You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
<strong>1.</strong> TBL. <strong>2007</strong> 103. ÁRG.<br />
BÚNAÐARÞING <strong>2007</strong><br />
MEÐAL EFNIS:<br />
4<br />
Yfirlit um<br />
starfsemi BÍ 2006<br />
10<br />
Landbúnaðarverðlaunin<br />
<strong>2007</strong><br />
21<br />
Ályktanir<br />
Búnaðarþings <strong>2007</strong><br />
29<br />
Eignarhald<br />
á bújörðum
EFNISYFIRLIT<br />
6–8<br />
13–19<br />
21–24<br />
26<br />
L S B<br />
Lífeyr<strong>is</strong>sjóður bænda<br />
• Fjölbreytt og MIKILvæg<br />
störf hjá BÍ<br />
– viðtöl við starfsmenn<br />
Bændasamtakanna.<br />
• Almennar umræður<br />
Búnaðarþingsfulltrúa<br />
• Ályktanir<br />
Búnaðarþings <strong>2007</strong><br />
• Lífeyr<strong>is</strong>sjóður<br />
bænda árið 2006.<br />
Yfirlit um starfsemi Bændasamtaka Íslands 2006................................................................................................................... 4<br />
Fjölbreytt og mikilvæg störf hjá BÍ – viðtöl við starfsmenn Bændasamtakanna........................................................................ 6<br />
Landbúnaðarverðlaunin <strong>2007</strong>.................................................................................................................................................... 8<br />
Búnaðarþingsfulltrúar <strong>2007</strong>-2009........................................................................................................................................... 10<br />
Búnaðarþing <strong>2007</strong> – úr fundargerð fyrsta fundar...................................................................................................................... 12<br />
Starfsnefndir á Búnaðarþingi <strong>2007</strong>......................................................................................................................................... 12<br />
Almennar umræður Búnaðarþingsfulltrúa............................................................................................................................ 13<br />
Málaskrá Búnaðarþings <strong>2007</strong>.................................................................................................................................................. 20<br />
Ályktanir Búnaðarþings <strong>2007</strong>.................................................................................................................................................. 21<br />
Sjúkrasjóður BÍ.......................................................................................................................................................................... 25<br />
Starfsmenntasjóður BÍ.............................................................................................................................................................. 25<br />
Yfirlit um starfssemi Lífeyr<strong>is</strong>sjóðs bænda árið 2006............................................................................................................. 26<br />
Rekstrarumhverfi landbúnaðarins 2006................................................................................................................................. 27<br />
Uppskera heys og korns sumarið 2006 ................................................................................................................................. 27<br />
Framleiðsla og sala ým<strong>is</strong>sa búvara árið 2006........................................................................................................................ 27<br />
Inn- og útflutningur búvara árið 2006................................................................................................................................... 28<br />
Eignarhald á jörðum, framleiðsla og þróun hennar<br />
– skýrsla Daða Más Kr<strong>is</strong>tóferssonar, Ernu Bjarnadóttur og Ómars S. Jónssonar um þróun eignarhalds á bújörðum..................... 29<br />
FREYR - Búnaðarblað - 103. árgangur - nr. 1, <strong>2007</strong> • Útgefandi: Bændasamtök Íslands • Ritstjóri: Tjörvi Bjarnason (ábm.) • Auglýsingar: Tjörvi Bjarnason •<br />
Prófarka lestur: Oddbergur Eiríksson og Arnór Hauksson • Umbrot: Prentsnið - Ingvi Magnússon • Útlitshönnun: Blær Guðmundsdóttir • Aðsetur: Bændahöllinni<br />
v. Hagatorg - Póst fang: Bændahöllinni v. Haga torg, 107 Reykjavík • Ritstjórn, innheimta, afgreiðsla og auglýsingar: Bændahöllinni, Reykjavík, sími: 563-0300,<br />
bréfsími: 562-3058 • Netfang FREYS: freyr@bondi.<strong>is</strong> • Netfang auglýsinga: freyr@bondi.<strong>is</strong> • Ljósmynd á forsíðu: Tjörvi Bjarnason, sumardagur í Trékyll<strong>is</strong>vík.<br />
FREYR <strong>2007</strong> 3
Yfirlit um starfsemi<br />
Bændasamtaka<br />
Íslands 2006<br />
Bændasamtök Íslands voru stofnuð í ársbyrjun 1995 með sameiningu<br />
Búnaðarfélags Íslands og Stéttarsambands bænda. Grunneiningar samtakanna<br />
eru annars vegar 13 búnaðarsambönd, sem eru þverfagleg landshlutasamtök<br />
bænda, og hins vegar 12 samtök einstakra búgreina.<br />
Hlutverk<br />
Bændasamtökin gegna fjölþættu hlutverki<br />
sem fagleg hagsmunasamtök allra bænda í<br />
landinu. Meðal helstu verkefna þeirra eru:<br />
• Að vera málsvari bændastéttarinnar og<br />
beita sér fyrir bættum kjörum hennar.<br />
• Að taka þátt í að móta stefnu í málefnum<br />
bænda og landbúnaðarins í heild.<br />
• Að veita leiðbeiningaþjónustu forystu<br />
á sem flestum sviðum landbúnaðar og<br />
standa fyrir margvíslegri útgáfustarfsemi,<br />
fræðslu og faglegri þróun.<br />
• Að vinna að hvers konar framförum<br />
í landbúnaði er varða ræktun, tækni,<br />
rekstur og gæðamál.<br />
• Að vera stjórnvöldum til ráðuneyt<strong>is</strong>.<br />
• Að hafa með höndum framkvæmd mála<br />
er Alþingi eða rík<strong>is</strong>stjórn felur þeim.<br />
Stjórn og starfsfólk<br />
Æðsta vald samtakanna er í höndum<br />
Búnaðarþings sem kemur saman einu sinni<br />
á ári. Það er nú skipað 49 fulltrúum sem<br />
kosnir eru til þriggja ára í senn. Frá búnaðarsamböndum<br />
eru 29 en 20 frá búgreinasamböndunum.<br />
Kjörtímabil núverandi stjórnar er frá<br />
Búnaðarþingi <strong>2007</strong> til Búnaðarþings 2009.<br />
Stjórnin er þannig skipuð: Aðalstjórn:<br />
Haraldur Benediktsson bóndi,<br />
Vestri-Reyni, formaður<br />
Sveinn Ingvarsson bóndi,<br />
Reykjahlíð, <strong>1.</strong> varaformaður<br />
Karl Kr<strong>is</strong>tjánsson bóndi,<br />
Kambi, 2. varaformaður<br />
Jóhannes Sigfússon bóndi,<br />
Gunnarsstöðum 1<br />
Sigurbjartur Pálsson bóndi, Skarði<br />
Svana Halldórsdóttir bóndi, Melum<br />
Þorsteinn Kr<strong>is</strong>tjánsson bóndi, Jökulsá<br />
Framkvæmdastjóri er<br />
Sigurgeir Þorgeirsson.<br />
Í árslok 2006 var alls skipað í 48,6 stöður<br />
hjá BÍ, auk starfa í matstofu og við ræstingar,<br />
og skiptast þær þannig:<br />
Yfirstjórn og skrifstofa 8,0<br />
Félagssvið 5,0<br />
Ráðgjafarsvið 13,1<br />
- Byggingaþjónusta BÍ 1,0<br />
- Nautastöð BÍ 4,0<br />
Útgáfu- og kynningarsvið 5,5<br />
Tölvudeild 12<br />
Samtals 48,6<br />
Starfsemi Bændasamtakanna<br />
Bændasamtökin skiptast upp í fimm starfssvið,<br />
tvö meginverkefnasvið; félagssvið og<br />
ráðgjafarsvið og þrjár stoðdeildir; útgáfuog<br />
kynningarsvið, tölvudeild og fjármál og<br />
skrifstofa.<br />
Bændasamtökin eiga aðild að ýmsum<br />
stjórnum og nefndum á sviði landbúnaðarmála<br />
og taka þátt í margháttuðu erlendu<br />
samstarfi.<br />
Félagssvið<br />
Hlutverk félagssviðs er í meginatriðum fjórþætt:<br />
Stjórnsýsluverkefni<br />
Félagssvið sér m.a. um framkvæmd ým<strong>is</strong>sa<br />
laga og reglugerða sem Bændasamtökunum<br />
eru falin. Fyrst og fremst er um að ræða<br />
framkvæmd á mjólkursamningi, sauðfjársamningi<br />
og samningi um starfsskilyrði<br />
garðyrkjunnar og að halda utan um<br />
greiðslumarksskrár og réttindi lögbýla til<br />
þessara greiðslna. Einnig fer félagssvið með<br />
framkvæmd laga um búfjárhald og fleira<br />
sem fellur undir BÍ.<br />
Kjaramál<br />
Annað meginhlutverk félagssviðs eru verkefni<br />
á sviði hagfræðilegra verkefna. Sem<br />
dæmi má nefna undirbúning við gerð<br />
búvörusamninga og eftirlit með þróun verðlags<br />
og afkomu bænda. Hjá félagssviði eru<br />
gerðir útreikningar á ýmsum möguleikum<br />
og forystumenn aðstoðaðir við að leggja<br />
mat á þá.<br />
Alþjóðamál<br />
Hluti af starfi félagssviðs eru alþjóðasamskipti<br />
og öflun upplýsinga um landbúnaðarmál<br />
á erlendri grund. Ísland á aðild<br />
að miðstjórn Norrænu Bændasamtakanna<br />
(NBC) og hefur notið góðs af því samstarfi<br />
á ýmsa lund.<br />
Félagsleg málefni<br />
Fjórði þátturinn er ým<strong>is</strong> félagsleg mál, svo<br />
sem tryggingamál, réttindamál gagnvart<br />
ríkinu, útdeiling á peningum vegna aksturskostnaðar<br />
dýralækna og fleira. Einnig<br />
starfar á sviðinu lögfræðingur sem sinnir<br />
ráðgjöf til stjórnar, bænda og starfsmanna<br />
þegar upp koma álitaefni við framkvæmd<br />
stjórnsýsluverkefna.<br />
Þann <strong>1.</strong> janúar 2006 tóku gildi<br />
lög um Landbúnaðarstofnun, nr.<br />
80/2005. Með þeim fluttust ým<strong>is</strong> verkefni<br />
frá Bændasamtökum Íslands til<br />
Landbúnaðarstofnunar. Með samningi<br />
dagsettum 19. apríl 2006 fól<br />
LandbúnaðarstofnunBÍ að annast<br />
áfram framkvæmd flestra þessara verk-<br />
4<br />
FREYR <strong>2007</strong>
efna á sína ábyrgð, eða til <strong>1.</strong> júlí <strong>2007</strong>.<br />
Landbúnaðarstofnun tekur hins vegar allar<br />
ákvarðanir og svarar fyrir framkvæmdina.<br />
Í starfsskýrslu er ekki gerður greinarmunur<br />
á þessum verkefnum og öðrum<br />
nema það sé tekið fram. Í stuttu máli þýðir<br />
þessi breyting í reynd að öll umfjöllun<br />
um álitaefni varðandi skráningu greiðslumarks<br />
og réttindi til beingreiðslna flutt<strong>is</strong>t<br />
til Landbúnaðarstofnunar en starfsmenn<br />
BÍ sinna áfram verklegri framkvæmd við<br />
viðhald og uppfærslu gagnagrunna varðandi<br />
greiðslumark og söfnun og úrvinnslu<br />
búfjárskýrslna.<br />
Forstöðumaður félagssviðs er Erna<br />
Bjarnadóttir og stöðugildi á sviðinu eru<br />
fimm.<br />
Ráðgjafarsvið<br />
Ráðgjafarþjónusta Bændasamtaka Íslands<br />
mótast af ákvæðum í búnaðarlögum nr.<br />
70/1998 og búnaðarsamningi.<br />
Í árslok 2006 skiptast áherslur og umfang á<br />
búgreinar og fagsvið sem hér segir:<br />
• Jarðrækt, landupplýsingakerfi og nýting<br />
hlunninda: 2 störf.<br />
• Ylrækt og garðyrkja: 1 starf.<br />
• Búfjárrækt: Nautgriparækt(1,5), sauðfjárrækt<br />
(0,5), hrossarækt (1), svínarækt<br />
(0,5), alifuglarækt (0,5) og loðdýrarækt<br />
(0,9) og kynbótamat í búfjárrækt: 4,9<br />
störf.<br />
• Byggingar og bútækni: 0,5 störf.<br />
• Búrekstur og hagfræði: 2 störf.<br />
• Sviðsstjóri: 1 starf.<br />
• Atvinnuþróun og nýsköpun: 1 starf.<br />
• Byggingaþjónusta: 1 starf.<br />
• Nautauppeld<strong>is</strong>- og nautastöð: 4 störf.<br />
Landsráðunautar BÍ hafa umsjón með ráðgjafarstarfi<br />
hver á sínu sviði, leiða stefnumótun,<br />
bera ábyrgð á ræktunarstarfi í<br />
búfjárrækt og eru ráðunautum búnaðarsambandanna<br />
til aðstoðar og samstarfs.<br />
Í búgreinum þar sem búnaðarsamböndin<br />
hafa ekki á að skipa sérhæfðum ráðgjöfum,<br />
svo sem í garðyrkju, svínarækt, alifuglarækt<br />
og loðdýrarækt, veita landsráðunautar<br />
Bændasamtakanna bændum í þessum<br />
greinum einstaklingsráðgjöf.<br />
Áhersluþættir í starfseminni eru m. a.:<br />
• Atvinnuuppbygging og nýsköpun á<br />
bújörðum.<br />
• Búrekstrarráðgjöf og áætlanagerð í landbúnaði.<br />
• Efling bændabókhalds- og hagnýting<br />
rekstrarupplýsinga, - dkBúbót.<br />
• Þróun hjálpartækja í ráðgjöf, - uppbygging<br />
gagnagrunna og skýrsluhald í búfjárrækt.<br />
• Námskeiðahald fyrir bændur í notkun<br />
fagforrita BÍ.<br />
• Einstaklingsmerkingar.<br />
• Gæðastýring í sauðfjárrækt.<br />
• Jarðabóta- og þróunarverkefni á bújörðum.<br />
Innan ráðgjafarsviðs er starfrækt<br />
Byggingaþjónusta BÍ, sem sinnir hönnun<br />
landbúnaðarbygginga, svo og Nautastöð<br />
Bændasamtakanna í Þorleifskoti í Flóa og<br />
á Hvanneyri.<br />
Forstöðumaður ráðgjafarsviðs er Gunnar<br />
Guðmundsson og stöðugildi eru 17,4.<br />
Útgáfu- og kynningarsvið<br />
Bændasamtökin gefa út Bændablaðið, sem<br />
flytur fréttir, skilaboð og leiðbeinandi efni<br />
og er vettvangur skoðanaskipta um landbúnaðarmál.<br />
Upplag blaðsins var 17 þúsund<br />
eintök í árslok en því er dreift um allt<br />
land. Einnig gefa Bændasamtökin út Frey,<br />
sem er faglegt tímarit. Á árinu 2006 kom út<br />
21 tölublað af Bændablaðinu og 8 tölublöð<br />
af Frey. Önnur útgáfa er m.a. Handbók<br />
bænda, Hagtölur landbúnaðarins og ým<strong>is</strong><br />
sérrit um búrekstur og búfjárrækt.<br />
Útgáfu- og kynningarsvið hefur umsjón<br />
með vefsíðu Bændasamtakanna, bondi.<br />
<strong>is</strong>. Margvíslegt efni er að finna á vefsíðunni<br />
sem nýt<strong>is</strong>t jafnt bændum og öðrum.<br />
Stofnanaskrá landbúnaðarins er að finna á<br />
vefnum og Bændablaðið er þar birt í heild<br />
sinni.<br />
Deildin annast einnig fræðslu- og kynningarstarf<br />
út á við, m.a. fyrir skólabörn.<br />
Þar eru helstu verkefnin „Dagur með<br />
bónda“, sem felst í því að starfandi bóndi<br />
heimsækir nemendur í 7. bekk grunnskóla,<br />
sveitaheimsóknir barna í leikskólum og<br />
grunnskólum og heimsóknir 12 ára nemenda<br />
á bæinn Tannstaðabakka í Hrútafirði<br />
sem teng<strong>is</strong>t veru þeirra í skólabúðunum á<br />
Reykjum.<br />
Forstöðumaður útgáfu- og kynningarsviðs<br />
er Tjörvi Bjarnason en hjá deildinni<br />
eru alls 5,5 stöðugildi.<br />
Tölvudeild<br />
Verkefnum tölvudeildar má skipta í eftirfarandi<br />
fjóra verkþætti: Skráningu og uppgjör<br />
skýrsluhalds og forðagæslu, hugbúnaðarþróun,<br />
rekstur tölvukerf<strong>is</strong> og þjónustu<br />
við notendur forrita. Hugbúnaðarþróun og<br />
þjónusta við notendur forrita verður fyrirferðarmeiri<br />
með hverju árinu sem líður.<br />
Á árinu 2006 var mest áhersla lögð á<br />
hugbúnaðarþróun hins nýja sauðfjárkerf<strong>is</strong>,<br />
www.fjarv<strong>is</strong>.<strong>is</strong>. 12 sauðfjárbændur færðu<br />
skýrsluhald sitt vegna framleiðsluársins<br />
2006 í kerfinu og síðan var opnað fyrir<br />
almennan aðgang sauðfjárbænda síðastliðið<br />
haust fyrir lesaðgang en aðgangsorð eru<br />
þau sömu og í MARK og www.huppa.<strong>is</strong>.<br />
Forstöðumaður tölvudeildar er Jón<br />
Baldur Lorange en í deildinni starfa alls<br />
14 manns.<br />
Fjármál og skrifstofa<br />
Skrifstofan annast alla daglega fjármálaumsýslu<br />
og rekstrarstjórn, bókhald samtakanna<br />
og starfsmannamál. Skrifstofan hefur<br />
umsjón með fjárreiðum samtakanna og<br />
gegnir því hlutverki að ávöxtun og varsla<br />
fjármuna skili hámarksárangri. Skrifstofan<br />
annast greiðslur samkvæmt búvörusamningum<br />
í samræmi við fyrirmæli félagssviðs.<br />
Skrifstofustjóri er Gylfi Þór Orrason og<br />
stöðugildi voru átta um áramótin.<br />
Rekstur<br />
Tekjur Bændasamtaka Íslands eru einkum af<br />
þrennum toga:<br />
• Hluti búnaðargjalds, sem er veltutengt<br />
gjald og er lagt á afurðaverð til bænda.<br />
• Framlög úr rík<strong>is</strong>sjóði til reksturs leiðbeininga-<br />
og fagþjónustu og kynbótastarfsemi.<br />
• Eigin tekjur af útgáfu, seldri þjónustu og<br />
eignum.<br />
Árið 2006 námu heildartekjur samtakanna<br />
525,1 milljón kr. en rekstrargjöld voru 502,9<br />
milljónir kr. Þar fyrir utan er rekstur nautastöðvanna<br />
sem skilaði 39,4 milljóna kr.<br />
tekjum en gjöldin voru 34,4 milljónir kr..<br />
Skýr aðskilnaður er í bókhaldi milli félagslegrar<br />
starfsemi og leiðbeiningaþjónustu en<br />
samandregnar niðurstöður úr ársreikningi<br />
eru sýndar í meðfylgjandi yfirliti.<br />
Rekstraryfirlit<br />
Bændasamtaka Íslands 2006<br />
Sundurliðun tekna<br />
þús. kr.<br />
Búnaðargjald 80.543<br />
Framlag til ráðgjafarþjónustu 172.700<br />
Framlag til skýrsluhalds 17.523<br />
Þóknanir vegna<br />
umsýsluverkefna<br />
12.435<br />
Framlög sjóða 23.037<br />
Tekjur af útgáfustarfsemi og<br />
vörusölu<br />
Seld þjónusta, endurgreiddur<br />
kostnaður o.fl.<br />
66.636<br />
64.857<br />
Útleiga húsnæð<strong>is</strong> 13.758<br />
Fjármunatekjur –<br />
fjármagnsgjöld<br />
73.620<br />
Tekjur alls: 525.109<br />
Gjöld alls: 502.939<br />
FREYR <strong>2007</strong> 5
Fjölbreytt<br />
og mikilvæg<br />
störf hjá BÍ<br />
Hjá Bændasamtökunum starfa tæplega 60<br />
manns víða um landið þó að meginþorrinn sé<br />
staðsettur í Bændahöllinni í Reykjavík. Þau<br />
eru fjölþætt störfin sem unnin eru hjá samtökunum,<br />
allt frá matseld og símavörslu til<br />
forritunar og hönnunar landbúnaðarbygginga.<br />
Blaðamaður Freys tók nokkra starfsmenn<br />
tali og kynnti sér verksvið þeirra.<br />
Símamærin og skrifstofustúlkan<br />
Jóhanna Lúðvíksdóttir hefur unnið hjá<br />
Bændasamtökunum í 19 ár en hún byrjaði<br />
í tölvudeild þar sem hún sá um skráningu<br />
í sauðfjár- og nautgriparækt. Síðar breytt<strong>is</strong>t<br />
vinnufyrirkomulag Jóhönnu þegar hún<br />
hóf að vinna hálfan daginn í tölvudeildinni<br />
og hálfan dag í skjalasafni þar sem hún sá<br />
einnig um vinnuskýrslur starfsfólks. Það var<br />
síðan fyrr á árinu sem hún kom alfarið upp<br />
af annarri hæðinni, þar sem tölvudeildin er<br />
staðsett, og upp á þriðju hæð. Nú heldur<br />
hún utan um áskriftir, bóksölu og reikninga<br />
svo fátt eitt sé nefnt. „Mér líkar mjög vel hér<br />
í Bændahöllinni, síðan bý ég hér nálægt svo<br />
það er stutt að fara. Mér finnst gaman þegar<br />
