansa, ang NIKE ay isa<br />
sa mga kumpanyang tumulong<br />
sa programa ng World Wildlife<br />
Fund na Climate Savers<br />
Program.(www.nikebiz.com;<br />
www.panda.org/climate/<br />
savers). Sa Pilipinas, patatag<br />
nang patatag ang partisipasyon<br />
ng business community sa<br />
usaping pangkalikasan—nariyan<br />
ang League of Corporate<br />
Foundations (LCF) na<br />
nakikilahok hindi lamang sa<br />
isyung may kinalaman sa<br />
edukasyon, kalusugan,kabataan<br />
at kabuhayan, ngunit maging sa<br />
kalikasan. Sa ginanap na CSR<br />
Expo 2007 ng LCF, malaking<br />
bahagi ng naitampok na usapin<br />
ang isyung pangkalikasan
y o u t h X c h a n g e<br />
40<br />
“Energy Technology Perspectives -<br />
scenarios and strategies to 2050”,<br />
International Energy Agency, Paris<br />
2006. [www.iea.org/Textbase/<br />
npsum/ enertech 2006SUM.pdf]<br />
www...<br />
<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />
Hakbang Pasulong<br />
Narito ang ilang puntos upang mapababa ang kuryente sa bahay:<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
Iwasang Gumamit ng aerosol o’ spray. Bagaman hindi na ito nagtataglay ng CFCs,<br />
nagtataglay pa rin ito ng mga nakakapolusyong kemikal na hindi naman pwedeng<br />
i-recycle;<br />
Kapag bibili ng bagong refrigerator, Siguraduhing ito ay nagtataglay ng mas<br />
mababang antas ng CFC, o’ mas mabuti ay walang CFCs. Tawagan o’ sulatan<br />
ang mga gumagawa ng refrigerator, at hingin sa kanila na gawing CFC-free ang mga<br />
refrigerator natin. Kinakailangang nare-recycle din ang ating mga refrigerator;<br />
Bawasan ang paggamit ng kotse o’ sasakyang de-motor. Malaki ang binubugang<br />
CO2 at greenhouse gas ng kotse;<br />
Bumili ng lokal at napapanahon (seasonal) na produkto, kung maari. Mas maraming<br />
polusyon ang nalilikha ng mga pagkaing wala sa panahon sapagkat maaring pinalaki<br />
ito sa pilit sa pamamagitan ng artipisyal na kemikal o’ kinuha pa sa malayong lugar;<br />
Kapag hindi naman gaanong mainit, huwag nang gumamit ng airconditioner;<br />
Patayin ang ilaw! Ang pagpapailaw sa isang walang taong opisina magdamag ay<br />
katumbas ng enerhiyang kinakailangan upang painitin ang 1,000 na baso ng kape;<br />
Tanggalin sa pagkakasaksak sa kuryente ang mga gamit sa bahay na hindi naman<br />
ginagamit.<br />
Sa ngayon, dahil sa mga negosyo ng ilang kumpanya at sa dumaraming bilang ng<br />
mamimili, ang renewable energy ay kabahagi na ng 18% ng energy mix.<br />
Inaasahan pa itong lalaki ng 23% sa taong 2050 at 34% sa pinakapositibong senaryo<br />
sa mga darating na taon.<br />
Mapa tungkol man ito sa ozone o sa pagbabago ng klima, bilang responsableng<br />
mamimili, mayroon kang malaking papel: sa pamamagitan ng iyong positibong<br />
aksyon, ang mga tagahanga ng sustenableng pamumuhay ay lalago pa! Ang mga<br />
makakapangyarihang kumpanya ay mahihirapang panatilihin ang kanilang posisyon<br />
kung hindi nila tayo papansinin. Makialam ka, magtanong tungkol sa mga polisiya<br />
ukol CO2! At huwag kalilimutang pansinin ang iyong pamumuhay.<br />
Do you know what the link is<br />
between global warming and<br />
depletion of the ozone layer?<br />
How can your consumption habits<br />
contribute to reducing/increasing<br />
global warming?<br />
Go to the Test & play section and<br />
test your knowledge on such a<br />
complex issue [Global warming].<br />
What are people trying to do<br />
to reduce the damage? In<br />
‘Carrying the torch’, you<br />
will find case studies where<br />
environmental education plays a<br />
key role [educar forestando] -<br />
[environment’s caretakers].<br />
Climate <strong>change</strong>s have another<br />
terrible consequence: the swollen<br />
ranks of environmental refugees<br />
could double to 50 million in just a<br />
few years time... See [a rest far<br />
from home] in the ‘Looking for a<br />
place’ thematic room.
y o u t h X c h a n g e 41<br />
Magtipid<br />
sa Tubig,<br />
Ligtas na<br />
Tubig<br />
“Many of the wars in this<br />
century were about oil,<br />
but those of the next century<br />
will be over water.”<br />
[Ismail Seragelgin,<br />
World Bank, 1995]<br />
Umiinom tayo, naliligo, naghuhugas ng pinggan, damit, bahay at kotse. Ang katawan<br />
ng tao ay binubuo halos ng tubig. Ang mga tanim ay hindi lalago kung walang tubig.<br />
Sa katunayan, ito ay mahalaga upang mabuhay ang lahat ng nilalang. Tayo ay<br />
maaaring mabuhay ng isang buwan na walang pagkain, ngunit kung walang tubig,<br />
tayo’y aabot lamang hanggang 5-7 araw.<br />
97% ng tubig sa mundo ay nagmumula sa karagatan, hindi ito nagagamit ng tao.<br />
Mas maliit pa sa 1% ang tubig ng mundo ang pwedeng inumin at gamitin sa iba<br />
pang kadahilanan, tulad ng agrikultura at industriya. Ang mga tubig na ito ay galing<br />
sa ilog, dam, at ilalim ng lupa.<br />
Tumataas ang pagkonsumo ng tubig sa buong mundo. Ang pangangailangan natin<br />
sa malinis na tubig at pinagkukunan nito ay maaaring maging isang napakahalagang<br />
isyu sa mga darating na taon.<br />
Rainforestation ng Haribon:<br />
Rainforest, hindi reforestation.<br />
Madalas sumasagi sa ating isipan<br />
na ang Reforestation ay simpleng<br />
pagtatanim lamang ng puno.<br />
Lingid sa ating kaalaman, mas<br />
mahalaga sa pagtatanim ang<br />
pagtukoy sa mga likas na puno na<br />
tumutubo sa isang partikular na<br />
gubat. Rainforestation ang<br />
iminungkahing solusyon ng<br />
Haribon na nagpapanukalang mga<br />
puno lamang na likas (native) sa<br />
isang gubat ang pinakamainam<br />
itanim Bukod sa mas madaling<br />
pamilyar sa sariling gubat,<br />
nakatutulong din ang native na<br />
puno para patatagin ang lifesupport<br />
system ng nasabing<br />
gubat. Sa susunod na mag-tree<br />
planting, alamin ang puno na likas<br />
sa lugar na tamtamnan nyo. Mula<br />
sa: A Forest is More than Just a<br />
Collection of Tress:<br />
RAINFORESTATION:Haribon<br />
Foundation Interactive Kit<br />
“FROM THE RIVER OF YOUR<br />
GARBAGE JUICE.”<br />
Stephanie Tan, Youth Leader and<br />
Environmentalist<br />
Photography by Ash Castro<br />
Patubig Para Sa Bohol<br />
Kumpara sa ibang<br />
estudyanteng kaedad nila,<br />
mas maliit daw ang mga<br />
kabataan ng Baclayon sa<br />
Bohol, ayon sa kanilang<br />
guro. Dala marahil ito ng<br />
masaklap na sitwasyon na<br />
ang mga bata sa Baclayon<br />
na kailangang tumulong<br />
sa kanilang pamilya sa<br />
pagkuha ng tubig sa<br />
bayan sa pamamagitan ng<br />
pag-iipon at pagbubuhat<br />
ng galon-galong tubig<br />
tuwing sila’y uuwi mula<br />
paaralan. Sa bayan ng<br />
Baclayon, matagal nang<br />
suliranin ang kawalan ng<br />
pagkukunan ng malinis<br />
na tubig. Kilu-kilometro<br />
ang tinatahak ng mga nais<br />
makasalok ng tubig mula<br />
sa karatig-bayan. : Walang<br />
poso, gripo, balon o ipunang<br />
tangke sa mga liblib na<br />
lugar ng Baclayon.<br />
Nagkaroon ng pag-asa ang<br />
mga mamayan dito nang<br />
tumulong ang grupong<br />
MAMA (Mangool Active<br />
Mother’s Association)<br />
mga nanay na humiling<br />
ng tulong sa PEF para sa<br />
pagkakaroon ng patubig sa<br />
Baclayon. Taong 2005 ay<br />
napagbigyan ang kanilang<br />
hiling na pondo para sa<br />
paglalatag ng daluyan<br />
ng tubig at pagtatayo<br />
ng water tank. Umani<br />
ang proyekto ng suporta<br />
at tulong mula sa ibang<br />
NGO at ng pamahalaan.<br />
(Halaw mula sa panulat<br />
ni Michael Cañares, PEF<br />
Visayas. Inilimbag sa<br />
Creating Access Through<br />
Partnerships: PEF Report<br />
2005)
y o u t h X c h a n g e<br />
A karaniwang golf course sa<br />
mainit na bansa tulad ng Thailand<br />
ay nangangailangan ng 1,500 kg<br />
ng kemikal na pampataba/fertilizer,<br />
pestisidyo at herbicides kada<br />
taon at gumagamit ng tubig na<br />
maaring nang gamitin ng 60,000<br />
residente.<br />
[www.waterweb.org]<br />
Base sa lumalaking pangangailangan, ang tubig na ating ginagamit ay maaaring<br />
mawala sa ilang kritikal na lugar sa mga darating na panahon. Sa taong 2025, 2/3 ng<br />
kabuang populasyon ng mundo ay maaaring humarap sa seryosong kakulangan<br />
sa patubig.<br />
Malaking bahagi ng populasyon ng mundo na humigit kumulang na 2.4 bilyong<br />
katao ay walang pinagkukunan ng malinis at ligtas na tubig. Mahigit sa apat na<br />
bilyong tao sa buong daigdig ang walang dumadaloy na tubig sa kanilang bahay. Sa<br />
ibang bahagi ng Aprika, ang mga kababaihan at bata ay nagdadala ng 20 litrong<br />
tubig sa loob ng limang oras mula sa pinakamalapit na pinagkukunan nila ng<br />
tubig. Samantalang sa mga industriyalisadong bansa, ang karaniwang bahay na may<br />
limang katao ay gumagamit ng 640 litro tubig araw-araw.<br />
Ang bilang na ito ay nakakagulat, at may posibilidad na magkaroon tayo ng ‘di<br />
mapipigilang trahedya kung hindi tayo magtitipid sa tubig at seryosong mangangalaga<br />
rito.<br />
Noong 1960, nagsimulang<br />
bumaba ang daloy ng tubig sa<br />
dagat na ito. Kinain ng irigasyon<br />
ang 90% ng natural na daloy ng<br />
tubig mula sa Tian Shan sa<br />
Sentral Asya. Dahil dito,<br />
naapektuhan ang Dagat Aral.<br />
[http://enrin.grida.no/aral/<br />
main_e.htm]<br />
Ilang mga pag-aaral ang ngayo’y nagbibigay atensyon sa ekonomikong kahalagahan<br />
ng freshwater ecosystem tulad ng wetlands (tubig na may bakawan), lawa at mga<br />
ilog. Sa kabila ng kanilang kahalagahan, marami sa mga freshwater ecosystem sa<br />
daigdig ay nanganganib na mawala. Sa loob lamang ng 30 taon, ang dagat Aral –<br />
ang dating pang-apat sa pinakamalalaking lawa sa buong mundo – ay lumiit ng mas<br />
maliit sa kalahati nitong sukat at naging sing-alat na ng dagat.<br />
Ang mga mayayamang bansa ay sinasabi ring regular na nagdudumi ng mga<br />
katubigan, ilog, at dagat at nagdadala sa mga lugar na ito sa higit pang panganib.<br />
42<br />
Tunay na presyo ng<br />
Bottled Water<br />
Ang<br />
pandaigdigang<br />
konsumo ng<br />
bottled<br />
water ay<br />
umabot sa<br />
154 bilyong<br />
litro (41<br />
bilyon galon) noong<br />
2004, tumaas ng 57%<br />
mula sa 98 bilyong litro<br />
na nakonsumo noong<br />
1999. Kahit sa mga<br />
lugar kung saan ang<br />
tubig mula sa gripo ay<br />
ligtas namang inumin,<br />
patuloy na tumataas ang<br />
demand ng bottled water,<br />
na nagdudulot nang hindi<br />
naman kailangang basura<br />
at enerhiya. Bagaman<br />
sa mayayaman at<br />
industriyalisadong bansa,<br />
ang bottled water ay hindi<br />
naman mas mainam o<br />
ligtas kaysa sa tubig sa<br />
gripo, mas mahal pa rin ito<br />
ng 10,000 ulit. Sa halagang<br />
US$2.50 kada litro ($10<br />
kada galon), ang bottled<br />
water ay mas mahal pa sa<br />
gasolina.<br />
Ang Estados Unidos ang<br />
nangungunang konsyumer/<br />
mamimili ng bottled water,<br />
ang mga Amerikano ay<br />
umiinom ng 26 bilyong litro<br />
noong 2004 o’ tinatayang<br />
isang baso kada tao kada<br />
araw. Ang Mehiko ang<br />
sumunod na malakas<br />
komonsumo sa tayang 18<br />
bilyong litro. Ang Tsina<br />
at Brazil ang sumunod,<br />
malapit sa 12 bilyon<br />
pareho. Panglima ang<br />
Italya at pang-anim ang<br />
Alemanya, na gumagamit<br />
ng mahigit 10 bilyon.<br />
Kabaligtaran ng tubig<br />
na galing sa gripo o tap<br />
water na napapamahagi<br />
sa pamamagitan ng<br />
episyenteng imprastruktura,<br />
ang pagdadala at paglalako<br />
ng ng bottled water sa<br />
malalayong lugar ay<br />
nangangailangan ng<br />
pagsunog ng malaking<br />
bahagi ng fossil fuel. Mahigit<br />
¼ ng lahat ng bottled<br />
water ay lumalabas ng mga<br />
bansa para makarating sa<br />
mga konsyumer nito sa<br />
pamamagitan ng bangka,<br />
tren o trak.
y o u t h X c h a n g e 43<br />
Araw-araw, ang mga tao ay nagpapakawala ng polusyon sa iba’t ibang bahagi ng<br />
water cycle: mula sa pagdaloy ng tubig sa mga estero’t kanal hanggang sa paglabas<br />
nito sa dagat mula sa mga ilog dala-dala ang mga mapanganib na kemikal.<br />
Ang kalidad ng tubig ay singhaliga sa dami nito sa mga papaunland at mauunlad<br />
nang bansa. Ayon pa sa pag-aaral ng World Health Organization, ang<br />
bansang United Kingdom ay lumagpas sa sinasabing ‘Acceptable Daily Intake’ sa<br />
mga pestisidyong ginamit nito sa kapaligiran. Mahaba ang listahang ito kabilang<br />
ang herbicide (pamatay damo), nitrates, phosphates, lead, oil at iba’ ibang pang<br />
kemikong industriyal.<br />
World Health Organization,<br />
Guidelines for Drinking-water<br />
Quality, Third Edition 2004, ISBN<br />
92 4 154638 7 o’ [www.who.int/<br />
water_sanitation_health/dwq/<br />
guidelines/en]. Tingnan rin ang<br />
Pesticides Action Network UK<br />
[www.pan-uk.org].<br />
Hakbang Pasulong<br />
Makakagawa tayo ng pagbabago kung babaguhin natin ang paggamit ng tubig. Kapag mas kaunti ang<br />
tubig sa ilog, mas mataas ang konsentrasyon ng polusyon. Ano ang dapat nating gawin para maligtas<br />
ang tubig?<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
Gumamit ng tabo at balde imbes na mag-shower. Mas nakokontrol natin ang paggamit ng tubig<br />
sa ganitong paraan.<br />
Madalang labhan ang mga damit, laluna ang pantalon. Kung minsan, hindi naman talaga<br />
marumi ang ating damit. Kailangan lang itong pahanginan. Sa ganoong paraan, magtatagal<br />
pa ang ating damit.<br />
Huwag itapon sa indoro ang mga sanitary napkin o pasador, diaper at condom. Gayunpaman,<br />
itapon ito nang maayos, laluna kung nakatira ka sa lugar malapit sa ilog o estero.<br />
Iwasang itapon basta-basta sa lababo ang mga kemikal sa bahay tulad ng langis, turpentine o<br />
pangtanggal ng pintura.<br />
Gumagamit rin ng fossil<br />
fuel sa pagrerepake ng mga<br />
bottled water. Ang<br />
pinakapalasak na plastik na<br />
ginagamit sa paggawa ng<br />
plastik na bote ng bottled<br />
water ay ang polyethylene<br />
terephthalate (PET),na<br />
mula sa krudo. Para<br />
masagot ang malaking<br />
demand ng mga Amerikano<br />
sa bottled water,<br />
kinakailangan ng higit 1.5<br />
milyong bariles ng langis<br />
kada taon (katumbas nito<br />
ang langis na kailangan<br />
para 100,000 na kotse sa<br />
Amerika kada taon). Sa<br />
buong mundo, kailangan ng<br />
2.7 milyon na toneladang<br />
plastik para malagyan ng<br />
bote ang tubig kada taon.<br />
Ang United Nations<br />
Millennium Development<br />
Goal for environmental<br />
sustainability ay<br />
naglalayong kalahatiin ang<br />
proporsyon/bilang ng mga<br />
taong walang sapat na<br />
akses sa malinis at ligtas na<br />
tubig na maiinom sa taong<br />
2015. Para makamit ito,<br />
kailangang doblehin ang<br />
$15 milyon kada taon na<br />
ginagastos ng mundo para<br />
sa malinis na suplay ng<br />
tubig. Bagaman mukhang<br />
malaki ang halagang ito,<br />
maliit ito kung tutuusin sa<br />
tinatayang $100 bilyong<br />
Tungo sa Sapat na<br />
Pagkonsumo : Imbes na<br />
bumili nang bumili ng<br />
mineral water, magbaon na<br />
lang ng water jug.<br />
ginagastos kada taon para<br />
sa bottled water.<br />
[www.earth-policy.org/<br />
updates/2006/Updates51.<br />
htm] Tingnan rin ang<br />
[www.panda.org/<br />
about_wwf/what_we_do/<br />
freshwater/news/index.<br />
cfm?uNewsID=2250]<br />
www...<br />
<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />
Tungo sa Sapat na<br />
Pagkonsumo :<br />
Imbes na bumili nang bumili<br />
ng mineral water, magbaon<br />
na lang ng water jug.