bændur og aðrir hringja og gerast til dæm<strong>is</strong><br />
áskrifendur að Bændablaðinu og spjalla við<br />
mig í leiðinni og eru jákvæðir um lífið og<br />
tilveruna.“<br />
Auður Oddgeirsdóttir og<br />
Jóhanna Lúðvíksdóttir<br />
Þeir sem hringja inn til Bændasamtakanna<br />
kannast sennilega flestir við rödd Auðar<br />
Oddgeirsdóttur sem stendur vaktina á símanum<br />
og leiðbeinir fólki á rétta staði. Hún<br />
hefur unnið í tvö ár hjá Bændasamtökunum<br />
en ásamt símavörslunni sér Auður um skráningu<br />
á til dæm<strong>is</strong> mjólkurskýrslum og fjárbókum.<br />
Áður en Auður réð sig hér til starfa vann<br />
hún í dömudeildinni í Hagkaupum Smáralind<br />
og þar áður starfaði hún sem sjálfstæður<br />
atvinnurekandi við ræstingar. Auður segir<br />
jafnt og þétt hringt inn til Bændasamtakanna<br />
en þó komi stundum álagstímar: „Allir sem<br />
eru innan Bændasamtakanna hafa aðgang<br />
að fundarsölum hér og oft getur verið mikið<br />
álag í kringum fundi. Einnig ef einhver málefni<br />
tengd Bændasamtökunum eru í fréttum<br />
þá er mikið hringt inn, samanber þegar<br />
ákveðið var að meina klámráðstefnufólki<br />
aðgang að hótelinu fyrr á árinu. Þá voru<br />
margir sem hringdu inn og sögðu sína skoðun,“<br />
segir Auður og minn<strong>is</strong>t einnig á að oft<br />
geti verið skemmtilegt að lesa fjárbækur því<br />
auðlesanlegt sé hversu vænt sauðfjárbændum<br />
þykir um rollurnar sínar en hér fylgja ein<br />
skondin ummæli um kind sem fannst dauð<br />
úti í móa sem Auður ritaði hjá sér og heldur<br />
upp á:<br />
„Afvelta, upp í loft,<br />
snéri austur/vestur,<br />
útþanin og steindauð<br />
(án alls gríns).<br />
„Ánægjulegt að starfa<br />
fyrir hestamenn‟<br />
Hulda G. Geirsdóttir er í hálfu starfi hjá<br />
Félagi hrossabænda og Félagi tamningamanna<br />
sem hafa aðstöðu í Norðurálmunni<br />
á þriðju hæð. Í Félagi tamningamanna eru<br />
um 400 félagar en rúmlega <strong>1.</strong>200 í Félagi<br />
hrossabænda. Innan Félags hrossabænda<br />
eru síðan níu aðildarfélög vítt og breitt um<br />
landið.<br />
Hulda lauk BA-gráðu í fjölmiðlun og<br />
sagnfræði frá Colorado State University<br />
í Bandaríkjunum árið 1992 og hefur verið<br />
tengd fjölmiðlum síðan en hestabakteríuna<br />
fékk hún þegar hún var sex ára gömul.<br />
Hulda er öllum hnútum kunnug hjá Félagi<br />
Hulda G. Geirsdóttir<br />
Hrossabænda því þar vann hún á árunum<br />
1996-2000 en þaðan fór hún til Eiðfaxa þar<br />
sem hún ritstýrði erlendri útgáfu Eiðfaxa<br />
og sérritum, t.d. um hrossarækt. „Ég er<br />
ákaflega ánægð að vera komin heim ef<br />
svo má segja. Ég er eini starfsmaður þessara<br />
félaga og það er allt mögulegt sem<br />
kemur inn á borð til mín. Hér sinni ég til<br />
dæm<strong>is</strong> almennri skrifstofuvinnu, vinn<br />
úr verkefnum fyrir stjórnir og er nokkurs<br />
konar talsmaður félagsins. Mér finnst<br />
ótrúlega gaman að starfa fyrir hestamenn,<br />
þetta er skemmtilegur hópur. Ég hef kynnst<br />
mörgu fólki og landsvæðum og eignast<br />
vini í gegnum starfið. Það er gott að vinna í<br />
Bændahöllinni, hér er gott fólk og gott og<br />
heimil<strong>is</strong>legt andrúmsloft.‟<br />
Beingreiðslur, gripagreiðslur og<br />
gæðastýringarálag<br />
Á félagssviði starfar Ómar Jónsson viðskiptafræðingur<br />
og sér um beingreiðslur, gripagreiðslur<br />
og gæðastýringarálag til bænda.<br />
Hann flutt<strong>is</strong>t yfir til Bændasamtakanna fyrir<br />
sex árum frá Framleiðsluráði þar sem hann<br />
vann við ým<strong>is</strong> verkefni í 20 ár, síðustu árin<br />
sem aðalbókari áður en það var aflagt.<br />
Ómar Jónsson<br />
„Ég hef líka unnið mikið við viðhald og<br />
rekstur tölvukerfa í sambandi við skráningu<br />
framleiðsluupplýsinga, útreikning<br />
beingreiðslna og ég vinn tölfræðilegar<br />
samantektir úr þessum kerfum. Við erum<br />
núna í þróunarvinnu með Helga Hrafni<br />
Halldórssyni tölvunarfræðingi á nýju tölvukerfi<br />
sem mun taka við af gamla afurðakerfinu,“<br />
segir Ómar og bætir því við að í<br />
6<br />
FREYR <strong>2007</strong>
nóvember sé v<strong>is</strong>s álagstími hjá sér því þá<br />
þarf að gera upp og borga gæðastýringarálagið<br />
en einnig sé mikið að gera í kringum<br />
<strong>1.</strong> október þegar mjólkuruppgjörið fer fram<br />
og nýtt verðlagsár tekur við.<br />
Forritar í Oracle-grunnum<br />
Á annarri hæð Bændahallarinnar er tölvudeildin<br />
staðsett þar sem níu manns starfa en<br />
einnig eru þrír starfsmenn deildarinnar starfandi<br />
fyrir norðan. Þar á meðal er Ingibjörg<br />
Pétursdóttir kerf<strong>is</strong>fræðingur. Ingibjörg, sem<br />
er líffræðingur að mennt, starfaði áður hjá<br />
Krabbameinsfélaginu þar sem hún vann<br />
mikið við erfða- og krabbameinsrannsóknir<br />
en einnig bætti hún tölvunarfræðinni við sig<br />
og færði sig smátt og smátt úr líffræðinni<br />
yfir í tölvurnar.<br />
byrjar á heimsókn til bónda sem hefur sett<br />
sig í samband við Bændasamtökin eða sitt<br />
búnaðarsamband. Þá er bóndinn vanalega<br />
með fastmótaðar hugmyndir og ekki er<br />
óeðlilegt að hann sé búinn að velta upp<br />
ýmsum hugmyndum í ár eða svo. Síðan eru<br />
gerðar tillögur að teikningum sem tekur um<br />
einn til tvo mánuði og því næst lagt fyrir<br />
byggingarfulltrúa á hverjum stað,“ útskýrir<br />
Unnsteinn og segir jafnframt:<br />
Verkefni Sigurðar eru aðallega þríþætt;<br />
fyrir landssamtökin, markaðsráðið og síðan<br />
fyrir Bændasamtökin.<br />
„Ég held utan um félagsstarf í<br />
Landssamtökum sauðfjárbænda, sé um<br />
fundi, gæti hagsmunamála og sé um<br />
heimasíðu samtakanna, www.saudfe.<br />
<strong>is</strong>. Markaðsráð kindakjöts er samráðsverkefni<br />
sauðfjárbænda og sláturhúsa<br />
sem snýr að markaðssetningu lambakjöts<br />
hér innanlands. Við skipulögðum til<br />
dæm<strong>is</strong> kjötsúpudaginn sem haldinn var á<br />
Skólavörðustígnum í lok október. Síðan hef<br />
ég verið að sjá um nokkur einstök verkefni<br />
fyrir Bændasamtökin í heild, eins og að<br />
halda utan um viðhorfskönnun sem er nú<br />
í gangi og fara yfir mál er varða merkingar<br />
á búvörum og svona ým<strong>is</strong>legt. Þannig að<br />
það sem ég sé um er hvert úr sinni áttinni<br />
og allt mjög áhugavert á sinn hátt,“ segir<br />
Sigurður brosandi.<br />
Ingibjörg Pétursdóttir<br />
„Þegar ég vann hjá Krabbameinsfélaginu<br />
var ég byrjuð að smíða gagnagrunna. Það<br />
gerð<strong>is</strong>t eiginlega ósjálfrátt að ég færi yfir<br />
í tölvurnar, það átti einfaldlega best við<br />
mig.“<br />
Starf Ingibjargar hjá Bændasamtökunum<br />
felst aðallega í forritun í Oracle-grunnum<br />
og í umsýslu í grunninum.<br />
„Ég held utan um grunninn og gögn<br />
en ég hef mikið tekið gömul gögn sem<br />
hafa legið í skýrsluhaldinu og aðlagað þau<br />
Oracle-grunnunum. Einnig smíða ég leiðir<br />
inn og út úr grunni. Starf mitt felur ekki<br />
í sér samskipti við bændur heldur er ég<br />
meira í sambandi við ráðunauta og þá aðallega<br />
varðandi ým<strong>is</strong> gögn,“ segir Ingibjörg.<br />
Mikið framkvæmt í landbúnaði<br />
Unnsteinn Snorri Snorrason er landsráðunautur<br />
í bútækni og hóf fullt starf fyrir<br />
Bændasamtökin í júnímánuði. Áður hafði<br />
hann verið í hlutastarfi á meðan hann lagði<br />
lokahönd á lokaritgerð sína við auðlindadeild<br />
Landbúnaðarháskóla Íslands en verkefni<br />
hans nefnd<strong>is</strong>t; Samanburður á aðferðum<br />
við fóðrun mjólkurkúa í lausagöngufjósum<br />
sem hann varði í september.<br />
„Í mínu námi lagði ég megináherslu á<br />
fög tengd bútækni og hönnun landbúnaðarbygginga<br />
og þess vegna hafði ég<br />
áhuga á þessu starfi. Ferlið í hönnuninni<br />
Unnsteinn Snorri Snorrason<br />
„Það er mikið að gera þessa dagana<br />
og mikið framkvæmt í landbúnaði en það<br />
sem er sérstaklega áberandi núna eru þessi<br />
minni og einfaldari verkefni þar sem er til<br />
dæm<strong>is</strong> verið að smíða viðbyggingar við fjárhús.“<br />
„Skemmtilegt að takast<br />
á við ný verkefni“<br />
Sigurður Eyþórsson réð sig til starfa sem<br />
framkvæmdastjóri Landssamtaka sauðfjárbænda<br />
og markaðsráðs kindakjöts í júlí<br />
síðastliðnum. Þaðan kom hann af skrifstofu<br />
Framsóknarflokksins þar sem hann hafði<br />
unnið frá árinu 1994, þar af í fjögur ár sem<br />
framkvæmdastjóri flokksins. Sigurður er<br />
fæddur í Kaldaðarnesi í Flóa en flutti þaðan<br />
til Hveragerð<strong>is</strong> áður en leiðin lá á höfuðborgarsvæðið.<br />
Hann býr nú í Hafnarfirði<br />
ásamt Sigríði Zoëga konu sinni.<br />
Sigurður Eyþórsson<br />
„Þetta er mjög ólíkt því að vera í pólitíkinni,<br />
hér hefur maður meiri tíma til að undirbúa<br />
sig sem mér finnst gott. Mér líkar vel<br />
hér, þetta er góður staður og það er alltaf<br />
gaman að takast á við ný verkefni,“ segir<br />
Sigurður.<br />
Situr ekki auðum höndum<br />
Þorberg Þ. Þorbergsson er annar starfsmanna<br />
Bændasamtakanna í tölvudeildinni<br />
sem hefur starfsstöð sína á Akureyri. Hann<br />
er forritari hjá samtökunum og felst starfið<br />
aðallega í þróun á vefkerfum Bændasamtaka<br />
Íslands þ.e. nýsmíði og viðhaldi bæði á vefforritum<br />
og gagnagrunnum. Honum líkar<br />
starfið vel og segir ávallt nóg að gera svo<br />
hann situr ekki auðum höndum.<br />
Þorberg Þ. Þorbergsson<br />
„Ég hóf störf í tölvudeild BÍ í júní árið<br />
2000 þannig að það eru rúm sjö ár síðan<br />
ég byrjaði. Árið 2002 flutti ég og fjölskylda<br />
mín til Akureyrar og bauðst mér að flytja<br />
vinnuna með mér. Í dag er starfstöð mín<br />
sem sagt á Akureyri í húsnæði Stefnu ehf.,<br />
Hafnarstræti 95 4. hæð,“ útskýrir Þorberg<br />
og segir jafnframt:<br />
„Áður starfaði ég hjá Landsbanka Íslands,<br />
fyrst á Akureyri og síðan í Reykjavík en árið<br />
1998 lá leið mín í Háskólann í Reykjavík.<br />
Þar lagði ég stund á nám við kerf<strong>is</strong>fræði og<br />
útskrifað<strong>is</strong>t ég þaðan árið 2000. Í framhaldi<br />
af því bætti ég svo við mig einu ári og lauk<br />
B.Sc. við tölvunarfræði.“<br />
/ehg<br />
FREYR <strong>2007</strong> 7
VIÐURKENNINGAR<br />
Landbúnaðarverðlaunin<br />
<strong>2007</strong><br />
,,Í ellefta sinn verða hér nú veitt landbúnaðarverðlaun<br />
við setningu Búnaðarþings, með það að markmiði<br />
að vekja athygli á því sem vel er gert í búskap,<br />
ræktun lands og góðri umhirðu, ræktun mannlífs<br />
í sveitum og varðve<strong>is</strong>lu menningar og menningararfs<br />
sveitanna. Og ekki síður til að vekja athygli á<br />
frumkvæði og nýjum hlutum, sem verða mega til að<br />
efla atvinnulíf og samfélag byggðanna þó ekki telj<strong>is</strong>t<br />
til landbúnaðar í þrengsta skilningi.” Svo komst<br />
Guðni Ágústsson landbúnaðarráðherra að orði við<br />
upphaf afhendingar landbúnaðarverðlaunanna á<br />
Búnaðarþingi <strong>2007</strong>. Þetta var í áttunda sinn sem<br />
Guðni veitti verðlaunin en hann sagð<strong>is</strong>t vonast til<br />
þess að hefð væri komin á þessa verðlaunaveitingu<br />
og að þar yrði ekki breyting á þótt ráðherrar kæmu<br />
og færu. Ráðherra benti jafnframt á að þeir sem<br />
hljóta verðlaun hverju sinni eru valdir sem góðir fulltrúar<br />
bænda. Þeir eru verðugir þessarar viðurkenningar<br />
en hún er einnig hugsuð öðrum til hvatningar. Hér<br />
á eftir fara ummæli ráðherra við afhendinguna.<br />
Syðra-Skörðugil<br />
Árið 1974 fluttu hjónin Einar Eylert Gíslason<br />
og Ásdís Sigrún Sigurjónsdóttir að Syðra-<br />
Skörðugili í Skagafirði og tóku við búskap af<br />
foreldrum Ásdísar, þeim Sigrúnu Júlíusdóttur<br />
og Sigurjóni Jónassyni eða Dúdda á<br />
Skörðugili eins og hann var jafnan kallaður.<br />
Þar gerð<strong>is</strong>t Einar héraðsráðunautur í hrossaog<br />
sauðfjárrækt. Um daglegan rekstur búsins<br />
að Syðra-Skörðugili, sem samanstendur<br />
af sauðfjár-, hrossa- og loðdýrarækt, sá<br />
Ásdís ásamt sonum þeirra hjóna sem allir<br />
hafa menntað sig til landbúnaðarstarfa og<br />
hafa valið sér störf í samræmi við það.<br />
Þann <strong>1.</strong> janúar árið 2000 urðu aftur kynslóðaskipti<br />
á Skörðugili en þá hættu Ásdís<br />
og Einar búskap en skiptu jörðinni milli<br />
tveggja eldri bræðranna. Við sauðfjár- og<br />
hrossarækt tóku Elvar Eylert Einarsson og<br />
kona hans, Sigríður Fjóla Viktorsdóttir, en<br />
við rekstri loðdýrabúsins tók Einar Eðvald<br />
Einarsson og Sólborg Una Pálsdóttir. Þriðji<br />
sonurinn, Eyþór Einarsson býr á Skörðugili<br />
ásamt unnustu sinni, Þórdísi Sigurðardóttur,<br />
og er nú ráðunautur í sauðfjár- og hrossarækt<br />
í Skagafirði. Yngsti sonurinn, Sigurjón<br />
Pálmi, er í dýralæknanámi erlend<strong>is</strong>.<br />
Ekki er þar með sagt að Einar eldri hafi<br />
hætt að vinna við búskap. Hann hefur séð<br />
um mest alla daglega hirðingu á minkabúinu<br />
ásamt því að hafa hönd í bagga með<br />
sauðfjárræktuninni. Í gegnum tíðina hefur<br />
árangur í búfjárrækt á Skörðugili verið í<br />
fremstu röð á landsvísu.<br />
Mikil þátttaka í félagslífi hefur einnig<br />
verið einkennandi fyrir þá sem á Syðra-<br />
Skörðugili búa og hefur Einar eldri verið<br />
þar mjög virkur. Hann var frumkvöðull að<br />
stofnun Félags sauðfjárbænda og var um<br />
tíma formaður bæði í Félagi hrossabænda<br />
og Sambandi íslenskra loðdýrabænda. En<br />
nú hafa synirnir tekið við og haslað sér völl<br />
í hinum ýmsu félagsmálum bændastéttarinnar.<br />
Ásdís hefur einnig setið í ýmsum nefndum<br />
og ráðum í sveitarfélaginu og verið<br />
formaður Kvenfélags Seyluhrepps til<br />
margra ára. Eftir að Einar hætti sem ráðunautur<br />
í Skagafirði og fór að vera heima á<br />
búinu hefur Ásdís starfað sem kennari við<br />
Grunnskólann í Varmahlíð.<br />
Gestagangur hefur alltaf verið mikill á<br />
Syðra-Skörðugili og hefur heimilið tekið á<br />
móti mörgum hópum, bæði innlendum og<br />
erlendum, á hverju ári sem og einstaklingum<br />
sem hafa haft löngun til að kynna sér<br />
búfjárrækt.<br />
Fyrir myndarbúskap, dugnað og metnað<br />
fyrir íslenskum landbúnaði og íslenskum<br />
sveitum er Syðra-Skörðugili veitt landbúnaðarverðlaunin<br />
<strong>2007</strong>.<br />
Stakkhamar<br />
Á Stakkhamri á Snæfellsnesi hefur um langt<br />
árabil verið rekinn blandaður búskapur og<br />
þá fyrst og fremst kúabúskapur, ásamt<br />
hlunnindum s.s. selveiði á árum áður, dúntekju<br />
og laxveiði. Árið 1961 hófu hjónin<br />
Ásta Bjarnadóttir og Bjarni Alexandersson<br />
búskap sinn þar í félagi við foreldra Bjarna<br />
sem þar höfðu búið frá 1943. Í stað nútíma<br />
tölvuvæddra fóðurkerfa náðu þau Ásta og<br />
Bjarni góðum afurðum með takmarkaðri<br />
kjarnfóðurnotkun en fóru í fjósið oft á dag<br />
og bættu við heyi og kjarnfóðri þannig<br />
að gjöfin dreifð<strong>is</strong>t vel yfir sólarhringinn.<br />
Við þessum auði tóku dóttir þeirra og<br />
tengdasonur, Laufey Bjarnadóttir og Þröstur<br />
Aðalbjarnarson, í júní 2003.<br />
Ungu hjónin höfðu bæði haft<br />
áhuga á búskap. Þröstur er alinn upp<br />
í kringum lagðprúðar kindur í Norður-<br />
Þingeyjarsýslu og leikskóli Laufeyjar, eins<br />
og margra annarra sveitabarna, var fjósið<br />
á Stakkhamri. Bæði héldu þau til náms við<br />
Bændaskólann á Hvanneyri og luku námi<br />
frá Búvísindadeildinni. Eftir að námi lauk<br />
störfuðu þau bæði um hríð sem ráðunautar<br />
og við ým<strong>is</strong> rannsóknastörf. Með þessu<br />
byggðu þau upp þekkingu og reynslu sem<br />
hefur reynst þeim gott veganesti í búskapnum.<br />
Þau Laufey og Þröstur settu sér strax<br />
það markmið að verða í fremstu röð<br />
bænda í sinni stétt. Þau stækkuðu búið,<br />
bættu við básum, keyptu greiðslumark<br />
og efldu eigin fóðurframleiðslu. Á síðasta<br />
ári var ráð<strong>is</strong>t í gagngerar endurbætur<br />
og stækkun á fjósi og er nú komið<br />
lausagöngufjós fyrir 55 kýr, mjaltabás og<br />
önnur nútímaaðstaða. Næsti áfangi er að<br />
setja upp heilfóðurkerfi. Fóðrun og meðferð<br />
kúnna telja þau lykilatriði við að bæta<br />
afurðir og þau hafa sýnt og sannað að<br />
möguleikar íslensku kúnna hafa ekki verið<br />
tæmdir. Á árinu 2005 var bú þeirra í þriðja<br />
sæti á landsvísu með 7.137 kg mjólkur<br />
og á árinu 2006 stóð bú þeirra efst með<br />
7.896 kg og 3,34% próteininnihald. Þetta<br />
er hæsta meðalnyt sem náðst hefur á<br />
íslensku kúabúi á einu ári.<br />
Í rekstrinum hafa þau notið mikils<br />
stuðnings foreldra Laufeyjar, þeirra Ástu<br />
og Bjarna, sem hafa alltaf verið boðin og<br />
búin að leggja hönd á plóg og miðla af<br />
sinni reynslu. Árangur Laufeyjar og Þrastar<br />
er frábært fordæmi fyrir ungt fólk sem er<br />
nýbyrjað eða hyggur á búskap og undirstrikar<br />
að menntun er forsenda afburðaárangurs<br />
í búskap.<br />
Fyrir áræði og dugnað eru þeim Laufeyju<br />
og Þresti veitt landbúnaðarverðlaunin<br />
<strong>2007</strong>.<br />
8<br />
FREYR <strong>2007</strong>
VIÐURKENNINGAR<br />
Sigríður Björnsdóttir ásamt föður síðum Birni Sigurðssyni í Úthlíð, Stefán Guðmundsson og<br />
Katrín Sigurðardótttir minkabúinu Mön, Guðni Ágústsson landbúnaðarráðherra,<br />
Ásdís Sigrún Sigurjónsdóttir og Einar Eylert Gíslason að Syðra-Skörðugili í Skagafirði<br />
og Laufey Bjarnadóttir og Þröstur Aðalbjarnarson á Stakkhamri<br />
Ásaskóli - Mön<br />
Mön í Gnúpverjahreppi á sér ekki langa<br />
sögu. Katrín Sigurðardóttir og Stefán<br />
Guðmundsson störfuðu um árabil við<br />
tónl<strong>is</strong>tarkennslu og söngiðkun í Reykjavík,<br />
m.a. við óperusöng í Íslensku óperunni og<br />
Þjóðleikhúsinu. Menntun þeirra beggja er í<br />
tónl<strong>is</strong>tinni. Katrín er tónmenntakennari og<br />
píanóleikari og þau bæði söngkennarar frá<br />
Söngskólanum í Reykjavík. Auk þess lögðu<br />
þau stund á framhaldsnám á Ítalíu, í Svíþjóð<br />
og Bandaríkjunum.<br />
Katrín er Húsvíkingur og Stefán<br />
Gnúpverji og því stefndi hugurinn fljótlega<br />
úr borgarysnum. Árið 1996 fluttu<br />
þau austur í Ásaskóla, gamla skólahúsið<br />
í Gnúpverjahreppi, ásamt sonum sínum<br />
þremur. Mörgum þótti það fífldirfska að<br />
flytjast út í sveit og ekki síður þegar þau<br />
réðust í minkarækt eftir hinar miklu þrengingar<br />
sem greinin hafði mátt þola. Þau hófu<br />
búskapinn í leiguhúsnæði með 325 líflæður.<br />
Ári síðar re<strong>is</strong>tu þau nýjan minkaskála og<br />
stofnuðu þar með minkabúið Mön. Allt frá<br />
því hefur búið verið að stækka, mest þegar<br />
hjónin festu kaup á býlinu Hraunbúi í sömu<br />
sveit árið 2003. Nú búa þau með 4.500<br />
læður og reka þar með stærsta loðdýrabú<br />
landsins.<br />
Frá upphafi hefur áhugi og námsfýsn einkennt<br />
búskapinn. Þau náðu líka fljótt mjög<br />
góðri frjósemi og að skipa sér í efstu sæti<br />
á skinnasýningum. Þau hafa ætíð haft það<br />
að leiðarljósi að fagleg þekking, markv<strong>is</strong>st<br />
ræktunarstarf og samvinna bænda væri<br />
það eina sem dygði í búskapnum. Þessi<br />
atriði hafa líka skilað greininni fram á veginn.<br />
Í því eiga þau Katrín og Stefán drjúgan<br />
hlut. Árangur af ræktunarstarfinu hefur<br />
borið góðan ávöxt og skinnin frá Mön<br />
sóma sér vel á erlendum mörkuðum sem<br />
hluti af því besta í íslenskri framleiðslu.<br />
Þau hjónin hafa látið mikið til sín taka í<br />
félagsmálum loðdýrabænda og hafa sinnt<br />
ýmsum trúnaðarstörfum fyrir greinina<br />
frá upphafi. Þau sitja m.a. bæði í stjórn<br />
Sambands íslenskra loðdýrabænda.<br />
Það er fyrir áræði, framsækni og takmarkalausan<br />
áhuga á að efla loðdýrarækt<br />
í sveitum landsins sem þau Katrín<br />
Sigurðardóttir og Stefán Guðmundsson<br />
hljóta landbúnaðarverðlaunin <strong>2007</strong>.<br />
Úthlíð<br />
Úthlíð í B<strong>is</strong>kupstungum er landnámsjörð<br />
og sátu hana niðjar Ketilbjörns sem nam<br />
Mosfell. Hefur hún verið, og er enn, ein af<br />
stærstu jörðum landsins. Landstærðin gaf<br />
möguleika á miklum búskap en auk þess<br />
tald<strong>is</strong>t birk<strong>is</strong>kógurinn mikil hlunnindi.<br />
Árið 1961 hófu þau hjónin Björn<br />
Sigurðsson og Ágústa Margrét Ólafsdóttir<br />
frá Hjálmholti í Flóa, félagsbúskap í Úthlíð<br />
með foreldrum Björns, þeim Sigurði<br />
Tómasi og Jónínu. Tíu árum seinna tók Jón<br />
Sigurðsson við hlut foreldra sinna og bjó<br />
hann ásamt Birni félagsbúi í Úthlíð til 1980<br />
er hann varð að hætta búskap vegna afleiðinga<br />
slyss. Björn og Ágústa bjuggu áfram<br />
en höfðu fram að því haft mikinn bústofn<br />
eða um 500 fjár og 20-30 kýr. Við þær<br />
miklu breytingar sem urðu í hefðbundnum<br />
landbúnaði um 1980 drógu þau verulega<br />
úr þessum búskap og breyttu til.<br />
Þegar ferðaþjónusta bænda var stofnuð<br />
var Björn í stjórn hennar fyrstu þrjú árin og<br />
síðan formaður félagsins í 3 ár og leiðandi í<br />
því starfi. Árið 1978 hófu þau hjónin ferðaþjónustu<br />
í Úthlíð sem fyrir löngu er orðin<br />
landsþekkt. Fyrir þeim vakti að þjóna áfram,<br />
en í breyttri mynd, þéttbýl<strong>is</strong>búum eins og<br />
landbúnaðurinn hefur gert og skapa jafnframt<br />
atvinnugrundvöll fyrir fólk í dreifbýli.<br />
Landbúnaðurinn hefur þjónað þéttbýlinu í<br />
tugi ára og þá fyrst og fremst hvað varðar<br />
matvælaframleiðslu. Í Úthlíð getur fólk<br />
fengið leigt land undir orlofshús og eru nú<br />
nær 200 slík á jörðinni og íbúar þeirra telja<br />
um <strong>1.</strong>000 þegar hvað fjölmennast er. Björn<br />
þjónustar fólkið og annast vegi, vatn, rafmagn<br />
og annað slíkt sem fólkið þarf.<br />
Björn gerði sér strax grein fyrir að heita<br />
vatnið væri forsenda uppbyggingar og<br />
réðst hann í, ásamt fleiri bændum sveitarinnar.<br />
að láta bora eftir heitu vatni á<br />
Efri-Reykjum. Ekki var gef<strong>is</strong>t upp þótt erfiðleikar<br />
steðjuðu að og það var ekki fyrr en<br />
eftir að boraðar höfðu verið 23 holur að<br />
árangur náð<strong>is</strong>t. Eru nú um 500 hús tengd<br />
veitunni.<br />
Ekki var nóg að byggja sumarhúsin.<br />
Eittvað varð fólkið að gera og nú var ráð<strong>is</strong>t<br />
í byggingu sundlaugar og heitra potta<br />
auk veitingastaðar í Úthlíð. Til að styrkja<br />
þetta samfélag var einnig byggður golfvöllur<br />
og eru nú félagar í klúbbnum um<br />
140 og mynda náin og sterk kynni. Enn<br />
var ætlun þeirra hjóna að halda áfram að<br />
styrkja samfélagið og höfðu þau rætt um<br />
byggingu kirkju á þessum forna kirkjustað.<br />
Þessi hugmynd átti eftir að breytast.<br />
Ágústa veikt<strong>is</strong>t af alvarlegum sjúkdómi<br />
og lést 20. september 2004. En Björn<br />
v<strong>is</strong>si að lífið héldi áfram og ákvað að re<strong>is</strong>a<br />
kirkju í minningu konu sinnar og tveimur<br />
árum síðar, þann 9. júlí 2006, var kirkjan<br />
fullbúin og vígð. Björn er trúaður maður<br />
en hann er einnig gleðimaður sem veit að<br />
hvert samfélag manna þarf félagsaðstöðu.<br />
Kirkjunni er ætlað slíkt hlutverk og þar fara<br />
nú fram giftingar, skírnir og fermingar, ekki<br />
síst tengdar því fólki sem Björn hefur tekið<br />
að sér að þjóna í Úthlíð.<br />
Fyrir áræði, dugnað og trú á íslenskar<br />
sveitir er Birni í Úthlíð veitt landbúnaðarverðlaunin<br />
<strong>2007</strong>.<br />
Hugmyndasmiðurinn<br />
Ráðherra gat þess í upphafi ræðu sinnar hver<br />
það hefði verið sem átt hefði hugmyndina<br />
að landbúnaðarverðlaununum á sínum tíma<br />
og hefði æ síðan átt hvað stærstan þátt í<br />
vali á verðlaunaþegum hverju sinni ásamt<br />
því að annast framkvæmdina. ,,Þessi ágæti<br />
maður er Níels Árni Lund, skrifstofustjóri í<br />
ráðuneytinu, sem er flestum hér að góðu<br />
kunnur. Vil ég færa Níelsi Árna mínar bestu<br />
þakkir,” sagði ráðherra. Hann gat þess<br />
einnig að frá fyrstu tíð hafi verðlaunagripirnir<br />
verið þeir sömu - veglegir gripir úr silfri<br />
og íslensku grjóti, hannaðir, handsmíðaðir<br />
og grafnir af Ívari Björnssyni, gullsmiði og<br />
leturgrafara.<br />
FREYR <strong>2007</strong> 9
BÚNAÐARÞING<br />
Búnaðarþingsfulltrúar <strong>2007</strong> - 2009<br />
Frá búnaðarsamböndum:<br />
Búnaðarsamband Kjalarnesþings<br />
Aðalm: Guðmundur Davíðsson, bóndi, Miðdal, Kjós.<br />
Varam: Ásthildur H. Skjaldardóttir bóndi, Bakka, Kjalarnesi.<br />
Búnaðarsamtök Vesturlands<br />
Aðalm: Haraldur Benediktsson, bóndi, Vestri-Reyni.<br />
Varam: Daníel A. Ottesen, bóndi, Ytra-Hólmi 2.<br />
Aðalm: Sigurgeir Sindri Sigurgeirsson, bóndi, Bakkakoti.<br />
Varam: Guðrún Sigurjónsdóttir, bóndi, Glitsstöðum.<br />
Aðalm: Bjarni Ásgeirsson, bóndi, Ásgarði.<br />
Varam: Hörður Hjartarson, bóndi, Vífilsdal.<br />
Aðalm: Guðný H. Jakobsdóttir, bóndi, Syðri-Knarratungu.<br />
Varam: Þröstur Aðalbjarnarson, bóndi, Stakkhamri.<br />
Búnaðarsamband Vestfjarða<br />
Aðalm: Karl Kr<strong>is</strong>tjánsson, bóndi, Kambi, Reykhólasveit.<br />
Aðalm: Guðmundur Grétar Guðmunds., bóndi,Kirkjubóli, Dýrafirði.<br />
Aðalm: Nanna Á. Jónsdóttir, bóndi, Efri-Rauðsdal, Patreksfirði.<br />
<strong>1.</strong> varam: Árni Brynjólfsson, bóndi, Vöðlum, Flateyri.<br />
2. varam: Sigmundur H. Sigmundsson, bóndi, Látrum, Ísafirði.<br />
3. varam: Halldóra Ragnarsdóttir, bóndi, Brjánslæk, Patreksfirði.<br />
Búnaðarsamband Strandamanna<br />
Aðalm: Jóhann Ragnarsson, bóndi, Laxárdal 3.<br />
Varam: Matthías Lýðsson, bóndi, Húsavík.<br />
Búnaðarsamband Vestur-Húnavatnssýslu<br />
Aðalm: Gunnar Þorgeirsson, bóndi, Efri-Fitjum.<br />
Varam: Ingi Hjörtur Bjarnason, bóndi, Neðri-Svertingsstöðum.<br />
Búnaðarsamband Austur-Húnavatnssýslu<br />
Aðalm: Jón Gíslason, bóndi, Stóra-Búrfelli.<br />
Varam: Anna Margrét Jónsdóttir, bóndi, Sölvabakka.<br />
Búnaðarsamband Skagfirðinga<br />
Aðalm: Jóhann Már Jóhannsson, bóndi, Keflavík, Hegranesi.<br />
Varam: Sævar Einarsson, bóndi, Hamri.<br />
Aðalm: Rögnvaldur Ólafsson, bóndi, Flugumýrarhvammi.<br />
Varam: Merete Rabølle, bóndi, Hrauni.<br />
Búnaðarsamband Eyjafjarðar<br />
Aðalm: Sigurgeir Hreinsson, bóndi, Hríshóli.<br />
Aðalm: Svana Halldórsdóttir, bóndi, Melum, Svarfaðardal.<br />
<strong>1.</strong> varam: Þórarinn Pétursson, bóndi, Laufási.<br />
2. varam: Stefán Magnússon, bóndi, Fagraskógi.<br />
Búnaðarsamband Suður-Þingeyinga<br />
Aðalm: Jón Benediktsson, bóndi, Auðnum, Laxárdal.<br />
Aðalm: Sveinbjörn Sigurðsson, bóndi, Búvöllum.<br />
<strong>1.</strong> varam: Hávar Sigtryggsson, bóndi, Hriflu.<br />
2. varam: Geir Árdal, bóndi, Dæli.<br />
Búnaðarsamband Norður-Þingeyinga<br />
Aðalm: Einar Ófeigur Björnsson, bóndi, Lóni, Kelduhverfi.<br />
Varam: Gunnar Guðmundsson, bóndi, Sveinungsvík.<br />
Búnaðarsamband Austurlands<br />
Aðalm: Sigríður Bragadóttir, bóndi, Síreksstöðum, Vopnafirði.<br />
Aðalm: Þorsteinn Kr<strong>is</strong>tjánsson, bóndi, Jökulsá, Borgarf. eystra.<br />
Aðalm: Anna Bryndís Tryggvadóttir, bóndi, Brekku, Fljótsdal.<br />
<strong>1.</strong> varam: Lárus Sigurðsson, bóndi, Gilsá.<br />
2. varam: Sigurbjörn Snæþórsson, bóndi, Gilsárteigi.<br />
3. varam: Friðbjörn H. Guðmundsson, bóndi, Hauksstöðum.<br />
Búnaðarsamband Austur-Skaftafellssýslu<br />
Aðalm: Örn Bergsson, bóndi, Hofi, Öræfum.<br />
Varam: Sigurbjörn Karlsson, bóndi, Smyrlabjörgum.<br />
Búnaðarsamband Suðurlands<br />
Aðalm: Sveinn Ingvarsson, bóndi, Reykjahlíð, Skeiðum.<br />
Aðalm: Egill Sigurðsson, bóndi, Berustöðum, Ásahreppi.<br />
Aðalm: Arnar Bjarni Eiríksson, bóndi, Gunnbjarnarholti,<br />
Skeiða- og Gnúpverjahr.<br />
Aðalm: Guðni Einarsson, bóndi, Þór<strong>is</strong>holti.<br />
Aðalm: Guðrún Stefánsdóttir, bóndi, Hlíðarendakoti.<br />
Aðalm: (Helga Jónsdóttir, bóndi, Þykkvabæ).<br />
<strong>1.</strong> varam: Ágúst Rúnarsson, bóndi, Vestra-Fíflholti, (situr þingið).<br />
Aðalm: Guðbjörg Jónsdóttir, bóndi, Læk<br />
2. varam: Helgi Eggertsson, bóndi, Kjarri.<br />
3. varam: Elín Heiða Valsdóttir, bóndi, Úthlíð.<br />
4. varam: Jórunn Svavarsdóttir, bóndi, Drumboddsstöðum.<br />
5. varam: Ólafur Eggertsson, bóndi, Þorvaldseyri.<br />
6. varam: Ágúst Ingi Ketilsson, bóndi, Brúnastöðum.<br />
7. varam: Kr<strong>is</strong>tinn Guðnason, bóndi, Árbæjarhjáleigu.<br />
Frá búgreinasamtökum:<br />
Félag eggjaframleiðanda<br />
Aðalm: Gísli J. Grímsson, bóndi, Efri - Mýrum, A - Hún.<br />
Varam: Jón Hermannsson, bóndi, Högnastöðum II.<br />
Félag ferðaþjónustubænda<br />
Aðalm: Marteinn Njálsson, bóndi, Suður-Bár, Grundarfirði.<br />
Varam: Ágúst Sigurðsson, bóndi, Geitaskarði.<br />
Félag hrossabænda<br />
Aðalm: Baldvin Kr. Baldvinsson, bóndi, Torfunesi, S - Þing.<br />
Varam: Sigurbjörn Björnsson, bóndi, Lundum.<br />
Félag kjúklingabænda<br />
Aðalm: Jón Magnús Jónsson, bóndi, Reykjum, Mosfellsbæ.<br />
Varam: Matthías H. Guðmundsson, framkvæmdastjóri,<br />
Fjallalind 125, Kópavogi.<br />
Landssamband kúabænda<br />
Aðalm: Birna Þorsteinsdóttir, bóndi, Reykjum, Skeiðum.<br />
Aðalm: Gunnar Jónsson, bóndi, Egilsstöðum á Völlum.<br />
Aðalm: Kr<strong>is</strong>tín Linda Jónsdóttir, bóndi, Miðhvammi, Aðaldal.<br />
Aðalm: Sigurður Loftsson, bóndi, Steinsholti,<br />
Skeiða- og Gnúpverjahreppi.<br />
Aðalm: Þórólfur Sveinsson, bóndi, Ferjubakka II, Borgarbyggð.<br />
<strong>1.</strong> varam: Jóhannes Æ. Jónsson, bóndi, Espihóli.<br />
2. varam: Skúli Einarsson, bóndi, Tannstaðabakka.<br />
3. varam: Pétur Diðriksson, bóndi, Helgavatni.<br />
4. varam: Valdimar Guðjónsson, bóndi, Gaulverjabæ.<br />
5. varam: Þórarinn Leifsson, bóndi, Keldudal.<br />
10<br />
FREYR <strong>2007</strong>
BÚNAÐARÞING<br />
Búnaðarþing <strong>2007</strong><br />
Úr fundargerð fyrsta fundar<br />
Búnaðarþing var sett sunnudaginn<br />
4. mars <strong>2007</strong>. Setningarfundur<br />
fór fram í Súlnasal Hótel Sögu í<br />
Bændahöllinni en yfirskrift setningarinnar<br />
var „Sveit og borg – saman<br />
í starfi“. Haraldur Benediktsson,<br />
formaður Bændasamtaka Íslands,<br />
setti þingið og hélt ræðu. Að lokinni<br />
ræðu landbúnaðarráðherra Guðna<br />
Ágústssonar frestaði formaður <strong>1.</strong><br />
þingfundi til morguns.<br />
Fyrsta fundi búnaðarþings <strong>2007</strong> var fram<br />
haldið í Súlnasal Hótel Sögu mánudaginn<br />
5. mars.<br />
Í upphafi þingfundar minnt<strong>is</strong>t formaður<br />
látinna félaga, þeirra Skúla Ögmundar<br />
Kr<strong>is</strong>tjánssonar á Svignaskarði, Sigurbjörns<br />
Stefánssonar á Nesjum, Þorkels Bjarnasonar<br />
fyrrv. hrossaræktarráðunauts og Sigurðar<br />
Lárussonar á Gilsá.<br />
Kosning embætt<strong>is</strong>manna þingsins<br />
a. Forseti.<br />
Tillaga kom fram um Aðalsteinn Jónson<br />
sem forseta þingsins. Aðrar tillögur<br />
komu ekki fram og var hann því rétt<br />
kjörinn þingforseti.<br />
b. <strong>1.</strong> og 2. varaforseti.<br />
Tillaga kom fram um Svönu<br />
Halldórsdóttur sem <strong>1.</strong> varaforseta og<br />
Bjarna Ásgeirsson sem 2. varaforseta.<br />
Aðrar tillögur komu ekki fram og þau<br />
því rétt kjörin í þesari röð sem varaforsetar<br />
þingsins.<br />
c. Skrifarar.<br />
Kosningu hlutu Kr<strong>is</strong>tín Linda Jónsdóttir<br />
og Sigurbjartur Pálsson.<br />
Skrifstofustjóri búnaðarþings var Magnús<br />
Sigsteinsson og ritarar gjörðabókar þau<br />
Erna Bjarnadóttir og Hallgrímur Sveinn<br />
Sveinsson.<br />
Kosning kjörbréfanefndar<br />
Samkvæmt þingsköpum hafði stjórn BÍ áður<br />
skipað þau Önnu Bryndísi Tryggvadóttur,<br />
Þórólf Sveinsson og Örn Bergsson til að<br />
starfa í kjörbréfanefnd. Afgreiðslu kjörbréfa<br />
var síðan frestað.<br />
Þingforseti kynnti síðan dagskrá þingsins<br />
og fór yfir reglur um stjórnarkjör samkvæmt<br />
þingsköpum búnaðarþings.<br />
Að svo búnu flutti Haraldur Benediktsson<br />
skýrslu stjórnar og Sigurgeir Þorgeirsson,<br />
framkvæmdastjóri, flutti skýrslu um framvindu<br />
mála frá Búnaðarþingi 2006.<br />
Eftir skýrslur þeirra kynntu Þorsteinn<br />
G. Gunnarsson frá KOM og Páll Ásgeir<br />
Guðmundsson frá Capacent niðurstöður<br />
skoðanakönnunar sem unnin var fyrir<br />
Bændasamtökin og var ætlað að kasta ljósi<br />
á þá hópa sem þyrfti að höfða til í kynningar-<br />
og ímyndarmálum.<br />
Afgreiðsla kjörbréfa.<br />
Örn Bergsson, formaður kjörbréfanefndar,<br />
gerði grein fyrir áliti kjörbréfanefndar<br />
sem lagði fram svohljóðandi bókun:<br />
“Kjörbréfanefnd hefur farið yfir kjörbréf<br />
þeirra 49 fulltrúa sem kjörnir hafa<br />
verið til setu á búnaðarþingi <strong>2007</strong>-2009.<br />
Nefndin leggur til að kjörbréfin verði<br />
samþykkt og þeir fulltrúar sem þar eru<br />
tilgreindir telj<strong>is</strong>t rétt kjörnir fulltrúar á<br />
Búnaðarþingi <strong>2007</strong>.<br />
Jafnframt leggur kjörbréfanefnd til að<br />
ákvæði 3. greinar samþykkta BÍ verði<br />
endurskoðuð og gerð skýrari. Þessari endurskoðun<br />
þarf að ljúka á Búnaðarþingi<br />
2008 þar sem undirbúningur að kosningum<br />
hefst í ársbyrjun 2009.<br />
Allir aðalfundarfulltrúar eru mættir eða<br />
munu mæta, nema Helga Jónsdóttir. Í<br />
hennar stað kemur Ágúst Rúnarsson.“<br />
Tillaga lá fyrir þinginu um skipan starfsnefnda<br />
og var hún samþykkt óbreytt.<br />
Fundarstjóri gerði grein fyrir málaskrá<br />
Búnaðarþings en fyrir þinginu lágu 35<br />
mál. Málum var síðan vísað til nefnda.<br />
Starfsnefndir á Búnaðarþingi <strong>2007</strong><br />
Tillaga framkvæmdastjóra BÍ<br />
um vísan mála til nefnda var<br />
samþykkt samhljóða.<br />
Samkvæmt tillögu sem fram<br />
kom voru fastanefndir kjörnar<br />
þannig og þeim ákveðnir<br />
aðstoðarmenn.<br />
Allsherjarnefnd<br />
Baldvin Kr. Baldvinsson<br />
Bjarni Ásgeirsson<br />
Jóhann Már Jóhannsson<br />
Marteinn Njálsson<br />
Sigríður Bragadóttir<br />
Sveinn Ingvarsson<br />
Þórhallur Bjarnason<br />
Aðstoðarmaður: Árni Snæbjörnsson<br />
Búfjárræktar- og fagráðanefnd<br />
Anna Bryndís Tryggvadóttir<br />
Ágúst Rúnarsson<br />
Árni Kr<strong>is</strong>tjánsson<br />
Kr<strong>is</strong>tín Linda Jónsdóttir<br />
Sigurður Loftsson<br />
Sigurgeir Hreinsson<br />
Svana Halldórsdóttir<br />
Aðstoðarmaður: Ólafur R. Dýrmundsson<br />
Félagsmálanefnd<br />
Birna Þorsteinsdóttir<br />
Egill Sigurðsson<br />
Einar Ófeigur Björnsson<br />
Guðmundur Davíðsson<br />
Jón Benediktsson<br />
Sigurgeir Sindri Sigurgeirsson<br />
Örn Bergsson<br />
Aðstoðarmaður: Jóhann Ólafsson<br />
Fjárhagsnefnd<br />
Arnar Bjarni Eiríksson<br />
Fanney Ólöf Lárusdóttir<br />
Gísli Grímsson<br />
Guðmundur Grétar Guðmundsson<br />
Þorsteinn Kr<strong>is</strong>tjánsson<br />
Aðstoðarmaður: Gylfi Þór Orrason<br />
Framleiðslu- og markaðsnefnd<br />
Guðbjörg Jónsdóttir<br />
Guðrún Stefánsdóttir<br />
Gunnar Jónsson<br />
Jón Magnús Jónsson<br />
Jóhann Ragnarsson<br />
Jóhannes Eggertsson<br />
Jón Gíslason<br />
Aðstoðarmaður: Sigurður Eiríksson<br />
Kjaranefnd<br />
Eva Dögg Þorsteinsdóttir<br />
Guðný H. Jakobsdóttir<br />
Jóhannes Sigfússon<br />
Karl Kr<strong>is</strong>tjánsson<br />
Rögnvaldur Ólafsson<br />
Sigurbjartur Pálsson<br />
Þórólfur Sveinsson<br />
Aðstoðarmaður: Árni Jósteinsson<br />
Umhverf<strong>is</strong>- og jarðræktarnefnd<br />
Edda Björnsdóttir<br />
Guðni Einarsson<br />
Gunnar Þorgeirsson<br />
Jón Benediktsson<br />
Jónas Helgason<br />
Nanna Jónsdóttir<br />
Sveinbjörn Þ. Sigurðsson<br />
Sædís Guðlaugsdóttir<br />
Aðstoðarmaður: Borgar Páll Bragason<br />
12<br />
FREYR <strong>2007</strong>
Almennar umræður<br />
Búnaðarþingsfulltrúa<br />
BÚNAÐARÞING<br />
1<br />
Þorsteinn Kr<strong>is</strong>tjánsson, hóf<br />