y o u t h X c h a n g e<br />
44<br />
Pagbiling<br />
walang<br />
hapdi<br />
Injustice anywhere is a threat<br />
to justice everywhere.<br />
[Martin Luther King,<br />
civil rights leader]<br />
[www.ilo.org/public/english/<br />
standards/ipec/simpoc/others/<br />
globalest.pdf]<br />
Batang Kasambahay<br />
Ang Republic Act 9231 o Anti-<br />
Child Labor Law ay nangangalaga<br />
sa kapakanan at karapatan ng<br />
kabataan. Sa batas na ito, isang<br />
kriminal na opensa ang<br />
pang-aalipin sa mga bata sa<br />
anumang mabigat na trabaho. May<br />
katulong o kasambahay ba kayo<br />
na menor-de-edad pa lamang? Sa<br />
Catanduanes na itinuturing na isa<br />
sa pinakamahirap na probinsya ng<br />
bansa, maraming mga recruiter<br />
ang nagsasamantala sa pagkuha<br />
ng mga menor de edad na<br />
katulong na inilalako sa Maynila.<br />
Sa ulat ng Visayas Forum,<br />
karamihan ng mga batang<br />
manggagawa ay mula sa<br />
pinakamahihirap na probinsya<br />
sa Pilipinas. Ang iba sa kanila ay<br />
walong taong gulang hanggang<br />
disi-sais anyos. Iligal ang pagkuha<br />
ng menor de edad na<br />
kasambahay, maaring makasuhan<br />
ng RE 9231 na may habambuhay<br />
na pagkabilanggo.(Para sa<br />
karagdagan impormasyon,<br />
tumungo sa website na www.<br />
visayanforum.org, may mga<br />
estadistika at tala ang<br />
organisasyon ukol sa mga batang<br />
kasambahay)<br />
Hindi naman makatotohanan na hindi na tayo bibili, ngunit ang pagtigil sa labis<br />
na pagbili ay mahalaga. Ang isyu ng Sustenableng Pagkonsumo ay hindi lamang<br />
sa pinsalang dulot sa kapaligiran ng ating paglikha at pagkonsumo. Ito rin ay may<br />
kaugnayan sa mga isyu ukol sa pinsalang dulot sa tao at lipunan ng labis na<br />
pagkonsumo.<br />
Hindi mabilang na kagamitan sa mga tindahan at tahanan ay gawa sa mga mahihirap<br />
na bansa dahil mas mababa ang pasahod ng mga multinasyonal na kumpanya sa mga<br />
manggagawa rito. Ngunit ang isyu rito ay kailangang maging patas sa bawat isa. Ang<br />
Sapat na Pagkonsumo ay nagsusulong sa panlipunang hustisya at pagrespeto sa<br />
pangunahing karapatan ng tao. Walang dapat ibukod sa isyung ito.<br />
Ang child labor ay isang malinaw na halimbawa kung bakit ang Sustenableng<br />
Pagkonsumo ay kailangang tingnan ang kondisyon at pangunahing karapatan ng<br />
taong bahagi sa produksyon ng mga produkto. Batay sa pagtataya ng International<br />
Labour Organization (ILO), sa buong mundo ay humigit-kumulang 211 milyong mga<br />
bata na nasa 5-14 taong gulang ang nagtatatrabaho na.<br />
Ayon sa ILO, dalawa sa limang bata sa Aprika (32% ng kabuuang populasyon o’ kp<br />
ng mga batang nagtatrabaho sa mundo), isa sa limang bata sa Asya (61% sa kp),<br />
isa sa anim sa Latin Amerika at isa sa tatlo sa Oceania. Sa Aprika, ang bilang<br />
ay lumalaki ng 1 milyon kada taon at tinatayang magiging 100 milyon sa taong<br />
2015.<br />
Ang tunay na pasabog<br />
Mahilig tayong bumili<br />
ng mga paputok tuwing<br />
sasapit ang Bagong<br />
Taon. Ngunit, sa likod<br />
ng nakakamanghang<br />
pasabog ay isang mapait<br />
na karanasan. Si Gerard,<br />
(di tunay na pangalan),<br />
ay limang taong gulang<br />
na taga-Bocaue, Bulacan.<br />
Nagtrabo sa pabrika<br />
ng paputok si Gerard<br />
dahil maliit lamang ang<br />
kinikitang pera ng kanyang<br />
ina. Bawat pulburang<br />
binabalot ng kanyang<br />
maliit na kamay, may<br />
katumbas na isang sentimo.<br />
Buong araw, lima hanggang<br />
anim na piso ang kanyang<br />
kinikita. Ngunit isang araw,<br />
nasunog ang pabrika dahil<br />
sa pagsisigarilyo ng isang<br />
katiwala. Nasunog ang ina<br />
ni Gerard. Pumutok ang<br />
ibinabalot na paputok ni<br />
Gerard. Sumabog ito sa<br />
kanyang mukha. Ngayon,<br />
walang paningin si Gerard.<br />
Madilim na ang kanyang<br />
pangarap. Bulag na ang<br />
kanyang pag-asa.<br />
(Ang kuwento ni Gerard<br />
ay tunay na nadokumento<br />
ng World Vision,<br />
isang organisasyon na<br />
tumutulong sa mga<br />
kabataan na makamit<br />
ang kanilang pangarap<br />
sa pamamagitan ng<br />
edukasyon. May pag-aaral<br />
ang www.visayanforum.org<br />
at World Vision ukol sa mga<br />
batang biktima ng child<br />
labor)
y o u t h X c h a n g e 45<br />
Sa India, libu-libong bata ang nagtatrabaho sa pagawaan ng posporo at paputok.<br />
Sila ay binabayaran sa halagang 48 hanggang 57 sentimong dolyar araw-araw. Sila<br />
ay nagtatrabaho ng 10-12 oras sa loob ng isang linggo. Sa Pakistan, tinatayang<br />
75% ng gumagawa ng karpet sa bansa ay mga batang babae na may edad 14<br />
pababa.<br />
Sa Zimbabwe, ang mga bata ay nagtatrabaho sa minahan. Maraming kumpanya<br />
ng minahan ang nagpapatrabaho sa mga bata upang minahin ang chromium at ginto.<br />
Walang Safety Standard ang mga kumpanyang ito at walang mga kagamitang<br />
pangproteksyon para sa mga manggagawa.<br />
Subalit, ito ay hindi lang problema sa mahihirap na bansa. Batay sa pag-aaral ng<br />
UNICEF, tinatayang 2.5 milyong and 2.4 milyong bata ang nagtatrabaho sa mga<br />
insutriyalisadong bansa at mga bansang nasa transisyon. Noong 2000, 170 milyong<br />
bata ang nasa mga mapapanganib na trabaho sa buong mundo.<br />
Ang mga kabataan ang kalimitang bahagi ng mahihirap na trabaho na hindi<br />
masyadong nangangailangan ng partikular na kakayahan (paggawa ng karpet,<br />
pananahi, paggawa ng posporo). Sila ang mas malapit sa mapanganib na<br />
kondisyon sa paggawa at kalimitang mas madaling masaktan. Mahabang oras silang<br />
pinagtatrabaho, at kumikita nang maliit at hindi pa nakakapag-aral.<br />
“Research on Girl Child Weavers<br />
in the Carpet Industry”, Rugmark<br />
Society Pakistan, 1999:<br />
[www.rugmark.org /news_facts]<br />
[www.unicef.org/ protection/files/<br />
child_labour.pdf]; [www.<br />
solidar.org/Document.asp?<br />
DocID=173&tod=44735]<br />
Tingnan din ang website ng US<br />
Department of Labor<br />
[www.dol.gov] at ng USA Bureau<br />
of Labor Statistics [www.bls.gov]<br />
Para sa karagdagang<br />
impormasyon sumangguni sa<br />
[www.ilo.org/public/english/<br />
standrads/ipec/simpoc/others/<br />
globalest.pdf]<br />
Inday! Palasak na pangalan<br />
ng katulong ang Inday sa<br />
pelikula o pangtelebisyon<br />
programang Pinoy. Kapag<br />
heavy drama, sinasaktansaktan,<br />
kapag naman<br />
comedy, binabatukan.<br />
Madalas pangit ang mukha<br />
ni Inday-mahina ang ulo,<br />
nakakatawa. ganito mo ba<br />
tratuhin ang mga katulong<br />
nyo sa bahay?<br />
Sa Pilipinas, 2 milyong bata<br />
na nasa edad 5-17 gulang<br />
ang nagtatrabaho sa isang<br />
delikadong kondisyon—mula<br />
sa media kit ng ABK<br />
Initiative na sinusuportahan<br />
ng United States<br />
Department of Labor.<br />
Pag-iskor laban sa child labor. Ang FIFA ay nagbibigay ngayon<br />
ng higit na suporta upang maitaguyod ang kahalagahan ng<br />
karapatang pangtao at edukasyon sa mga kabataan sa<br />
pamamagitan ng ilang nitong insentibo sa pandaigdigan nitong<br />
operasyon na nangangalaga sa kahalagahan ng karapatang<br />
pantao and edukasyon ng mga bata sa buong mundo. Isa sa<br />
mga programa nito ay may kaugnayan sa pagpapaba ng bilang<br />
ng kaso ng child labor. Ang International Labour Organisation<br />
(ILO) ay naglunsad ng programang ‘Elimination of Child<br />
Labour in the Soccer Ball Industry’ sa Atlanta noong<br />
1997 sa pakikipagtulungan ng gubyerno,manufacturer,<br />
FIFA, trade unions, at NGOs. [www.fifa.com/en/fairplay/<br />
index/0,1255,113478,00.html?articleid=113478]
y o u t h X c h a n g e<br />
Ang malungkot na katotohanan ay maraming mahihirap na pamilya sa buong mundo ang umaasa sa<br />
kinikita ng kanilang mga anak. Ang ilan pa ngang mambabatas ay naniniwala sa halaga ng trabaho sa buhay ng<br />
mga bata at kanilang pamilya, ngunit hindi para wakasan ang child labor. Kinakailangang mabigyang pansin<br />
ang isyu ng child labor.<br />
LUMAMPAS NA PAGKAKATAON<br />
Hindi lamang ang pisikal na kalusugan at kaligtasan ng bata ang nasasakripisyo dahil sa pagtatrabaho, maging<br />
ang karapatan nila. Isa sa mga ito ay ang pagkakataon nilang makapag-aral. Noong 2001, 115 milyon<br />
na bata ang lumiliban sa pag-aaral sa elementarya bago pa man sila magtapos ng ika-aapat na baytang. Layunin<br />
ng United Nations Millenium Development Goals na makapag-aral ang lahat ng bata bago mag 2015.<br />
Ang kawalan ng edukasyon ang simula ng mapaniil na siklo ng kahirapan. Kung walang edukasyon, wala ring<br />
pagkakataong makalaya sa sitwasyon ng mababang pasahod at kahirapan. Ang mas matagalang resulta ng child<br />
labor ay hindi nakakabuti. Ang mga kabataan ang kumakatawan sa pag-asa at kinabukasan ng anumang bansa.<br />
Ang ipagkait sa kanila ang edukasyon ay pagkakait rin sa yamang-pantao ng bansa. Ang mga nakapagtapos<br />
ng pag-aral at may mahusay na kasanayan pa naman ang kailangan ng isang umuunlad na bansa.<br />
46<br />
Ang World Vision<br />
Development<br />
Foundation (WVDF)<br />
at Plan International<br />
Philippines ay ilan<br />
lamang sa mga NGOs na<br />
tumutulong sa mga batang<br />
mahihirap upang matupad<br />
nila ang kanilang pangarap<br />
na makapagtapos ng<br />
pag-aaral.Hindi naman<br />
kailangan ng malaking<br />
halaga upang makatulong.<br />
Ang WVDF, halimbawa,<br />
ay may proyektong<br />
Sponsor-A-Child kung saan<br />
sa halagang P600 kada<br />
buwan<br />
ay makakatulong ka na<br />
sa pagpapaaral ng isang<br />
bata. Para sa karagdagang<br />
impormasyon, sumangguni<br />
sa mga sumusunod na<br />
website: www.worldvision.<br />
org.ph at http://www.<br />
plan-international.org/<br />
wherewework/asia/<br />
philippines/.
y o u t h X c h a n g e 47<br />
Sa 773 milyong tao, isa sa apat na mamamayan sa umuunlad o’ developing na bansa ay hindi marunong<br />
magbasa at magsulat. 2/3 sa kanila ay kababaihan. Nagkakahalaga ng karagdagang $6 bilyong dolyar<br />
ang kailangan para mabigyan ang bawat bata sa mundo ng pangunahing edukasyon, katumbas ito ng apat na<br />
araw na paggastos sa gawaing pangmilitar sa mundo o’ global military spending.<br />
Makakagawa tayo ng pagbabago sa pamamagitan ng pagmumulat sa mga mamimili, paghamon sa mga patakaran<br />
ng gobyerno at kumpanya at hindi pagbili sa mga produktong nakakasagasa ng isyung etikal. Ang mga<br />
mamimili ay maaari ring pumanig sa mga lumalakas na presensya ng mga fair trade organization. Ang mga<br />
ganitong organisasyon ay nagbibigay garantiya na ang mga produkto ay makakalikasan at nilikha nang walang<br />
pananamantala sa mga manggagawa.<br />
Ang child labor ay isa lamang sa mga malilinaw na aspeto ng mas malaking isyu ng kondisyon sa paggawa,<br />
karapatang pantao, hindi pagkakapantay-pantay sa kasarian at pangangailangan na kilalanin<br />
ang karapatan ng mga papaunlad at mahihirap na bansa upang magkaroon ng buhay na may dignidad at<br />
sustenable.<br />
[www.uis.unesco.org/ev_fr.php? ID=5275_201&ID2=DO_TOPIC]<br />
Sa pag-aaral ng<br />
Philippine Business for<br />
Social Progress noong<br />
2003, wala pa sa kalahati<br />
ng mga bata sa Mindanao<br />
ang nakakatapos ng<br />
elementary at wala pa<br />
sa 35% ang natatapos<br />
ng highschool. Dahil dito<br />
nabuo ang Education and<br />
Livelihood Skills Alliance<br />
(ELSA). Layunin ng ELSA<br />
na magbigay ng suporta<br />
sa edukasyon sa mga<br />
bata ng mahihirap na<br />
pamilya at ihanda naman<br />
ang mga out-of-school<br />
<strong>youth</strong> na magkaroon ng<br />
marangal na trabaho. Isa sa mga programa ng ELSA ay<br />
ang Integrated Technical Education Program kung saan<br />
10-buwan na pag-aaral sa mga out-of-school <strong>youth</strong> ng<br />
Reflexology, Hair Science, Garments, Electronic, Food<br />
Technology at Welding. Para sa karagdagang impormasyon,<br />
sumangguni sa www.elsa.org.ph.<br />
www...<br />
<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />
Find all the case studies on<br />
child labour & sweatshops in<br />
‘Packaging yourself’.<br />
Other stories on the key role<br />
played by education are<br />
displayed in ‘Carrying the<br />
torch’: [education for all<br />
movement] - [edu on boats] -<br />
[solidarity in literacy].
y o u t h X c h a n g e<br />
48<br />
Maganda ring sumangguni sa<br />
www.antislavery.org, bagaman<br />
kadalasang kumpanya na nasa<br />
listahan ay nakabase sa ibang<br />
bansa.<br />
Tingnan rin<br />
[www.amnesty.org/actnow];<br />
[www.hrw.org]<br />
May ilang kampanya laban sa<br />
child labor: [www.icftu.org]<br />
On successful boycotts, see:<br />
[www.ethicalconsumer.org/<br />
boycotts/successfulboycotts.htm]<br />
Opinyon: Pangit na trabaho at<br />
maliit magpasweldo o walang<br />
trabaho? Ano ba ang mas mahalaga?<br />
Madalas kasi parang wala<br />
nang pagpipiliin an gating mga<br />
kababayan at kung hindi nya<br />
gusto ang sistema ng isang<br />
kumpanya ay maari siyang<br />
umalis. Ganoon lang bang kadali?<br />
May malakas na pagkakaugnay ang Sustenableng Pagkonsumo at<br />
ang pangangailangang mabigyan ng pangunahing karapatan ang mga<br />
tao para sa pagtataguyod ng pagbabago. Ang kahirapan at pagkasira ng kapaligiran<br />
(dulot halimbawa ng iligal na pagtotroso) ay may tuluy-tuloy na epekto sa karapatang<br />
pantao at pag-unlad ng kasalukuyan at hinaharap na henerasyon.<br />
Ang pamahalaan ay may tungkuling pangalagaan ang karapatan ng mga<br />
mamamayan. Nakakalungkot nga lang na sa maraming pagkakataon, ang karapatang<br />
pantao ay inaabuso at pinababayaan. Kapag nagsimula nang tumutol ang mga tao<br />
ang di-makatarungang pamamaraan sa lipunan, nangangahulugang mas lumalawak<br />
na ang kanilang kamalayan bilang mamamayan.<br />
Tumataas na ang popularidad sa internet ng pagboboykot ng ilang piling<br />
produkto bilang isang uri ng kampanya. Ngunit bago mo simulan ang pagboykot,<br />
mahalagang maunawaan mo muna kung ano ang posibleng epekto nito at sino<br />
ang tunay na magdurusa sa gagawin mo—ang kumpanya ba o ang mga taong nais<br />
mong protektahan? Ang paghingi ng malinaw at tapat na ulat mula sa<br />
kumpanya ay pangunahing salik upang makasiguro na ang mga ito ay hindi<br />
nagsasagawa ng mga hindi makatarungang gawain. Ang panawagan para sa tapat<br />
na pag-uulat ng mga kumpanya ay magiging daan para sa pagkilos ng mga mamimili<br />
tungo sa pakikibahagi sa responsibilidad.<br />
“Women Go Beyond”, Sri Lanka<br />
- Karamihan ng kumpanyang may<br />
Corporate Social Responsibility<br />
Program ay walang kaugnayan sa<br />
tunguhin ng kompanya. Ngunit,<br />
iba ang MAS – isang $650 milyong<br />
halagang garment manufacturer sa<br />
Colombo, Sri Lanka – na pinipilit<br />
maiba ang sarili sa mga low cost<br />
competitor sa buong mundo.<br />
Ang MAS ang lumikha ng bagong<br />
pamantayan sa industriya ng<br />
pananamit sa pamamagitan ng<br />
Women Go Beyond, isang programa<br />
upang mabigyang edukasyon ang<br />
92% ng kababaihang manggagawa<br />
ng kumpanya. Sinimulan noong<br />
1986, ang MAS ay may siyam pang<br />
ibang planta sa ibang bahagi ng<br />
mundo.<br />
Sa pagdaan ng panahon, ang MAS ay<br />
nakalikha na ng pagtaas sa taunang<br />
kita nito habang iniiwasan ang<br />
marahas na kondisyong paggawa,<br />
nagbibigay ng 3-4% dagdag na<br />
benipisyo kada manggagawa at<br />
lumilikha pa ng mga pilantropong<br />
programa. Nagbibigay ang kumpanya<br />
ng allowance para sa pamasahe,<br />
libreng pagkain, medical care at<br />
on-site banking na matatagpuan<br />
sa mga planta nito. Nagpopondo<br />
rin ang kumpanya para sa mga<br />
hospital, paaralan, at scholarship<br />
sa mga kanayunan kung saan ito<br />
ay may planta. Ginagawa ng MAS<br />
ang operasyon nito malapit sa<br />
mga rural area nang sa ganoon,<br />
ang kababaihang manggagawa ay<br />
hindi na lalayo sa kanilang pamilya<br />
at dadayo pa sa lungsod para<br />
magtrabaho.<br />
Sa pamamagitan ng Go Beyond<br />
Champion sa bawat planta, ang lahat<br />
ay nakakapag-aral sa mga klase ng<br />
English, Information Techonology<br />
at financial management. Kalakip<br />
din ng programa ang beauty,<br />
health at hygiene certificate sa<br />
pakikipagtulungan ng Unilever,<br />
maliban pa sa mga klase ukol sa<br />
reproductive health, domestic<br />
violence, traditional craft at paano<br />
magsimula ng negosyong pambahay.<br />
Sa pamamagitan ng Go Beyond,<br />
patuloy na lumakas ang ugnayan sa<br />
pakikipagnegosyo ng MAS sa apat na<br />
mahalagang kliyente nito - Victoria’s<br />
Secret, Gap, Marks & Spencer and<br />
Nike. Ang Gap ay nangako na ng<br />
US$150,000 para sa tatlong taon<br />
upang likhain ang Gap Go Beyond,<br />
para sa mga klase ng sustenableng<br />
pag-unlad sa 20 paaralan, university<br />
scholarships para sa mga kabataan,<br />
at entrepreneurship workshops para<br />
sa mga kababaihang nagnenegosyo<br />
sa lokalidad. Sa ngayon, ang Nike at<br />
Marks & Spencer Go Beyond program<br />
ay sinisimula na ring trabahuhin.<br />
[www.managementtoday.co.uk/<br />
article/600660]
y o u t h X c h a n g e 49<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
Hakbang Pasulong<br />
Pumili ng mga produkto ng mga kumpanyang nangangalaga sa<br />
kapakanan ng mga empleyado nito;<br />
Maging mapanuri sa mga tatak ng paborito mong damit.<br />
(Maganda ba ang pagpapasweldo sa mga empleyado? May<br />
kasaysayan ba ang kumpanya sa pang-aapi sa mga tao o<br />
pagsira sa kapaligiran?) Sumali sa mga kampanya o samahang<br />
nagtataguyod sa karapatan ng mga manggagawa;<br />
Iwasang bumili ng mga produktong mula sa kumpanyang may<br />
kasaysayan ng pagsasamantala. Iboykot ang mga ito ;<br />
Huwag bumili ng mga produktong mula sa child labor, o kaya<br />
naman ay sinubok sa hayop; at<br />
Iboykot rin ang mga produkto o serbisyong nag-aanunsyo ng<br />
mga di-makatoto hanang o mapagligaw na patalastas .<br />
Halimbawa, may kasaysayan<br />
ng pagsasamantala,<br />
nang-aabuso sa mga kababaihan,<br />
at iba pa.<br />
[www.antislavery.org]<br />
“MIND THE SHIRT YOU’RE IN.”<br />
Enchong Dee, Actor / Model / Athlete<br />
Photography by Ash Castro<br />
Endo - Ito ang maikling<br />
kataga para sa end-ofcontract.<br />
Sikat itong kataga<br />
para sa mga kabataang<br />
nagtatrabaho sa mga pabrika.<br />
Kalimitan kasing kalakaran<br />
sa kasalukuyan ay<br />
natatapos ang kontrata ng<br />
isang empleyado bagu pa<br />
man ito mag-limang buwan<br />
sa kumpanya. Sa ganitong<br />
paraan, naiiwasan ng mga<br />
kumpanya na magkaroon<br />
ng ”regular employee,” na<br />
obligasyon nilang bigyan<br />
ng mga benepisyo. Sa ilang<br />
kumpanya sa mga industrial<br />
park sa Pilipinas, kalakaran<br />
na magtapos ang kontrata<br />
ng isang empleyado sa loob<br />
ng isang buwan lamang.<br />
Noong Hulyo 3, 2003, ibinalita<br />
ng Philippine Daily Inquirer ang<br />
kalagayan ng mga kababaihang<br />
empleyado ng isang pabrika ng<br />
mga damit sa bayan ng Taytay.<br />
Ayon sa balita, tuloy-tuloy na<br />
pinagtatrabaho nang walang uwian<br />
ang mga empleyado nito mula<br />
48 hanggang 72 na oras. Ayon<br />
sa nagsumbong na supervisor ng<br />
kumpanya, gumagamit siya ng<br />
makapal na kahoy para ihampas<br />
sa lamesa kapag nakikita na nyang<br />
inaantok ang mga empleyado. Isa<br />
pang paraan upang mapanatiling<br />
gising ang mga empleyado ay<br />
ang pagpapainom ng “Duromine,”<br />
isang gamot na pampapayat na<br />
nagpapanatili ring gising sa mga<br />
empleyado. Ang mga damit sa<br />
nasabing pabrika ay pinapadala<br />
sa isang sikat na kumpanya ng<br />
mga damit sa Hilagang Amerika ,<br />
samantalang ang mga mananahi ay<br />
kumikita lamang 100 hanggang<br />
190 na piso kada araw, mas mababa<br />
pa sa minimum wage.<br />
Harapan man o patago, nagagamit ang babae bilang paksa<br />
ng mga anunsyo komersyal sa alak. Noong Pebrero 2004<br />
nagkaroon ng isang kontrobersyal na patalastas ng alak kung<br />
saan ay may slogan na ”Nakatikim ka ba ng kinse-anyos?”.<br />
Para sa GABRIELA, isang organisasyon ng mga kababaihan,<br />
isa itong panghahalay at pangsasamantala sa isang<br />
batang babae. Para naman sa kumpanya ng alak, isa lamang<br />
itong pangbenta sa kanilang kinse-anyos na inumin. Naging<br />
matagumpay ang Gabriela sa pagpapatigil ng nasabing ad, sa<br />
desisyon ang korte noong 2004, kailangang itigil ang<br />
anunsyo sa radyo at billboard dahil malinaw na may iba pa<br />
itong kahulugan tungkol sa pakikipagtalik sa isang batang<br />
babae.