umræður. Hann ræddi það verkefni<br />
sem forystan hafi staðið í varðandi matarverðsumræðuna.<br />
Hann kvað það sitt mat<br />
að vel hefði verið unnið og lýsti sérstakri<br />
ánægju með niðurstöðu framkominnar<br />
viðhorfskönnunar. Hann taldi afskaplega vel<br />
hafa tek<strong>is</strong>t til með þá lausn sem valin hefði<br />
verið þ.e. að fá kynningarfyrirtækið KOM<br />
til samstarfs og taldi niðurstöðu skoðanakönnunar<br />
sýna það. Mikið verk væri samt<br />
óunnið gagnvart afmörkuðum hópum.<br />
Hann taldi m.a. merkilegt í niðurstöðunum<br />
að hátekjufólk virt<strong>is</strong>t sýna neikvæðari<br />
afstöðu en þeir sem hafa lægri tekjur.<br />
Af málum sem liggja fyrir búnaðarþingi<br />
taldi hann mál sem snúa að rétti landeigenda<br />
mikilvæg, nefndi hann þar til þjóðlendumál.<br />
Fleiri mál eru fyrir þinginu, s.s.<br />
forkaupsréttarákvæði í jarðalögum, sbr.<br />
mál nr. 05-<strong>1.</strong> Einnig mál nr. 06-1 og 08-<br />
<strong>1.</strong> Öll þessi mál einkennast af því að vera<br />
sameiginleg hagsmunamál flestra bænda<br />
og allra landeigenda. Hann gerði síðan<br />
nýgerðan sauðfjársamning að umtalsefni<br />
sem hann taldi fallinn til að koma á meiri<br />
einingu meðal sauðfjárbænda. Hann taldi<br />
hins vegar óv<strong>is</strong>su um hvernig niðurfelling<br />
útflutningsskyldu kæmi niður á bændum.<br />
Hann hvatti búnaðarþing til að gefa<br />
afurðastöðvum skilaboð og hvatningu til<br />
að standa í stykkinu varðandi samstarf við<br />
útflutning á landbúnaðarvörum.<br />
Hann lýsti því síðan yfir að hann gæfi<br />
kost á sér til setu í stjórn Bændasamtaka<br />
Íslands. Þó að hann hafi einkum starfað á<br />
vettvangi sauðfjárbænda hefur hann einnig<br />
starfað á vettvangi búnaðarsambands<br />
Austurlands og setið á búnaðarþingi og því<br />
vonað<strong>is</strong>t hann til að geta unnið að hagsmunum<br />
allra búgreina.<br />
2<br />
Sædís Guðlaugsdóttir gróðrarstöðinni<br />
Gleym-mér-ei, kynnti sig<br />
en hún er nýr fulltrúi Sambands garðyrkjubænda.<br />
Hún kvaðst hlakka til að starfa á<br />
búnaðarþingi sem væri greinilega öflugur<br />
vettvangur sem garðyrkjubændur geta nýtt<br />
betur. Hún ræddi síðan þá málsmeðferð<br />
sem garðyrkjubændur fá meðal ráðamann<br />
og hún sagði hún mikið vanta á hana.<br />
Búnaðarþing taldi hún geta styrkt stöðu<br />
garðyrkjunnar í baráttu hennar. Hún gerði<br />
einnig upprunamerkingar að umtalsefni<br />
og taldi þörf á átaki í þeim efnum til að<br />
gera neytendum betur grein fyrir gæðum<br />
íslenskrar vöru. Hún hvatti síðan til að í<br />
stjórn BÍ sætu fulltrúar sem flestra búgreina<br />
og einnig konur.<br />
3<br />
Árni Kr<strong>is</strong>tjánsson óskaði bændum<br />
til hamingju með forystuna og<br />
hvernig hún hafði tekið á málum í matvælaverðsumræðunni<br />
í haust.<br />
4<br />
Sigríður Bragadóttir kynnti<br />
skýrslu Lifandi landbúnaðar. Hún<br />
sagði frá Evrópsku samstarfsverkefni<br />
sem hreyfingin er þátttakandi í<br />
ásamt Bændasamtökum Íslands og<br />
Landbúnaðarháskóli Íslands leiðir. Námskeið<br />
eru í gangi um heimasölu afurða og landbúnaðartengda<br />
ferðaþjónustu. Hún vísaði<br />
einnig til framlagðrar skýrslu um starf<br />
Lifandi landbúnaðar.<br />
5<br />
Guðrún Stefánsdóttir þakkaði<br />
mjög góðar setningarræður og hátíðahöldin<br />
í gær. Einnig þakkaði hún fyrir skoðanakönnuna<br />
sem væri mjög gott að hafa<br />
sem vegarnesti í umræðunni. Niðurstöður<br />
hennar sýndu að það væri peningafólk<br />
með greiðan aðgang að fjölmiðlum sem<br />
væri neikvæðara en aðrir í garð landbúnaðar.<br />
Landbúnaðarráðherra ætti einnig hlut<br />
að máli í jákvæðri niðurstöðu könnunarinnar.<br />
Hún ræddi síðan að ráðherraábyrgð á<br />
útflutningsskyldu á kindakjöti fellur niður í<br />
nýjum sauðfjársamningi. Bændur óttuðust<br />
afleiðingar þessa mjög, síðasta vonin væri<br />
að alþingi gripi hér inn í. Þó WTO samningar<br />
myndu á endanum knýja þetta í gegn<br />
taldi hún óþarft að vera hér kaþólskari en<br />
páfinn og skoraði á alþingi að koma hér til<br />
móts við bændur.<br />
Guðmundur Davíðsson, Jón Benediktsson og Birna Þorsteinsdóttir.<br />
Hún ræddi síðan kolefn<strong>is</strong>kvóta og lýsti<br />
ótta við að tún yrðu í stórum stíl sett undir<br />
trjárækt. Spár bentu til að matvælaskortur<br />
gæti orðið í heiminum innan nokkurra<br />
áratuga. Stefna eigi að því að planta<br />
skógi í annað land en það sem hentar til<br />
að taka undir matvælaframleiðslu. Hún<br />
lagði áherslu á að auknir peningar fengjust<br />
til verkefn<strong>is</strong>ins „Bændur græða landið“.<br />
Annað búnaðarþingsmál, stimpilgjöld og<br />
lántökugjöld nr. 25-1 gerði hún því næst<br />
að umtalsefni. Þótt vel hafi verið boðið<br />
þegar Lánasjóður landbúnaðarins var lagður<br />
niður þá gerðu stimpilgjöld það ókleift<br />
að skipta um banka kysu menn það síðar.<br />
Þjóðlendumálin hefðu aldrei átt að fara af<br />
stað að hennar mati og væru þar að auki<br />
úr takt við þá stefnu að færa verkefni frá<br />
ríki til sveitarfélaganna. Hún lýsti því síðan<br />
yfir að hún vildi sjá fjölgun kvenna í stjórn<br />
BÍ og vísaði til jafnrétt<strong>is</strong>áætlunar sem samþykkt<br />
var einróma fyrir tveimur árum.<br />
6<br />
Aðalsteinn Jónsson byrjaði á<br />
að þakka setningarathöfnina og þær<br />
ræður sem þar voru fluttar, einnig skoðanakönnunina<br />
og ímyndarstarf sem forystan<br />
hefur unnið að. Hann ræddi vald fjölmiðla<br />
og stöðuga glímu við þá þar sem gott starf<br />
gæti tapast á einni nóttu. Sem dæmi nefndi<br />
hann að borgarstjórn og Alþingi hefðu<br />
stjórnast af fjölmiðlum í klámráðstefnumálinu,<br />
en eftir ákvörðun BÍ hefði umræðan<br />
snú<strong>is</strong>t við á einni nóttu.<br />
Hann vék síðan að málefnum Fjar skiptasjóðs<br />
og benti á að nokkur sveitarfélög hafa<br />
gert samninga við fjarkskiptafyrirtæki en<br />
virðast ekki eiga aðgang að endurgreiðslu<br />
FREYR <strong>2007</strong> 13
BÚNAÐARÞING<br />
úr Fjarskiptasjóði. Hann taldi nauðsynlegt<br />
að BÍ héldi vöku sinni að tryggja dreifbýl<strong>is</strong>búum<br />
jafna stöðu á þessu sviði. Hann<br />
taldi síðan blikur á lofti á kjötmarkaði,<br />
framleiðsluaukning væri í svína- og alifuglakjöti<br />
og útflutningsskylda dilkakjöts hefði<br />
verið of lágt áætluð sl. haust. Innflutningur<br />
væri einnig vaxandi. Því stefnir í meira<br />
framboð kjöts en eftirspurn og afleiðingin<br />
verði verðlækkun til framleiðenda. Það er<br />
því krefjandi verkefni að halda hér á málum<br />
þannig að hagur bænda verði tryggður og<br />
frekari sameiningu afurðastöðva taldi hann<br />
hluta af lausninni. Til viðbótar kemur svo<br />
afnám útflutningsskyldu á dilkakjöti 2009,<br />
sem reynir enn á afurðastöðvar í útflutningi<br />
og að lokum sagði hann engan veginn<br />
ásættanlegt hvernig svokölluð Baugsmál<br />
gengju til í fjölmiðlum en þau ætti að<br />
reka fyrir dómsstólum og taldi það skipta<br />
sköpum fyrir siðferði til framtíðar hvernig<br />
því máli lyktar. Hann taldi síðan að bændur<br />
hefðu verið blekktir þegar frumvarp til<br />
þjóðlendulaga kom til umfjöllunar á búnaðarþingi.<br />
Vitnaði hann þar til eignarréttarákvæða<br />
í stjórnarskrá. Hann sagði það<br />
hljóta að vera kröfu okkar að þessu linni og<br />
skilað verði því landi sem er með þinglýst<br />
athugasemdalaus landamerki. Málið hefur<br />
þegar kostað hundruðir milljóna króna<br />
og líklega myndi kostnaðurinn á endanum<br />
nema milljörðum króna. Sem dæmi<br />
nefndi hann afstöðu Skotvís til verðlagningar<br />
veiðleyfa en þar taldi hann m<strong>is</strong>notuð<br />
tengsl félagsmanna við umhverf<strong>is</strong>ráðuneytið.<br />
Hann ræddi síðan olíugjaldið sem hann<br />
taldi hreinan og beinan landsbyggðarskatt.<br />
7<br />
Karl Kr<strong>is</strong>tjánsson þakkaði ágæta<br />
setningarathöfn og óskaði verðlaunahöfum<br />
til hamingju. Hann þakkaði stjórn<br />
BÍ hvernig matvælaverðsumræðunni hefur<br />
verið mætt. Niðurstöður skoðanakönnunar<br />
sýndu að þar hefði vel að verki verið staðið.<br />
Hann ræddi síðan flutningskostnað að<br />
sláturhúsum, sbr. mál 21-1, og sagði það<br />
eiga vera stefnu BÍ að honum væri jafnað<br />
á bændur. Verkefnið ætti því að bjóða út.<br />
Hann taldi því hæpið að álykta í þá veru<br />
sem tillagan gerir ráð fyrir. Hann þakkaði<br />
síðan Baldvin Jónssyni sín störf sem skilaði<br />
sér í mjög jákvæðri ímyndarsköpun, líka hér<br />
heima. Hann rifjaði upp ályktun um útflutningsskrifstofu<br />
landbúnaðar<strong>is</strong> og taldi nauðsynlegt<br />
að hrinda því máli í framkvæmd<br />
þar sem safnað væri þekkingu á markaðsmálum<br />
erlend<strong>is</strong> og leitað möguleika til að<br />
hafa áhrif á sláturleyf<strong>is</strong>hafa. Hann taldi<br />
matvælaverðsumræðuna einhæfa og taldi<br />
stofnun markaðsskrifstofu getað hjálpað til<br />
við að breikka þessa umræðu. Hann sagð<strong>is</strong>t<br />
tilbúinn til að setjast í stjórn BÍ verði það<br />
vilji búnaðarþings.<br />
8<br />
Guðbjörg Jónsdóttir Þakkaði<br />
góðar skýrslur og þá bjartsýni sem<br />
ríkir í þeim. Hún kvaðst sakna þess að hafa<br />
ekki fengið ársreikning BÍ sendan heim<br />
með fundargögnum. Í 5. grein þingskapa<br />
búnaðarþings segir að dreifa eigi honum<br />
í þingbyrjun, en hún beindi því til stjórnar<br />
finna leiðir til að bæta úr þessu.<br />
9<br />
Jón Magnús Jónsson.<br />
Guðni Einarsson, hóf mál sitt á að<br />
ræða kjötmarkaðinn. Hann þakkaði<br />
einnig glæsilega þingsetningu og formanni<br />
góða ræðu við setningu. Hann ræddi niðurstöður<br />
skoðanakönnunar og gerði síðan<br />
mál nr. 9, reglur orlofssjóðs að umtalsefni.<br />
Taldi hann rétt að greitt verði úr sjóðnum<br />
ef menn fara í sannanlegt orlof en ekki<br />
bara ef g<strong>is</strong>t er á hótelum eða í dýrri g<strong>is</strong>tinu.<br />
Hann tók undir með Sædísi í umræðu<br />
um garðyrkjuna. Framleiðendur þurfa að<br />
sitja undir því ef heildsalar eru ekki sáttir<br />
við verð framleiðenda, að innflutningur er<br />
frjáls og innfluttri vöru er blandað saman<br />
við þá íslensku í hillum verslana. Innflutta<br />
varan er hins vegar oft ekki mjög ásjáleg<br />
og meðhöndluð með ýmsu öðru móti.<br />
Hann hvatti síðan til þess að farið yrði með<br />
tryggingar bænda í útboð og sagði reynslu<br />
Sunnlendinga af því góða. Hann sagði ekki<br />
eiga að gefa olíugjaldið eftir en vel kæmi<br />
til greina að reyna að nota það sem skiptimynt<br />
í viðræðum við ríkið um mótframlag<br />
í lífeyr<strong>is</strong>sjóð. Hann ræddi síðan lífrænan<br />
landbúnað og vitnaði þar til setningarræðu<br />
formanns. Lengst væri þessi þróun komin í<br />
græna geiranum. Hann sagði nauðsynlegt<br />
að breyta texta í búnaðarlagasamningi<br />
varðandi framlög til endurræktunar í aðlögun<br />
að lífrænum búskap. Hann tók undir<br />
mikilvægi þess að hafa sterka ímynd og<br />
það yrði til að styrkja hana að vinna stefnumörkun<br />
í lífrænum búskap. Hann skoraði á<br />
nýja stjórn að mynda hóp til að gera áætlun<br />
um að auka lífrænan búskap. Reynsla<br />
sín væri að íslenska sauðkindin smellpassaði<br />
inn í þessa ræktun þó að viðbótar kostnaður<br />
fylgdi aðlögun. Hann sagð<strong>is</strong>t vera í<br />
kjöri til stjórnar líkt og allir fulltrúar þó að<br />
hann hefði ekki lýst sérstaklega yfir framboði.<br />
10<br />
Egill Sigurðsson þakkaði stjórn<br />
ágæt viðbrögð í matvælaverðsumræðunni<br />
og fyrir að hafa haldið vel<br />
á málum miðað við aðstæður. Hann taldi<br />
mikilvægt að heildarsamtök bænda kæmu<br />
fram í þessari umræðu. Hann tók undir<br />
með framkvæmdastjóra BÍ varðandi hugmyndir<br />
um að semja um mótframlög til<br />
lífeyr<strong>is</strong>sjóðs bænda í skiptum fyrir endurgreiðslu<br />
olíugjalds.<br />
Hann spurði stjórn hvort skoðað hefði<br />
verið hvort dómur í máli einstaklings<br />
gegn olíufélögunum gæti átt við bændur<br />
ef Hæstaréttardómur fellur á þann veg.<br />
Hann ræddi stöðu á kjötmarkaði eftir tvö<br />
ár og spurði hvort samstarf um aftöppun<br />
af kjötmarkaði félli undir að vera ólöglegt<br />
samráð nema til kæmi sérstakt ákvæði í<br />
búvörulögum sem heimilaði slíkt. Síðan<br />
ræddi hann reglur um markmiðstengdar<br />
búrekstraráætlanir og taldi að fagráð í hagfræði<br />
sem að þessu starfaði væri óskilvirkt<br />
og krafð<strong>is</strong>t þess að formaður og framkvæmdastjóri<br />
kæmu þessu til betri vegar<br />
svo að fjármunir, sem til ráðstöfunar eru,<br />
nýttust. Hann hvatti til að kjarnfóðurgjöld<br />
verði endanlega afnumin, slíkt væri eðlilegt<br />
í ljósi matvælaverðsumræðu þar sem allra<br />
leiða yrði að leita til að lækka rekstrarkostnað.<br />
Hann nefndi ýmsar kerf<strong>is</strong>breytingar svo<br />
sem í raforkumálum, sem orðið hafa til að<br />
hækka kostnað, einbeittan vilja þyrfti hjá BÍ<br />
til að lækka kostnað við búvöruframleiðslu<br />
og hafna öllum kerf<strong>is</strong>breytingum sem leiða<br />
til aukins kostnaðar.<br />
11<br />
Örn Bergsson ræddi starfsemi<br />
Lífeyr<strong>is</strong>sjóðs bænda en meginverkefnið<br />
þar er að tryggja mótframlag, þ.e.<br />
þetta eina prósent, af 8% mótframlagi,<br />
sem á vantar. Ná<strong>is</strong>t það ekki verða bændur<br />
að greiða það sjálfir. Afkoma sjóðsins á síðasta<br />
ári var góð þó að sjóðurinn sé alltaf<br />
með aðeins lægri ávöxtun en stórir sjóðir<br />
þar sem hann tekur minni áhættu en stærri<br />
sjóðir, þar sem stutt er í skuldbindingar<br />
vegna hás meðalaldurs sjóðfélaga. Staða<br />
sjóðsins er sú að hann á 9-10% umfram<br />
heildarskuldbindingar. Um leið og komið er<br />
yfir 10% er hægt að hækka réttindi sjóðfélaga<br />
og skammt í að það ná<strong>is</strong>t. Hann vísaði<br />
að öðru leyti til ársfundar sjóðsins sem<br />
haldinn verður á miðvikudag.<br />
Hann þakkaði síðan stjórn BÍ fyrir<br />
framlag sem hún hefur veitt til að undirbúa<br />
kæru Austur-Skaftfellinga til<br />
Mannréttindadómstóls Evrópu í þjóðlendumálum.<br />
Fjögur mál úr A-Skaftafellssýslu<br />
fara fyrir dóminn. Þetta mál mun verða<br />
mjög dýrt en vilyrði hefur feng<strong>is</strong>t fyrir fjárstuðningi<br />
víðar og því muni takast að fjármagna<br />
þetta fyrsta stig, þ.e. að fá skorið úr<br />
14<br />
FREYR <strong>2007</strong>
BÚNAÐARÞING<br />
hvort Mannréttindadómstóllinn tekur málið<br />
fyrir. Þýðingavinna hefur reynst t.d. afar dýr.<br />
Mjög erfitt er að fá mál tekin fyrir hjá dómstólnum<br />
og þetta er því ákveðið hálmstrá.<br />
80.000 mál bíða á undan þessu mál og 2-3<br />
ár geta liðið áður en úrskurður um hvort<br />
málið verður tekið fyrir fellur. Grundvöllur<br />
þess að lagt var í þetta voru þær 2 milljónir<br />
króna sem BÍ lagði til og endurtók hann<br />
þakkir fyrir það.<br />
12<br />
Sigurður Loftsson, ræddi<br />
matvælaverðsumræðuna og breytingar<br />
frá sl. hausti. Hann þakkaði góða<br />
setningarathöfn og óskaði verðlaunahöfum<br />
landbúnaðarverðlauna til hamingju.<br />
Hann þakkaði formanni BÍ og starfsmönnum<br />
vasklega framgöngu í matvælaverðsumræðunni.<br />
Hann lýsti ánægju með að<br />
svarað var fyrir landbúnaðinn í heild og<br />
tók undir það sem Valdimar Einarsson<br />
sagði á fundi á Suðurlandi að Haraldur<br />
Benediktsson væri góður fjölmiðlafulltrúi<br />
samtakanna. Eins skipti aukin dreifing<br />
Bændablaðsins máli og sagð að blaðið vekti<br />
athygli. Ein megin hugmynd þess að koma<br />
Bændablaðinu á legg á sínum tíma var að<br />
efla innbyrð<strong>is</strong> umræðu og efla aðhald að<br />
þeim sem fara með stjórn á hverjum tíma,<br />
hann taldi það hins vegar ekki eiga alveg<br />
samleið með mikilli dreifingu blaðsins.<br />
<strong>Freyr</strong> hefur komið út í breyttu formi en á<br />
sama tíma birt svipað efni og Bændablaðið<br />
sem væri e.t.v. óþarft. Hann sagði tengsl<br />
bænda við pólitíkina í landinu skipta miklu<br />
máli og ræddi tillögur Samfylkingarinnar<br />
á sl. hausti í því sambandi. Kúabændur<br />
á Suðurlandi buðu Ingibjörgu Sólrúnu<br />
Gísladóttur á aðalfund sinn í haust og taldi<br />
hann athygl<strong>is</strong>vert að þetta stórt stjórnmálaafl<br />
fór kæruleys<strong>is</strong>lega með tölur um stuðning<br />
við landbúnað. Hann taldi það hafa að<br />
öðru leyti verið af hinu góða að fá formann<br />
Samfylkingarinnar á þennan fund og það<br />
væri ekki einkamál BÍ að þreyja þennan<br />
róður. Hann ræddi gagnrýni á að BÍ væru<br />
pólitísk og tengdust fyrst og fremst tveimur<br />
stjórnmálaflokkun. Það væri áskorun um<br />
að gera betur í að koma út upplýsingum<br />
og bæta tengsl við aðra flokka. Ákvörðun<br />
stjórnvalda í haust væri grundvallar breyting<br />
á því umhverfi sem landbúnaðurinn býr<br />
við. Verðstöðvun í mjólk væri fyrsta skrefið,<br />
tollalækkanir nú fyrsta mars væru annað<br />
skref sem við erum ekki farin að sjá hvert<br />
leiðir. Þetta mun væntanlega leiða af sér<br />
harðari kjarabaráttu en undanfarin ár. Við<br />
getum hæglega lent í erfiðri stöðu kjötgreina<br />
á ný. Því þarf að beita þeim ráðum<br />
sem við höfum til að halda samstöðu innan<br />
stéttarinnar. Hann kvaðst gefa kost á sér í<br />
stjórn BÍ til að tryggja tengingu kúabænda<br />
inn í stjórn BÍ í komandi kjarabaráttu og<br />
umræðum um breytt form á stuðningi við<br />
búgreinar eins og kúabændur, sem mest<br />
eiga undir rík<strong>is</strong>stuðningi.<br />
13<br />
Þórhallur Bjarnason, sagði<br />
garðyrkjubændur vana að takast á<br />
við gagnrýni líkt og matvælaverðsumræðan<br />
er. Hann kvaðst v<strong>is</strong>s um, eftir að hafa tek<strong>is</strong>t<br />
á við þetta í garðyrkjunni, að þessi gagnrýni<br />
heldur áfram og Bændasamtök Íslands<br />
verði áfram að vinna vel að þessu máli.<br />
Hann kvað upprunamerkingar matvæla<br />
mjög mikilvægar og sagði að garðyrkjubændur<br />
væru að vinna að því að fá fánaröndina<br />
viðurkennda sem eigin vörumerki.<br />
Hins vegar eru reglur um upprunamerkingar<br />
mjög fátæklegar og ekki miðaðar við<br />
allan þann innflutning sem nú er í gangi.<br />
Í ESB eru þær reglur í gildi að koma skal<br />
fram frá hvaða landi varan er. Hér á landi<br />
er þetta ekki skýrt. Búið er að biðja um að<br />
ESB reglugerðin verði tekin upp hér á landi<br />
fyrir garðyrkjuafurðir og vel kann að vera<br />
að þetta eigi einnig við kjötmarkaðinn hér<br />
á landi. Hann ræddi síðan lækkun tolla og<br />
sagði garðyrkjubændur vera búna að komast<br />
að því að nauðsynlegt er að aðgreina<br />
sig frá markaðnum, þetta er ígildi tolla og<br />
hann hvatti aðrar búgreinar til að huga að<br />
þessu.<br />
14<br />
Jóhann Már Jóhannsson tók<br />
undir með þeim sem lýstu ánægju<br />
með setningarathöfn og því hvernig stjórn<br />
hefur haldið á matvælaverðsumræðunni<br />
og ímyndarmálum. Hann lýsti einnig mikilli<br />
ánægju með tónl<strong>is</strong>taratriði á setningarathöfn.<br />
Síðan ræddi hann boð til stjórnmálaflokka<br />
og hvatti menn til að þiggja boð<br />
stjórnarandstöðuflokka til að plægja þann<br />
akur sem þar væri. Hann lýsti síðan yfir að<br />
hann væri í framboði til stjórnar BÍ.<br />
15<br />
Birna Þorsteinsdóttir tók<br />
undir þakkir til stjórnar fyrir glæsilega<br />
setningarathöfn og framgöngu undanfarna<br />
mánuði í kynningarmálum og matvælaverðsumræðu.<br />
Hún lýsti ánægju með<br />
niðurstöðu skoðanakönnunar og sagði hér<br />
skýr skilaboð um hvar væri þörf á að vinna,<br />
m.a. um að vinna áfram að skólaheimsóknum<br />
sem eru til umfjöllunar á þinginu. Í<br />
því sambandi mætti huga að því að dusta<br />
rykið af verkefninu “Bændur bjóða heim”.<br />
Bændur gera aldrei of mikið af því að<br />
tengjast þéttbýl<strong>is</strong>búum. Hún fagnaði einnig<br />
framkominni hugmynd um skoðanakönnun<br />
meðal bænda um viðhorf til samtakanna og<br />
skipulags og innra starfs þeirra. Kúabændur<br />
eru að endurskipuleggja starf sitt og leita<br />
Sigurður Loftsson, Árni V. Kr<strong>is</strong>tjánsson, Sigurgeir Hreinsson, Kr<strong>is</strong>tín Linda Jónsdóttir, Anna Bryndís Tryggvadóttir og Svana Halldórsdóttir.<br />
FREYR <strong>2007</strong> 15
BÚNAÐARÞING<br />
þarf allra leiða til að lækka framleiðslukostnað<br />
og annan kostnað tengdan greininni.<br />
Í því sambandi minnti hún á ófremdarstöðu<br />
í forritunarmálum fyrir kúabændur<br />
og að ekki sé til nothæft forrit til að koma<br />
upplýsingum frá kúabúum í skýrsluhaldi né<br />
heldur til að sækja upplýsingar á nothæfan<br />
hátt. Þessi staða sé óþolandi hvaða leið<br />
sem svo valin verður. Hún nefndi olíugjald<br />
og raforkuverð og lýsti megnri óánægju<br />
með þær skipulagsbreytingar sem hafa<br />
leitt til kostnaðarhækkana hjá bændum.<br />
Hún tók undir hugmynd Sigurgeirs<br />
Þorgeirssonar um að nota olíugjaldið sem<br />
skiptimynt í samningaviðræðum um mótframlag<br />
í Lífeyr<strong>is</strong>sjóð bænda. Hún tók einnig<br />
undir með Þórhalli Bjarnasyni um nauðsyn<br />
skarpari reglna um upprunamerkingar<br />
matvæla. Hún spurði hvort það væri orðið<br />
tímaskekkja að gefa Handbók bænda út á<br />
hverju ári. Hún ræddi komandi stjórnarkjör<br />
og lýsti megnri óánægju með vinnubrögð<br />
varðandi það, sem vart hefur orðið við í<br />
aðdraganda þingsins.<br />
16<br />
Marteinn Njálsson sagð<strong>is</strong>t<br />
ekki vera neitt sérstaklega í framboði<br />
til stjórnar. Hann sagð<strong>is</strong>t vera með<br />
fjölþættan búskap en hann er nýr búnaðarþingsfulltrúi<br />
ferðaþjónustubænda.<br />
Engin sérstök mál liggja nú fyrir þinginu<br />
um ferðaþjónustu en eitt mál var afgreitt í<br />
fyrra um hagtölusöfnun um ferðaþjónustu<br />
í dreifbýli. Talið er að tekjur af ferðaþjónustu<br />
nemi 120 milljörðum króna og eru<br />
þá ótaldar tekjur af samgöngum og farþegaflutningum<br />
til landsins. Alls eru 35%<br />
af öllu g<strong>is</strong>tirými utan höfuðborgarsvæð<strong>is</strong>ins<br />
hjá Ferðaþjónustu bænda og hefur<br />
vörumerkið fengið ým<strong>is</strong> verðlaun og viðurkenningar.<br />
Mikil þekking á markaðsmálum<br />
og í að selja íslenskar sveitir er til hjá<br />
skrifstofu Ferðaþjónustu bænda sem gæti<br />
nýst í markaðsstarfi fyrir landbúnaðinn.<br />
Hann nefndi einnig handbók sem búið er<br />
að gera. Í framhaldi af skoðanakönnun þar<br />
sem fram koma að tekjuhærra fólk og karlmenn<br />
eru neikvæðari en aðrir, mætti e.t.v.<br />
nota verkefnið „Beint frá býli“ til að þróa<br />
sérstakar vörur sem beint væri að þessum<br />
hópi.<br />
17<br />
Svana Halldórsdóttir byrjaði<br />
á að ræða niðurstöðu skoðanakönnunar<br />
Capacent sem væri sérstaklega<br />
glæsileg eftir alla þá umræðu sem verið<br />
hefur um verðlag á matvælum. Mikil harka<br />
er í umfjöllun um málefni í fjölmiðlum,<br />
helst á sem æsingamestan hátt til að ná<br />
athygli fólks. Hún hvatti menn til að koma<br />
á framfæri sem bestum upplýsingum, m.a.<br />
til Samfylkingarinnar. Hún gerði einnig upprunamerkingar<br />
að umtalsefni og að mikil<br />
þörf á að bæta hér verulega úr. Hún taldi<br />
með ólíkindum hvernig þjóðlendumál hafa<br />
þróast. Bændur verða að halda áfram að<br />
berjast þótt á brattann sé að sækja. Hún<br />
kvaðst gefa kost á sér í stjórnarkjöri og lýsti<br />
enn fremur stuðningi sínum við þá stjórnarmenn<br />
sem gefa kost á sér til áframhaldandi<br />
stjórnarsetu. Hún fagnaði að margir<br />
gæfu kost á sér en tók fram að hún gæfi<br />
ekki kost á sér til að sinna afmörkuðum<br />
málaflokki heldur til að sinna öllum málum,<br />
búgreinum og landshlutum.<br />
18<br />
Eva Dögg Þorsteinsdóttir,<br />
byrjaði á að segja þingfulltrúum<br />
sögu af blindri stúlku til að varpa ljósi á<br />
störf v<strong>is</strong>tforeldra í sveitum. Bændur geta<br />
verið stoltir af að standa við bakið á velferð<br />
barna á Íslandi. Rannsóknir hafa sýnt<br />
að stofnanir eru ekki góður kostur því að<br />
uppbygging mannlegra tengsla er afar<br />
mikilvæg auk þess sem v<strong>is</strong>tun í sveit er<br />
mun ódýrari kostur. Árið 2006 voru 320<br />
börn í tímabundnu og varanlegu fóstri.<br />
55% barna í tímabundnu fóstri eru v<strong>is</strong>tuð<br />
á sveitaheimilum. Verið er að vinna að því<br />
að koma fósturmálum á eina hendi, þ.e.<br />
Barnaverndarstofu. Með því verður starfið<br />
markv<strong>is</strong>sara og eftirlit betra. Einnig geta<br />
bændur með þessu orðið starfsmenn rík<strong>is</strong>ins<br />
og fá með því meiri réttindi. Hún sagði<br />
það von sína og trú að fósturráðstafanir<br />
verði fleiri í dreifbýli en þéttbýli. Að lokum<br />
tók hún undir umræður um merkingar matvæla<br />
og með Guðna Einarssyni um lífræna<br />
ræktun og mikilvægi þess að horfa meira á<br />
gæði landbúnaðar og ná þannig betur til<br />
hátekjufólksins. Mikil vakning hefur orðið<br />
fyrir lífrænum vörum og við eigum að<br />
markaðssetja okkur á þeim grunni.<br />
19<br />
Guðný H. Jakobsdóttir þakkaði<br />
setningarathöfnina í gær og<br />
einnig sérstaklega fyrir að rektor Háskóla<br />
Íslands skyldi flytja hátíðarræðu, þar hefði<br />
ým<strong>is</strong>legt sameiginlegt komið í ljós. Hún<br />
taldi BÍ hafa staðið sig vel í matvælaverðsumræðunni<br />
sem niðurstöður skoðanakönnunarinnar<br />
staðfesta. Hún ræddi<br />
skýrslu Lifandi landbúnaðar og hún sagði<br />
þetta stórmerkilegt verkefni sem hefði<br />
skilað miklu og væri mjög framsækið, sbr.<br />
Evrópuverkefnið sem er í gangi. Þar ber<br />
Ísland mesta ábyrgð með 47% af fjárhagslegri<br />
ábyrgð. Hún ræddi mál nr. 16-1 um<br />
þjónustu dýralækna og kvaðst óttast að<br />
dýralæknaþjónusta á ýmsum svæðum geti<br />
lagst af ef ekki verði staðinn vörður um að<br />
núverandi kerfi verði ekki kollvarpað. Hins<br />
vegar nefndi hún forritunarmál kúabænda<br />
en í gangi eru þrjú forrit sem ekki vinna<br />
saman. Framtíðarsýn hennar er sú að hver<br />
bóndi hafi eigið vefsvæði þar sem öll samskipti<br />
við skýrsluhald BÍ geti farið fram.<br />
Bændur verða að sjá sér hag í að nota<br />
forritunarþjónustuna. Hún taldi mikilvægt<br />
að láta fara fram viðhorfskönnun meðal<br />
bænda sbr. mál nr. 13. Togstreita er í gangi<br />
milli ým<strong>is</strong>sa hópa og á henni höfum við ekki<br />
efni heldur þurfum við að standa saman.<br />
Að lokum minnti hún á jafnrétt<strong>is</strong>áætlun BÍ<br />
og hvatti til að fleiri konur kæmu í stjórn.<br />
20<br />
Gunnar Sæmundsson sagði í<br />
upphafi að hann væri hættur sem<br />
búnaðarþingsfulltrúi og gæfi ekki kost á<br />
sér í stjórn BÍ. Hann ræddi matvælaverðsumræðuna<br />
og störf formanns í henni.<br />
Erfitt hefði verið að koma því öllu til skila<br />
út um sveitir þar sem barátta hefði verið<br />
að komast að fyrst um sinn í rík<strong>is</strong>fjölmiðlunum.<br />
Hann ræddi síðan þjóðlendumálin<br />
sem hann hefur sem stjórnarmaður sinnt<br />
nokkuð. Það væri eins og fólk vaknaði ekki<br />
fyrr en skrattinn er kominn yfir það. Búið er<br />
að stofna Landssamtök landeigenda, þau<br />
hafa heimsótt þingflokka. Hann mælt<strong>is</strong>t til<br />
þess að búnaðarþing sendi Áskeli Þór<strong>is</strong>syni<br />
kveðjur og þakkir fyrir að hafa mótað<br />
Bændablaðið. Hann ræddi störf sín í búfjársjúkdómanefnd<br />
og mælt<strong>is</strong>t til að þingið<br />
styddi niðurstöður nefndarinnar. Hann<br />
ræddi samskipti við Samfylkinguna og<br />
taldi yfirlýsingar framkvæmdastjóra Lifandi<br />
landbúnaðar, sem er í framboði fyrir hana í<br />
NV-kjördæmi, vera árás í garð formanns BÍ.<br />
21<br />
Edda Björnsdóttir, nýr fulltrúi<br />
landssamtaka skógarbænda, þakkaði<br />
stjórn BÍ fagleg vinnubrögð við skoðanakönnun<br />
og hvatti menn til dáða við að<br />
halda áfram slíkri vinnu. Hún gerði merkingar<br />
matvæla að umtalsefni. „Dag með<br />
bónda“ taldi hún áhugavert verkefni, og<br />
sagði mikilvægt að ná til efnameira fólks.<br />
E.t.v. mætti búa til sérstakt verkefni til að<br />
ná til þess. Hún lýsti ánægju með verkefnið<br />
“Beint frá býli” sem lýtur að heimavinnslu<br />
afurða og skýrsla liggur fyrir um á þinginu.<br />
Hún skoraði á bændaforystuna að halda<br />
áfram á þeirri braut sem verið er á.<br />
22<br />
Kr<strong>is</strong>tín Linda Jónsdóttir sagði<br />
í landbúnaði starfa eldklárt og<br />
hæft fólk sem hefði fjölbreytta þekkingu,<br />
slíkt skipti afar miklu fyrir framtíðina. Í dag<br />
þykir flott og fullnægjandi að byggja ættaróðalið<br />
með heilsárs frístundavillu en ekki<br />
að stunda þar landbúnað eða aðra starfsemi.<br />
Þetta þýðir að landbúnaður stendur<br />
frammi fyrir aukinni samkeppni um land.<br />
Ný eftirspurn, ekki aðeins eftir lúxus landi til<br />
búsetu heldur einnig eftir landi undir ýmsar<br />
framkvæmdir, heggur skörð í land til landbúnaðar.<br />
Hún fagnaði framkominni tillögu,<br />
sbr. mál nr. 8-1, sem væri tímabær. Hún<br />
ræddi baráttuna við að halda fjármagni inni<br />
í greininni, æ fleiri huga að því að losa fjármagn<br />
bundið í landi og öðrum eignum og<br />
leita ávöxtunar á það eftir öðrum leiðum.<br />
Landbúnaðurinn býr því við margvíslega<br />
og mikla samkeppni sem þarf að hafa vakandi<br />
auga fyrir. Í umræðu um umhverf<strong>is</strong>mál<br />
má velta fyrir sér hvort það að halda landi<br />
í rækt sé umhverf<strong>is</strong>mál, halda túnum sem<br />
16<br />
FREYR <strong>2007</strong>
BÚNAÐARÞING<br />
túnum, bithögum sem bithögum o.s.frv.<br />
Það er hlutverk bænda að segja til um það<br />
hvort halda á við því búsetulandslagi sem er<br />
hluti af íslenskum auðlindum og umhverfi.<br />
Bændur þurfa e.t.v. að gera sig gildandi á<br />
nýjan hátt í umhverf<strong>is</strong>umræðunni. Því næst<br />
gerði hún vinnumarkaðinn að umtalsefni.<br />
Hve vel helst landbúnaði á vinnuafli á komandi<br />
árum, þar með talið vinnuafli bænda<br />
sjálfra. Atvinnugreinar landbúnaðarins lifa<br />
ekki af nema þeim sem við þær starfa líði<br />
vel, eigi möguleika á að ráða til sín hæft<br />
starfsfólks til að geta átt frítíma. Í samkeppni<br />
um land, fjármagn og fólk, hvernig<br />
er þá afkoman og hvernig stöndum við<br />
með kostnað. Kostnaður er of hár og við<br />
höfum ekki verið nógu hörð að taka á<br />
honum. Þar er til margra þátta að líta sem<br />
skipta miklu um afkomu og rekstrargrundvöll.<br />
Henni fannst vanta beinskeyttari tillögur<br />
sem varða afkomu og rekstrargrundvöll,<br />
varðandi álögur og gjöld. Vinna þarf<br />
á mörgum vígstöðvum. Hún lýsti ánægju<br />
með auglýsingar og kynningarstarf á árinu,<br />
þar sem margt gott hefði verið gert, og<br />
þakkaði einnig fyrir Bændablaðið.<br />
23<br />
Gunnar Þorgeirsson<br />
kynnti sig en hann er nýr fulltrúi<br />
V-Húnvetninga. Hann þakkaði Gunnari<br />
Sæmundssyni góð störf í þágu bænda.<br />
Hann lýsti ánægju sinni með setningarathöfnina.<br />
Hann spurði hvort ekki væri hægt<br />
að fá eitthvað af þeim gögnum sem dreift<br />
var í dag fyrir þingið. Hann brýndi menn á<br />
að ræða þjóðlendumál í boðum til stjórnmálaflokka.<br />
Staðan í þessum málum er<br />
óþolandi. Búið er að greiða þinglýsingagjöld<br />
af kaupsamningum jarða með þinglýstum<br />
landamerkjum. Hann grunaði að setið væri<br />
á úrskurði Óbyggðanefndar í Þingeyjasýslu<br />
fram yfir komandi alþing<strong>is</strong>kosningar.<br />
24<br />
Jóhannes Sigfússon, lýsti<br />
ánægju með fjölda kvenna á<br />
þinginu og hve öflugar þær væru. Hann<br />
endurflutti tillögu sína um að dregið yrði<br />
um hverjir færu í boð til hvaða þingflokka.<br />
Hann vék síðan umræðunni að þjóðlendumálum.<br />
Á stofnfundi Landssamtaka<br />
landeigenda sagði Ólafur Björnsson lögmaður<br />
að ef Hæstiréttur hefði dæmt í<br />
Úthlíðarmálinu á sama veg og í A-Skaft.<br />
hefði það mál tapast. Það væri áhyggjuefni<br />
ef Hæstiréttur væri ekki sjálfum sér samkvæmur.<br />
Hann spurði af hverju eignarlönd<br />
gætu ekki fallið innan þjóðlendu, líkt og<br />
þjóðgarða, en menn gætu átt val um að<br />
þiggja bætur fyrir.<br />
Sauðfjársamning taldi hann að mörgu<br />
leyti góðan samning þó að afnám útflutningsskyldu<br />
ylli óv<strong>is</strong>su. Samstarf sláturleyf<strong>is</strong>hafa<br />
skipti þar miklu. Frekari samþjöppun<br />
gæti hér hjálpað en bændur yrðu að halda<br />
hér vöku sinni, ekki síst varðandi eignarhald<br />
afurðastöðva. Áhyggjuefni væri t.d.<br />
ef sterkur smásöluaðili næði þar sterkum<br />
tökum. Það væru líka blikur á lofti á kjötmarkaðnum<br />
og verið er að vinna að því að<br />
sláturleyf<strong>is</strong>hafar geti flutt út upp í útflutningsskyldu<br />
komandi árs á því yfirstandandi.<br />
Hann kvaðst undrandi á því þegar gott<br />
beitarland, á svæðum sem nánast eru vonlaus<br />
til skógræktar, er tekið undir skógrækt.<br />
Furðulega skipulagslaust er hvar opinberu<br />
fé er varið til skógræktar. Hann tók undir<br />
umræður um upprunamerkingar, bændur<br />
þurfa að ganga þar á undan með góðu fordæmi.<br />
25<br />
Sveinbjörn Sigurðsson þakkaði<br />
hlýlegar móttökur sem nýr<br />
fulltrúi, einnig setningarathöfn og ræðu<br />
Haraldar Benediktssonar. Hann ræddi síðan<br />
breytingar á búsetu í sveitum og eignarhald<br />
jarða. Bændum hefur fækkað og þeir eru<br />
ekki jafn ráðandi þar og áður. Hann taldi<br />
ýmsa annmarka á því að aðrir en bændur<br />
gætu gengið í búnaðarfélög, fulltrúasamsetning<br />
á búnaðarþingi gæti þá orðið<br />
með öðrum hætti. Þörf er á að huga að<br />
skipulagsmálum í sveitum þannig að hægt<br />
sé að búa þar í sátt. Hann fagnaði nýjum<br />
sauðfjársamningi og taldi það afrek að ná<br />
auknum fjármunum úr rík<strong>is</strong>sjóði. Einnig<br />
fagnaði hann sameiningu afurðastöðva<br />
í mjólkuriðnaði. Þetta er grundvöllur þess<br />
að bændur fái hærra verð fyrir mjólk en<br />
ella og að sama verð verði greitt um allt<br />
land. Skuldastöðu kúabænda gerði hann<br />
að umtalsefni en kúabændur hafa komið<br />
sér í auknar skuldir að óþörfu vegna kvótakaupa.<br />
Of seint kann að vera að grípa<br />
þarna inn í en aðkoma afurðastöðvanna í<br />
samkeppni um greiðslumark hefur ýtt verðinu<br />
upp. Hann sagði nauðsynlegt að velta<br />
fyrir sér hvort þörf væri á kvóta í mjólkurframleiðslunni<br />
í dag. Þetta gæti þó breyst<br />
fljótt með innflutningi en brýnt væri að<br />
standa vörð um eftirlit með innflutningi.<br />
Aðkallandi er fyrir Bændasamtök Íslands<br />
að vera leiðandi í umræðu um leiðir til að<br />
lækka rekstrarkostnað. Hann sagði gott<br />
framtak hjá BÍ að fara af stað með fundi<br />
undir þeirri yfirskrift sem valin var í haust.<br />
Þá hefði verið vel til fundið að fá Kr<strong>is</strong>tínu<br />
Ingólfsdóttur rektor HÍ til að flytja hátíðarræðu.<br />
26<br />
Sigurgeir Sindri SIGURGEIRSsyni<br />
tók undir þakkir til stjórnar BÍ<br />
fyrir vel unnin störf í matvælaverðsumræðunni.<br />
Hann lýsti undrun sinni á ummælum<br />
formanns Svínaræktarfélagsins um nýjan<br />
sauðfjársamning í nýlegu Bændablaði.<br />
Hann taldi rétt að formaður eða framkvæmdastjóri<br />
svaraði þeim aðdróttunum<br />
sem þar komu fram um að þeir hefðu ekki<br />
staðið vörð um hagsmuni þeirra. Hann vísaði<br />
til niðurstöðu skoðanakönnunar sem<br />
gæfu ekki til kynna að þar hefði neytendum<br />
verið ofboðið. Hann ræddi síðan<br />
þjóðlendumál og sagði Búnaðarsamtök<br />
Vesturlands hafa undirbúið þau mál m.a.<br />