y o u t h X c h a n g e<br />
Mabuhay<br />
at<br />
Mamuhay<br />
“The cruel wild beast<br />
is not behind the bars<br />
of the cage. He stands<br />
in front of it.”<br />
[Axel Munthe, physician,<br />
psychiatrist, and writer]<br />
Ang karapatan para sa isang marangal na pamumuhay ay hindi lang para sa tao. Ang<br />
pagiging mulat sa pagkakaugnay sa kalikasan at ang epekto ng mga gawain ng tao<br />
sa kapaligiran ay isang susing elemento para maunawaan natin ang Sustenableng<br />
pagkonsumo.<br />
Ang pagtrato sa mga hayop, ang isyu ng kalikasan at pagpapanatili ng balanse sa<br />
kapaligiran ay magkakaiba ngunit magkakaugnay na isyu. Ang seksyong ito ay<br />
naglalayong magbigay kaalaman tungkol rito. Ngunit nasa indibidwal na pagpapasya<br />
ang pagpili ng uri ng pamumuhay sa konteksto ng Sustenableng pagkonsumo.<br />
ANG SAKAHAN NG MGA HAYOP<br />
Patuloy na nababahala ang mga tao kung paanong ang mga hayop ay minamaltrato<br />
sa proseso ng produksyon.Mababawasan ang kalupitan sa mga hayop kung susundin<br />
ang mga sumusunod na panuntunan: pagbibigay respeto sa mga hayop, pagbibigay<br />
sa mga ito ng sapat na pagkain at matitirahan, pagtitiyak na nabibigyan ng<br />
pangunahing kalinga mula sa beterinaryo at malinis na tirahan at pagtitikyak na hindi<br />
sila sinasaktan o pinipilit pakainin.<br />
50<br />
Ang produksyon ng pagkain ay nakakaapekto sa ating lahat. Maaari nating tanggihan<br />
na tangkilikin ang mga produktong nalikha sa di-makatarungang pamamaraan. Ang<br />
paghahanap ng mga sertipikadong produkto ay nakabubuti sa mga hayop at<br />
Naisabatas ang Philippine<br />
Welfare Act o Republic Act<br />
No. 8485 noong Pebrero<br />
1998. Layunin ng batas<br />
na ito na pangalagaan ang<br />
mga hayop at maiwasan<br />
na dumaan ang mga ito<br />
sa kapabayaan o labis na<br />
paghihirap. Ang sinuman<br />
na mapatunayan na may<br />
sala laban sa batas na<br />
ito ay maaring magbayad<br />
ng P5,000 o makulong sa<br />
loob ng dalawang taon.<br />
Hindi ipinagbawal ng batas<br />
na ito ang pagsasabong<br />
ng manok bilang iligal<br />
na gawain, gayung ito<br />
ang pinakatalamak na<br />
pamamaraan ng<br />
pag-abuso sa hayop.<br />
(Mula sa panayam sa<br />
PETA-Asia Pacific)
y o u t h X c h a n g e 51<br />
sa mga mamimili. Ang kalinisan at kalidad ng mga karne at iba pang produkto<br />
galing sa mga sakahan ay maaring hindi maganda o’ substandard. Ang mad cow<br />
disease, halimbawa, ay nagbigay liwanag sa atin ng pagkakaugnay ng kalinisan at<br />
ng pagpapakain sa mga hayop sa ating sariling kalusugan.<br />
Nauunawaan na ng mga kumpanya na ang mga mamimili ay umiiwas sa hindi<br />
kinakailangang pang-aabuso sa hayop.Taong 1997, isang pangdaigdigang koalisyon<br />
ng nga grupong nangangalaga sa hayop mula Hilagang Amerika at European Union<br />
ang nagbigay daan para sa bagong “Not Tested on Animal Standards”. Ang tumatalong<br />
kuneho na logo ay kinikilala ng Amerika, Canada at United Kingdom, at karamihan<br />
sa bansa sa Europa.<br />
Taong 1979 nang pondohan ng REVLON COSMETICS ng 750,000 dolyar ang<br />
Rockerfeller University para sa pagsasaliksik ng alternatibo sa pagsusubok sa<br />
hayop o animal-testing. Nagkaroon din ng katulad na programa ang Johns Hopkins<br />
Center for Alternatives to Animal Testing (CAAT). Talamak pa rin ang animal testing<br />
sa mga malalaking kumpanya, ngunit may ilan rito ang masasabing gumagawa na<br />
ng “cruel-free” na produkto.<br />
Ang pag-eeksperimento gamit ang hayop ay isang kontrobersyal na isyu. Ang opinyon<br />
ng mga tao tungkol rito ay hindi laging malinaw, at madalas nakabatay sa indibidwal<br />
na pang-unawa at karanasan.<br />
Halimbawa , may produktong<br />
sertipikado na “organically<br />
produced” or “certified organic”.<br />
[www.leapingbunny.org]<br />
http://hometwon.aol.com/<br />
cfinews/index.htm<br />
Para sa listahan ng mga<br />
kumpanya, bisitahin ang www.<br />
allforanimals.com / cruelfree1.<br />
htm, o’ hindi kaya ay ang www.<br />
naturewatch.org para sa<br />
karagdagang impormasyon.<br />
Ang Battery-cage egg<br />
production ay isang<br />
malupit na paraan ng<br />
produkyon ng itlog kung<br />
kaya ito ay tinatanggal na<br />
sa mga bansa sa Europa,<br />
bagaman patuloy pa ring<br />
isinasagawa sa ibang parte<br />
ng mundo.<br />
bodega. Ang mga inahin<br />
ay tinatanggalan ng tuka<br />
upang mabawasan na<br />
magkasakitan. Ang mga<br />
inahin kasi ay nanunuka<br />
ng labis kapag sila ay<br />
nilagay sa maliit na lugar,<br />
nabagot at nagiging<br />
agresibo.<br />
Kapag ito ay dinala sa<br />
pamilihan para ibenta sa<br />
meat section, madalas<br />
nang naitatago ang mga<br />
pasa at sugat ng mga<br />
inahin na ito.<br />
www...<br />
<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />
Sa isang battery farm, apat<br />
na inahin ang nagsisiksikan<br />
sa isang alambreng<br />
kulungan na may lapad na<br />
40.64 sentimetro o 16 na<br />
pulgada. Nakahanay ang<br />
mga ganitong kulungan<br />
sa loob ng isang malaking<br />
Ang mga inahin ay<br />
nangigitlog nang mahigit<br />
250 itlog sa isang taon. At<br />
matapos ang isang taon,<br />
ang mga inahin na ito<br />
ay maaring gamitin muli<br />
upang mangitlog o hindi<br />
kaya ay kinakatay na.
y o u t h X c h a n g e<br />
Malupit ba ang fashion sense mo?<br />
Rumampa na parang wala ng<br />
bukas. Malimit nating nakikita sa<br />
mga style network ang mga high<br />
fashion model sa kanilang mga fur<br />
coat. O kaya’y paglakad sa runway<br />
ng mga bagong labas na disenyo<br />
ng mga signature designer na<br />
mula sa balat ng mga eksotikong<br />
hayop. Wallet. Belt. Pitaka. Bag.<br />
Ang mga presyo, umaabot sa<br />
tatlo hanggang limang taong kita<br />
ng isang minimum wage earner<br />
sa Pilipinas. Maaari na rin nitong<br />
mapag-aral ang limang daang<br />
kabataan sa bansa. Ngunit ang<br />
pinakamasakit sa reyalidad ng<br />
mga fashionistang ito, ay ang ‘di<br />
makataong (walang malasakit<br />
na) pagtrato sa mga hayop sa<br />
pamamagitan ng paggamit sa<br />
kanilang bahagi ng katawan<br />
bilang damit o palamuti sa ating<br />
katawan. Ang mga hayop ay may<br />
karapatan din tulad ng tao. Bawat<br />
isa sa atin ay may karapatan sa<br />
dignidad at respeto.<br />
Isipin mo na lang na balatan<br />
ka. Masakit ‘di ba? (para sa<br />
impormasyon ng mga produktong<br />
umaapak sa karapatan ng bawat<br />
tao, sumangguni sa www.peta.<br />
org).<br />
ANG LAKAS SA PAGKAKAIBA<br />
Nakikihati ang tao sa planetang ito sa tinatayang 15 milyong iba pang uri ng nilalang. Lahat<br />
ng nilalang ay may kani-kanilang parteng ginagampanan sa pagbubuo at pagpapanatili ng<br />
sali-salimuot na kapaligiran na sumusuporta sa lahat ng anyo ng buhay. Ang mga nilalang ay<br />
namamatay at nawawala nang mabilisan. Ang kasalukuyang bilis ng pagkalipol o’ extinction ng<br />
mga nilalang ay hindi malinaw, ngunit ayon sa mga siyentipiko ang pagkalipol ay tinatayang<br />
nasa 1,000 hanggang 10,000 na ulit kaysa kung wala ang pag-unlad sa industriya.<br />
Ang banta ng pagkalipol ay sanhi na rin ng iba’t ibang kadahilanan. Ang labis na pag-aani<br />
ng mga halaman at hayop at pagpapapakilala ng ilang dayuhang nilalang sa kapaligiran pati<br />
ang pagbabago ng klima, polusyon at mga sakit—ang lahat ng ito ay nagbabanta sa balanse sa<br />
kapaligiran at nilalang.<br />
Tingnan [www.iucn.org]<br />
Ang pagkakaiba-iba ay isang mahalagang yaman, ang pagkakaugnay at pagtutulungan ng<br />
iba’t ibang nilalang ay nangangailangan ng maingat na pamamahala. Humigit-kumulang 30%<br />
ng lahat ng medisina sa mga pagamutan ay nabuo dahil sa mga ligaw na halaman at hayop.<br />
Marami rito ay nabubuhay sa isang di-pangkaraniwang kapaligiran. Isang kabalintunaan na<br />
ang mga lugar na may pinakamayamang likas na yaman ay kadalasang may mga pinakamahirap<br />
na populasyon sa mundo. Ang hamon para sa panahong ito ay mapangalagaan ang kapaligiran<br />
habang tinatanggal ang kahirapan.<br />
Binuo ng mga siyentipiko ay CONVENTION ON BIOLOGICAL BIODIVERSITY (CBD) na<br />
sinang-ayunan ng 180 na bansa. Ang nasabing Convention ay nanawagan para sa isang<br />
pandaigdigang pagkakaisa sa pangangalaga ng likas na yaman, paggamit ng likas na yaman sa<br />
52<br />
Sumikat ang maliit na<br />
bayan ng Donsol sa<br />
probinsya ng Sorsogon<br />
bilang “Butanding Capital”<br />
ng mundo. Normal nang<br />
makakita sa karagatan ng<br />
Donsol ang grupo ng mga<br />
palakaibigang Butanding.<br />
Ngunit mahigit sampung<br />
taon na ang nakalilipas<br />
ay talamak ang pagkatay<br />
sa mga Butanding para<br />
gawing kabuhayan ng mga<br />
lokal na mamamayan.<br />
Sa tulong ng Fisheries<br />
Administrative Order 193<br />
mula sa Kagawaran ng<br />
Agrikultura noong Marso<br />
1998, ay ipinagbawal<br />
ang paghuli, pagbebenta,<br />
pagbili, pagbabyahe, at<br />
pag-e-export ng mga<br />
Butanding. Sa tulong ng<br />
mga organisasyon tulad<br />
ng World Wildlife Fund,<br />
Haribon at Conservation<br />
International, napaunlad<br />
ang community-based<br />
Eco-tourism. Nakatulong<br />
ito para makatulong sa<br />
kabuhayan ng komunidad<br />
habang pinangangalagaan<br />
ang mga Butanding ng<br />
Donsol. Naging bida<br />
ang mga butanding sa<br />
pelikulang Donsol na<br />
pinagbidahan<br />
nina Sid Lucero at Angel<br />
Aquino. Ang pelikulang<br />
Donsol na likha ni Adolfo<br />
Alix Jr. ay lubos na<br />
hinangaan sa ikalawang<br />
Cinemalaya Film Festival.<br />
Sila’y may dignidad rin<br />
Kadalasan, sa Antipolo,<br />
sikat na sikat ang pitbull<br />
fighting o ang pagsasabong<br />
ng mga aso. Marahas ang<br />
labanan. Maraming aso ang<br />
nasasaktan<br />
at namamatay sa sugal na<br />
ito na karaniwang<br />
umaabot sa milyon-milyong<br />
pisong taya. Maraming<br />
aso ang naaapakan ang<br />
karapatan sa pamamagitan<br />
ng bisyong ito. (Maaring<br />
tingnan ang http://<br />
newsinfo.inquirer.net/<br />
inquirerheadlines/metro/<br />
view_article.php?article_<br />
id=104682 para sa artikulo<br />
ng pitbull<br />
fighting.)
y o u t h X c h a n g e 53<br />
sumasapat na paraan at pagsisigurado na ang lahat ng benepisyo mula sa pangangalagang ito<br />
ay napapamahagi nang makatarungan para sa lahat.<br />
Kailangang isaisip ng bawat sektor ang epektibong pangangalaga sa kapaligiran. Ang<br />
pangangalaga sa kapaligiran ay nagtataguyod ng isang sustenableng lipunan, partikular sa<br />
mga katutubong tao na higit na nakakaalam kung ano ang mainam.<br />
Isang paraan nang pangangalaga sa kapaligiran ay pagbabawal sa pangangalakal ng mga<br />
hayop sa kagubatan. Ang CONVENTION ON THE INTERNATIONAL TRADE IN ENDANGERED<br />
SPECIES (CITIES) ay naglalayong masiguro na ang kalakalan sa ligaw na halaman at hayop ay<br />
hindi nagbabanta sa buhay nito. Sa ngayon, tanging ang pagpuslit ng iligal na droga at armas<br />
pa lamang ang humihigit sa pandaigdigang iligal na kalakalan ng mga wildlife, o’ mababangis<br />
at ligaw na nilalang. Ang pangangailangan para sa mga di-pangkaraniwang hayop, pagkain<br />
at medisina (tulad ng buto ng tigre at sungay ng Rhinoceros) at kuryusidad ang dahilan sa<br />
pagpapatuloy ng ganitong kalakalan.<br />
May mga kwento ng tagumpay kung saan ay napigilan o napababa ang bilis ng pagkalipol<br />
ng ilang nilalang. Halimbawa na rito ay ang itim na rhinoceros at elepante ng Aprika. Sa pagitan<br />
ng 1979-1989, pinababa ng mga mangangaso ang bilang ng mga elepante sa Aprika mula<br />
1.3 milyon sa 625,000 na lamang. Ngunit dahil sa pagtutulungan ng pamahalaan at ng mga<br />
samahang nangangalaga sa mga mababangis na hayop sa kagubatan, lumalaki muli ang bilang<br />
ng elepante sa Aprika. Gayunpaman, nababadya pa rin ang banta sa buhay ng maraming hayop<br />
roon.<br />
Para sa karagdagang impormasyon,<br />
bisitahin ang www.<br />
traffic.org/news/salaw<br />
Tungo sa Sapat na Pagkonsumo.<br />
Iwasan ang pagbili ng mga<br />
produktong galing sa hayop<br />
tuwing mamasyal sa malayong<br />
lugar.<br />
Time Europe, Abril 17, 2000 Vol.<br />
155 No. 15<br />
[www.eia-international.org];<br />
[www.eia-international.org/<br />
Campaigns/Elephants/Updates/<br />
t0000053]; [www.ecocrimes.org]<br />
Ang Philippine Eagle o Pithecophaga jefferyi ang pinakamalaking raptor na matatagpuan lamang sa<br />
Pilipinas. Siya ay isa sa pinakamalaki at pinakamalakas na agila sa buong mundo. Ang Philippine<br />
Eagle ay monogamous, at tapat sa kanilang kaparehas. 1965, nuong mapansin ng isang Pilipinong<br />
siyentipiko na si Dr. Dioscoro Rabor, ang pagkaubos ng Philippine Eagle. Ang mga sumunod na taon<br />
ay panahon ng pakikibaka at pakikipag-ugnayan sa gubyerno at ilang samahan para makatulong sa<br />
adhikaing ito. Nuong 1987, nabuo ang Philippine Eagle Foundation at nuong 1992, matagumpay na<br />
naisilang ang unang dalawang Philippine Eagle na inilagaan ng Foundation. Sila ay sina Pag-asa at<br />
Pagkakaisa.<br />
www...<br />
<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />
In the ‘Respecting our<br />
bodies’ thematic room, see:<br />
[committed beauty] - [EU<br />
ban on antibiotics]. Other<br />
cases relevant to this chapter<br />
of the guide can be found in<br />
‘Packaging yourself’: [100%<br />
endangered specie] - [anti-fur<br />
TV spot] and in ‘Pay the right<br />
price’: [respect the Amazon].
y o u t h X c h a n g e<br />
Bagaman, wala pang ganitong<br />
sistema sa Pilipinas hindi katulad<br />
sa mayayamang isda,<br />
magandang maunawaan na hindi<br />
dapat ihiwalay ang mga isda<br />
sa mga hayop na kailangang<br />
bigyang paggalang at<br />
pagpapahalaga. Na ang mga<br />
isda, tulad din ng mga manok na<br />
naiipit sa masikip sa<br />
kulungan, ay naiipit rin sa<br />
masikip na lambat o’ aquarium.<br />
“CHECK FOR BLOOD.<br />
NO TO ANIMAL TESTING.”<br />
Bianca Araneta-Elizalde<br />
Environmentalist / Beauty Personality<br />
Photography by Ash Castro<br />
Hakbang Pasulong!<br />
Ilang suhestiyon upang matulungan kayo sa pamimili na hindi naman nakakasira sa<br />
biodiversity:<br />
Tandaan na ang ilan sa mga natural na produkto ay hindi naman dapat binibili.<br />
Ito ay ang mga halaman o hayop mula sa kagubatan na tinuturing na endangered<br />
species.<br />
Kapag nasa bakasyon, huwag bumili ng mga palamuti na mula sa mga koral, kabibe,<br />
balat ng hayop o’ endangared species.<br />
Kapag naglalakbay sa ibang bansa, mag-isip muna bago kumain. Bagaman maaring<br />
ang pagkain ng exotic food ay bahagi ng magandang karanasan, ngunit alamin<br />
kung saan nanggagaling ang karne ng iyong pagkain. Iwasang kumain ng karne<br />
mula sa mga endangered species.<br />
Mahilig ka ba sa seafood o’ pagkaing dagat? Pumili ng isdang galing sa sustenableng<br />
kalakal tulad ng may mga tatak ng Marine Stewardship Council. Humigit kumulang sa<br />
70% ng isdang kinakalakal sa buong mundo ay labis na pinangisdaan.<br />
Pumili ng produktong mula sa ‘fair trade’ (halimbawa, may negosyanteng<br />
gumagawa ng tsokolate at kape na nangangalaga sa kagubatan, hindi nagtataguyod<br />
ng child labor o’ kemikal at nagbibigay sa mga magsasaka ng tamang bayad).<br />
Bumili ng mga produktong napapanahon. Bumili ng mga organikong produkto.<br />
Makakasigurado ka na wala itong pestisidyo na mapanganib sa iyong kalusugan at<br />
kapaligiran.<br />
Gumamit ng mga panglinis sa bahay na natural na nabubulok o’ natutunaw sa<br />
kapaligiran, at hindi iyong mga mapanganib sa dagat, o’ nakakalason sa tubig.<br />
Huwag basta-basta itapon ang mga kemikal at pintura sa bahay.<br />
Gumawa ng compost o’ pataba mula sa dumi sa kabahayan.<br />
54<br />
www...<br />
<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />
The Facts & figures section<br />
provides plenty of stats on<br />
animal welfare and biodiversity:<br />
[dark side of beauty] - [furs]<br />
- [hotspots] - [sharing the<br />
planet] - [meat production].<br />
In the Career compass<br />
section see [ending animal<br />
testing] - [eblood clothing] -<br />
[bioplaneta].<br />
How do you organise an<br />
effective campaign against<br />
animal testing? Go to the<br />
Trainer’s room and get the<br />
answer: [cruelty free labels].<br />
Then when you feel ready to<br />
challenge yourself, go straight to<br />
the Test & play section and try<br />
[animal or beast] - [thinking<br />
biodiversity] - [preserving wild<br />
life] - [shop carefully].<br />
Check the [bio-cultural diversity]<br />
- [endangered species] -<br />
[fashion & beauty] directories<br />
within the Links section to save<br />
time surfing on the Net.<br />
Sa Pilipinas, aktibo ang<br />
People for the Ethical<br />
Treatment of Aimals<br />
(PETA) sa paggamit<br />
ng mga artista at sikat<br />
na personalidad upang<br />
hikayatin ang mga tao<br />
na mag-vegetarian, at<br />
maging mabuti ang<br />
pakikitungo sa mga hayop.<br />
Info@PETAAsiaPacific.com
y o u t h X c h a n g e 55<br />
Cool at<br />
Responsable<br />
“Fashion is a form of ugliness<br />
so intolerable that we have to<br />
alter it every six months”.<br />
[Oscar Wilde, Anglo-Irish<br />
playwright, novelist, and poet]<br />
Ano ang Fashion? Sa nakalipas na ilang-daang taon, ang pananamit at mga<br />
pang-gayak sa katawan ay naging simbolo ng indibidwal at lipunan upang ipahayag<br />
ang kanilang trabaho, katungkulan, civil status, gender preference, pinanggalingan,<br />
yaman at grupong kinaaniban.<br />
Ang fashion ay isang language of signs and symbols. Ito ay isang<br />
pangdaigdigang wika, isang pangkaraniwang sining, kung saan ang tinutukoy ang<br />
konsepto ng kagandahan at kabutihan ng isang kultura.<br />
[http://en.wikipedia.org /wiki/<br />
Fashion]; [http://en. wikipedia.<br />
org/wiki/Dress_code]; [www.<br />
fashion-era.com/sociology _<br />
semiotics.htm]; [http://online.<br />
sfsu.edu/~kendrav/fashion/];<br />
Joanne Finkelstein, Chic Theory,<br />
in Australian Humanities Review,<br />
1997 [www.lib.latrobe.edu.au/<br />
AHR/archive/Issue-<br />
March-1997/ finkelstein.html];<br />
[www.marquise. de/en/misc/<br />
fashion. shtml].<br />
Maaaring basahin ang: Roland<br />
Barthes, The Language of<br />
Fashion, Berg Publishers, Oxford<br />
(UK), March 2006, pp 224<br />
[www.bergpublisher.com].<br />
Ang fashion ay hindi lamang tumutukoy sa pananamit. Kahit saan may fashion.<br />
Ang fashion ay kung ano ang nangyayari sa paligid natin. Ito ay maaring tumukoy sa<br />
ating ideya o’ hindi kaya ay pag-uugali.<br />
Eco & Ethical Fashion<br />
Simula noong 2004,<br />
tuwing autumn,<br />
ginanaganp ang “The<br />
Ethical Fashion Show”<br />
sa Paris, ang<br />
pinakaglamorosong<br />
“haute coutoure catwalk”<br />
sa buong mundo.<br />
Ang fashion show na ito ay<br />
pinasimulan at inoorganisa<br />
ng French Universal Love,<br />
at naghihikayat ng mga<br />
kilalang fashion designer<br />
upang ipakita ang kanilang<br />
talent at eksperto upang<br />
mapag-usapan kung paano<br />
ang fashion industry ay<br />
mas maging sustenable.<br />
Ang mga designer na ito<br />
ay nanggaggaling pa sa<br />
iba’t ibang parte ng mundo<br />
tulad ng Bangladesh,<br />
Brazil, France, Ivory Coast,<br />
Madagascar, Philippines<br />
Senegal, South Africa<br />
at United Kingdom. Isa<br />
sa mga kumpanya na<br />
nakikilahok sa gawaing ito<br />
ay ang: People Tree, ang<br />
nangunguna sa fair trade at<br />
ecology fashion show.<br />
Nagiging batayan ng<br />
katayuan sa buhay ang<br />
uri ng pananamit na<br />
isusuot natin. Sa Pilipinas,<br />
maraming kahulugan ang<br />
salitang jologs—baduy,<br />
mga nagsusuot nang hindi<br />
“original,”o’ mahihilig<br />
sa pelikulang Pilipino.<br />
Masama ang ibig sabihin<br />
ng jologs sa tipikal na<br />
usapang Pilipino. Tila<br />
ikaw ay “trying hard,” o’<br />
“pa-sosyal”. Para naman sa<br />
iba ipinakikibit-balikat na<br />
lang ang katagang ito.<br />
May nakatagong epekto<br />
sa usaping panlipunan at<br />
kapaligiran ang fashionnariyan<br />
ang sweatshop,<br />
paggamit ng pestisidyo<br />
para produksyon ng<br />
tela, paglalako ng mga<br />
mababangis na hayop<br />
bilang balat ng mga<br />
mamahaling bag, sinturon<br />
at sapatos, at marami<br />
pang iba.