við að aðstoða bændur við að koma landamerkjum<br />
á hreint áður en Óbyggðanefnd<br />
kemur með sínar kröfur. Hann lýsti ánægju<br />
með hlut kvenna á þinginu en jafnframt<br />
óánægju með að ekki ætti karlmaður sæti<br />
í jafnrétt<strong>is</strong>nefnd BÍ.<br />
27<br />
Jóhannes Eggertsson þakkaði<br />
samstarf BÍ og svínabænda. V<strong>is</strong>su<br />
lega hefði kastast í kekki, svínabændum<br />
líst illa á sauðfjársamninginn en sem aðilar<br />
að BÍ bera þeir líka ábyrgð á honum. Hann<br />
Edda Björnsdóttir.<br />
Guðmundur Grétar Guðmundsson og Fanney Lárusdóttir.<br />
FREYR <strong>2007</strong> 17
BÚNAÐARÞING<br />
tók undir spurningar Egils um hvernig leysa<br />
eigi vanda sem upp kann að koma þegar<br />
útflutningsskylda dilkakjöts verður afnuminn.<br />
Búið er að leyfa innflutning á svínakjöti<br />
sem svarar til mánaðarneyslu þess, þessu<br />
til viðbótar. Þegar síðast kom upp kreppuástand<br />
á markaði var gripið til markv<strong>is</strong>sra<br />
aðgerða til að draga úr framboði. Hann<br />
taldi <strong>1.</strong>000 tonn geta tapast á innlendum<br />
kjötmarkaði ef innflutningur gengi eftir<br />
og ef erlendu vinnuafli fækkar hér á landi.<br />
Eldsneyt<strong>is</strong>framleiðsla úr korni er vaxandi og<br />
veldur hækkandi kornverði. Hann ræddi<br />
skýrslu landbúnaðarráðherra um endurskoðun<br />
á vörnum gegn búfjársjúkdómum.<br />
Hann sagði frá eigin baráttu gegn salmonellusýkingu.<br />
Þessu fylgdi erfið sýnataka.<br />
Hann ræddi hæstaréttardóm í máli sem<br />
hann höfðaði vegna gjaldtöku fyrir eftirlit<br />
og í ljósi hans ítrekaði hann að passa þarf<br />
hvar öll gjöld sem bændur greiða lenda og<br />
skýrt sé fyrir hvað eru þau greidd.<br />
28<br />
Jón Gíslason taldi stjórn BÍ<br />
hafa staðið sig óvenju vel á síðasta<br />
ári og þakkaði henni fyrir það. Vandi væri<br />
því á höndum að velja nýtt fólk í stjórn til<br />
að halda þessu gengi uppi. Hann ræddi<br />
síðan fjarskiptamál sem brenna á öllum og<br />
mælt<strong>is</strong>t til þess að fulltrúar fjarskiptasjóðs<br />
flyttu mál sitt fyrir allt þingið. Fyrir nokkru<br />
hefur verið ákveðið að hluti af hagnaði af<br />
sölu Símans yrði notaður til að bæta þessa<br />
stöðu úti um land, þar sem einkaframtakið<br />
haslar sér ekki völl. Sums staðar á landinu<br />
koma þessi fyrirtæki af fúsum vilja. Annars<br />
staðar hafa sveitarfélög komi fram með<br />
fjármuni til að greiða fyrir þessu. Þau taldi<br />
hann eiga siðferð<strong>is</strong>lega rétt á framlagi úr<br />
Fjarskiptasjóði. Hann ræddi síðan úttekt á<br />
kúasæðingum og mælt<strong>is</strong>t til þess að hún<br />
verði kynnt á þinginu og að nefndin sem<br />
um þetta fjallar gerði tillögur um jöfnun<br />
þeirra yfir landið m.a. í ljósi þess að verið<br />
er að jafna ýmsan annan kostnað s.s. flutning<br />
á afurðum bænda yfir landið. Mikil m<strong>is</strong>munun<br />
væri milli bænda eftir landshlutum<br />
hvað þetta snertir.<br />
Þrjú búnaðarsambönd við Húnaflóa sameinuðust<br />
um sl. áramót. Hann óskaði eftir<br />
að þingfulltrúar styddu tillögu um óbreyttan<br />
fjölda þingfulltrúa frá þessu svæði.<br />
Hugmynd Sigurgeirs varðandi olíugjald taldi<br />
hann líkt og fleiri fulltrúar, góðra gjalda<br />
verða. Varðandi sauðfjársamning taldi hann<br />
að mörgu leyti góðan en lýsti óánægju með<br />
43 milljónir króna í byggðastyrk sem eru nú<br />
teknar inn í samninginn en stóð utan hans<br />
áður. Þar með eru samtök bænda farin að<br />
bera ábyrgð á úthlutun opinberra fjármuna<br />
til byggðamála. Sveitarfélagamörk eru sífellt<br />
að breytast en sú viðmiðun, sem þarna var<br />
notuð, eru gömul og löngu úrelt.<br />
29<br />
Gunnar Jónsson þakkaði fyrir<br />
ágæta setningu búnaðarþings og<br />
sérstaklega ræðu formanns við hana, sem<br />
var hrein og bein og ekkert undan dregið.<br />
Hann ræddi síðan verðstöðvun sem kúabændur<br />
tóku á sig á síðasta ári. Ekki hefði<br />
verið margra kosta völ en steininn tók þó<br />
ekki úr fyrr en á fundi SAM sl. föstudag þar<br />
sem Pálmi Vilhjálmsson sýndi hvað gerst<br />
hafði í smásöluversluninni yfir sl. áramót.<br />
Kúabændur gáfu eftir 800 milljónir króna<br />
á ársgrundvelli og voru þær einfaldlega<br />
færðar yfir til verslunarinnar. Hann taldi<br />
verðugt verkefni fyrir BÍ að skoða þetta<br />
mjög nákvæmlega. Pálmi sýndi fram á<br />
hvernig verslunin hefði með þessu undirbúið<br />
verðbreytingar nú <strong>1.</strong> mars. Hann<br />
sagð<strong>is</strong>t hafa áhyggjur af því að Baugur er<br />
kominn í mjólkuriðnað. Hvaða hlutverk er<br />
þarna verið að spila. Ekkert annað en að<br />
brjóta upp samstöðu bænda, á sama tíma<br />
og mjólkuriðnaðurinn hefur verið að sameinast<br />
til að ná fram kostnaðarlækkunum<br />
og ávinningi fyrir bænda. Hann tók undir<br />
áhyggjur manna af þróun kjötmarkaðarins<br />
á komandi m<strong>is</strong>serum. Staðan væri ágæt<br />
eins og er en blikur eru á lofti m.a. vegna<br />
afnáms útflutningsskyldu. Nauðsynlegt er<br />
að hyggja að viðbrögðum í tíma og sláturleyf<strong>is</strong>hafar<br />
mega ekki láta verslunina ná<br />
að spila á þetta. Þetta er verðugt verkefni<br />
fyrir samtökin að takast á við. Síðan ræddi<br />
hann viðhorfskönnunina sem niðurstöður<br />
voru kynntar úr, hún á að vera okkur<br />
veruleg hvatning og við eigum að nýta<br />
okkur hana. Þjóðin hlýtur að vera að segja<br />
okkur að hún vilji íslenskar vörur. Þá þarf<br />
að tryggja henni að hún fái íslenskar vörur<br />
þegar hún telur sig vera að kaupa hana.<br />
Þetta þing verður því að fjalla um og taka<br />
á upprunamerkingu matvæla. Hann sagð<strong>is</strong>t<br />
t.d. alltaf horfa eftir hvort gulrætur væru<br />
íslenskar því að þær væru miklu betri en<br />
innfluttar.<br />
30<br />
Sigríður Bragadóttir tók<br />
undir með Gunnari Jónssyni með<br />
völd sláturleyf<strong>is</strong>hafa á kjötmarkaði. Hún<br />
kynnti síðan könnun sem send var út á<br />
vegum Jafnrétt<strong>is</strong>nefndar BÍ og landbúnaðarráðuneyt<strong>is</strong>ins<br />
sem heitir “Staða karla<br />
og kvenna í dreifbýli”. Ekki er búið að<br />
vinna endanlega úr svörum en hún fór yfir<br />
nokkur atriði. Sent var út til 2.132 manna<br />
á öll lögbýli. Í endanlegu úrtaki voru 2034<br />
en svarhlutfall var rúm 52%. Hún fór yfir<br />
nokkrar niðurstöður til kynningar en niðurstöður<br />
verða birtar í skýrslu sem kemur<br />
fljótlega út. Hún tók undir með Sindra að<br />
karlmaður ætti að vera í Jafnrétt<strong>is</strong>nefnd.<br />
Hún lýsti ánægju með hlut kvenna á búnaðarþingi<br />
og hvatti þingfulltrúa til að kjósa<br />
konur í þau þrjú sæti sem eru laus í stjórn<br />
BÍ.<br />
31<br />
Fanney Ólöf Lárusdóttir<br />
lýsti ánægju með að vera komin<br />
til að taka þátt í störfum búnaðarþings.<br />
Setningarathöfn var glæsileg. Niðurstaða<br />
skoðanakönnunar var athygl<strong>is</strong>verð og kjark<br />
hefði þurft til að gera hana. Hún lagði til<br />
að sendur verði góður fulltrúi landbúnaðarins<br />
í framhaldsskóla landsins með áhugavert<br />
efni til að kynna landbúnaðinn. Hvað<br />
er síðan hægt að gera til að fá unga fólkið<br />
aftur í sveitirnar þegar það hefur menntað<br />
sig? Hún spurði Harald Benediktsson<br />
hvort stjórn BÍ hefði sett niður fyrir sér eftir<br />
fundaferðina í haust, hvað hægt sé að gera<br />
til að tryggja að áfram verði stundaður<br />
landbúnaður á Íslandi.<br />
32<br />
Jón Benediktsson tók undir<br />
þakkir til forystu BÍ fyrir viðbrögð<br />
við matvælaverðsumræðunni. Hann ræddi<br />
stöðu kvenna í landbúnaði og taldi okkur<br />
geta verið ánægð með stöðuna í samanburði<br />
við frændur okkar Dani. Hann bar<br />
síðan blak af formanni Svínaræktarfélags<br />
Íslands varðandi gagnrýni á sauðfjársamning.<br />
Í upphafi virt<strong>is</strong>t sem svo að þær upphæðir<br />
sem þarna sáust myndu vekja mikla<br />
gagnrýni. Fyrir fáum árum tóku framleiðendur<br />
í nokkrum kjötgreinum á sig að<br />
endurfjármagna Norðlenska. Því miður<br />
hefur ekki tek<strong>is</strong>t að fá útflutningskvóta á<br />
ESB fyrir svínakjöt sem grípa mætti til ef<br />
offramleiðsla yrði. Það hefur valdið sárindum<br />
og leiðindum að ekki hefur tek<strong>is</strong>t<br />
að skapa þarna örygg<strong>is</strong>ventil. Hann ræddi<br />
mál nr. 6 um skattlagningu veiðihlunninda.<br />
Málið hefur áður verið til umfjöllunar<br />
en ekki fund<strong>is</strong>t pólitískur vilji til að breyta<br />
skattalögum í þessu efni. Þetta hefur áhrif<br />
á möguleika manna sem ætla að stunda<br />
búrekstur til að keppa um hlunnindajarðir.<br />
Endurskoðun Hagþjónustu landbúnaðarins,<br />
mál nr. 15-1, taldi hann þarft mál sem og<br />
forritunarmál BÍ nr. 17. Varðandi mál nr. 20,<br />
framkvæmd landbótaáætlana taldi hann<br />
nauðsynlegt að búnaðarþing legði línurnar<br />
varðandi reglugerð um gæðastýringu í<br />
sauðfé þannig að landbótaáætlanir gætu<br />
gengið hnökralaust. Landnýtingu hér taldi<br />
hann hafa verið mjög skipulagslitla og gera<br />
þarf tillögur um það til sveitarfélaga hvers<br />
konar aðgát þarf að hafa, óskemmtilegt er<br />
að sjá ræktunarland fara undir mannvirkjagerð<br />
í miklum mæli.<br />
33<br />
Sveinn Ingvarsson taldi engan<br />
efast um gildi setningarathafnar<br />
og hún hefði verið glæsileg og íburðarlaus.<br />
Hann sagði að innst inni hefðum við vonast<br />
til að niðurstöður skoðanakönnunar yrði á<br />
þann veg sem hún varð. Máttur fjölmiðla<br />
hefði hins vegar verið langt kominn með<br />
að sannfæra okkur um að við værum ekki<br />
að standa okkur jafn vel og raun ber vitni.<br />
Niðurstaða stjórnar var að fá kynningarfyrirtæki<br />
til samstarfs og það hefði, ásamt<br />
formanni, framkvæmdastjóra og starfsmönnum<br />
staðið vel að verki. Við þurfum<br />
síðan að vera stöðugt vakandi og á verð-<br />
18<br />
FREYR <strong>2007</strong>
BÚNAÐARÞING<br />
inum að viðhalda þessari ímynd. Eitt verkefnið<br />
í þessari kynningu voru heimsóknir<br />
til þingflokka. Mjög fáir í þeirri sveit eigi<br />
bein tengsl við bændur og sveitirnar. Í<br />
heimsókn til Samfylkingarinnar taldi hann<br />
vel hafa komið í ljós að þingmenn þar v<strong>is</strong>su<br />
ótrúlega lítið um rekstrarumhverfi landbúnaðar.<br />
Hann ræddi síðan mál nr. 8, bótarétt<br />
vegna framkvæmda í almannaþágu. Í<br />
þjóðfélaginu í dag er mjög breytt afstaða<br />
til þess hve langt eigi að ganga í þessum<br />
efnum. Þrjár stórar virkjanir eru nú t.d.<br />
áformaðar í neðri hluta Þjórsár. Bændur<br />
hafa m.a. áhyggjur af að vatnsstaða í neðri<br />
hluta sveitanna muni hækka. Við eigum að<br />
nýta okkur almenningsálitið til að gera sem<br />
harðastar kröfur til bóta. Þarna eigi ekki að<br />
þiggja eina greiðslu heldur gera samning<br />
um árlegar greiðslur. Þá þurfum við að vera<br />
vakandi fyrir að finna leiðir til að viðhalda<br />
jákvæðri ímynd. Hann tók undir með Birnu<br />
Þorsteinsdóttur um að endurvekja verkefnið<br />
“Bændur bjóða heim”. Þegar árangur<br />
starfs á búnaðarþingi er skoðaður veldur<br />
áhyggjum að mörg mál koma aftur og<br />
aftur til þings. Hvað veldur? Málin eru m<strong>is</strong>munandi<br />
en mál eins og þjóðlendumálin er<br />
ekki hægt að annað en að taka fyrir meðan<br />
núverandi landrán stendur yfir. Svo lítur út,<br />
miðað við ummæli alþing<strong>is</strong>manna, að það<br />
sé einhver annar en þeir sem ræður í þessu<br />
landi. Sveinn situr sem fulltrúi stjórnar BÍ í<br />
stjórn Framleiðn<strong>is</strong>jóðs. Staða sjóðsins hefur<br />
breyst eftir að 80 aura gjald á hráefni var<br />
afnumið. Hann sagði frá námskeiðum á<br />
vegum sjóðsins í samstarfi við Impru.<br />
34<br />
Anna Bryndís TRYGGVAdóttir<br />
ræddi þá útkomu úr skoðanakönnuninni<br />
að yngra fólk virt<strong>is</strong>t hafa<br />
minna álit á íslenskum landbúnaði en það<br />
eldra. Fólki fækkar í sveitum og húsmæðraskólar<br />
hafa verið aflagðir. Húsmæður hafa<br />
haldið uppi sveitum og kennt fólki matargerð<br />
og hefðir. Þessi þekking er að týnast<br />
og yngra fólkið hefur þar af leiðandi minni<br />
þekkingu á íslenskum mat. Hún taldi rétt<br />
að skoða hvort ekki þurfa að gera átak í að<br />
varðveita matargerðarhefðir í sveitum. Til<br />
að einhver vilji kaupa afurðir okkar þurfa<br />
þeir að kunna að nota hráefnið. Hún sagð<strong>is</strong>t<br />
líka velta fyrir sér af því hve fáir læra<br />
þetta nú af mæðrum sínum og hvort þessa<br />
fræðslu vanti ekki inn í bændaskólana.<br />
35<br />
Nanna Jónsdóttir þakkaði<br />
ánægjulega setningarathöfn<br />
og góðar ræður á henni. Hún gerði varðve<strong>is</strong>lu<br />
lands og skógrækt að umtalsefni og<br />
tók undir með að passa þyrfti að tún yrðu<br />
áfram nýtanleg sem tún. Henni fannst<br />
skógrækt hafa farið svolitlu offari og skipulag<br />
vanta. Ferðamenn sækjast eftir útsýni<br />
og víðsýni. Skógrækt, t.d. á Suðurlandi,<br />
er farin að girða vegi af með trjám, þessu<br />
hafa ferðamenn sem til hennar koma,<br />
orð á. Mun meira skipulag þurfi í þessum<br />
efnum. Framkvæmdir í náttúrlegum skógi<br />
þurfa að fara í umhverf<strong>is</strong>mat en planta má<br />
hvar sem er. Varðandi gjöld og álögur, s.s.<br />
bankakostnað, heilbrigð<strong>is</strong>gjald o.fl., þarf að<br />
gera kröfur um að þau hækki ekki látlaust<br />
á sama tíma og gerðar eru kröfur um lækkun<br />
kostnaðar. Upprunamerkingu matvæla<br />
taldi hún mikilvægt mál.<br />
36<br />
Sigurgeir Þorgeirsson ræddi<br />
spurningar þingfulltrúa og tók<br />
fyrst fyrir hæstarréttarmál gegn olíufélögunum.<br />
Málið hefði verið skoðað með LÍÚ<br />
og neytendasamtökum á sínum tíma. Falli<br />
dómur hæstaréttar einstaklingnum í vil<br />
kemur til álita að koma bændum til stuðnings<br />
í þessu. Varðandi markmiðstengdar<br />
búrekstraráætlanir sagði hann rétt að féð<br />
hefur ekki gengið út en reglum hefur þó<br />
verið breytt og slakað á kröfum. Hins vegar<br />
sé spurning hvort þessi verkefnaflokkur eigi<br />
rétt á sér með jafn mikið fé og nú er varið<br />
til hans. Áhugi fyrir alvöru áætlanagerð sé<br />
takmarkaður og þetta sé forsjárhyggja að<br />
ýta mönnum út í þetta. Við endurskoðun<br />
búnaðarlagasamnings hlýtur að koma til<br />
skoðunar að leita leiða til að nota þetta fé<br />
betur.<br />
Fullur vilji er til að setja mikinn kraft í forritunarmál<br />
nautgriparæktarinnar og koma<br />
í það form að samskipti verði greið í báðar<br />
áttir. M.a. verður skoðað hvort nýlegt<br />
Þorsteinn Kr<strong>is</strong>tjánsson og Gylfi Þór Orrason.<br />
Arnar Bjarni Eiríksson, Haraldur Benediktsson og Sigurgeir Þorgeirsson.<br />
danskt kerfi megi nota hér. Fjármagn til<br />
þessa verkefn<strong>is</strong> er til í þróunarsjóði og ætti<br />
því ekki að hamla vinnsluhraða.<br />
Öll fundagögn sem til voru fyrir þingið<br />
voru þá send út. Reikningar hafa venjulega<br />
verið kláraðir rétt fyrir búnaðarþingsbyrjun.<br />
Hægt væri að senda bráðabirgðareikningsyfirlit<br />
út fyrr, með fyrirvara.<br />
37<br />
Haraldur Benediktsson,<br />
bauð nýja búnaðarþingsfulltrúa<br />
sérstaklega velkomna til starfa og þakkaði<br />
góðar umræður. Hann ræddi stöðu<br />
lífrænnar framleiðslu og lýsti sig sammála<br />
sjónarmiðum Guðna Einarssonar. Hann<br />
sagði sér þykja vænt um þakkir fyrir góð<br />
störf í matvælaverðsumræðu en allt starfsfólk<br />
BÍ vinnur að þessu verki. Þá sagði hann<br />
frá að hann hefði verið í útvarpsviðtali fyrr<br />
um daginn þar sem niðurstöðum skoðanakönnunar<br />
var snúið upp í að bændur<br />
hefðu þá ekkert að óttast í umræðu um<br />
innflutning. Niðurstöðurnar væru líka vegvísir<br />
að því hvernig þarf að vinna að þessu<br />
áfram. Þar þurfa allir að leggjast á eitt. Enn<br />
er eftir að halda nokkra fundi í fundaferð<br />
BÍ og fullur vilji til að ljúka henni. En hvað<br />
er hægt að gera í framtíðinni. Er hægt að<br />
sýna neytendum betur hver hlutur bænda<br />
er í útsöluverði búvara. Það að tryggja<br />
framtíð landbúnaðar er sameiginlegt verkefni<br />
okkar, því lýkur aldrei en verður að<br />
vinna áfram skref fyrir skref.<br />
FREYR <strong>2007</strong> 19
BÚNAÐARÞING<br />
Málaskrá Búnaðarþings <strong>2007</strong><br />
Nr. máls Heiti máls Nefnd sem vísað er til Afgreiðsla<br />
Mál nr. 1 Reikningar Bændasamtaka Íslands Fjárhagsnefnd Afgreitt með ályktun<br />
Mál nr. 2 Fjárhagsáætlun fyrir árið <strong>2007</strong> Fjárhagsnefnd Afgreitt með ályktun<br />
Mál nr. 3 Útgjöld BÍ Fjárhagsnefnd Kom ekki úr nefnd<br />
Mál nr. 4 Þjóðlendumál Allsherjarnefnd Afgreitt með ályktun<br />
Mál nr. 5 Forkaupsréttur ábúenda Allsherjarnefnd Afgreitt með ályktun<br />
Mál nr. 6 Skattlagning veiðihlunninda Allsherjarnefnd Afgreitt með ályktun<br />
Mál nr. 7 Endurskoðun á vörnum gegn búfjársjúkdómum Búfjárræktar- og fagráðanefnd Afgreitt með ályktun<br />
Mál nr. 8 Bótaréttur vegna framkvæmda í almennaþágu Allsherjarnefnd Afgreitt með ályktun<br />
Mál nr. 9 Reglur Orlofssjóðs BÍ Félagsmálanefnd Kom ekki úr nefnd<br />
Mál nr. 10 Skólaverkefni Bændasamtaka Íslands Félagsmálanefnd Afgreitt með ályktun<br />
Mál nr. 11 Söluandvirði hótela BÍ Félagsmálanefnd Kom ekki úr nefnd<br />
Mál nr. 12<br />
Breyting á samþykktum BÍ vegna sameiningar<br />
búnaðarsambanda<br />
Félagsmálanefnd<br />
Afgreitt með ályktun<br />
Mál nr. 13 Úttekt á innra starfi og húsnæð<strong>is</strong>málum BÍ Félagsmálanefnd Kom ekki úr nefnd<br />
Mál nr. 14 Viðhorfskönnun meðal bænda Félagsmálanefnd Afgreitt með ályktun<br />
Mál nr. 15 Endurskoðun á Hagþjónustu landbúnaðarins Búfjárræktar- og fagráðanefnd Afgreitt með ályktun<br />
Mál nr. 16 Þjónusta dýralækna Búfjárræktar- og fagráðanefnd Afgreitt með ályktun<br />
Mál nr. 17 Forritamál BÍ Búfjárræktar- og fagráðanefnd Afgreitt með ályktun<br />
Mál nr. 18 Úttekt á loðdýrabúum Búfjárræktar- og fagráðanefnd Afgreitt með ályktun<br />
Mál nr. 19 Aðgerðaráætlanir gagnvart alvarlegum búfjársjúkdómum Búfjárræktar- og fagráðanefnd Afgreitt með máli nr. 7.<br />
Mál nr. 20 Framkvæmd landbótaáætlana Framleiðslu- og markaðsnefnd Afgreitt með ályktun<br />
Mál nr. 21 Skipulag sláturfjárflutninga Framleiðslu- og markaðsnefnd Kom ekki úr nefnd<br />
Mál nr. 22 Merking matvæla og jafnræði í heilbrigð<strong>is</strong>kröfum Framleiðslu- og markaðsnefnd Afgreitt með ályktun<br />
Mál nr. 23 Útflutningur íslenskra landbúnaðarvara Framleiðslu- og markaðsnefnd Afgreitt með ályktun<br />
Mál nr. 24 Reglubundin birting upplýsinga um innflutning búvara Framleiðslu- og markaðsnefnd Afgreitt með ályktun<br />
Mál nr. 25 Lántökukostnaður og stimpilgjöld Kjaranefnd Afgreitt með ályktun<br />
Mál nr. 26 Afnám fóðurtolla Kjaranefnd Afgreitt með ályktun<br />
Mál nr. 27 Fjarskipti og raforkukostnaður Kjaranefnd Afgreitt með ályktun<br />
Mál nr. 28 Matvælaverðsumræðan Kjaranefnd Afgreitt með ályktun<br />
Mál nr. 29 Endurgreiðsla olíugjalds Kjaranefnd Afgreitt með ályktun<br />
Mál nr. 30 Úttekt á nýtingu úrvinnslugjalds Kjaranefnd Afgreitt með ályktun<br />
Mál nr. 31 Verðhækkanir á rekstrarvörum og þjónustu Kjaranefnd Afgreitt með ályktun<br />
Mál nr. 32 Varnir gegn sinu- og skógareldum Umhverf<strong>is</strong>- og jarðræktarnefnd Afgreitt með ályktun<br />
Mál nr. 33 Samræming veiða á ref og mink Umhverf<strong>is</strong>- og jarðræktarnefnd Afgreitt með ályktun<br />
Mál nr. 34 Kolefn<strong>is</strong>binding gróðurhúsalofttegunda Umhverf<strong>is</strong>- og jarðræktarnefnd Afgreitt með ályktun<br />
Mál nr. 35 Lausaganga hunda um beitilönd Umhverf<strong>is</strong>- og jarðræktarnefnd Afgreitt með ályktun<br />
20<br />
FREYR <strong>2007</strong>
BÚNAÐARÞING<br />
Ályktanir Búnaðarþings <strong>2007</strong><br />
Hér fara á eftir ályktanir Búnaðarþings <strong>2007</strong>, raðað eftir nefndum.<br />
Allsherjarnefnd<br />
Þjóðlendumál<br />
Búnaðarþing <strong>2007</strong> lýsir fullum stuðningi við<br />
ályktun stjórnar Bændasamtaka Íslands frá<br />
24. október 2006 vegna dóma í þjóðlendumálum.<br />
Jafnframt skorar Búnaðarþing á<br />
Rík<strong>is</strong>stjórn Íslands að beita sér fyrir breytingum<br />
á lögum nr. 58/1998 um þjóðlendur<br />
til samræm<strong>is</strong> við það sem farið er<br />
fram á í framangreindri ályktun stjórnar<br />
Bændasamtaka Íslands.<br />
Ályktun stjórnar Bændasamtaka<br />
Íslands frá 24. október 2006<br />
“Stjórn Bændasamtaka Íslands beinir því til<br />
Rík<strong>is</strong>stjórnar Íslands að beita sér fyrir endurskoðun<br />
á lögum nr. 58/1998 um þjóðlendur<br />
með hliðsjón af framkvæmd þeirra.<br />
Í ljósi nýlegra dóma Hæstaréttar Íslands<br />
ríkir óv<strong>is</strong>sa um eignarrétt bænda að jörðum<br />
þeirra. Óv<strong>is</strong>sa þessi veldur bændum margháttuðu<br />
tjóni og óþægindum. Verðmæti<br />
jarða rýrnar og lánadrottnar halda að sér<br />
höndum. Viðskipti með jarðir hafa víða<br />
lent í sjálfheldu. Mikilvægt er að jafnræð<strong>is</strong><br />
sé gætt þegar eignarréttur er metinn og<br />
að jarðeigendur á Íslandi sitji allir við sama<br />
borð. Ljóst er að það var ekki vilji löggjafans<br />
við setningu þjóðlendulaga að hrófla<br />
við þeirri aldagömlu skipan sem lögfest var<br />
með landamerkjalögum frá 1882 að jarðir<br />
bænda séu háðar beinum eignarrétti þeirra.<br />
Nú þegar fyrir liggur að dómstólar telja sér<br />
heimilt að meta gildi hvers landamerkjabréfs<br />
fyrir sig er nauðsynlegt að tryggja<br />
réttarstöðu jarðeigenda í þjóðlendulögunum<br />
með því að í lögunum verði ákvæði<br />
sem styrki þýðingu þinglýstra landamerkjabréfa.<br />
Því er nauðsynlegt að setja í lögin<br />
ákvæði þess efn<strong>is</strong> að jörð með athugasemdalausum<br />
þinglýstum landamerkjum<br />
sé eignarland, sá sem haldi öðru fram hafi<br />
sönnunarbyrðina fyrir því”.<br />
Forkaupsréttur ábúenda<br />
Búnaðarþing <strong>2007</strong> felur stjórn<br />
Bændasamtaka Íslands að láta gera úttekt<br />
á því hvort ákvæði jarðalaga um forkaupsrétt<br />
ábúanda þarfn<strong>is</strong>t endurskoðunar.<br />
Skattlagning veiðihlunninda<br />
Búnaðarþing <strong>2007</strong> krefst þess að leigutekjur<br />
vegna veiðihlunninda verði meðhöndlaðar<br />
skattalega sem fjármagnstekjur,<br />
ótengdar rekstri, hjá öllum sem þeirra<br />
njóta.<br />
Bótaréttur vegna framkvæmda í<br />
almannaþágu<br />
Búnaðarþing <strong>2007</strong> krefst þess að við allar<br />
framkvæmdir í almannaþágu, svo sem virkjanir,<br />
vegalagnir, línulagnir og fleira liggi fyrir<br />
áður en framkvæmdir hefjast, leigusamningur<br />
um landnotkun og bætur til þeirra<br />
landeigenda sem viðkomandi framkvæmd<br />
snertir. Jafnframt krefst Búnaðarþing þess,<br />
að sú löggjöf sem slíkar framkvæmdir<br />
varða, verði endurskoðuð.<br />
Til þess að ná ofangreindum markmiðum<br />
beinir Búnaðarþing <strong>2007</strong> því til stjórnar<br />
Bændasantaka Íslands að skipaður verði<br />
starfshópur sem skili tillögum fyrir árslok<br />
<strong>2007</strong> um fyrirkomulag ofangreindra mála<br />
til frambúðar.<br />
Fagráða- og búfjárræktarnefnd<br />
Endurskoðun á Hagþjónustu land bún að arins.<br />
Búnaðarþing <strong>2007</strong> beinir því til landbúnaðarráðherra<br />
að endurskoðuð verði starfsemi<br />
Hagþjónustu landbúnaðarins með það<br />
að markmiði:<br />
• Að efla starfsemi hennar á sviði kennslu<br />
og leiðbeininga í hagfræði og á rekstrarsviði.<br />
Slík efling Hagþjónustunnar er<br />
lykillinn að eflingu kennslu og rannsókna<br />
á sviði hagfræði við Landbúnaðarháskóla<br />
Íslands.<br />
• Að efla almennar hagrannsóknir, bæði<br />
sem byggja á gögnum sem Hagþjónustan<br />
hefur safnað gegnum tíðina, jafnframt<br />
því sem leggja þarf áherslu á aukna<br />
gagnaöflun, s.s. hvað varðar vinnuframlag<br />
bænda, framleiðni og arðsemi fjárfestinga.<br />
• Að skoða hvernig létta má af<br />
Hagþjónustunni vinnufrekum verkefnum,<br />
sem hugsanlega væri betur fyrir komið<br />
hjá öðrum stofnunum landbúnaðarins.<br />
Úttekt á loðdýrabúum<br />
Búnaðarþing <strong>2007</strong> samþykkir að vísa þessu<br />
máli til stjórnar Bændasamtaka Íslands.<br />
Þjónusta dýralækna<br />
Búnaðarþing <strong>2007</strong> beinir því til stjórnar<br />
BÍ að hún skoði framkvæmd á reglum um<br />
greiðslur á ferða- og aksturskostnaði vegna<br />
þjónustu dýralækna í dreifðum byggðum.<br />
Fundin verði leið til að þessi sjóður þjóni<br />
sem best tilgangi sínum.<br />
Búnaðarþing <strong>2007</strong> krefst þess að leigutekjur vegna veiðihlunninda verði meðhöndlaðar<br />
skattalega sem fjármagnstekjur, ótengdar rekstri, hjá öllum sem þeirra njóta.<br />
Endurskoðun á vörnum gegn búfjársjúkdómum<br />
Búnaðarþing <strong>2007</strong> hefur fjallað um skýrslu<br />
nefndar landbúnaðarráðherra frá júlí 2006<br />
um endurskoðun á vörnum gegn búfjársjúkdómum.<br />
Þingið felur stjórn BÍ að skipa<br />
starfshóp er geri tillögur um álitamál sem<br />
uppi eru og tengjast efni skýrslunnar. Haft<br />
skal samráð við forystumenn allra búgreinafélaga.<br />
FREYR <strong>2007</strong> 21
BÚNAÐARÞING<br />
Starfshópurinn fjalli m.a. um:<br />
- Flutning á vélum, búnaði og gripum milli<br />
varnarhólfa<br />
- Aðgerðaráætlanir og verklagsreglur fyrir<br />
bændur<br />
- Eftirlit með framkvæmd garnaveikibólusetninga<br />
- Skipulag varnarhólfa m.a. tryggja stöðu<br />
"hreinna svæða"<br />
- Fyrirkomulag varna gegn loðdýrasjúkdómum.<br />
Aðgerðaráætlanir gagnvart alvarlegum<br />
búfjársjúkdómum<br />
Búnaðarþing <strong>2007</strong> samþykkir að beina því<br />
til Landbúnaðarstofnunar að gerðar verði<br />
aðgerðaáætlanir fyrir alvarlega búfjársjúkdóma<br />
sem upp kunna að koma í landinu.<br />
Einnig þarf að tryggja að nægt fjármagn<br />
fá<strong>is</strong>t til að tryggt sé að “bestu leiðir” séu<br />
farnar við aðgerðir gegn alvarlegum búfjársjúkdómum.<br />
Greinargerð<br />
Mikilvægt er að fyrir liggi aðgerðaáætlanir<br />
ef alvarlegir búfjársjúkdómar koma upp í<br />
landinu. Það getur haft alvarlegar afleiðingar<br />
fyrir landbúnað á Íslandi ef ekki liggur<br />
fyrir hvernig brugð<strong>is</strong>t skuli við ef alvarlegur<br />
búfjársjúkdómur kemur upp. Þetta á ekki<br />
síður við þegar rík<strong>is</strong>valdið er nú að opna<br />
meira fyrir innflutning á hráu kjöti.<br />
Forritamál BÍ<br />
Búnaðarþing <strong>2007</strong> leggur ríka áherslu á<br />
að gerð nauðsynlegra forrita fyrir íslenska<br />
kúabændur kom<strong>is</strong>t í höfn þegar á þessu ári.<br />
Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum er mælt<br />
með því að kanna nú þegar til þrautar<br />
hvort nota megi forrit danskra kúabænda<br />
hér á landi. Gangi það eftir verði stefnt að<br />
því að það kom<strong>is</strong>t í almenna notkun meðal<br />
íslenskra kúabænda eigi síðar en á árinu<br />
2008.<br />
Búnaðarþing <strong>2007</strong> hvetur BÍ til að kanna<br />
möguleika á því að stofna vefsvæði einstakra<br />
búa, "Bændatorg", (sambærilegt við<br />
heimasvæði í heimabanka). Bændatorgið<br />
tengi saman vefsvæðin og haldi utan um<br />
þau forrit og gögn sem hvert bú nýtir í<br />
sínum rekstri.<br />
Jafnframt er lögð áhersla á endurbætur<br />
og framþróun allra þeirra forrita sem<br />
bændur nýta og eru í umsjá BÍ.<br />
Félagsmálanefnd<br />
Skólaverkefni Bændasamtaka Íslands<br />
Búnaðarþing <strong>2007</strong> hefur kynnt sér drög að<br />
stefnumótun og áætlun skólaverkefnanna<br />
næstu þrjú ár. Þingið samþykkir að unnið<br />
verði eftir þessari áætlun á næstu árum<br />
og telur að því fé sem varið er til þessarar<br />
starfsemi sé skynsamlega ráðstafað.<br />
Breytingar á samþykktum<br />
Bænda samtaka Íslands<br />
Búnaðarþing <strong>2007</strong> samþykkir eftirtaldar<br />
breytingar á samþykktum Bændasamtaka<br />
Íslands.<br />
2. grein. Í upptalningu á aðildarsamtökum<br />
komi “Búnaðarsamband Húnaþings<br />
og Stranda” í stað “Búnaðarsamband<br />
Strandamanna”, “Búnaðarsamband Vestur-<br />
Húnavatnssýslu”, Búnaðarsamband Austur-<br />
Húnavatnssýslu”.<br />
10. grein. “Í staðinn fyrir: “<br />
Búnaðarsamband Strandamanna 1,<br />
Búnaðarsamband Vestur-Húnavatnssýslu 1,<br />
Búnaðarsamband Austur-Húnavatnssýslu<br />
1” komi: “Búnaðarsamband Húnaþings og<br />
Stranda 3”<br />
Viðhorfskönnun meðal bænda<br />
Búnaðarþing <strong>2007</strong> samþykkir að gerð verði<br />
víðtæk viðhorfskönnun meðal bænda um<br />
Bændasamtökin, hlutverk þeirra og starfssemi,<br />
skipulag félagskerf<strong>is</strong> bænda, fagþjónustu,<br />
félagsstarfs og kjarabaráttu.<br />
Við skipulag könnunarinnar verði sérstaklega<br />
horft til hliðstæðra kannana, sem<br />
dönsku bændasamtökin gera reglulega.<br />
Aðildarfélögum BÍ verði gefinn kostur á að<br />
taka þátt í undirbúningi slíkrar könnunar.<br />
Greinargerð<br />
Nauðsynlegt er að þekkja sem best til<br />
skoðana bænda á starfssemi og skipulagi<br />
Bændasamtaka Íslands. Niðurstöður könnunar<br />
sem þessarar hjálpa okkur að móta<br />
stefnu til lengri tíma í ýmsum málum<br />
Bændasamtakanna svo sem húsnæð<strong>is</strong>málum,<br />
staðsetningu, kynningarmálum,<br />
félagsmálum, fagþjónustu og ýmsu fleiru.<br />
Könnun sem þessi hjálpar okkur einnig að<br />
bregðast við breytingum á ytri aðstæðum á<br />
hverjum tíma. Inn í slíka könnun mætti fella<br />
spurningar um viðhorf bænda til sölu Hótel<br />
Sögu ehf. og ráðstöfun söluandvirð<strong>is</strong>.<br />
Þessa könnun þarf að gera hið allra<br />
fyrsta, meðal annars vegna húsnæð<strong>is</strong>mála<br />
Bændasamtaka Íslands.<br />
Fjárhagsnefnd<br />
Reikningar Bændasamtaka<br />
Íslands 2006<br />
Búnaðarþing <strong>2007</strong> samþykkir reikninga<br />
Bændasamtaka Íslands, Nautastöðvarinnar<br />
á Hvanneyri og Þorleifskoti fyrir árið 2006<br />
eins og þeir liggja fyrir á þingskjali <strong>1.</strong><br />
Fjárhagsáætlun Bændasamtaka Íslands<br />
og Nautastöðvar BÍ á Hvanneyri fyrir árið<br />
<strong>2007</strong><br />
Búnaðarþing krefst þess að við allar framkvæmdir í almannaþágu, svo sem virkjanir, vegalagnir, línulagnir og fleira liggi fyrir áður en<br />
framkvæmdir hefjast, leigusamningur um landnotkun og bætur til þeirra landeigenda sem viðkomandi framkvæmd snertir.<br />
22<br />
FREYR <strong>2007</strong>
BÚNAÐARÞING<br />
Búnaðarþing <strong>2007</strong> samþykkir fjárhagsáætlun<br />
Bændasamtaka Íslands og<br />
Nautastöðvar BÍ á Hvanneyri eins og þær<br />
liggja fyrir.<br />
Útgjöld BÍ<br />
Álitsgerð<br />
Fjárhagsnefnd hefur bor<strong>is</strong>t til afgreiðslu<br />
erindi búnaðarþingsfulltrúa á Suðurlandi<br />
þar sem þess er óskað að nefndin dragi<br />
sem kostur er úr útgjöldum Bændasamtaka<br />
Íslands.<br />
Á liðnum árum hefur nefndin orðið að<br />
velja og hafna, því beiðnir um fjárheimildir<br />
hafa alltaf verið mun meiri en tekjur samtakanna<br />
hafa leyft.<br />
Það er því skoðun nefndarinnar að hún<br />
hafi á liðnum árum unnið í samræmi við<br />
þetta erindi. Reyn<strong>is</strong>t það hins vegar vilji<br />
búnaðarþings að draga meira saman í<br />
útgjöldum verður þingið að álykta um í<br />
hvaða verkefnum skuli skorið niður.<br />
Framleiðslu-, kjara- og<br />
markaðsnefnd<br />
Útflutningur íslenskra<br />
landbúnaðarvara<br />
Búnaðarþing <strong>2007</strong> skorar á sláturleyf<strong>is</strong>hafa<br />
og afurðastöðvar í mjólkuriðnaði að vinna<br />
markv<strong>is</strong>st að útflutningsmálum íslenskra<br />
landbúnaðarvara og skoða sérstaklega þau<br />
tækifæri sem felast í samstarfi útflytjenda<br />
íslenskra matvæla.<br />
Reglubundin birting upplýsinga<br />
um innflutning búvara<br />
Búnaðarþing <strong>2007</strong> felur Bændasamtökum<br />
Íslands að birta upplýsingar um innflutning<br />
búvara með reglubundnum hætti.<br />
Jafnræði í heilbrigð<strong>is</strong>kröfum<br />
Búnaðarþing <strong>2007</strong> beinir því til stjórnvalda<br />
að heilbrigð<strong>is</strong>kröfur til innfluttra landbúnaðarvara<br />
séu eigi lakari en þær kröfur sem<br />
gerðar eru til innlendrar framleiðslu og<br />
reglubundin sýnataka tryggi að kröfurnar<br />
séu uppfylltar.<br />
Greinargerð<br />
Það skekkir samkeppn<strong>is</strong>stöðu innlendra<br />
framleiðenda ef gerðar eru ríkari heilbrigð<strong>is</strong>kröfur<br />
til þeirra framleiðslu en innflutnings.<br />
Verði samt gerðar ríkari kröfur, verður<br />
að tryggja að kostnaður verði greiddur með<br />
opinberu fé en falli ekki á búgreinarnar eða<br />
einstaka framleiðendur.<br />
Einnig verður að koma á virkum reglulegum<br />
sýnatökum á innfluttum landbúnaðarvörum,<br />
m.a. til að fyrirbyggja krossmengun.<br />
Kostnaður af þessu verði borinn af heilbrigð<strong>is</strong>eftirlitinu<br />
því ekkert er mikilvægara<br />
en heilbrigði íslensku þjóðarinnar.<br />
Framkvæmd landbótaáætlana<br />
Búnaðarþing <strong>2007</strong> skorar á landbúnaðarráðherra<br />
að tryggja í nýrri reglugerð um<br />
gæðastýringu í sauðfjárrækt rétt þeirra<br />
bænda sem vinna eftir gerðum samningum<br />
um landbótaáætlanir.<br />
Búnaðarþing <strong>2007</strong> telur einnig brýnt að<br />
landbúnaðarráðherra taki á þeirri óv<strong>is</strong>su<br />
sem í stöku tilfellum ríkir um nýtingarrétt<br />
og eignarhald á landi sem er í umsjá<br />
Landgræðslu rík<strong>is</strong>ins.<br />
Kjaranefnd<br />
Fjarskipti og raforkukostnaður<br />
Búnaðarþing <strong>2007</strong> samþykkir að vísa þessu<br />
máli til stjórnar Bændasamtaka Íslands.<br />
Lántökukostnaður og stimpilgjöld<br />
Búnaðarþing <strong>2007</strong> skorar á Alþingi að<br />
afnema hið fyrsta stimpilgjöld sem lögð eru<br />
á veðskuldabréf við þinglýsingu. Umrædd<br />
stimpilgjöld eru tvímælalaust til þess fallin<br />
að torvelda lántakendum að færa viðskipti<br />
sín milli lánastofnana og draga þannig úr<br />
möguleikum þeirra til að njóta hagstæðustu<br />
lánskjara á hverjum tíma.<br />
Endurgreiðsla olíugjalds<br />
Búnaðarþing <strong>2007</strong> gerir afdráttarlausa<br />
kröfu til þess að landbúnaðurinn njóti þess<br />
fjármagns sem áður var endurgreiddur<br />
þungaskattur. Þingið felur stjórn BÍ að leita<br />
eftir samningum við rík<strong>is</strong>valdið um nýtingu<br />
þessara fjármuna.<br />
Verðhækkanir á rekstrarvörum<br />
og þjónustu<br />
<strong>1.</strong> Búnaðarþing <strong>2007</strong> vekur athygli á miklum<br />
verðhækkunum á rekstrarvörum<br />
s.s. áburði og kjarnfóðri. Þingið felur<br />
stjórn BÍ að láta gera samanburð á verði<br />
helstu rekstrarvara hér og í nágrannalöndunum.<br />
Niðurstöðurnar verði birtar<br />
neytendum og notaðar í baráttunni við<br />
að ná verðhækkunum til baka.<br />
2. Búnaðarþing <strong>2007</strong> felur stjórn BÍ að<br />
taka upp viðræður við stjórnvöld um<br />
eftirlitsgjöld í landbúnaði með það að<br />
markmiði að koma í veg fyrir tvíverknað<br />
og auknar álögur af þessum gjöldum.<br />
3. Þingið hvetur BÍ og aðildarfélög þess til<br />
að leita allra leiða til að ná hagkvæmum<br />
innkaupum með sameiginlegum útboðum.<br />
Matvælaverðsumræðan<br />
<strong>1.</strong> Síðustu mánuði hefur verið mikil og<br />
oft ósanngjörn umræða um þátt inn-<br />
Skorað er á sláturleyf<strong>is</strong>hafa og afurðastöðvar í mjólkuriðnaði að vinna markv<strong>is</strong>st að útflutningsmálum íslenskra landbúnaðarvara og skoða<br />