y o u t h X c h a n g e<br />
Sa katunayan, sinasaklaw ng fashion ang mga damit, palamuti sa katawan, alahas,<br />
buhok, produktong pampaganda, sining sa katawan tulad ng tattoo, arkitektura,<br />
sining, musika at iba pa.<br />
Patuloy na nagbabago ang fashion. Maari itong magbago na mas mabilis<br />
pa sa ibang larangan ng Gawain ng tao (wika, kaisipan, at iba pa). Para sa iba, ang<br />
mabilis na pagbabago ng fashion ay kumakatawan sa maraming negatibong aspeto<br />
ng makakanlurang lipunan: nagiging dahilan ng pag-aaksaya ng yaman, at<br />
pag-akit sa mga tao na bilhin ang mga bagay na hindi naman nila kailangan.<br />
Para naman sa iba, lalu na sa mga kabataan, nagpapakasaya sila sa pagiging “iba”<br />
na binibigay ng fashion, kung saan ang patuloy na pagbabago ay isang paraan para<br />
mapunan ang kanilang kagustuhan sa bago at kapanapanabik na mga bagay.<br />
Si Anita Roddick, ang isa sa mga<br />
nagtatag ng Body Shop, bisitahin<br />
ang kanyang website sa:<br />
[www.anitaroddick.com]<br />
Kahit saan – at kung minsan kahit sa mahihirap na lugar—ang mga kabataan ay<br />
higit na naiimpluwensiyahan ng mga pagbabago sa fashion. Ang mga pananamit<br />
at palamuti sa katawan ay naghihikayat ng pakiramdam na kabahagi ka sa isang<br />
“tribo”. Ang mga patalastas ay kilalang kilala sa paggamit sa mga kabataan para sa<br />
hanapin ang kanilang identity.<br />
Ang globalisasyon at ang mga pandaidigang imahe na binubuo nito sa internet,<br />
sinehan, magasin, at musika, ay may mahalagang bahagi sa prosesong ito.<br />
56<br />
www...<br />
<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />
Need to know more on<br />
environmental and social costs<br />
of fashion? Search the following<br />
keywords on the YXC website:<br />
- clothes (consumers’ global<br />
trends)<br />
- fibres (textiles production and<br />
trade impact)<br />
- advertising (and ‘body image’)<br />
- sweatshops<br />
- child labour<br />
- beauty (dark side of beauty)<br />
- fashion victims<br />
- cruelty free<br />
- fakes (counterfeiting impact)<br />
How do you choose what to wear?<br />
How healthy are your clothes?<br />
What is your favourite shirt made<br />
of? Where does it come from?<br />
Look at the Trainer’s room<br />
section of the YXC website.<br />
The [reading textiles] classwork<br />
activity aims at raising awareness<br />
about the importance of reading<br />
labels; developing critical thinking<br />
on label credibility and clearness;<br />
inspiring responsible behaviour.
y o u t h X c h a n g e 57<br />
Mayroon itong dobleng epekto: sa isang banda, hinahayaan nito ang malalaking<br />
produkto at malaking pangalan na madikta sa ating pamumuhay at pagpapahayag<br />
n gating fashion. Dahil dito, ang mga tao, lalo na ang mga kabataan, ay nagbibihis,<br />
kumakain at kumikilos ng halos parehong pareho.<br />
Sa kabilang dako ang globalisasyon ay nagbubukas ng bintana sa mga pananamit,<br />
ugali at pagkilos ng iba’t ibang tao sa buong mundo kung kaya’t naiimpluwensiyahan<br />
ang kanilang fashion. Nagbibigay ito ng ideya upang maglakbay, at humihikayat ito ng<br />
pagtatanong ng mga tao kung saan galing ang kanilang damit. Maraming kabataan<br />
ang nahihilig sa mga “ethnic look” na resulta ng paghahalo halo ng mga kasuotan<br />
mula sa buong mundo. Ang mga ganitong istilo ay nagpapahiwatig ng “ I am a citizen<br />
of the world and am interested in other cultures and people.”(Mamamayan ako ng<br />
mundo at interisado ako sa iba’t ibang kultura at tao). Kailangan bang mayroon ako<br />
nito?<br />
KAILANGAN KO BANG MAGKAROON NITO?<br />
Sa ngayon, ang pangangailangang makapasa sa isang fashion test, higit sa mga<br />
industriyalisadong bansa, ay nangangahulugang mabuhay sa mundo ng pagdidiyeta,<br />
kagandahan, cosmetic surgery at iba pang rehimen; pag-sa-shopping ng mga<br />
mamahaling damit, cellphone, ipod, kotse at iba pa.<br />
JOLOGS!- Ano ang ibig sabihin<br />
ng jologs? Ang kahulugan nito<br />
ay depende sa kung sino ang<br />
nagbibinyag ng katagang jologs.<br />
Para sa iba ang jologs, ay ang<br />
kabataang mahilig sa pelikulang<br />
Pilipino, mahilig magsuot ng<br />
pekeng damit o’ mga istilong,<br />
para sa atin ay, wala naman<br />
sa uso. Ang mga jologs daw<br />
ay “baduy,”, “bakya,” “Trying<br />
hard” o’ hindi sosyal. Ngunit sino<br />
nga ba ang dapat magdikta ng<br />
tamang pagkilos at pananamit?<br />
Mga artista ba sa Holywood?<br />
Fashion Designer? O’ ang ating<br />
mga sarili?<br />
Cool ka na, responsible ka pa!<br />
Tingnan ang mga sumusunod na<br />
website na nagtuturo sa atin na<br />
maging cool at responsible:<br />
[www.sustainablestyle.org];<br />
[www.lucire.com]; [www.<br />
treehugger.com]; [www.<br />
springwise.com/fashion_beauty]<br />
Rags2Riches<br />
Mabibili sa Cubao Expo, The Bead<br />
Shop (Rockwell), House of Laurel,<br />
Firma at Echostore ang mga bag na<br />
yari sa mga tira-tireng tela na hinabi<br />
ng mga kababaihan ng Payatas sa<br />
Quezon City. Sa matagal na panahon,<br />
gumagawa ng mga basahan ang<br />
mga kababaihan sa Payatas mula<br />
sa mga tira-tirang tela. Kumikita sila<br />
ng piso kada basahan, samantalang<br />
ang mga negosyanteng tumatayong<br />
“middleman” naman ay kumikita ng<br />
P25. Bagaman hindi makatwiran<br />
ang sistemang ito, nagpatuloy ang<br />
ganitong kalakaran sapagkat walang<br />
ibang pinagkakakitaan ang mga<br />
kababaihan. Dahil sa Rags2Riches,<br />
www...<br />
<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />
ang mga kababaihan na ng Payatas<br />
ay mayroon ng kapangyarihan upang<br />
magdisenyo at magdesisyon para<br />
sa kanilang mga produkto. Ang<br />
proyektong ito ay sinusuportahan<br />
ng isa sa mga kilalang designer<br />
sa bansa-si Rajo Laurel. Para<br />
sa karagdagang impormasyon,<br />
sumangguni sa www.rags2riches.ph.
y o u t h X c h a n g e<br />
Ang mga ganitong status symbol ay malalaos agad sa uso at napipilitan tuloy<br />
ang tao na bumili ng pinakabagong modelo sa loob ng 6 na buwan.<br />
Ang mga mamimili, lalu na ang mga kabataan, ay nahaharap tuloy sa tila<br />
magkasalungat na sitwasyon ng pamimili—pamimili na tulungan ang<br />
kapwa at ang planeta sa isang banda ngunit manatili sa kagustuhang mabili ang<br />
pinakabagong produkto.<br />
Sa unang tingin, tila wala ng higit pang magkasalungat sa isyu ng fashion at<br />
sustenableng pamumuhay. Ang fashion ay maaring simbolo ng panlabas na<br />
katatayuan, paggasta ng yaman at iba pa, at ang sustenableng pamumuhay naman<br />
ay tungkol sa kumplikado (at minsan ay unfashionable) na isyu ng pamumuhay<br />
ng simple/payak, pagpili ng mga kagamitang magtatagal. Ngunit tanggalin natin<br />
ang ating paghuhusga, makikita natin na ang malakas na relasyon ang fashion at<br />
pagiging sustenable ay possible at makakatulong sa isa’t isa. Gawin nating ang fashion<br />
na hindi masyadong pupukaw sa panlabas na katatayuan, at gawin naman<br />
nating kaunting mapang-akit o’ “seductive” ang sustenableng pamumuhay.<br />
Ang sustainable fashion ay tumutukoy sa moderno, holistic, at etikal na<br />
pamamaraan ng pag-iisip. Ang mga sustenableng produkto ay maaring cool,<br />
maganda sa kalidad at presyo at mapang-akit tulad ng ibang produkto.<br />
Ang Industriya ng Pananamit at ang Tao<br />
Anumang damit na ating sinusot ay may kaugnayan sa mga taong gumawa nito<br />
(malayo man sila o’ malapit sa atin).<br />
58<br />
Ang industriya ng pananamit ay malakas sa labas ng Western Europe at North America.<br />
Ang mga mananahi ay kalimitang nagtatrabaho sa ilalim ng hindi magandang<br />
kapaligiran na hindi angkop sa kalusugan at kaligtasan. 90% ng mga manggagawa<br />
sa pabrika ng mga damit ay mga kababaihan—na kalimitan ay nagtatrabaho sa<br />
sweatshop. Marami sa kanila ay nagdadalaga o nagbibinata pa lamang at ang<br />
iba ay mga bata pa. Kalimitan sila ay kumikita nang mas mababa pa sa minimum<br />
wage o’ sa lebel na kinakailangan upang mabuhay. Ang kanilang oras paggawa ay<br />
kalimitang mas mahaba at kailangan nilang mag-overtime, at ang Clean Clothes<br />
www...<br />
<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />
Echostore - Ang ECHO<br />
ay nangangahulugang<br />
Environmental and<br />
Community Hope<br />
Organization. Ito ay isang<br />
tindahan na nagsusulong<br />
ng sustenableng<br />
pamumuhay para sa<br />
lahat sa pamamagitan<br />
ng mga produkto nitong<br />
makakalikasan, natural,<br />
organiko at nagbibigay<br />
oportunidad sa mahihirap.<br />
Ane echostore ay<br />
matatagpuan sa Serendra,<br />
Fort Bonifacio, Taguig City.<br />
Filipinas Fair Trade -<br />
Inataguyod ng Filipinas<br />
Fair Trade Ventures<br />
(FFTV) ang simulain ng<br />
fair trade. Gumagawa<br />
ang FFTV ng mga<br />
dekorasyong pambahay<br />
na mula sa natural a<br />
materyales. Ang mga<br />
produkto ng FFTV ay mula<br />
sa disenyo ng kanilang<br />
mga in-house designer<br />
sa pakikipagtulungan<br />
sa mga magagaling na<br />
manggagawa mula sa mga<br />
maliliit na negosyante<br />
sa buong Pilipinas.<br />
Ang mga produkto ng<br />
FFTV ay nabibili sa iba’t<br />
ibang bansa. Para sa<br />
karagdagang impormasyon,<br />
sumangguni sa www.fftv.<br />
ph.
y o u t h X c h a n g e 59<br />
Campaign (CCC) (http://www.cleanclothes.org/) ay isang samahan ng mga NGOs,<br />
designer and unyon na naglalayong mapabuti ang kondisyon ng mga manggagawa sa<br />
pamamagitan ng pag-oorganisa ng kampanya at aktibidad na tatawag sa atensyon<br />
ng media at ng publiko tungkol sa kalalagayan ng mga manggagawa.<br />
[www.cleanclothes.org/ codes/<br />
intro.htm]. Tingnan rin ang<br />
[www.sweatshopwatch.org];<br />
[www.corpwatch.org]<br />
Salamat sa ganitong inisyatiba at marami ng konsyumer ang mas nagiging mulat<br />
sa problema ng mga manggagawa. Ang mga manggagawa sa produksyon ay<br />
nagsimula na ring ipaglaban ang kanilang sariling interes. Sa kasawiang palad, ang<br />
tunay na pagbabago sa kanilang kalalagayan ay limitado lamang sa kondisyon sa<br />
kalusugan at kaligtasan.<br />
Mayroon pang ibang mga international network na nabuo upang lalong mapagbuti<br />
ang kalalagayan ng mga manggagawa. Parami nang paraming organisasyon ang<br />
naniniwala na ang code of labor conduct ay mas magiging epektibo lamang<br />
upang mapagbuti ang kalalagayan ng manggagawa kung ang gubyerno, mga unyon,<br />
at samahan ng mga negosyante ay kabahagi sa pagpapatupad nito.<br />
Maraming lokal na manggagawa sa mga papaunlad na bansa o’ developing<br />
countries ang nagtulungan upang bumubo ng mga kooperatiba upang makagawa ng<br />
kanilang sariling produkto.<br />
Paano naman ang mga kumpanya? Ang salitang Corporate Social Responsibility<br />
ay naging slogan sa pagpasok sa pandaigdigang debate. Habang nagiging<br />
makapangyarihan ang isang kumpanya at lumalawak ang saklaw nito sa buong<br />
mundo, inaasahan na nagkakaroon na rin ito ng programang makakatulong sa<br />
lipunan. Ang mga konsyumer sa ngayon ay naniniwala na kinakailangang maging<br />
responsible ng mga kumpanya sa kondisyon ng paggawa at isyung pangkalikasan.<br />
Ang Industriya ng Pananamit at ang kalikasan<br />
Ang industriya ng tela ay sumasaklaw sa mga natural na sinulid tulad ng wool,<br />
silk, linen, cotton, at hemp at artipisyal o’ gawa ng tao tulad ng synthetic na<br />
sinulid na mula sa petrochemicals.<br />
Ang synthetic fiber o sinulid ay<br />
mula sa polymer na nabubuo sa<br />
mga planta ng kemikal. Madalas<br />
ito ay produkto na mula sa<br />
petrolyo o’ natural na gas.<br />
Kasama sa mga polymer na<br />
ito ang nylon at polyethylene<br />
terephthalate, kasama rin dito<br />
ang acrylic, polyurethanes at<br />
polypropylene.<br />
Ang mga synthetic fiber ay<br />
ginagawa nang maramihan.<br />
Milyung milyong tonelada ang<br />
nagagawa taun-taon. (nuong<br />
2004, ang global na produksyon<br />
nito ay umabot sa 34. 6 milyong<br />
tonelada, mas mataas ng 8.9%<br />
kumpara nuong 2003).<br />
Mula sa [http://concise.<br />
britannica.com/ebc/<br />
article-9108501/man-madefibre]<br />
at [www.marketresearch.<br />
com]<br />
Tungo sa Sustenableng<br />
Pagkonsumo - Ang mga<br />
kumpanya ng paborito<br />
nating damit ay kalimitang<br />
kumukuha ng subcontractor<br />
sa mga papaunlad na bansa<br />
o’ developing countries<br />
upang ito ang mag massproduced<br />
ng mga damit na<br />
ipagbibili naman sa mga<br />
paborito nating mall sa loob<br />
man o’ labas ng bansa.<br />
Mahalagang malaman<br />
natin ang kalalagayan<br />
ng mga manggagawa<br />
sa ilalim ng pamunuan<br />
ng mga subcontractor<br />
na ito. Sulatan o’ i-email<br />
natin ang mga kumpanya<br />
ng mga paborito nating<br />
damit at ipaalam sa kanila<br />
na mahalaga sa atin na<br />
malaman ang kalalagayan<br />
ng mga manggagawang<br />
gumagawa ng ating mga<br />
damit. Mas maraming<br />
susulat o’ mag-eemail,<br />
mas makukuha natin ang<br />
atensyon ng mga kumpanya<br />
nito. Sa ating opisina o’<br />
paaralan, alam ba natin ang<br />
kalalagayan ng mga janitor<br />
o’ security guard? Kalimitan<br />
kasi sa mga opisina ay<br />
kumukuha ng mga janitor<br />
o’ security guard sa mga<br />
agency o’ subcontractor.<br />
Napapasweldo ba sila nang<br />
maayos at tama? Nakukuha<br />
ba nila ang tamang<br />
benepisyo? Mahalagang<br />
ipaalam sa Human<br />
Resources Department o’<br />
sa Management ng ating<br />
opisina na pinapahalagahan<br />
din natin ang kalalagayan<br />
ng mga munting bayani ng<br />
ating opisina.<br />
www...<br />
<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />
Dep’t store: need to know more<br />
on responsible companies and<br />
things produced ethically?<br />
Have a look at the ‘Taking care’<br />
section (clothes & accessories,<br />
health & beauty) of our virtual<br />
store...
y o u t h X c h a n g e<br />
Ayon sa Pesticide Action<br />
Network, 22% ng lahat ng<br />
insecticide na gingamit sa mundo<br />
o US$2.5 bilyong halaga kada<br />
taon ay dahil sa cotton.<br />
[www.pan-international.org]<br />
Simmon Ferrigno, Organic Cotton<br />
Fiber Report- Spring 2006,<br />
Organic Ex<strong>change</strong>, Oakland, April<br />
2006. [www.organicex<strong>change</strong>.<br />
org]<br />
Ganunpaman, iligal na<br />
magpatubo ng hemp sa ibang<br />
bansa tulad ng Pilipinas<br />
sapagkat ang hemp ay mula sa<br />
uri ng halamang cannabis sativa,<br />
na tulad ng marijuana.<br />
Nagsagawa ng pag-aaral ang<br />
Patagonia, isang kumpanya ng<br />
damit na nakabase sa Ventura,<br />
California tungkol sa epekto ng<br />
kanilang mga hilaw na<br />
materyales sa paggawa noong<br />
dekada 90. Inisip nila na ang<br />
mga oil-base synthetic tulad ng<br />
polyester at nylon ay magdudulot<br />
ng pinakapinsala sa tao at<br />
kalikasan. Ikinagulat nila na<br />
batay sa naging pag-aaral, ang<br />
cotton ay higit na nagdudulot ng<br />
pinsala. Taong 1994,<br />
nagdesisyon ang Patagonia na<br />
palitan ang cotton na kanilang<br />
ginagamit ng organic na cotton,<br />
at ginawa lamang nito sa loob ng<br />
18 buwan.<br />
Karamihan sa mga damit natin sa aparador ay mayroong polyester, elastane o lycra.<br />
Ang mga mura at madaling alagaang tela na ito ay naging isang miracle solution<br />
sa industriya ng tela. Subalit, ang mga gumagawa nito ay lumilikha ng polusyon<br />
at mahirap pang i-recycle (halimbawa, kailangan ng 30 hanggang 40 taon<br />
para mabulok ang nylon). Ang mga natural na sinulid tulad ng cotton ay hindi rin<br />
naman masasabing “malinis”. Bagaman ang cotton ay nagmumula sa maliit sa 3% ng<br />
sakahan sa buong mundo, maraming kailangan naman nito ng maraming insecticides<br />
at herbicides.<br />
Ang mga bagong eco-friendly na tela ay mula sa mga materyales na sinasabing<br />
nagdadala ng mas kaunting pinsala sa kapaligiran tulad ng organic cotton at<br />
wool na nabubuo nang walang synthetic na kemikal o’ pesticide. Maari rin ang<br />
kawayan o’ bamboo, o’ hemp na nabubuo nang kaunti lamang ang pesticide o’<br />
pataba.<br />
Parami nang parami ang mga tatak ng damit na gumagamit ng organic cotton<br />
sa buong mundo. At dahil ditto, sa pagitan ng 2001 at 2005, tumaas ang global<br />
na kalakalan ng organic cotton ng 35%, 55% naman ang itinaas sa Estados<br />
Unidos. Sa kabila nito, ang mga certified organic cotton ay kumakatawan lamang sa<br />
tinatayang 1% ng lahat ng cotton na nililikha sa buong mundo.<br />
60<br />
[www.laborrights.org/projects/<br />
conference/ecopolitics.htm]<br />
T-shirt: simple, pero<br />
hindi inosente - Ang<br />
mundo ng fashion ay<br />
maaring glamoroso at<br />
kapana-panabik, pero<br />
naisip mo nab a ang mas<br />
malaking epekto nito? Mula<br />
sa usaping pangkalikasan,<br />
ang mga damit na ating<br />
isusuot ay maaring mula<br />
sa mga materyales na<br />
lubos na nagdudulot<br />
pinsala sa kapaligiran.<br />
Ang cotton, halimbawa, ay<br />
isa sa mga pinakamalaking<br />
produkto na binubuo<br />
sa sakahan sa buong<br />
mundo kung kaya 50%<br />
ng pangangailangan sa<br />
damit ay mula sa cotton.<br />
Karaniwang iniisip na nag<br />
cotton bilang natural at<br />
makakalikasan.<br />
Ngunit ang simpleng<br />
pagpapalaki at pag-aani ng<br />
1 librang sinulid ng cotton<br />
upang makagawa ng isang<br />
t-shirt ay nangangailangan<br />
ng maraming hangin, tubig<br />
at lupa. Nanganganib rin<br />
ang kalusugan ng mga<br />
taong nakatira sa sakahan<br />
ng cotton. Ang cotton para<br />
makagawa ng isang t-shirt<br />
ay nangangailangan ng 1/3<br />
na librang kemikal.<br />
Hindi lang sa sakahan<br />
nagtatapos ang problema<br />
sa pagpapatubo ng cotton.<br />
Kapag ginawa ng damit<br />
ang isang cotton, ilang<br />
nakalalasong kemikal<br />
ang nilalagay dito tulad<br />
ng silicone wax, panlinis<br />
na gawa sa petrolyo,<br />
mabibigat na metal, at<br />
flame/water retardant ,<br />
ammonia at formaldehyde.<br />
Ang mga kemikal naman<br />
na ginagamit upang<br />
kulayan ang mga damit ay<br />
nakakapinsala rin sa ating<br />
kapaligiran at kalusugan.<br />
Ang mga lumang damit na<br />
ating itinatapon lamang ay<br />
kumakain lang ng espasyo<br />
sa ating mga landfill.<br />
Karamihan sa mga damit<br />
natin ay maari naming<br />
i-recycle o’ gamitin.
y o u t h X c h a n g e 61<br />
Sa parehong paraan na pwedeng magkaroon ng organikong pagsasaka, maari rin<br />
tayong makalikha ng organic wool. Dahil sa mga mapinsalang pesticide na ginagamit<br />
para paramihin ang tupa, dumarami ang demand sa organic wool.<br />
May mga materyales tulad ng biopolymers na mula naman sa mais at soya.<br />
Isa pa ay ang Ingeo ni Cargill-Dow. Ito ay isang natural synthetic fiber na mula sa<br />
pagkuha ng asukal mula sa mga halaman tulad ng mais. Ipinakilala ang ganitong uri<br />
ng materyales sa tulong ng sikat na pantalon sa Italy ang Diesel at Versace Sport.<br />
Gayunpaman, maraming hadlang sa paggamit ng eco-friendly na produkto.<br />
Mahirap mag-supply ng ganitong mga produkto. Sa maraming pagkakataon, ang<br />
mga kumpanya ay kailangang gumawa ng produkto mula sa wala o’ sa isang proseso<br />
na hindi pa gaanong malawakang sinusubukan. Ang presyo ay isa pang isyu. Ang<br />
mga organic cotton ay mas mahal palaguin kaysa sa mga pangkaraniwang cotton at<br />
ang presyo ay depende sa kalidad at lokasyon.<br />
Taong 2005, Nagsagawa ang<br />
M+R Strategic Services ng<br />
survey para sa Organic Trade<br />
Association tungkol sa lawak n<br />
g produksyon ng organic wool.<br />
Batay sa survey, 8,705 kilo ng<br />
organic wool ay mula sa Estados<br />
Unido at Canada noong 2005.<br />
[www.ota.com/organic/<br />
woolfactsheet.html]<br />
Ang biopolymer ay polymer na<br />
nabuo sa pamamagitan ng<br />
biotechnology. Ang<br />
pangunahing produkto nito ay<br />
kadalasang natural mula sa<br />
agrikultura o biowaste. Ang mga<br />
biopolymer ay hindi<br />
nangangahulugang kakaiba sa<br />
mga pangkaraniwang polymer<br />
na mula sa petrolyo. At hindi rin<br />
lahat ng biopolymer ay<br />
biodegradable.<br />
Kung kumikilos ang<br />
konsyumer,<br />
Kikilos ang kumpanya<br />
- Taong 2000 nang<br />
makatanggap ng pagkilala<br />
ang Chiquita, isang tatak<br />
ng saging, ng Better<br />
Banana Certification para<br />
sa 127 na company-owned<br />
farm nito sa Latin America.<br />
Nuong panahon na iyon<br />
ay mga kumpanya ng<br />
saging ay nasa mahigpit<br />
na mga mata ng publiko<br />
tungkol sa isyu ng<br />
pagkakapantay-pantay at<br />
etikal na paggawa. Ang<br />
Chiquita ang tanging tatak<br />
ng saging na pumasa sa<br />
mahigpit na pamantayan<br />
ng Rainforest Alliance’s<br />
Better Banana Project. Ang<br />
sertipikasyon na natanggap<br />
ng Chiquita ay katumbas<br />
ng 15% ng lahat ng ineexport<br />
na saging mula sa<br />
Latin America. Sa ngayon,<br />
ang mga sertipikadong<br />
sagong ay binubuo ng 90%<br />
ng kabuuang saging ng<br />
Chiquita papunta sa Europe<br />
at 2/3 ng kabuang saging<br />
papunta sa North America.<br />
Nawawalan ng saysay ang ating<br />
pagbili ng mga eco-friendly na<br />
produkto, kung patuloy naman<br />
tayong bumibili nang labis-labis.<br />
Eco-friendly man o’ hindi, pilitin<br />
natin bumili nang kailangan<br />
lamang natin.<br />
www...<br />
<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />
Get inspired to orient your<br />
choice in the working world...<br />
The Career compass section<br />
displays a selection of<br />
companies and organisations<br />
relevant to the issues treated in<br />
this chapter : [CSR - Europe]<br />
- [fiber futures] - [love the<br />
earth] - [eblood clothing]<br />
- [anti pesticides network] -<br />
[fairlabor] - [ad!dict] - [reciclar<br />
t3] - [Teruo Masaki on CSR].
y o u t h X c h a n g e<br />
Ang industriya ng tela at pananmit ay malawak at iba-iba sa hilaw na materyales<br />
na ginagamit at proseso na ginagamit. Sa bawat proseso upang magawa ang isang<br />
damit, marami at iba’t ibang masamang epekto ang dinudulot nito sa kapaligiran.<br />
“MAKE YOUR MOTHER EARTH PROUD.”<br />
Juris - Vocalist of MYMP<br />
Photography by Ash Castro<br />
Hakbang Pasulong<br />
Mag-isip bago bumili. Isipin kung ano talaga ang iyong kailangan sa ano naman<br />
ang iyong gusto. Huwag kang bumili ng damit o’ palamuti dahil lamang halos lahat ay<br />
mayroon nito. Iwasan ring magpadala sa sa mga marketing campaign. Bumili nang mas<br />
kaunti at mas matibay na damit;<br />
Tahiin o’ sulsihan ang damit kapag may sira upang tumagal ito;<br />
Basahin ag mga etiketa o’ label ng mga damit. Kapag hindi malinaw ang<br />
impormasyon, huwag matakot magtanong;<br />
Piliin ang mga damit na ginawa ng mga kumpanya na may malinaw na polisiya<br />
tungkol sa isyung pangkalikasan at etikal;<br />
Piliin ang mga eco-labelled o’ ethical-labelled na produkto o’ serbisyo. Iwasan ang<br />
mga produktong hindi naman nagsasabi ng totoo;<br />
Make Your<br />
Mother<br />
Earth Proud<br />
Pumili ng mga produktong nagtataglay ng mataas a porsyento ng ni-recycle na<br />
materyales. I-recycle din ang mga damit na hindi na isusuot.<br />
Suriin at pag-aralan ang mga paboritong produkto, magsaliksik kung ang mga ito<br />
ay may magandang polisiya para sa mga manggagawa nito.<br />
Direktang bumili sa mga gumagawa ng damit. Sa internet, may mga online<br />
shop na nakakatulong upang mabawasan ang mga polusyon dala ng mga sasakyan<br />
na nagdadala ng mga produkto, haban nakakatulong naman sa mga lokal at maliliit<br />
na negosyante.<br />
62<br />
www...<br />
<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />
Do you want to look into workers<br />
conditions in the textile and<br />
garment industry in developing<br />
as well as developed countries?<br />
Have a look at the Test &<br />
play section of the website; try<br />
[behind fashion], our true-orfalse<br />
quiz and see what you<br />
could concretely do to stop<br />
sweat logos...<br />
Don’t forget to use the Links<br />
section: check the [fashion<br />
& beauty] and [creative lab]<br />
directories to save time carrying<br />
out your research projects.
y o u t h X c h a n g e 63<br />
Umaksyon<br />
“I would label the consumer<br />
of 2025 in three ways: more<br />
demanding, wiser and more<br />
worried.”<br />
[Mike Clasper,<br />
Procter & Gamble Europe]<br />
Ang bawat isa ay bumibili at ang pamimili ay isang malaking negosyo. Ang<br />
pagsibol ng globalisasyon, paglaganap ng makabagong media at ang pagbilis sa<br />
pagsagap ng impormasyon ay nakapag-ambag sa pagkamulat natin sa pangkalikasan,<br />
panglipunan at pang-ekonomikong epekto sa ating mundo ng ating simpleng<br />
pagbili.<br />
Tayo –bilang mga mamimili- ay nararapat humingi ng karagdagang impormasyon sa<br />
mga kumpanya sapagkat nalalaman natin na ang pamimili ay may direktang epekto<br />
sa atin. Mahalaga para sa mga mamimili na magkaroon ng pagpipilian.<br />
Sa European Union at ibang bansa, puspusan ang pamahalaan upang tugunan<br />
ang kahilingan ng mga mamimili na mabigyan sila ng sapat na impormasyon sa<br />
pangkalikasan at pangkalusugang aspeto ng mga produkto o serbisyo.<br />
Sa pagtataya mayroong 1.5 m2<br />
na espasyo ng shopping mall<br />
para sa bawat Amerikano. Ang<br />
pinakamalaking mall ay ang<br />
Ontario Mills, Sa Los Angeles na<br />
kasing laki ng 34 na footballfield.<br />
Lumahok sa mga on-line<br />
discussion ng UNEP. Magpadala<br />
ng mga tanong at ibahagi ang<br />
inyong Mga ideya sa sc@unep.<br />
fr, o’ di kaya ay bisitahin ang :<br />
[www.unep.fr/sustain].<br />
Green Choice Philippines.<br />
Kapag nakita nyo ang<br />
logong ito nangangahulugan<br />
lamang na pumasa ito sa<br />
pagsusuri ng Clean and<br />
Green Foundation sa mga<br />
batayang nakakatulong ito<br />
sa kalikasan.<br />
Ethical and eco-labels, ethical<br />
investments, and critical<br />
consumers’ networks are gaining<br />
popularity... Fairness has<br />
emerged as a key concept.<br />
Find all that and much more<br />
in the ‘Pay the right price’<br />
thematic room: [buy nothing<br />
day] - [buy it green] - [certified<br />
forests] - [make trade fair] -<br />
[let’s ex<strong>change</strong>] - [banking for<br />
the poor] - [fair money].<br />
‘Packaging yourself’ also hosts<br />
other cases relevant to this<br />
chapter: [blackspot sneakers]<br />
- [salmon nation] - [the<br />
www...<br />
<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />
sneakers’ revolt] - [harmless<br />
textiles].<br />
Last but not least, ‘Carrying<br />
the torch’ focuses on<br />
education’s key-role<br />
[consumers’ school], on<br />
using the media [make your<br />
voice heard], and designing<br />
communities [students’<br />
network].
y o u t h X c h a n g e<br />
Eco-labels (among those<br />
recognised by governments)<br />
1. Blue Angel (Germany)<br />
2. European Union Ecolabel<br />
3. Green Seal (USA)<br />
4. Terra Choice (Canada)<br />
5. China Environmental<br />
Labelling<br />
6. Japan<br />
7. Nordic White Swan<br />
8. Austria<br />
9. Taiwan<br />
10. India<br />
11. Israel<br />
12. Milieukeur<br />
(The Netherlands)<br />
13. Environment 2000<br />
(Zimbabwe)<br />
14. South Korea<br />
15. Aenor (Spain)<br />
16. Green Label Thailand<br />
17. Green Label (Hong Kong)<br />
[http://europa.eu.int/comm/<br />
environment/ecolabel/index.htm]<br />
[www.energystar.gov]<br />
Ang paggamit ng etiketa o tatak ay isa sa mga opisyal na pamamaraan ng pamahalaan<br />
upang bigyan ng sapat na kaalaman ang mga mamimili tungkol sa produkto. Ngunit<br />
mag-ingat! Iilang tatak o etiketa lamang ang kinikilala ng pamahalaan. Ilan sa mga<br />
kilalang tatak ay ang EU Eco-label, German Blue Angel, Nordic Swan at French AB<br />
(organikong agrikultura).<br />
Sa Estados Unidos, ang Energy Star ay isang sistema upang malaman ng mga<br />
mamimili ang kakayahang pang-enerhiya ng mga kagamitan. Ang ganitong sistema<br />
ay kasalukuyang ginagawa na rin sa European Union.<br />
Ang mga korporasyon at pamahalaan ay sumasailam sa masusing pagsusuri<br />
ng publiko. Kung mas maraming tao ang magtatanong sa mga korporasyon tungkol<br />
sa kanilang produksyon, mas malakas ang tsansang pagbutihin nila ang mga ito.<br />
Sapagkat kung nais ng mga negosyanteng makuha ang tiwala ng tao, kailangan<br />
nilang makinig sa mga hiling at hinaing ng mga ito.<br />
64<br />
Panahon na para sa mga mamamayan na umaksyon! Ilan sa mga gawain tungkol rito<br />
ay mula sa mga pagkukusa ng civil society.<br />
UNEP-Tunza - Ang<br />
Tunza-ay salitang Kiswahili<br />
(o’ Swahili, isang wika<br />
sa Eastern Africa) na<br />
nangangahulugang<br />
“pagtrato nang may<br />
pag-aalaga at<br />
pagmamahal”. Ang<br />
programa ng UNEP-<br />
Tunza ay naghihikayat<br />
sa mga bata at kabataan<br />
na pangalagaan ang<br />
kalikasan sa pamamagitan<br />
ng pagpapalaganap ng<br />
kaaalaman tungkol sa<br />
kalikasan at pagkilos.<br />
Ang Tunza Youth Network<br />
ay isang database ng<br />
mga organisasyong<br />
pangkabataan na<br />
nagtutulungan upang<br />
mapabuti ang kalikasan<br />
sa buong mundo. Ang<br />
mga kabataang ito ay<br />
nagbabahagi ng<br />
kani-kanilang karanasan.<br />
www.unep.org/tunza<br />
Hakbang Pasulong<br />
Ikaw ang magdedesisyon kung paano mo gagastusin ang iyong pera. Pumili ng mga<br />
eco-friendly o’ makakalikasang produkto:<br />
Mag-isip muna bago kayo bumili ng produkto;<br />
Basahin ang etiketa o’label ng produkto. Kapag malabo ang impormasyon,<br />
magtanong;<br />
Piliin ang mga eco-labelled o’ ethical-labelled na produkto o’ serbisyo;<br />
Kung maari, bumili ng mga local at mga produktong nasa panahon;<br />
Pumili ng produkto na mare-recycle o’ malaking porsyento ay<br />
marerecycle;<br />
Buy direct. May mga produkto nang mabibili sa internet, magandang<br />
tingnan at tangkilikin ang mga ito sapagkat tinantanggal na nito<br />
ang ilang polusyon dala ng paglalakbay o’ transport cost. Kung mahusay<br />
na gagamitin, ang internet ay maaring makatulong tungo sa<br />
sustenableng pagkonsumo.
y o u t h X c h a n g e 65<br />
Pamumuhunan<br />
Sa pagpaplano sa hinaharap, ating suriin kung ang investment natin ay na sa mga<br />
kumpanyang nagtataguyod ng sustenableng pamumuhay. Kung maraming tao<br />
ang tatangkilik sa mga kumpanyang ito, nagbibigay din tayo ng mensahe sa mga<br />
kumpanya at institusyon na dapat tangkilikin ang corporate responsibility.<br />
Ang mga kumpanyang may responsableng polisiya ay maaring mangunasa<br />
pagtataguyod ng sustenableng pamumuhay upang iba naming kumpanya ay<br />
sumunod, lalu na kung makikita ng ibang kumpanya na maaring pagsabayin ang<br />
paggawa ng pagbabago at kumita.<br />
Para sa karagdagang<br />
impormasyon tungkol sa ethical<br />
finance, at pati sa mga<br />
kumpanyang may magaganda at<br />
responsableng proyekto:<br />
[www.cool-companies.<br />
org]; [www.co-operativebank.co.<br />
uk/ethics.html]; [www.ethical<br />
consumer.org]; [www.novethic.<br />
fr/novethic/site/index.jsp].<br />
Lumalaki ang sektor ng publiko , indibidwal at institusyunal ay nagsisimula ang<br />
etikal na namumuhunan. Ang mga mamamayan ay humihiling sa mga kumpanya na<br />
maging mas responsible sa kanilang mga ginagawa.<br />
May iba’t ibang paraan ng sustenableng pamumuhunan - ang pagbili ng shares mula<br />
sa responsableng kumpanya; pamumuhunan sa mga ethical pension fund,<br />
securities at mga gawaing pang-komunidad.<br />
Ang ethical fund ay isang oportunidad para sagutin ang global at lokal na<br />
pangangailangan. Ang paglalapat ng pangunahing kapital sa mga komunidad<br />
ang lumilikha ng mga microcredit at oportunidad para sa mga maliliit na negosyo<br />
para sa mga negosyante sa buong mundo. Ang microcredit ang nagbibigay lakas sa<br />
mga taong humaharap sa mga suliraning pangpinansyal.<br />
Ang microcredit ay<br />
nagpapautang sa mga mahihirap<br />
na tao upang makapagtayo sila<br />
ng sarili nilang negosyo, upang<br />
bigyan sila ng pagkakataong<br />
mapangalagaan ang kanilang<br />
mga sarili at pamilya. Mula sa:<br />
MICROCREDITSUMMIT [www.<br />
gdrc.org/icm]<br />
Ang Hapinoy ay isang<br />
programa ng Microventures,<br />
Inc. kung saan ang isang<br />
maybahay na nagnanais<br />
magkaroon ng sari-sari<br />
store ay nabibigyan ng<br />
pagkakataong makautang,<br />
makatanggap ng training<br />
at murang produkto mula<br />
sa malalaking kumpanya.<br />
Ito ay tinatag ng grupo ng<br />
mga kabataang naglalayong<br />
makapagbigay ng oportunidad<br />
sa mga kababaihan. Para sa<br />
karagdagang impormasyon,<br />
bisitahin ang www.hapinoy.<br />
com.<br />
www...<br />
<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />
Volunteers play an especially<br />
important role not only in<br />
maintaining the non-profit<br />
sector’s advocacy functions,<br />
but also in helping it maintain<br />
its long-standing commitment to<br />
social justice and development...<br />
Need to know more? Go to the<br />
Facts & figures section and<br />
click [volunteering].
y o u t h X c h a n g e<br />
Powerbreak<br />
Pinatunayan ng Sunlife Foundation<br />
na isa sa mahalagang elemento ng<br />
Corporate Social Responsibility ay<br />
ang pagpapatupad ng programang<br />
magpapaunlad ng kakayahan ng<br />
mga empleyado nito na maging<br />
mabuting mamamayan. Isinagawa<br />
ng Sunlife Financial Philippines ang<br />
mga linguhang seminar tungkol sa<br />
kahalagahan ng pagmamahal sa<br />
kalikasan at paggamit ng mas<br />
energy-efficient na ilaw tulad ng<br />
compact fluorescent lamp. Ang<br />
nasabing seminar ay ginaganap<br />
tuwing tanghali upang hindi maabala<br />
ang pagtatrabaho ng mga<br />
empleyado. May libreng tanghalian<br />
para sa mga nagsipagdalo bilang<br />
pasasalamat sa oras na ginugol nila<br />
para sa 45-minutong seminar.<br />
Ang gobyerno ay maaring manguna sa mga gawaing may kinalaman sa etikal na<br />
pamumuhunan sa pamamagitan ng multilateral at international financing. Halimbawa,<br />
sa usaping internasyunal, may mga hakbang na ginagawa upang matulungan ang<br />
mga nais magtayo ng kumpanya na may kinalaman sa renewable energy sa<br />
pamamagitan ng pagtatas ng pondo na maaring mapagkunan ng mga negosyante.<br />
Ang G8 RENEWABLE ENERGY TASK FORCE, halimbawa, na binuo sa G8 Summit in<br />
Okinawa (July 2000) ay nagsagawa ng ilang pangunahing aksyon para sa usaping<br />
ito.<br />
Sa ibang bansa ang International Financial Institutions (IFIs) tulad ng Export Credit<br />
Agencies (ECAs) ay ilan lamang sa mga ginagamit ng gubyerno upang masuportahan<br />
ang kanilang mamumuhunan o’ negisyante. Tinitulungan ng ganitong ahensya ang<br />
mga kumpanya na pumasok sa mga iba’t ibang uri ng investment. Halimbawa ang<br />
ECAs ay dinisenyo upang palaguin ang export industry ng isang bansa.<br />
Anu ang kailangan nating isaalang-alang bago mamuhunan sa isang kumpanya:<br />
Nais mo bang bumili ng “shares”? Kung ikaw ay may balak na mamuhunan sa isang<br />
kasalukuyang negosyo, gamitin mo ang mga sumusunod na salik bilang gabay:<br />
Ano ang ginagawa ng kumpanya?<br />
Ano ang talaan ng mga nagawa ng kumpanya para sa panglipunang polisiya at<br />
isyung pangkalikasan?<br />
Paano pinangangalagaan ng kumpanya ang mga empleyado nito?<br />
Nakikibahagi ba ang kumpanyang ito sa mga gawaing panglokal sa kanilang<br />
komunidad?<br />
66<br />
Pagbabangko para<br />
sa mahihirap - Ang<br />
Bangladeshi Grameen Bank<br />
Microcredit Programme<br />
ang nagpasimula ng<br />
hamon sa tradisyonal na<br />
konsepto ng pag-iimpok<br />
dahil nasimulan nitong<br />
magpautang sa mahihirap<br />
na dati-rati’y klasipikado<br />
bilang ‘not creditworthy’<br />
(hindi mapapautang dahil<br />
walang pambayad). Ang<br />
pilosopiya ng Grameen<br />
ay ang mahihirap ay<br />
may kakayahan din na<br />
hindi lamang nagagamit<br />
at napapaunlad. Ang<br />
pagpapautang ay<br />
sa pamamagitan ng<br />
boluntaryong pagbuo ng<br />
limang katao para sa isang<br />
grupo upang mangasiwa<br />
para sa isa’t isa ng<br />
isang matatag prinsipyo,<br />
moralidad, at kaseguruhan<br />
ng pagbabayad bilang<br />
garantiya na hindi<br />
tinatanggap ng mga tipikal<br />
na bangko. Sa ngayon,<br />
95% ng mga pautang nito<br />
ay nabibabalik dahil sa<br />
group pressure at selfinterest,<br />
at dahil na rin sa<br />
motibisayong naibibigay sa<br />
mga umuutang. Ang mga<br />
pautang ay maliliiit lamang<br />
ngunit sapat na para<br />
palaguin ang mga maliit na<br />
negosyo ng mga umutang<br />
tulad: pagpapatuyo at<br />
pagbubunot ng palay,<br />
pagpapaayos ng makina,<br />
pagbili ng sasakyan<br />
tulad ng rickshaw, etc.<br />
Inaasahan kasi na ang<br />
mga pinapautang, kapag<br />
binigyan ng pagkakataong<br />
makahiram ng pera, ay<br />
makakapagsimula at<br />
papaunlarin ang sarili sa<br />
isang negosyo hanggang<br />
sa ito’y makabayad.<br />
[www.grameen-info.org/<br />
bank/moa.html]
y o u t h X c h a n g e 67<br />
Dicover<br />
the global<br />
village<br />
“Let the villages of the future<br />
live in our imagination, so that<br />
we might one day, come to live in<br />
them.”<br />
[Mahatma Gandhi]<br />
Ang mga kabataan sa kasalukuyan ay binabagyo ng mga imahe at<br />
impormasyon mula sa media—mula sa politika, musika, agham, mga sikat na<br />
artista, usong pananamit, at iba’t iba pang mga isyu. Ang mga bata sa ngayon ay<br />
nabubuhay sa kultura kung saan ang impormasyon at libangan ay nagmumula<br />
sa media—mapadyaryo, radyo, magasin, pelikula, internet o telebisyon.<br />
Paano kumikilos ang media? Paano ito nagiging organisado upang bumuo ng isang<br />
katotohanan? Kung sapat nating mauunawaan ang media, mas magiging mulat<br />
tayo sa mga stratehiya nito upang makaapekto sa ating mga desisyon. Kung gayon,<br />
mauunawaan natin kung paano tayo magsasalita laban sa laganap na impluwensiya<br />
nito sa ating pagbili. Maaari rin nating magamit ang media upang gumawa ng ingay<br />
para sa pagtataguyod ng bagong kaugalian o paniniwala para sa mas sustenableng<br />
pamumuhay.<br />
Sa Estados Unidos, 10 % lamang<br />
ng mga napapanuod ng mga<br />
bata ang pambata. Ang<br />
natitirang 90% ay mga<br />
palabas na pangmatanda. 35%<br />
ng kabataan ay mag telebisyon<br />
sa kanilang sariling kwarto, at<br />
kumakaing mag-isa sa harap ng<br />
telebisyon. Mula sa :US National<br />
Association for the Education of<br />
Young Children; L’Espresso, 27<br />
September 2001, p. 104<br />
Malala ang sugat ng maling<br />
representasyon ng babae sa<br />
telebisyon, radio, diyaryo,<br />
magasin at internet. Dahil dito,<br />
patuloy na nabibiktima ng<br />
karahasan ang bata at babae.<br />
Ayon sa ulat ng Philippine<br />
National police noong Disyembre<br />
2006, sa bawat anim na oras,<br />
may isang batang nabubugbog at<br />
sa bawat tatlong oras, may isang<br />
babaeng binubugbog ng kanyang<br />
asawa. Isa kada oras naman ang<br />
nabibiktima ng panggagahasa<br />
at isa rin kada pitong oras ang<br />
nabibiktimang bata at babae sa<br />
sekswal na panliligalig.” – Cong.<br />
Liza Maza ng Gabriela Women’s<br />
Party<br />
Ang Campaign for Real<br />
Beauty ng Dove - Sa<br />
gitna ng mga paniniwalang<br />
ang kagandahan ay<br />
nasa kabataan lamang,<br />
maputing kutis o maliit<br />
na pangangatawan,<br />
umusbong ang Campaign<br />
for Real Beauty ng Dove.<br />
Layunin ng proyekto na<br />
gisingin ang kamalayan ng<br />
lipunan ukol sa balikwas na<br />
pagtingin sa kagandahan<br />
sa pamamagitan ng mga<br />
diskusyon at debate.<br />
Sa mga patalastas ng<br />
Dove, gumamit sila ng<br />
mga modelong babae na<br />
hindi babad sa make-up,<br />
mga pampaganda at<br />
retokado para ilarawan<br />
na ang kagandahan ay<br />
wala sa mukha, timbang o<br />
edad. Hangad ng Dove na<br />
baguhin ang kinasanayang<br />
pagkakilala ng kagandahan<br />
at palawigin ang<br />
pagtanggap at pagtrato ng<br />
lipunan sa pagkakaiba-iba<br />
ng itsura ng tao.<br />
[www.campaignforrealbeauty.<br />
ph]<br />
“Bawal ang mataba. Taboo ito.<br />
Bawal ang maitim. Isa itong<br />
malaking kasalanan. Para<br />
magkaroon ng kapangyarihan,<br />
gumamit ng gamot pampapayat<br />
at pampaputi. Ang pamilihan at<br />
merkado ang siyang humuhubog<br />
sa kung ano ang maganda at<br />
hindi kaaya-aya sa mata ng tao.<br />
Ngayon, ang pagbili at<br />
pagkonsumo ang siyang bibliya<br />
www...<br />
<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />
ng kagandahan” – Rosel Pineda,<br />
“The Unbearable Heaviness of My<br />
Being” from the anthology Body<br />
Politics: Essays on Cultural Representations<br />
of Women’s Bodies<br />
by Odine de Guzman, Center for<br />
Women’s Studies, 2002
y o u t h X c h a n g e<br />
ANUNSYO<br />
Ang mga higanteng billboard, patalastas sa telebisyon, o’ magasin...tila hindi ka<br />
makakawala sa mga anunsyo habang ito ay lumalaganap sa apat na sulok ng mundo.<br />
Anga mensahe nito ay masasabing may malaking impluwensiya sa mga tao<br />
upang hikayatin silang bumili. Lahat ba ng anunsyo ay masama?<br />
68<br />
Gusto nilang simulan ng mga<br />
kabataang gamitin ang kanilang<br />
produkto habang bata pa ang<br />
mga ito at patuloy na tangkilikin<br />
sa kanilang pagtanda.<br />
Nakikipagtulungan ang UNEP sa<br />
mga sektor ng advertising upang<br />
ilaan ang kanilang galing sa<br />
pagkampanya ng mas<br />
sustenableng pamumuhay.<br />
Taong 1999 nang tanggalin ng<br />
Calvin Klein ang kanilang mga<br />
advertisement sapagkat<br />
maraming mamimili ang<br />
nagreklamo tungkol sa paggamit<br />
sa mga bata sa isang sekswal<br />
na mensahe. Samantalang ang<br />
Camel Cigarettes naman ay<br />
hininto ang paggamit kay “Joe<br />
Camel” na karaketer dahil na rin<br />
sa reklamo ng mga mamimili na<br />
ang tinatarget nito ay mga bata.<br />
[www.media-awareness.ca]<br />
Partikular na tinatarget ng maraming anunsyo ang mga kabataan. Gumagamit ang<br />
mga ito ng mga salita at imahe na kukuha ng atensyon ng kabataan, na maaring wala<br />
namang pang-akit sa mga magulang (halimbawa ay anunsyo tungkol sa cellphone,<br />
junkfood o musika). Sa katunayan, ang mahalagang tagapakinig ng mga anunsyong<br />
ito ay mga kabataan sapagkat nais ng mga kumpanya na magtaguyod ng katapatan<br />
o’ loyalty sa paggamit ng kanilang produkto. Nais ng mga kumpanya na magsimula<br />
ang mga tao na gamitin ang kanilang produkto habang bata pa ang mga ito. Sa<br />
gayon, makakasiguro sila na gagamitin ng tao ang kanilang produkto habang ang<br />
mga ito ay nabubuhay.<br />
Kadalasan, gumagamit ang anunsyo ng mga mensaheng may stereotype.<br />
Halimbawa, itataguyod nila ang isang produkto para sa mga batang babae na iba<br />
kung paano nila itaguyod ang produkto sa mga lalake. Bagaman ang produkto<br />
namang ito ay maaring gamitin ng babae o lalake. Ang steoreotype ay isang makitid<br />
na paniniwala na kung ikaw ay babae o lalake ay maayroon kang partikular na<br />
bahaging dapat gampanan .<br />
Sa ganitong mga paniniwala ay natatanggal ang kakayahan nating makapamili ng<br />
sarili nating interes. Kailangan na lang natin na umupo at tanggapin ang mensahe na<br />
binibigay nila sa atin.<br />
Hindi natin kailangang magsawalang kibo at tanggapin na lamang ang lahat ng<br />
mensahe mula sa media. Maari tayong sumagot at sabihin ang ating opinyon.<br />
Ganuonpaman, hindi lang hinihikayat ng mga anunsyo ang mga tao para bumili.<br />
Ilang mga organisasyon na rin ang gumagamit ng mga anunsyo para mapukaw ang<br />
atensyon ng mga mamimili sa mga isyung may kinalaman sa lipunan o’ kalikasan.<br />
Ang mga anunsyo tungo sa isang sustenableng pamumuhay ay nangangahulugang<br />
mas maraming anunsyo tungkol sa mga produktong maka-kalikasan o’<br />
eco-products. Nangangahulugan ito ng pagbabago sa pamumuhay na<br />
mas mainam at katangap-tangap sa tao na tumutugon sa paghahanap ng higit na<br />
kahalagahan, transparency at etikal.<br />
www...<br />
<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />
OPINYON.<br />
“UNDER THE SAYA”. Bukod sa sabong panlaba, ang mga<br />
patalastas na may kinalaman sa pangangalaga sa mga bata ay<br />
kadalasang ginagampanan ng mga babae. Kinakahon nito ang<br />
katungkulan ng babae sa pangangalaga ng anak lamang. Kung<br />
kayat kahit sa makabagong panahon kung saan kinikilala na ang<br />
pagkakapantay-pantay ng babae at lalake, hindi pa rin<br />
matanggap ng karamihan sa atin kapag ang lalake ang<br />
namamalagi sa bahay habang ang babae ang nagtatrabaho.<br />
Simula pa noong 1995,<br />
sinimulan na ng Body<br />
Shop ang kampanya nito<br />
para maitampok ang selfesteem<br />
o pagpapahalaga<br />
sa sarili.<br />
Noong 1997 inilabas<br />
nito ang kampanya nito<br />
base sa isang manikang<br />
ang pangalan ay ‘Ruby’,<br />
isang representasyon<br />
ng kagandahan base<br />
sa totoong hitsura ng<br />
kababaihan. Ayon pa sa<br />
slogan: “There are three<br />
billion women in the<br />
world who don’t look like<br />
supermodels and only eight<br />
who do” (Mayroong tatlong<br />
bilyong kababaihan sa<br />
mundo na hindi kamukha<br />
ng mga supermodel at<br />
mayroon lamang walo).<br />
Hinahamon ng programang<br />
ito ang di-makatotohanang<br />
kamalayang dulot ng<br />
industriya ng kagandahan<br />
sa pamamagitan ng wika<br />
at imaheng nagpapakita ng<br />
respeto at pagpapahalaga<br />
sa esensiya ng kagandahan<br />
ng mga babae.<br />
[www.thebodyshop.com]
y o u t h X c h a n g e 69<br />
TELEBISYON<br />
Napakaraming eksena ng Pag-stereotype ang mapapanood sa telebisyon. Kadalasan,<br />
ang mga marginalized at minority ay ipinapakita sa media na may mababang uri/<br />
kakayahan kumpara sa mga naghaharing-uri o dominanteng grupo. Ang masaklap<br />
pa rito, masaklaw ang naabot ng mga programa sa telebisyon TV higit pa sa target<br />
nitong manonood.<br />
Halimbawa na rito ang mga palabas na napapanood ng mga kabataan na puno<br />
karahasan, sex, social trauma, at iba pa sa kabila ng kawalan nila ng karampatang<br />
kakayahang intindihin ang mga ito sa antas ng kanilang panlasa at emosyon.<br />
Para sa mga bata/kabataan, ang mga palabas na ito’y madaling paniwalaan at<br />
tanggapin, samantalang ang isang nakakatanda at kritikal ay may kakayahan nang<br />
magsuri. Isang pag-aaral ang nagsasabing ang mga kabataang babad sa panonood<br />
ng telebisyon ay madalas gumagamit ng dahas upang masulusyunan ang isang<br />
problema.<br />
Sa kabila nito, may malaki ring kabutihang naidudulot ang telebisyon. Ang<br />
positibong aspekto ng panonood ay makikita sa mga programang nagpapalabas<br />
ng iba’t ibang uri ng pamumuhay at kultura sa mga kabataan, humihikayat na<br />
maging bukas sa mga opurtunidad at pag-intindi sa ibang tao. Sinasabing mga<br />
kabataang nag-aaral ngayon ay higit na may kaalaman (base sa kanilang mga<br />
napapanood) kaysa noong hindi pa uso ang telebisyon.<br />
Gayundin, may ilang ebidensyang nagpapakita na ang mga palabas pambata sa<br />
telibisyon na idinisenyo para sa akademikong pag-aaral at pagtuturo ng pakikipagkapwa<br />
tao ay nakakatulong epektibong pagkatuto ng mga kabataan. Dahil ang<br />
telebisyon, habang nagtuturo ay may entertainment value din. Totoo nga, ang mga<br />
karahasan sa TV ay nakakagulat sa mga kabataan, ngunit kung pag-iisipan din, ang<br />
mga aral na ibinabahagi sa pamamagitan ng panonood ay maaaring makapagpabago<br />
ng kaisipan ng tao/kabataan. Halimbawa, ang paulit-ulit na hikayat upang baguhin<br />
ang lifestyles sa pagkain o pagkonsumo ng sobra, ay nakakatulong upang ang mga<br />
kabataan ay magbago ng pananaw at kumilos.<br />
“Anong nakakatawa? Sa lahat ng palabas<br />
ng komedya sa bansa, kinukutya<br />
ang maitim, pango ang ilong, mataba,<br />
maliit, mga bakla’t lesbiyana, mga<br />
mahihirap na walang kakayanan, mga<br />
may disabilidad… Sino nga ba ang<br />
perpekto?..Hindi natin alam, kada<br />
pinagtatawanan natin ang mga taong<br />
ito, pinagtatawanan natin ang ating<br />
mga sarili.”<br />
- Dr. Glecy Atienza, “Anong<br />
Nakakatawa?” Pelikula Magazine,<br />
June 1997<br />
OPINYON<br />
Subukang tumutok sa<br />
telebisyon mula alas-7 ng<br />
umaga hanggang alas-11<br />
ng gabi. Ilang palabas ang<br />
nagtataglay ng “PARENTAL<br />
GUIDANCE”, at ilan naman<br />
ang hindi? Sa kasalukuyan,<br />
kahit ang mga cartoon at<br />
programang pambata ay<br />
hindi na rin tunay na ligtas<br />
para panuorin ng bata.<br />
Marami nang eksena tungkol<br />
sa karahasan, halikan at<br />
sex. At kahit ang mga<br />
telenobelang hinango sa<br />
mga sumikat na karakter<br />
sa komiks na ginawa raw<br />
para sa mga bata, ay mukha<br />
namang hindi pambata.<br />
Ang mga karahasan sa telebisyon ay maaring manggulat, ngunit may mga natatagong<br />
mensahe rin ito na maaring makaimpluwensiya sa mga kabataan. Kapag paulit-ulit<br />
na napapanuod, maari nitong baguhin ang pamumuhay, katulad ng pagpapahintulot<br />
sa labis na paggastos.<br />
An Inconvenient Truth<br />
- Naniniwala ang dating<br />
bise-presidente ng Estados<br />
Unidos na si Al Gore na<br />
makapangyarihan ang<br />
media upang mabuksan<br />
ang opinion ng tao sa iba’t<br />
ibang isyu. Ang kanyang<br />
documentary film na ‘An<br />
Incovenient Truth’ ay<br />
nabuo sa pagtutungan<br />
ng ilang eksperto. Ang<br />
nasabing documentary film<br />
ay madaling maintindian,<br />
ngunit hitik sa tamang<br />
impormasyon. Dahil dito,<br />
matagumpay na nadala ng<br />
pelikula ang isyu ng climate<br />
<strong>change</strong>.<br />
Signos<br />
- Bilang pagtugon<br />
sa panawagan para<br />
mapangalagaan ang<br />
kalikasan, binuo ng GMA<br />
Public Affairs ang isang<br />
documentary film na<br />
pinamagatang Signos.<br />
Layunin ng nasabing<br />
documentary film na imulat<br />
ang mga Pilipino sa isyu ng<br />
climate <strong>change</strong>. Ang mga<br />
isyung tinalakay sa Signos<br />
ay batay sa karanasan at<br />
isyung pangkalikasan ng<br />
Pilipinas.
y o u t h X c h a n g e<br />
Sangkap ng pagiging<br />
superhero - Naglipana ang<br />
mga superhero ngayon.<br />
1.Sa maraming pagkakataon,<br />
pinapalutang ang pagiging<br />
superhero sa kanyang pisikal na<br />
kaayuhan. Halimbawa,<br />
dapat kasing-seksi ka ni Darna,<br />
o kasing-macho ni Captain<br />
Barbel.<br />
2.May mga superhero tulad ni<br />
Lastikman, Volta, Pedro<br />
Penduko at Petrang Kabayo<br />
na lumilihis sa mga<br />
tradisyunal na superhero na<br />
seksi at gwapo’t maganda.<br />
Gayunman, sinasadya ito upang<br />
maging katawa-tawa o tila<br />
maging karnabal na lang ang<br />
karakterisasyon ng superhero.<br />
3. May mga superhero<br />
naman tulad ni Rona Mahilom<br />
at Sajid Bulig. Mga kabataang<br />
isinugal ang sarili para sa<br />
kanilang mga kapatid at<br />
kaibigan. Para sa mga bayaning<br />
ito, ang sakripisyo ang<br />
kailangan mangibabaw sa mga<br />
panahon ng trahedya at sakuna.<br />
Sa mga uri ng superherong ito,<br />
saan mo gustong maihalintulad<br />
ang sarili?<br />
IDOLO AT MANUNUOD<br />
Ang mga artista, modelo, atleta ay maaring maging mabuting huwaran. Ang media<br />
ay maaring maging instrumento upang magtaas ng kamalayan ng mga kabataan.<br />
Ang musika ay isang paraan upang mapadala ang isang panlipunang isyu.<br />
Halimbawa ng mga ito ay ang mga mga kaganapan tulad ng LIVE AID, FARM AID,<br />
THE AMNESTY INTERNATIONAL TOUR, OUR COMMON FUTURE, GREENPEACE ALBUM<br />
AT IBA PA. Sa ngayon, ang mga kabataan ay higit na komportable sa media. Libolibong<br />
website ang pinatatakbo ng mga kabataan at para sa kabataan. Ang kanilang<br />
pangakong ikampanya ang mga masalimuot na paniniwala (tulad ng karapatang<br />
pantao o kapaligiran) ay isang patunay ng kanilang kakayahan na gamitin ang media<br />
at ang kanilang talino tungo sa isang sumasapat na proyekto.<br />
70<br />
Eco-defenders<br />
Ang Eco-defenders ay kwento ng kabayanihan ng tatlong bata para sa pangangalaga sa<br />
kalikasan. Ito ay proyekto ng Sustainable Energy Development Program (SEDP)- United States<br />
Agency for International Development (USAID). Nagkaroon na ito ng puppet show, librong<br />
pambata at maging infomercial sa sinehan kung saan itinututro ang “3 Rs” (Reduce, Reuse,<br />
Recycle), pangangalaga sa tubig at pagiging episyente sa paggamit ng enerhiya. Tatlo ang<br />
kilalang karakter sa Ecodefenders; ito ay sina Waste Buster, Water Warrior, at Switch Ninja.<br />
www...<br />
<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net<br />
Need to know more? Go to the<br />
Facts & figures section and<br />
look for [advertising & <strong>youth</strong>]<br />
- [internet / intro] - [internet &<br />
<strong>youth</strong>] - [music global market]<br />
- [media concentration] - [bizconcentration].<br />
Get inspiration to guide your<br />
choice in the working world...<br />
The Career compass<br />
section displays a selection of<br />
organisations relevant to the<br />
issues treated in this chapter:<br />
[media diversity] - [media<br />
watch, Canada] - [indie<br />
music online] - [enviro film<br />
festival] - [sustainabilty-TV] -<br />
[alternet] - [eco-entertainment]<br />
- [indymedia] - [inspiring<br />
responsibility].<br />
Look at the Trainer’s room<br />
section: here you’ll find two<br />
classwork activities [decoding<br />
advertising] and [progress is<br />
progress], designed to help you<br />
to understand better - respectively<br />
- advertising mechanisms and<br />
science & technology innovations.<br />
Young MDG<br />
Ang Young MDG (www.<br />
youngmdg.com) ay<br />
isang proyekto na<br />
pinagtutulungan ng mga<br />
estudyante sa high-school<br />
mula sa iba’t ibang panig<br />
ng mundo sa paglikha<br />
ng isang website. Ang<br />
hangarin ng programang<br />
ito ay palaganapin<br />
ang mahahalagang<br />
impormasyon ukol sa<br />
United Nations Millennium<br />
Development Goals<br />
(MDGs), isang nasusulat<br />
na tunguhin na ipinanukala<br />
ng United Nations sa<br />
naganap na Millennium<br />
Declaration noong 2000 na<br />
pinagkaisahan ng mga 189<br />
pinuno ng mga bansa sa<br />
daigdig.<br />
Sa pamamagitan ng<br />
information technology<br />
bunsod ng nasabing<br />
website, ang mga<br />
kabataang nagsusulong<br />
sa nasabing proyekto<br />
ay nakakapag-usap sa<br />
internet sa pamamagitan<br />
ng forum at makabagong<br />
teknolohiya.
y o u t h X c h a n g e Ang YXC<br />
Website<br />
“The best way to predict the<br />
future... is to create it.”<br />
71<br />
[Alan Kay, American computer<br />
scientist]
y o u t h X c h a n g e<br />
Networking:<br />
Panuntunan<br />
sa Paggamit<br />
Ang internet ay higit na nagiging mahalaga bilang instrumento sa komunikasyon<br />
at pintuan para sa maraming impormasyon. Bagaman may limistasyon pa rin<br />
ang kakayahan ng internet, ito ay paraan sa hinaharap upang higit na magamit<br />
ang kakayahan ng mga kabataan ngayon. Ang internet ay isa ring “wika” ng<br />
lumalaking bilang ng kabataan.<br />
“Service to others is the rent<br />
you pay for your room here on<br />
earth.”<br />
[Muhammad Ali,<br />
world boxing champion]<br />
Ang librong ito ay dinisenyo para sa mga tagapagsanay, maging sa mga<br />
estudyante. Habang ang gabay na ito ay kumakatawan sa isyu at pagsubok ng<br />
konsumong sumasapat, sinisiyasat naman ng YOUTHEXCHANGE (YXC)<br />
website ang mga isyu nang may lalim.<br />
Ang mga popular na usapin (tulad ng musika, usong pananamit, pelikula, at<br />
bagong media) ay ginagamit na simula ng mga diskusyon.<br />
Bakit Internet? Ang bagong teknolohiya ay pampuno sa kakulangan ng tradisyunal<br />
na gabay. Kapag ang internet ay ginamit para mabigyang edukasyon ang mga tao,<br />
ito ay nagbubuo ng malaking oportunidad. May “snowball effect” ang internet—<br />
pinararami nito ang mabuting resulta sa lahat ng taong sangkot—guro, kabataan,<br />
institusyon, kumpanya at NGO.<br />
72<br />
Ang pagbabahagi ng karanasan sa pamamagitan ng networking ay nagdaragdag<br />
ng halaga upang higit na manghikayat sa pagtataguyod ng pamumuhay na<br />
sumasapat. Ang YXC website ay kukuha sa atensyon ng mga gumagamit nito
y o u t h X c h a n g e 73<br />
upang mapaunlad ang kanilang pagkamalikhain. May mga halimbawa sa tunay na<br />
buhay na nagsisilbing paunang hudyat upang patingkarin ang iba’t ibang datos<br />
at pag-aaral.<br />
www.<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net, ang website, ay nakaayos sa sumusunod na<br />
paraan:<br />
ANG MGA THEMATIC ROOM SA YXC Website<br />
May humigit kumulang 130 na kwento at pag-aaral batay sa tunay na buhay ang makikita sa<br />
YouthX<strong>change</strong> website. Ang mga ito ay makakatulong upang maipakilala ng mga guro ang<br />
sustenableng pagkonsumo sa mga gawain sa klase. Mayroong siyam na thematic room sa<br />
website:<br />
01_respecting our bodies - Ang pagrespeto sa ating sarili ang simula ng pagrespeto sa<br />
ibang tao, kalikasan at planeta.<br />
02_packaging yourself - Ikaw ba talaga ang pumili kung ano ang iyong ayos? Ano ang<br />
papel ng media sa prosesong ito?<br />
03_awakening your soul - Pagbubuo ng iyong sariling personalidad ay tulad ng<br />
pagpupuno sa iyong pagkatao. Paano? Ikumpara ang iba’t ibang kultura, alamin kung paano<br />
higit na maipapahayag ang saloobin at isipin kung ano talaga ang iyong kailangan.
y o u t h X c h a n g e<br />
04_looking for a place - Ang bahaging ito ay tumatalakay sa pagkakaugnay<br />
ng mga isyung tila magkaiba-pabahay, paglayo o’ paglalakbay. Tinatalakay<br />
dito kung paano masisiguradong ang iyong bahay ay eco-friendly. Tinatalakay<br />
rin dito ang epekto ng turismo at ilang isyu tungkol sa mga immigrant at mga<br />
refugee.<br />
05_carrying the torch - Ang bahaging ito ay tungkol sa pormal at di-pormal<br />
na edukasyon, tradisyunal na kaalaman, pagpapalitan ng kaalaman sa kultura<br />
at henerasyon. Idinidiin ng bahaging ito kung paano magagamit ang media upang<br />
makapagpahayag ng saloobin.<br />
06_clean up your fun - Ang mga libangan (sport, musika, sinehan,<br />
komiks, at iba pa) ay isang magandang paraan ng pakikipagkapwa-tao. Dito<br />
matutunan natin kung paano gumawa ng mga libangan na masaya na, sustenable<br />
pa: no-waste party, zero-emmission venues at iba pa.<br />
07_social belonging - Ang bahaging ito ay tumatalakay sa pakikibahagi natin<br />
sa mga gawaing panglipunan. May isyung sosyal at politikal na karapatan sa<br />
bahaging ito (tulad ng paghahanap ng trabaho, pagkilala sa kasarian, kapayapaan<br />
at hustisya).<br />
08_pay the right price - Ang bahaging ito ay nakatuon sa epekto sa<br />
kalikasan, panglipunan at pang-ekonomiya ng ating produkyon at pagkonsumo.<br />
Tungkol rin ito sa karapatan ng mga konsyumer.<br />
09_looking ahead - Matuto tungkol sa sa enerhiya at kahirapan. Ang<br />
bahaging ito ay kumikilala sa pagiging malikhain tungo sa isang magandang<br />
lipunan.<br />
DROP DOWN MENUS: Upang lubos na maunawaan ang mga isyu sa<br />
siyam na thematic room, may mga pag-aaral sa bawat rehiyon sa mundo na<br />
na sa makikita sa bahaging ito. Dito mauunawaan kung paano kumikilos ang<br />
proyektong YouthX<strong>change</strong> sa global na antas. May tatlong drop down menu.<br />
74
y o u t h X c h a n g e 75<br />
UTILITIES (drop down menu):<br />
facts & figures: higit 500 na datos tungkol sa ekonomiya, kalikasan at<br />
isyung panlipunan.<br />
dep’t store: direktang impormasyon tungkol sa 150 sustenableng produkto<br />
at serbisyo na mabibili sa pamilihan na makakatulong sa mga konsyumer upang<br />
maging sustenableng pamumuhay.<br />
career compass: tinatalakay dito ang ilang magagandang organisasyon<br />
para sa sustenableng pag-unlad sa lipunan. May mga panayam rin ito sa mga<br />
taong pinili ang propesyon na may kinalaman sa sustenableng pag-unlad.<br />
trainer’s room: pagpapakilala sa YXC at kung paano gamitin ang website at<br />
magsagawa ng mga gawaing pampaaralan para sa mga estudyante.<br />
test & play: mga pagsusulit, laro upang lalong mapalago ang kaalaman sa<br />
isyu habang nagsasaya.<br />
links: mga online resources na inaayos batay sa isyu.<br />
PARTICIPATE (drop down menu):<br />
Sa bahaging ito, maari kang magdagdag sa website, mag-download ng mga video<br />
at kopya ng YXC sa iba’t ibang wika. Maaari ka ring magpadala ng YXC e-card,<br />
at magpadala ng iyong komento sa UNEP at UNESCO.<br />
YXC WORLDWIDE (drop down menu):<br />
Ang YXC- Ang Gabay ay mababasa sa humigit 15 wika. Ang mga katuwang na<br />
organisasyon ng proyektong YXC ay nasaan man sa mundo. Maari kang bumuo ng<br />
partnership sa kanila, mag-organisa ng mga pagsasanay tungkol sa sustenableng<br />
pamumuhay o’ hindi kaya ay lubos mong maunawaan ang mga proyekto tungkol<br />
sa sustenableng pamumuhay sa iyong bansa. Ito ay bukas para kaninuman sa<br />
mundo.
y o u t h X c h a n g e<br />
76<br />
Sanggunian<br />
Website, libro, at iba pa.<br />
ANG YXC<br />
www.unep.fr/pc/sustain/<strong>youth</strong>/<br />
research-project.htm<br />
United Nations Population<br />
Division: http://esa.un.org/unpp/<br />
index.asp?panel=2<br />
EDUKASYON PARA SA<br />
PAGBABAGO<br />
www.unseco.org/education/<br />
desd<br />
www.unesco.org/ccivs/New-<br />
SiteCCSVI/CcivsOther/esd/esdpresentation.htm<br />
PAGPILI SA SUSTENABLENG<br />
PAMUMUHAY<br />
www.footprintnetwork.org<br />
www.ecofoot.org<br />
Living Planet Report 2006:<br />
www.panda.org/news_facts/<br />
publications/living_planet_report/<br />
index.cfm<br />
www.wfp.org/aboutwfp/<br />
introduction/hunger_what.<br />
asp?section=1&sub_section=1<br />
“More than 30% of our<br />
food is thrown away” by John<br />
Vidal, environment editor,<br />
The Guardian, Friday April<br />
15, 2005 [http://society.<br />
guardian.co.uk/environment/<br />
news/0,14129,1460299,00.html]<br />
www.globalfoodbanking.org<br />
National Statistical Coordinating<br />
Board, 2007 Poverty Threshold<br />
Sine Totoo, GMA 7<br />
www.bulatlat.com/news/6-<br />
49/6-49-wage.htm<br />
www.nwpc.dole.gov.ph/pages/<br />
ncr/cmwr_table.html<br />
www.marroxas.com/welcome/<br />
pricemonitoring.pdf<br />
Nailing the Enemy by Howie<br />
Severino. Syndicated by<br />
Malaya, Manila Chronicle, Manila<br />
Standard, Manila Times at The<br />
Philippine Star – March 10, 1995;<br />
Published at “Saving the Earth:<br />
The Philippine Experience” 4th<br />
edition, Philippine Center for<br />
Investigative Journalism (PCIJ)<br />
PAG-AALAGA<br />
“Putting Money Where The<br />
Conscience” by Jeffrey Tupas for<br />
Inquirer Mindanao, July 15, 2007<br />
Stockholm Convention on<br />
Persistent Organic Polluntants:<br />
http://chm.pops.int<br />
www.pmac.net<br />
http://ianrpubs.unl.edu/<br />
pesticides<br />
“Environmental Health<br />
Perspectives” by Weili Liu,<br />
Junfeng Zhang, Jamal H. Hashim<br />
and Bernard D. Gildstein,<br />
September 2003<br />
Pesticides Action Network:<br />
www.pam-international.org<br />
World Health Organization:<br />
www.who.int/tobacco<br />
“Carpool” by Angelo Bermudez,<br />
Talk of the Town, Philippine Daily<br />
Inquirer, January 20, 2008<br />
“Padyak Project” - UP<br />
Mountaineers, University of the<br />
Philippines Diliman<br />
“Tour of the Fireflies” - Firefly<br />
Brigade<br />
PAGLALAKBAY<br />
www.marikina.gov.ph<br />
www.ecofoot.org<br />
YAFE, Inc.: www.yafe.ph<br />
Otesha of Canada: www.<br />
otesha.ca<br />
www.wbcsdmobility.org<br />
www.oica.net/htdocs/Main.htm<br />
http://europa.eu.int/<br />
eur-lex/en/com/cnc/2004/<br />
com2004_0060en01.pdf<br />
www.uitp.com/Project/pics/<br />
susdev/BrochureUK.pdf<br />
www.business-standard.com<br />
European Local Transport<br />
Information Service: www.eltis.<br />
org<br />
US General Accounting Office,<br />
Washington 2000<br />
Sinag: www.sinag.dlsu.edu.ph<br />
Business Mirror, May 16, 2007<br />
Clayton Caroline, Dirty Planet:<br />
the Friends of the Earth Guide<br />
to pollution and what you can do<br />
about it, London, Livewire Books,<br />
2000<br />
www.greener-driving.net/site/<br />
home.html<br />
UNEP, Transport Initiative:<br />
www.unep.fr/en/info/videos.htm<br />
PAGLAYO<br />
“Probe” – November 7, 2007:<br />
www.probetv.com<br />
Joan Carling, Cordillera’s<br />
People Alliance<br />
www.unep.fr/tourism<br />
www.world-tourism.org<br />
www.wttc.org<br />
www.ecotourism.org<br />
www.tourismconcern.org.uk<br />
www.survival-international.org<br />
www.farfrontiers.com/aboutus/166/the-himalayan-touristcode<br />
www.eed.de/fix/ten-tourism<br />
www.tourisminsight.com<br />
www.green-travel.org<br />
www. responsibletravel.com<br />
www.sierraclub.org<br />
Cell Phone Waste Collection<br />
Project: http://www.trc.dost.<br />
gov.ph/index.php?option=com_<br />
content&task=view&id=218<br />
PAGBAWAS SA BASURA<br />
www.europa.eu.int/comm/<br />
environment/waste/facts_en<br />
www.epson.com/cgi-bin/Store/<br />
Recycle/RecycleProgram.jsp<br />
www.o2.org/index.php<br />
www.smartarch.nl<br />
www.cfd.rmit.edu.au<br />
www.unep.fr/pc/sustain/<br />
design/design.htm<br />
www.apple.com/environment/<br />
recycling/nationalservices<br />
Waste Market by<br />
Ayala Foundation: www.<br />
ayalafoudnation.org<br />
www.philips.com/<br />
assets/Downloadablefile/<br />
Environmentalresponsibility-<br />
2828.pdf<br />
www.env.go.jp/recycle/3r/en<br />
www.shareholder.com/bid/<br />
news/20021206-96753.cfm<br />
Second Philippines Progress<br />
Report on the Millennium<br />
Development Goals, United<br />
Nations, 2005<br />
www.reciclar-t3.org.br<br />
OPTIMISE ENERGIES<br />
World Resources Institute:<br />
www.wri.org/wri/trends/index<br />
Clayton Caroline, Dirty Planet,<br />
op.cit.<br />
www.fuelcellpark.com<br />
www.eccj.or.jp/index_e.html<br />
www.seba.es<br />
www.menergia.gov.ec/php/<br />
proy_galapagos_ELECT.php<br />
Brochure “Cutting Your Electric<br />
Bills” and “Tipid Tips Sa Bahay” -<br />
Department of Energy Consumer<br />
Welfare and Promotion Office,<br />
www.doe.gov.ph<br />
Department of Energy -<br />
Lighting and Appliance Testing<br />
Laboratory (DOE-LATL) and<br />
Department of Trade and<br />
Industry - Bureau of Product<br />
Standards (DTI-BPS)<br />
http://europa.eu.int/comm/<br />
energy/en/renewable/idae_site/<br />
deploy/prj083/prj083_1.html<br />
http://database.bestpractices.<br />
org<br />
www.barefootcollege.org<br />
http://www.housing.gov.za
y o u t h X c h a n g e 77<br />
ULAT PANAHON<br />
www.unep.fr/ozonaction<br />
League of Corporate<br />
Foundations<br />
www.makati.gov.ph/portal/<br />
news/views_news.jsp?news_<br />
id=623<br />
www.greenpeace.org/<br />
international/campaigns/climate<strong>change</strong><br />
http://unfccc.int/essential_<br />
background/kyoto_protocol/<br />
items/2830.php<br />
www.hm-treasury.gov.uk/<br />
media/8AC/F7/Executive_<br />
Summary.pdf<br />
http://unfccc.int/files/press/<br />
backgrounders/application/pdf/<br />
factsheet_adaptation.pdf<br />
ILIGTAS ANG TUBIG, LIGTAS<br />
NA TUBIG<br />
Michael Carañes for PEF<br />
Visayas, Creating Access Through<br />
Partnerships: PEF Report 2005<br />
Mangool Active Mother’s<br />
Association<br />
www.earth-policy.org/<br />
Updates/2006/Update51.htm<br />
www.panda.org/about_wwf/<br />
what_we_do/freshwater/news/<br />
index.cfm?uNewsID=2250<br />
www.grinningplanet.com<br />
www.who.int/water_sanitation_<br />
health/dwq/guidelines/en<br />
www.unesco.org/water<br />
www.unwater.org<br />
www.gpa.unep.org<br />
www.thewaterpage.com<br />
PAGBILING WALANG HAPDI<br />
www.visayanforum.org<br />
ABK Initiative – United States<br />
Department of Labor<br />
www.ilo.org/public/english/<br />
standards/ipec/simpoc/others/<br />
globalest.pdf<br />
www.rugmark.org<br />
www.fifa.com/en/fairplay/<br />
index/0,1255,113478,00.<br />
html?articleid=113478<br />
www.unicef.org/<br />
protection/files/child_labour.pdf<br />
www.unesco.org/education/efa/<br />
fr/wef_2000/index.shtml<br />
www.ilo.org/public/english/<br />
standards/ipec/about/ factsheet/<br />
expls-98/exampl3.htm<br />
www.stopchildlabor.org/<br />
internationalchildlabor/<br />
PlantationProject<br />
www.ethicalconsumer.org<br />
www.managementtoday.co.uk/<br />
article/600660<br />
Philippine Daily Inquirer, July<br />
03, 2003<br />
Gabriela: www.<br />
gabrielaphilippines.org<br />
LIVE AND LET LIVE<br />
www.peta.org<br />
www.iucn.org<br />
Kristine L. Alave for the<br />
Philippine Daily Inquirer, April 01,<br />
2007: http://newsinfo.inquirer.<br />
net/breakingnews/metro/view_<br />
article.php?article_id=58268<br />
www.traffic.org/news/salaw<br />
Time Europe, April 17, 2000<br />
Vol.155 No.15<br />
Philippine Eagle Foundation<br />
www.worldwildlife.org/<br />
buyerbeware<br />
http://valuesreport.<br />
thebodyshop.ne<br />
www.unep.org/grasp<br />
www.infolav.org<br />
www.themeatrix.com/shop<br />
www.leapingbunny.org/faq.<br />
htm<br />
www.allforanimals.com/<br />
www.cruelfree1.htm<br />
LOOKING COOL AND FAIR<br />
http://en.wikipedia.org/wiki/<br />
Fashion<br />
http://en.wikipedia.org/wiki/<br />
Dress_code<br />
www.fashion-era.com/<br />
sociology_semiotics.htm<br />
http://online.sfsu.<br />
edu/~kendrav/fashion<br />
Joanne Finkelstein, Chic<br />
Theory, in Australian Humanities<br />
Review, 1997: www.lib.latrobe.<br />
edu.au/AHR/archive/Issue-<br />
March-1997/finkelstein.html<br />
www.marquise.de/en/misc/<br />
fashion.shtml<br />
Roland Barthes, The Language<br />
of Fashion, Berg Publishers,<br />
Oxford (UK), March 2006, pp<br />
224: www.bergpublishers.com<br />
www.coopa-roca.org.br/en/<br />
index_en.html<br />
www.indigenousdesigns.com<br />
www.cleanclothes.org/codes/<br />
intro.htm<br />
www.sweatshopwatch.org<br />
www.corpwatch.org<br />
www.itcilo.org/actrav/<br />
actravenglish/telearn/global/ilo/<br />
code/main.htm#The%20Concept<br />
http://www.britannica.com/<br />
EBchecked/topic/361113/manmade-fibre<br />
www.marketresearch.com<br />
www.jo-in.org<br />
www.pan-international.org<br />
www.organicex<strong>change</strong>.org<br />
www.laborrights.org/projects/<br />
conference/ecopolitics.htm<br />
www.ota.com/organic/<br />
woolfactsheet.html<br />
www.centexbel.be/Eng/i-box_<br />
archives.htm<br />
www.katarinahamnett.com<br />
UMAKSYON<br />
www.unep.fr/sustain<br />
http://europa.eu.int/comm/<br />
environment/ecolabel/index_<br />
en.htm<br />
www.greenmoneyjournal.com<br />
www.grameen-info.org/bank/<br />
moa.html<br />
PAGTUKLAS SA<br />
PANDAIGDIGANG<br />
KOMUNIDAD<br />
www.campaignforrealbeauty.<br />
ph<br />
“The Unbreakable Heaviness of<br />
My Being” by Rosel Pineda from<br />
the anthology “Body Politics:<br />
Essay on Cultural Representatives<br />
of Women’s Bodies” by Odine de<br />
Guzman, Center for Woman’s<br />
Studies, 2002<br />
“Anong Nakakatawa?” by Dr.<br />
Glecy Atienza, Pelikula Magazine,<br />
June 1997<br />
www.interpublic.com<br />
www.smh.com.au<br />
www.chamber.org.hk<br />
www.climatecrisis.net<br />
Jonathan Greenblatt,<br />
“Kingdom Come: Striking the<br />
Balance between Celebrities<br />
and Causes”, December 21,<br />
2006: www.worldchanging.com/<br />
archives/005505.html<br />
Crystal Park, “Celebrity<br />
Activism: Publicity Stunt or<br />
Sincere Care?”, Washington, 21<br />
February 2007: www.voanews.<br />
com/english/2007-02-21-voa38.<br />
cfm<br />
www.italica.rai.it/eng/<br />
principal/topics/bio/jovanotti.htm<br />
www.adbusters.org<br />
www.casseursdepub.org<br />
www.ijbnpa.org/content/1/1/3<br />
www.iotf.org/media/<br />
euobesity2.pdf
y o u t h X c h a n g e<br />
MDGs: what we should achieve…<br />
(by 2015) *<br />
US$<br />
source<br />
year<br />
**<br />
1. Eradicate extreme poverty and<br />
hunger<br />
TARGET 1: reduce by half the proportion of people<br />
living on less than a dollar a day<br />
TARGET 2: reduce by half the proportion of people<br />
who suffer from hunger<br />
halving the proportion of child malnutrition<br />
54-62<br />
29.6<br />
Rathin Roy and Antoine Heuty, “MDG Cost Estimates: The Limits of Expert Knowledge”,<br />
UNDP Public Resource Management Training, New Delhi. March/April 2004. [www.undg.org/<br />
documents/5637-MDG_Cost_Estimates__The_Limits_of_Expert _Knowledge_-_PowerPoint_<br />
Presentation.ppt#268,12,Global cost estimate 2 - The World Bank]<br />
International Food Policy Research Institute, December 2005. IFPRI-IMPACT projects that<br />
the business as usual scenario will cost US$21.5 billion per annum during 1995-2015 for all<br />
developing countries. The MDG scenario projects US$29.6 billion per annum over the same<br />
period. Investments are needed in the five key drivers--rural road construction, education,<br />
clean water provision, agricultural research, and irrigation. [www.ifpri.org/pubs/agm05/<br />
jvbagm2005.asp#read]<br />
2004<br />
2005<br />
(1995/<br />
2015)<br />
2. Achieve universal primary education<br />
TARGET 3: ensure that all boys and girls complete (...)<br />
3. Promote gender equality and<br />
empower women<br />
TARGET 4: (...) in primary and secondary education<br />
4. Reduce child mortality<br />
TARGET 5: reduce by 2/3 (...) children under 5<br />
extending the coverage of maternal and<br />
newborn care<br />
child and maternal immunisation in the poorest<br />
countries<br />
11<br />
0.4/0.6<br />
1/6.1<br />
3.5<br />
EFA Report 2007 [www.unesco.org/education/GMR/2007/highlights.pdf]<br />
[http://unesdoc.unesco.org/images/0012/001297/129777e.pdf]<br />
The cost, additional to current levels of expenditure in the 75 poorest countries, increases from<br />
US$ 1 billion in 2006 to US$ 6.1 billion in 2015. [www.who.int/entity/whr/2005/td_two_en.pdf]<br />
[www.who.int/entity/immunization/givs/GAVI_Imm_Forum_piece.pdf]<br />
2007<br />
2002<br />
2005<br />
(2006/<br />
2015)<br />
2006<br />
2006<br />
5. Improve maternal health<br />
TARGET 6: reduce by 3/4 the maternal mortality ratio<br />
providing universal access to sexual and<br />
reproductive health services<br />
6. Combat HIV/AIDS, malaria and<br />
other diseases<br />
TARGET 7: halt and begin to reverse (...) HIV/AIDS<br />
TARGET 8: (...) malaria and other major diseases<br />
23<br />
22.1<br />
3.2<br />
Global Health Watch 2005-2006 [www.zedbooks.co.uk]<br />
By the same year (2008), UNAIDS estimates that US$ 11.4 billion will be needed for HIV prevention<br />
activities alone. [http://data.unaids.org /pub/GlobalReport/2006/2006_GR-ExecutiveSummary_<br />
en.pdf]<br />
WHO and UNICEF, World Malaria Report 2005, [www.rbm.who.int/wmr2005/html/3-1.htm]<br />
2006<br />
(2008)<br />
2005<br />
78<br />
7. Ensure environmental sustainability<br />
TARGET 9: (...) reverse loss of environmental resources<br />
funding protected areas (PA) for biodiversity<br />
conservation<br />
TARGET 10: (...) sustainable access to drinking water<br />
TARGET 11: (...) 100 million slum dwellers<br />
8. Develop a global partnership for<br />
development<br />
TARGET 12: (...) an open trading and financial system (...)<br />
trade-related technical assistance and capacity<br />
building<br />
TARGET 13: address the least developed countries’<br />
special needs. This includes (...)<br />
full cancellation of the debt of the poorest<br />
countries<br />
TARGET 14: address the special needs of landlocked<br />
and small island developing States<br />
TARGET 15: (...) national and international<br />
measures to make debt sustainable in the long term<br />
implementing the Heavily Indebted Poor<br />
Countries (HIPC) Initiative<br />
TARGET 16: In cooperation with the developing<br />
countries, develop decent and productive work for<br />
<strong>youth</strong><br />
TARGET 17: In cooperation with pharmaceutical<br />
companies, provide access to affordable essential<br />
drugs in developing countries<br />
TARGET 18: In cooperation with the private sector,<br />
make available the benefits of new technologiesespecially<br />
ICT<br />
improving mobile phone infrastructure in<br />
developing countries<br />
12/13<br />
10<br />
20<br />
10.2<br />
- 80<br />
9.9<br />
63.2<br />
=<br />
=<br />
56<br />
Another recent, widely-cited estimate suggests that up to US$45 billion per year (over 30 years)<br />
may be required to secure an expanded network of protected areas, covering 15% of terrestrial and<br />
30% of marine ecosystems, mainly in the tropics., [www.iucn.org/bookstore/HTML-books/BP13-<br />
sustainable-financing/Part%20I-section2.html]<br />
World Water Council, Jérémie Toubkiss, March 2006; [www.financingwaterforall.org/fileadmin/<br />
Financing_water_for_all/Reports/FullTextCover_MDG.pdf]<br />
Cities Alliance, Annual Report 2005 [www.citiesalliance.org/doc/annual-reports/2005/ch-1.pdf]<br />
WTO/OECD, 2003 - reported in [www.unmillenniumproject.org/documents/tf9interim.pdf]<br />
EURODAD, a European coalition of CSOs that closely follows debt and finance, calculates that<br />
about US$35 billion is needed to fully cancel the multilateral debt of the HIPC countries, and<br />
up to $80 billion to cancel the debt of all low income countries (except India). [www.ccic.ca/e/<br />
docs/002_aid_2005-05_politics_of_mdgs_part_2.pdf]<br />
[http://mdgs.un.org/unsd/mdg/Resources/Attach/Products/Progress2005/goal_8.doc]<br />
The total cost of the HIPC Initiative for the 40 HIPCs is estimated at US$63.2 billion in end-2005<br />
NPV terms. Of this, US$41.3 billion represents the cost of HIPC Initiative debt relief committed to<br />
the 29 countries that have reached their decision points. HIPC Initiative debt relief that has been or<br />
is being delivered irrevocably to the 19 countries that have reached the completion point amounts<br />
to US$28.8 billion. Of the total committed assistance, about half of the cost is borne by multilateral<br />
creditors - 23% by IDA and 8% by the IMF. [www.imf.org/external/np/pp/eng/2006/082106.pdf]<br />
no available data<br />
no available data<br />
Some rich nations are spending US$3,000 per capita per year or more on ICT, whereas<br />
a number of poor countries are spending less than US$50 per capita per year. [www.<br />
developmentgateway.org/download/222137/partnership.doc]<br />
Fay and Delgado (2003), reported in -- World Bank, Global Trends and Policies - Information<br />
and Communications for Development, 2006 [www-wds.worldbank.org/external/default/<br />
WDSContentServer/WDSP/IB/2006/04/20/ 000012009_ 20060420105118/Rendered/INDEX/35924<br />
0PAPER0In101OFFICIAL0USE0ONLY1.txt]<br />
2005<br />
(2005/<br />
2015)<br />
2006<br />
2003<br />
(2001/<br />
2002)<br />
2005<br />
2005<br />
(2003)<br />
2006<br />
(2005)<br />
=<br />
=<br />
2003<br />
2006<br />
(2005/<br />
2010)<br />
* See: “Putting priorities into perspective” (p.16) - ** Publication year. Contents referred to specific year/s in brackets.
... compared to what we<br />
are spending now for:<br />
US$<br />
source<br />
country<br />
year<br />
military equipment & services<br />
1001<br />
Stockholm International Peace Research Institute, “SIPRI Yearbook 2006 - Armaments,<br />
Disarmament and International Security”, June 2006 [http://yearbook2006.sipri.org/chap8]<br />
worldwide<br />
2005<br />
pet food & pet care products<br />
37<br />
In 2005, Americans spent over $35 billion on pet supplies and services. This figure is projected<br />
to approach $37 billion in 2006 and surpass $43 billion by 2011, an average annual growth rate<br />
(AAGR) of 3.4% from through 2011. [www.bccresearch.com/fod]<br />
North<br />
America<br />
2006<br />
alcoholic drinks<br />
73.7<br />
[www.marketresearchworld.net/index.php?option=content&task=view&id=304&Itemid=]<br />
UK<br />
2004<br />
cosmetic surgery<br />
8.5<br />
American Society of Plastic Surgeons [www.plasticsurgery.org/news_room/Media-FAQs.cfm]<br />
USA<br />
2004<br />
ice cream and frozen desserts<br />
36.6<br />
2005 Dairy Facts/International Ice Cream Association [www.idfa.org/facts/icmonth/page2.cfm]<br />
USA<br />
2004<br />
baby clothing and footwear<br />
16.8<br />
[www.packagedfacts.com]<br />
USA<br />
2005<br />
cosmetics & toiletries<br />
48.2<br />
(€36.6 billion) - The European Cosmetic, Toiletry & Perfumery Market 2005 [www.colipa.com]<br />
Western<br />
Europe<br />
2005<br />
weight-loss products<br />
49.2<br />
“Overweight consumers and the future of food and drinks”, Dec. 2005. [www.datamonitor.com]<br />
Europe<br />
2004<br />
cut flowers<br />
sea cruises<br />
40<br />
28.3<br />
y o u t h X c h a n g e 79<br />
Amy Stewart, Flower Confidential: The Good, the Bad, and the Beautiful<br />
in the Business of Flowers, Algonquin Books of Chapel Hill, USA, Feb. 2007. [www.powells.com/<br />
biblio/9781565124387]<br />
European Cruise Council (ECC) [www.hrnnews.com/news.php?sid=26129] and [www.<br />
cruisedownunder.com]<br />
worldwide<br />
USA and<br />
Europe<br />
2005<br />
2005<br />
bottled water<br />
100<br />
Worldwatch Institute - October 19, 2006 [www.worldwatch.org/node/4683]<br />
worldwide<br />
2006<br />
jewelry and watches<br />
59.4<br />
[http://unitymarketing.ecnext.com/coms2/gi_0270-761/Jewelry-Report-2006-Update-The.html]<br />
USA<br />
2005<br />
online gambling<br />
12<br />
There are more than 2,000 Internet gambling sites worldwide. Sports betting accounted for<br />
almost $4.3 billion of the total, poker around $2.4 billion. [www.responsiblegambling.org/<br />
staffsearch/library_news_results_details.cfm?intID=9628]<br />
worldwide<br />
2005<br />
farm subsidies<br />
321<br />
“Agricultural Policies in OECD Countries: Monitoring and Evaluation 2005” [www.oecd.org/docu<br />
ment/9/0,2340,en_2649_33773_35015433_1_1_1_1,00.html]<br />
USA, EU,<br />
Japan<br />
2004<br />
personal travel & tourism<br />
advertising<br />
348<br />
451<br />
Worldwide, international tourism receipts are estimated at US$ 680 billion (547 billion euros) in<br />
2005. [www.world-tourism.org/facts/menu.html]<br />
ZenithOptimedia, reported in [www.itfacts.biz/index.php?id=P5330]<br />
Europe<br />
worldwide<br />
2005<br />
2007<br />
video games<br />
illicit drugs<br />
23<br />
322<br />
Electronic games revenues are dominated by North America, Europe and Japan, which currently<br />
account for 90% of global sales. [www.deloitte.com/dtt/cda/doc/content/2006%20TMT_Media_<br />
Predictions.pdf]<br />
The value of the global illicit drug market for the year 2003 was estimated at US$13 billion at<br />
the production level, at US$94 billion at the wholesale level, and at US$322 billion based on<br />
retail prices and taking seizures and other losses into account. [www.unodc.org/unodc/world_<br />
drug_report_2005.html]<br />
worldwide<br />
worldwide<br />
2006<br />
2005<br />
digital consumer electronics<br />
167<br />
Strategy Analytics, reported in [www.itfacts.biz/index.php?id=C0_25_1]<br />
worldwide<br />
2006
y o u t h<br />
THE YOUNG ARTISTS X c h a FELLOWSHIP<br />
n g e<br />
for the ENVIRONMENT (YAFE), Inc.<br />
Winner, 2005 Ten Accomplished Youth Organizations of the Philippines<br />
“Service to others is the rent<br />
you pay for your room here on<br />
earth.”<br />
[Muhammad Ali,<br />
world boxing champion]<br />
About YAFE. YAFE is a volunteer-group of young individuals who use arts as<br />
platform for environmental advocacy. YAFE is composed of young professionals, and<br />
students (high school and college). All members are unpaid-volunteers. Originally<br />
based in Laguna, YAFE is now touching the lives of people from as far as Nabua,<br />
Camarines Sur. Its flagship project, the Enviro-Art Workshop, has benefited more<br />
than 4,000 <strong>youth</strong>s since 2004. YAFE coordinates with other <strong>youth</strong> organizations,<br />
government agencies and NGOs in the implementation of its projects.<br />
The notion of art has often been tied to elitism. The perception that art has<br />
remained detached from the common people is unfortunately fueled by an artificial<br />
classification of particular works and forms of art, such as operas and expensive<br />
galleries, as “high art”, as opposed to “low art”: what people may deridingly<br />
refer to as “bakya or jologs”. Continuing economic challenges serve to increase<br />
this arbitrary chasm, since specific tastes in art inevitably become equated with<br />
specific social classes.<br />
Ang mga opisyal na<br />
<strong>youth</strong>x<strong>change</strong> website:<br />
[www.<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.net/fr],<br />
para sa mga Pranses; [www.<br />
<strong>youth</strong>x<strong>change</strong>.org] kapag ikaw<br />
naman ay koreano;at<br />
[www.jovenesporelcambio.org]<br />
kapag ikaw ay taga-Colombia.<br />
This misconception is what the YAFE hopes to address, by using art, in all its<br />
forms, to empower the community in advocating environmental awareness. YAFE<br />
hopes to encourage the <strong>youth</strong> to recognize and appreciate the beauty of artwhether<br />
in song or dance, literature or theater, in high-end galleries or in the<br />
solitary rooms of aspiring comic artists-and eventually break the invisible wall<br />
that seems to separate art from the issues of common people.<br />
80<br />
YAFE and Otesha, Biketour: Youth for Social Justice<br />
The YAFE-Otesha Bike Tour 2006:<br />
Youth for Global Justice was a mobile theater and art exhibit that traveled across<br />
the province of Laguna, Philippines to raise awareness of shared environmental<br />
issues of people in Asia and North America. The YAFE and Otesha of Canada<br />
toured Laguna for seven days using bicycles with a convoy of a jeepney, which<br />
brought all the materials and artworks of YAFE. There were different stations/<br />
stops such as schools, colleges and universities, local government units, fisher<br />
folks, farmers and even major malls in the said province. The Project is funded by<br />
International Youth Foundation, United Nation Environment Programme and other<br />
corporate and local partners.<br />
Regular Activities and Projects of YAFE<br />
1. Weekly Discussions on the Environment<br />
2. Art Jamming Sessions<br />
3. Vegetarian Cooking<br />
4. Film Showing and Video Marathon to Town<br />
5. Enviro-Art Workshops ( an integration of art and environment workshop)
Some of our External Activities<br />
1. Speaker, Asia-Europe Youth Dialogue held on November 2007 in Mindoro;<br />
2. Partnership with EVER of Korea for a 1, 500 pcs. Solidarity Art Tiles Project in<br />
Bulelak, Bgy. Malanday, Marikina City;<br />
3. Mural Painting on Volunteerism (YAFE was tapped by the United Nations<br />
Volunteers-Philippines to make the mural on volunteerism in celebration of the<br />
National Volunteers Month on December 5, 2004. (Venue: Clamshell, Intramuros)<br />
On December 5, 2005, with the support of United Nations Volunteers, YAFE<br />
spearheaded the celebration of the International Volunteers Month in Camarines<br />
Sur;<br />
4. International Conference on Youth Empowerment 2004 and 2006;<br />
5. Member of some loose groups such as PARE Ni JUAN, and USAID- Clean Air<br />
Youth Alliance.<br />
y o u t h X c h a n g e<br />
Laiden Pedriña<br />
Project Manager<br />
(Head Translator/Head Researcher)<br />
Angelicum Oda<br />
Information Specialists and Co-Researcher<br />
Mark Anthony Navida<br />
Graphic Artist<br />
Reagan Frank Maiquez<br />
Co-Translator<br />
Veejay Cruz Rubio<br />
Co-Researcher<br />
Regina Martinez<br />
Business Manager<br />
81<br />
The UNEP YouthX<strong>change</strong> Book-Filipino Version Team<br />
Glenn Perez<br />
Jester delos Santos<br />
Katrina Sevilleja<br />
Ash Castro<br />
Interns/ Volunteers<br />
Pat Villafuerte<br />
Filipino Editor<br />
Readings Association of the Philippines<br />
USAID-Sustainable Energy Development Programme<br />
Junior Chamber International-Perlas Pasay<br />
Partners
About UNESCO<br />
UNESCO (United Nations Educational,<br />
Scientific and Cultural Organisation)<br />
came into being in 1945. The main<br />
objective of UNESCO is to contribute<br />
to peace and security in the world by<br />
promoting collaboration among<br />
nations through education, science,<br />
culture and communication in order<br />
to further universal respect for<br />
justice, for the rule of law and for<br />
the human rights and fundamental<br />
freedoms which are affirmed for<br />
the peoples of the world, without<br />
distinction of race, sex, language or<br />
religion, by the Charter of the United<br />
Nations.<br />
Based in Paris, UNESCO performs five<br />
principal functions: Prospective<br />
Studies (what forms of education,<br />
science, culture and communication<br />
for tomorrow’s world?); The<br />
advancement, transfer and sharing<br />
of knowledge; Standard Setting<br />
Action (the preparation and adoption<br />
of international instruments and<br />
statutory recommendations);<br />
Expertise: provided to Member States<br />
for their development policies and<br />
projects in the form of ‘technical<br />
co-operation’ and the ex<strong>change</strong> of<br />
specialized information.<br />
UNESCO’s work on sustainable<br />
development is interdisciplinary,<br />
partnering, implemented mainly<br />
by the Education for Sustainable<br />
Development sector. It has the<br />
objective to promote values and<br />
ethics in education at different<br />
82<br />
levels in order to make an impact on<br />
people’s lifestyles and comportment<br />
and help to build a sustainable future.<br />
For further information contact:<br />
UNESCO<br />
Division for the Promotion<br />
of Basic Education<br />
7, place de Fontenoy<br />
75732 Paris Cedex 07 (France)<br />
Tel: (+33 1) 456 810 36<br />
Fax: (+33 1) 456 856 44<br />
e-mail: j.heiss@unesco.org<br />
website: www.unesco.org<br />
About UNEP DTIE<br />
About MÉTA<br />
y o u t h X c h a n g e<br />
The mission of the United Nations<br />
Environment Programme, Division of<br />
Technology, Industry and Economics<br />
(UNEP DTIE) is to help decisionmakers<br />
in government, local<br />
authorities, and industry develop and<br />
adopt policies and practices that:<br />
• are cleaner and safer;<br />
• make efficient use of natural<br />
resources;<br />
• ensure adequate management<br />
of chemicals;<br />
• incorporate environmental costs;<br />
• reduce pollution and risks for<br />
humans and the environment.<br />
UNEP DTIE, with its head office in<br />
Paris, is composed of one centre<br />
and four units: The International<br />
Environmental Technology Centre<br />
(Osaka); Production and Consumption<br />
(Paris); Chemicals (Geneva); Energy<br />
and Ozon Action (Paris); Economics<br />
and Trade (Geneva).<br />
UNEP DTIE activities focus on raising<br />
awareness, improving the transfer of<br />
information, building capacity,<br />
fostering technology cooperation,<br />
partnerships and transfer, improving<br />
understanding of environmental<br />
impacts of trade issues, promoting<br />
integration of environmental<br />
considerations into economic policies,<br />
and catalysing global chemical safety.<br />
UNEP DTIE functions as a catalyst to<br />
bring industry, government and nongovernmental<br />
organisations together<br />
to work towards environmentally<br />
sound forms of industrial<br />
development and promote sustainable<br />
development.<br />
For further information contact:<br />
UNEP DTIE<br />
Division of Technology, Industry<br />
and Economics<br />
15 rue de Milan<br />
75441 Paris Cedex 09 (France)<br />
Tel: +33 1 4437 1450<br />
Fax: +33 1 4437 1474<br />
e-mail: unep.tie@unep.fr<br />
website: www.unep.fr<br />
TMÉTA (Media Ecology Technology<br />
Association) is an international NGO<br />
that groups together specialists<br />
in environment, sustainable<br />
development and communication,<br />
dedicated to the promotion of<br />
sustainable development through<br />
new media and technology. The<br />
main activities of the association<br />
include research, event organisation,<br />
developing publishing products,<br />
communication campaigns and giving<br />
technical and scientific support to<br />
public and private organisations.<br />
MÉTA previously worked with UNEP<br />
DTIE on “Advertising for a Better<br />
World” an initiative to encourage<br />
the media to get involved in the<br />
promotion of SC. MÉTA developed<br />
the general concept, researched and<br />
finalised the YOUTHXCHANGE training<br />
tool kit.<br />
For information please contact:<br />
MÉTA<br />
Media Ecology Technology<br />
Association<br />
About CI<br />
34-36, rue du Chimiste<br />
1070 Brussels (Belgium)<br />
Tel: (+ 32 2) 537 1845<br />
Fax: (+ 32 2) 537 4753<br />
e-mail: info@e-meta.net<br />
website: www.e-meta.net<br />
Founded in 1960, CI is an<br />
independent, non-profit organisation<br />
that supports, links and represents<br />
consumer groups and agencies<br />
worldwide and strives to promote a<br />
fairer society by defending the rights<br />
of all consumers, including poor,<br />
marginalised and disadvantaged<br />
people. Recognising that meeting<br />
the needs of tomorrow’s consumers<br />
will depend on shifts towards more<br />
sustainable consumption patterns,<br />
CI supported the YOUTHXCHANGE<br />
project by helping to collect data and<br />
providing advice on the output.<br />
For further information contact:<br />
Consumers<br />
International<br />
24, Highbury Crescent<br />
London N51 RX (UK)<br />
Tel: (+ 44 20) 722 666 63<br />
Fax: (+ 44 20) 735 406 07<br />
e-mail (Head Office): consint@consint.org<br />
website: www.consumersinternational.org
y o u t h X c h a n g e 83<br />
Notes<br />
Ticks, remarks,<br />
additional urls<br />
& contacts...<br />
83
y o u t h X c h a n g e<br />
Notes<br />
Ticks, remarks,<br />
additional urls<br />
& contacts...<br />
84
y o u t h X c h a n g e 85
y o u t h X c h a n g e www.unesco.org<br />
United Nations Educational<br />
Scientific and Cultural Organization<br />
Tel: (33 1) 45 68 10 00<br />
Fax: (33 1) 45 67 16 90<br />
Telex: 204461 Paris; 270602 Paris<br />
UNESCO Division<br />
for the Promotion<br />
of Quality Education<br />
Education for<br />
Sustainable Development<br />
7, place de Fontenoy<br />
75732 Paris Cedex 07<br />
France<br />
Tel: (+33 1) 456 810 36<br />
Fax: (+33 1) 456 856 35<br />
e-mail: j.heiss@unesco.org<br />
www.unesco.org/education<br />
www.yafe.ph<br />
UNEP Division<br />
of Technology, Industry<br />
and Economics<br />
Sustainable Consumption<br />
15 rue de Milan<br />
75441<br />
86<br />
Paris Cedex 09<br />
France<br />
Tel: (+33 1) 443 714 50<br />
Fax: (+33 1) 443 714 74<br />
e-mail: sc@unep.fr<br />
www.uneptie.org/sustain<br />
www.unep.org<br />
United Nations Environment Programme<br />
P.O. Box 30552 Nairobi, Kenya<br />
Tel: (254 2) 621234<br />
Fax: (254 2) 623927<br />
E-mail: cpiinfo@unep.org<br />
web: www.unep.org