sérstaklega þau tækifæri sem felast í samstarfi útflytjenda íslenskra matvæla.<br />
FREYR <strong>2007</strong> 23
BÚNAÐARÞING<br />
lendra búvara og tolla í matvælaverði.<br />
Búnaðarþing þakkar stjórn og starfsfólki<br />
BÍ fagleg viðbrögð við þessari umræðu.<br />
2. Nú hafa stjórnvöld lækkað verndartolla<br />
á kjöti og grænmeti og rýmkað tollkvóta.<br />
Þá hafa mjólkuriðnaðurinn og<br />
kúabændur ákveðið tímabundna verðstöðvun<br />
á mjólkurvörum til neytenda.<br />
Búnaðarþing <strong>2007</strong> leggur áherslu á að<br />
stjórnvöld grípi ekki til frekari aðgerða<br />
sem skerða afkomu bænda.<br />
Úttekt á nýtingu úrvinnslugjalds<br />
<strong>1.</strong> Búnaðarþing <strong>2007</strong> beinir því til stjórnar<br />
BÍ að hún vinni að breyttri flokkun landbúnaðarplasts<br />
á þann hátt að það verði<br />
flokkað sem umbúðir.<br />
2. Þingið hvetur stjórn BÍ til að gera úttekt<br />
á því hvernig staða einstakra bænda/<br />
landssvæða er gagnvart söfnun rúlluplasts.<br />
Umhverf<strong>is</strong>- og jarðræktarnefnd<br />
Búnaðarþing <strong>2007</strong> vekur athygli á miklum verðhækkunum á rekstrarvörum s.s. áburði og<br />
kjarnfóðri og hvetur BÍ og aðildarfélög þess til að leita allra leiða til að ná hagkvæmum<br />
innkaupum með sameiginlegum útboðum.<br />
Varnir gegn sinu- og skógareldum<br />
Búnaðarþing <strong>2007</strong> hvetur Brunamálastofnun<br />
Íslands, í samvinnu við Samband ísl. sveitarfélaga,<br />
til að skipa starfshóp sem vinni að<br />
markv<strong>is</strong>sum og fyrirbyggjandi vörnum gegn<br />
sinu- og skógareldum.<br />
Greinargerð<br />
Á síðari árum hefur landnotkun og búseta<br />
breyst mikið og hafa stór landssvæði verið<br />
friðuð fyrir beit. Þá hefur sumarhúsum<br />
fjölgað mjög á vel grónum svæðum. Þessi<br />
breytta landnotkun kallar á öflugar brunavarnir.<br />
Kolefn<strong>is</strong>binding<br />
Búnaðarþing <strong>2007</strong> beinir því til stjórnvalda<br />
að vegna markaðsvæðingar kolefn<strong>is</strong>bindingar,<br />
verði jarðeigendum tryggð réttindi<br />
til markaðsetningar og sölu á kolefn<strong>is</strong>kvóta<br />
innanlands og /eða hlutdeild í tekjum vegna<br />
sértækra aðgerða rík<strong>is</strong>ins.<br />
Lausaganga hunda<br />
Búnaðarþing <strong>2007</strong> vekur athygli sveitarfélaga<br />
og bænda á að í lögum um hollustuhætti<br />
og mengunarvarnir nr. 7 1998<br />
er sveitarfélögum veitt vald til að takmarka<br />
eða banna lausagöngu hunda á ákveðnum<br />
svæðum.<br />
Stjórnun refaveiða<br />
Búnaðarþing <strong>2007</strong> skorar á umhverf<strong>is</strong>ráðherra<br />
að breyta lögum um veiðar á ref,<br />
þannig að rík<strong>is</strong>valdið beri 80% kostnaðar<br />
af þeim. Þá leggur Búnaðarþing áherslu<br />
á að refastofninum sé haldið niðri um allt<br />
land, en ekki séu hafðar sérstakar uppeld<strong>is</strong>stöðvar<br />
fyrir refi, samanber t.d. friðlandið<br />
á Hornströndum.<br />
Mikilvægt er að aðgerðir til fækkunar<br />
á ref séu samræmdar milli samliggjandi<br />
sveitarfélaga og skorar Búnaðarþing <strong>2007</strong> á<br />
Samband ísl. sveitarfélaga að beita sér fyrir<br />
því, með hvatningu og beinum fjárstuðningi,<br />
þar sem nauðsyn er á slíku.<br />
Greinargerð<br />
Veiðar á ref er verkefni alls samfélagsins og<br />
það að sveitarfélögin stjórni veiðunum er<br />
nauðsynlegt til að nýta staðbundna þekkingu,<br />
á hegðun og útbreiðslu dýranna svo<br />
og tilfinningu fyrir vandanum á hverjum stað.<br />
Kostnaðarhluti sveitarfélaganna ætti fyrst og<br />
fremst að vera til þess að þau hafi þá kostnaðarvitund<br />
sem nauðsynleg er til að fjárhagslegs<br />
aðhalds sé gætt. Núverandi fyrirkomulag<br />
er íþyngjandi fyrir sveitarfélögin sem gerir það<br />
að verkum að veiðunum er ekki sinnt sem<br />
skyldi. Sveitarstjórnir sem eru að spara á þessum<br />
lið til skemmri tíma, velta þar með vandanum<br />
yfir á önnur sveitarfélög. Lögð hefur<br />
verið áhersla á það af hálfu bænda að halda<br />
þurfi refastofninum í skefjum vegna þess<br />
skaða sem hann veldur á lífríki landsins.<br />
Búnaðarþing <strong>2007</strong> skorar á Alþingi að afnema hið fyrsta stimpilgjöld sem lögð eru á veðskuldabréf við þinglýsingu.<br />
Þau séu til þess fallin að torvelda lántakendum að færa viðskipti sín milli lánastofnana og draga þannig úr<br />
möguleikum þeirra til að njóta hagstæðustu lánskjara á hverjum tíma.<br />
24<br />
FREYR <strong>2007</strong>
Sjúkrasjóður BÍ<br />
Sjúkrasjóður Bændasamtaka Íslands var<br />
stofnaður eftir samþykkt Búnaðarþings<br />
2004 og starfar eftir reglum sem settar<br />
voru af stjórn BÍ. Sjóðurinn er skipaður<br />
þriggja manna stjórn sem tekur<br />
ákvarðanir um styrkveitingar. Réttindi til<br />
greiðslna úr Sjúkrasjóði BÍ hafa þeir félagar<br />
í Bændasamtökum Íslands og makar þeirra<br />
sem stunda búrekstur á lögbýlum. Greitt<br />
skal úr sjóðnum vegna langvarandi veikinda<br />
og meðfylgjandi tekjutaps og/eða kostnaðar<br />
af þeirra völdum. Skal miðað við<br />
að veikindin hafi staðið yfir í a.m.k. tvo<br />
mánuði. Langvarandi veikindi barna félagsmanna,<br />
sem sannanlega hafa tekjutap og/<br />
eða kostnað í för með sér, geta skapað<br />
sömu réttindi. Aldrei skal greiða úr sjóðnum<br />
lægri styrk en sem nemur einum mánuði<br />
eða hærri styrk en sem nemur þremur<br />
mánuðum samfleytt og ekki er greitt vegna<br />
fyrsta veikindamánaðar. Mánaðargreiðslur<br />
á árinu 2006 gátu að hámarki numið kr.<br />
100.000 á mánuði fyrir hvern heilan mánuð<br />
eða hlutfall þar af. Grunnupphæðin tekur<br />
breytingum árlega miðað við breytingar á<br />
kaupgjaldsvísitölu í janúar. Greiðslur/bætur<br />
úr öðrum sjóðum eða opinberu bótakerfi<br />
umfram kr. 45.000 á mánuði dragast frá<br />
bótaupphæð samkvæmt þessari grein. Eftir<br />
að greitt hefur verið fyrir þrjá mánuði skal<br />
greiðsla falla niður í einn mánuð en heimilt<br />
er að hefja þá greiðslu á ný og greiða aftur<br />
í allt að þrjá mánuði ef veikindi vara enn.<br />
Ekki skal greiða fyrir meira en sex mánuði<br />
á hverju tólf mánaða tímabili. Heimilt er að<br />
greiða úr sjóðnum vegna útlagðs kostnaðar<br />
enda sé framvísað reikningum eða öðrum<br />
fullnægjandi gögnum. Framkvæmdastjórn<br />
er heimilt í einstökum tilfellum að taka tillit<br />
til sérstakra erfiðra aðstæðna umsækjenda.<br />
Fyrstu þrjú starfsár sjóðsins voru styrkveitingar<br />
eins og sést í töflu <strong>1.</strong> Höfuðstóll<br />
sjóðsins var 19.817.288 kr. í árslok 2006.<br />
Tafla <strong>1.</strong><br />
Ár<br />
Fjöldi<br />
styrkja<br />
Heildarfjárhæð<br />
kr.<br />
2004 6 2.404.668<br />
2005 22 7.276.133<br />
2006 15 5.042.911<br />
Starfsmenntasjóður BÍ<br />
Vorið 2006 samþykkti stjórn Bændasamtaka<br />
Íslands að stofna starfsmenntasjóð til að<br />
styrkja endurmenntun bænda og starfsfólks<br />
þeirra. Var þetta gert að undangengnum<br />
viðræðum við stjórn Framleiðn<strong>is</strong>jóðs landbúnaðarins,<br />
sem hafði lýst áhuga sínum<br />
á að breyta því með hvaða sniði sjóðurinn<br />
stæði að því að styrkja endurmenntun<br />
bændastéttarinnar. Samþykkt var að<br />
Framleiðn<strong>is</strong>jóður léti álíka upphæð renna til<br />
starfsmenntasjóðsins og hann hafði veitt til<br />
námskeiðahalds fyrir bændur hjá búnaðarskólunum.<br />
Þeir sem eiga rétt til að fá styrki úr sjóðnum<br />
eru:<br />
a) Félagar í BÍ sem hafa fasta búsetu á lögbýli<br />
b) Starfandi bændur, einstaklingar, hjón<br />
eða sambúðarfólk, sem stunda búnaðargjaldskyldan<br />
rekstur<br />
c) Starfsfólk bænda sem hefur (viðurkenndan)<br />
ráðningarsamning og<br />
hyggst starfa hjá viðkomandi bónda<br />
lengur en eitt ár samfellt.<br />
Sjóðurinn veitir styrki vegna námskeiðsgjalda<br />
og ferðakostnaðar og einnig upp í<br />
fjarskipta-/símakostnað þegar um fjarnám<br />
er að ræða.<br />
Umsóknir fóru hægt af stað en á árinu<br />
2006 voru alls veittir 45 styrkir að upphæð<br />
samtals 334 þús. kr.<br />
FREYR <strong>2007</strong> 25
Yfirlit um starfsemi<br />
Lífeyr<strong>is</strong>sjóðs bænda<br />
árið 2006<br />
L S B<br />
Lífeyr<strong>is</strong>sjóður bænda<br />
LÖG OG REGLUR<br />
Lífeyr<strong>is</strong>sjóður bænda starfar samkvæmt<br />
lögum nr. 12/1999 um Lífeyr<strong>is</strong>sjóð bænda<br />
og lögum nr. 129/1997 um skyldutryggingu<br />
lífeyr<strong>is</strong>réttinda og starfsemi lífeyr<strong>is</strong>sjóða.<br />
Nánari reglur um framkvæmd laganna eru<br />
í samþykktum sjóðsins. Lögum um sjóðinn<br />
var breytt með lögum nr. 78/2006 þar sem<br />
þau voru einfölduð, lífeyr<strong>is</strong>réttindaákvæði<br />
felld niður til þess að unnt yrði að breyta<br />
lífeyr<strong>is</strong>réttindaákvæðum í samþykktum<br />
sjóðsins til samræm<strong>is</strong> við aldurstengingu<br />
réttinda og kafli um eftirlaun til aldraðra í<br />
Lífeyr<strong>is</strong>sjóði bænda gerður sjálfstæður hluti<br />
laganna. Í kjölfarið var samþykktum breytt<br />
og voru þær staðfestar af fjármálaráðuneytinu<br />
þann 29. desember. Með lögum<br />
nr. 167/2006 var mótframlag til sjóðsins<br />
hækkað í 8%.<br />
FJÖLDI SJÓÐFÉLAGA OG<br />
IÐGJALDATEKJUR<br />
Alls greiddu 3.186 sjóðfélagar 123,3 mkr.<br />
iðgjöld til Lífeyr<strong>is</strong>sjóðs bænda vegna tekjuársins<br />
2006. Af virkum sjóðfélögum voru<br />
2.891 bóndi. Heildariðgjöld sjóðfélaga<br />
voru áætluð samtals 148,3 mkr. á reikningsárinu<br />
og mótframlög samtals 286,1 mkr.<br />
Réttindaflutningar námu nettó 2,8 mkr.<br />
Heildariðgjaldatekjur námu því 437,2 mkr.,<br />
sem var um 4,8% hækkun frá fyrra ári.<br />
IÐGJÖLD, IÐGJALDSSTOFN<br />
OG INNHEIMTA<br />
Iðgjöld sjóðfélaga nema 4% af launum.<br />
Iðgjaldsstofn bænda er reiknuð laun í landbúnaði<br />
eða greidd laun þar sem búrekstrarformi<br />
er þannig háttað. Iðgjöldum þeirra<br />
bænda sem reikna sér laun og njóta beingreiðslna<br />
er haldið eftir af beingreiðslunum<br />
mánaðarlega en iðgjöld annarra<br />
bænda eru innheimt með greiðsluseðlum.<br />
Bændur sem reikna sér ekki laun greiða<br />
iðgjöld sín beint til sjóðsins mánaðarlega.<br />
Launagreiðendur skila iðgjöldum launþega<br />
í landbúnaði, ásamt eigin mótframlagi,<br />
mánaðarlega til sjóðsins og enn fremur<br />
launagreiðendur þeirra bænda sem hafa<br />
aðra atvinnu og kjósa að greiða iðgjöld af<br />
henni til sjóðsins.<br />
MÓTFRAMLAG BÆNDA<br />
Lög um sjóðinn kveða á um að mótframlag<br />
á móti iðgjöldum bænda skuli greitt af sjóðfélögum<br />
nema samið sé um greiðslu þess úr<br />
rík<strong>is</strong>sjóði í búvörusamningi eða með öðrum<br />
sambærilegum hætti. Rík<strong>is</strong>sjóður hefur<br />
greitt mótframlag til sjóðsins vegna sauðfjár-<br />
og mjólkurframleiðslu. Mótframlag<br />
rík<strong>is</strong>sjóðs var nægilega hátt á árinu til þess<br />
að iðgjöld vegna annarra búgreina væru<br />
einnig bókuð til fullra réttinda hjá sjóðnum<br />
án þess að sérstakt mótframlag bær<strong>is</strong>t frá<br />
bændum. Mótframlag í Lífeyr<strong>is</strong>sjóð bænda<br />
var hækkað í 8% frá <strong>1.</strong> janúar <strong>2007</strong> og<br />
áætlanir benda til að mótframlag rík<strong>is</strong>ins,<br />
skv. fjárlögum <strong>2007</strong>, á móti iðgjöldum<br />
bænda dugi ekki á árinu <strong>2007</strong>.<br />
LÍFEYRISGREIÐSLUR<br />
Heildarlífeyr<strong>is</strong>greiðslur námu 742,5 mkr. til<br />
3.802 lífeyr<strong>is</strong>þega, sem var um 5,4% hækkun<br />
greiðslna frá árinu 2005. Lífeyr<strong>is</strong>greiðslur<br />
skiptust þannig á árinu: Lífeyrir greiddur<br />
vegna áunninna réttinda í sjóðnum nam<br />
697,5 mkr., þar af ellilífeyrir 534,4 mkr.,<br />
makalífeyrir 58,8 mkr., örorkulífeyrir 95,1<br />
mkr. og barnalífeyrir 9,2 mkr. Lífeyrir<br />
greiddur af rík<strong>is</strong>sjóði, þ.e. lífeyrir til bænda<br />
fæddra 1914 og fyrr eða maka þeirra, nam<br />
samtals 45,1 mkr.<br />
HREIN EIGN TIL GREIÐSLU LÍFEYRIS,<br />
RAUNÁVÖXTUN OG STAÐA<br />
Hrein eign til greiðslu lífeyr<strong>is</strong> nam 20.905<br />
mkr. í árslok 2006 og hækkaði um 14,6%<br />
frá fyrra ári. Nafnávöxtun var 16,19% og<br />
raunávöxtun 8,83%. Hrein raunávöxtun<br />
nam 8,64%. Meðaltal hreinnar raunávöxtunar<br />
síðustu 5 ára nemur 5,98% og síðustu<br />
10 ára 5,21%. Endurmetnar eignir voru<br />
22,1% hærri en áfallnar skuldbindingar og<br />
9,8% hærri en heildarskuldbindingar.<br />
VERÐBRÉFAVIÐSKIPTI<br />
Verðbréfakaup sjóðsins á árinu 2006 námu<br />
alls 8,438,5 mkr. Verðbréfakaupin skiptast<br />
þannig: Skuldabréf<br />
556,4 mkr.; hlutdeildir í innlendum<br />
verðbréfasjóðum 5.432 mkr.; hlutdeildir í<br />
erlendum verðbréfasjóðum 2.205,4 mkr.<br />
og hlutabréf 232,5 mkr. Lán til sjóðfélaga<br />
námu 12,2 mkr. Sala og innlausn verðbréfa<br />
nam alls 7.985,1 mkr. Þar af námu seld<br />
og innleyst skuldabréf 338,8 mkr., seldar<br />
hlutdeildir í innlendum verðbréfasjóðum<br />
5.687,5 mkr., erlendum verðbréfasjóðum<br />
<strong>1.</strong>915,5 mkr. og seld hlutabréf 43,3 mkr.<br />
FJÁRVARSLA<br />
Á árinu 2006 sáu þrír fjárvörsluaðilar um<br />
vörslu og ávöxtun eignasafns lífeyr<strong>is</strong>sjóðsins.<br />
Í árslok voru um 58% af eignum sjóðsins<br />
hjá Glitni og nam nafnávöxtun þeirra<br />
15,88%, 20% hjá Landsbankanum og<br />
nafnávöxtun 17,59% og hjá Kaupþingi<br />
20% og nafnávöxtun 18,21%. Um 2%<br />
eignanna voru í vörslu lífeyr<strong>is</strong>sjóðsins, aðallega<br />
sjóðfélagalán. Einung<strong>is</strong> þrjú ný sjóðfélagalán<br />
voru veitt.<br />
STARFSEMI OG UPPLÝSINGASTARF<br />
Hjá sjóðnum störfuðu á árinu að meðaltali<br />
3,68 starfsmenn í fullu starfi. Sjóðurinn<br />
sendi greiðandi sjóðfélögum yfirlit yfir<br />
greidd iðgjöld til sjóðsins í apríl og september.<br />
Að lokinni undirskrift ársreiknings<br />
2005 var birt auglýsing í Bændablaðinu um<br />
helstu niðurstöður reikningsins og tryggingafræðilegrar<br />
úttektar. Í Handbók bænda<br />
er á hverju ári birt ítarleg grein um sjóðinn.<br />
Lífeyr<strong>is</strong>sjóður bænda er ásamt fimm aðilum<br />
í landbúnaði, þar á meðal Bændasamtökum<br />
Íslands, þátttakandi í sameiginlegri vefsíðu<br />
íslensks landbúnaðar: "www.landbunadur.<br />
<strong>is</strong>". Heimasíða lífeyr<strong>is</strong>sjóðsins er "www.lsb.<br />
<strong>is</strong>". Þar má nálgast allar almennar upplýsingar<br />
um sjóðinn auk efn<strong>is</strong> sem sjóðurinn<br />
hefur birt í Bændablaðinu og Handbók<br />
bænda. Þar er einnig að finna öll nauðsynleg<br />
umsóknareyðublöð svo sem um lán<br />
og lífeyri svo og iðgjaldaskilagreinar og<br />
möguleiki er á rafrænum skilum til sjóðsins.<br />
Almennt netfang sjóðsins er "lsb@lsb.<br />
<strong>is</strong>". Skipt var um auðkenni fyrir sjóðinn í<br />
lok ársins 2006 og er það nú í samræmi við<br />
veffang sjóðsins. Ársfundur sjóðsins 2006<br />
var haldinn í Bændahöllinni 13. júní 2006.<br />
26<br />
FREYR <strong>2007</strong>
Rekstrarumhverfi landbúnaðarins 2006<br />
Verðmæti framleiðslunnar, skipting milli búgreina.<br />
Nautgripaafurðir (þ.m.t. sala lífdýra og beingreiðslur) 47,55 10.498.039.733<br />
Sauðfjár- og geitaafurðir (þ.m.t. sala lífdýra og beingreiðslur) 22,89 4.92<strong>1.</strong>459.532<br />
Hrossaafurðir (þ.m.t. sala lífdýra) 2,83 625.189.165<br />
Svínaafurðir (þ.m.t. sala lífdýra) 5,25 <strong>1.</strong>159.82<strong>1.</strong>853<br />
Alifuglaafurðir, þó ekki egg (þ.m.t. sala líffugla) 4,51 995.340.673<br />
Egg 2,94 650.013.444<br />
Kartöflur 1,58 349.392.026<br />
Gulrófur 0,21 45.286.608<br />
Annað grænmeti og blóm 9,5 2.096.684.576<br />
Grávara (þ.m.t. sala lífdýra) 1,34 296.426.125<br />
Æðardúnn 0,78 172.492.338<br />
Skógarafurðir (þ.m.t. sala skógarplantna) 0,52 119.680.731<br />
Heysala og annað 0,66 146.359.541<br />
Samtals 22.076.186.345<br />
Heildarverðmæti búvara árið 2005, samkvæmt<br />
gjaldstofni til búnaðargjalds, var<br />
22,1 milljarður kr. Meðtaldar eru beinar<br />
greiðslur til framleiðenda. Mjólk og aðrar<br />
afurðir nautgripa, þ.m.t. kjöt, vega þyngst<br />
eða um 47,5% af heildarverðmætum.<br />
Sauðfjárafurðir nema tæplega 23% og<br />
þriðja stærsta greinin er garðyrkja með<br />
9,5%.<br />
Uppskera heys og korns sumarið 2006<br />
Uppgjör forðagæsluskýrslna vorið <strong>2007</strong><br />
sýnir að heyfengur eftir sumarið 2006 var í<br />
meðallagi miðað við næstliðin ár og svipað<br />
má segja um kornuppskeru.<br />
Veðurfar var rysjótt, einkum á sunnanverðu<br />
landinu, og hluta sumars gekk<br />
sums staðar illa að þurrka hey. Æ stærri<br />
hluti heyfengsins er plastpakkaður, mest í<br />
rúlluböggum, en einnig töluvert í ferböggum.<br />
Þannig var vothey, mest plastpakkað,<br />
Fóðuröflun og kornuppskera<br />
samtals <strong>1.</strong>788.960 rúmmetrar en þurrhey<br />
164.258 rúmmetrar sem sýnir að liðlega<br />
Framleiðsla og sala<br />
ým<strong>is</strong>sa búvara árið 2006<br />
Framleiðsla, kg 2006<br />
Fóðuröflun bænda 2002 2003 2004 2005 2006<br />
Framleitt þurrhey, þús. m3 321 302 257 206 164<br />
Framleitt vothey, þús. m3 <strong>1.</strong>854 <strong>1.</strong>985 <strong>1.</strong>639 <strong>1.</strong>762 <strong>1.</strong>789<br />
Framleiðsla á korni, tonn 7.585 1<strong>1.</strong>000 10.255 9.773 1<strong>1.</strong>253<br />
Breyting síðustu<br />
12 mán. %<br />
Hlutdeild %<br />
m.v. 12 mán.<br />
Alifuglakjöt 6.652.824 15,3 27%<br />
Hrossakjöt 849.791 11,5 3%<br />
Kindakjöt * 8.646.738 -1,0 35%<br />
Nautgripakjöt 3.196.084 -9,7 13%<br />
Svínakjöt 5.743.745 8,4 23%<br />
Samtals kjöt 25.089.182 4,1 100%<br />
Mjólk 117.062.454 7,0<br />
Sala innanlands, kg<br />
Alifuglakjöt 6.506.645 7,9 28,0%<br />
Hrossakjöt 723.762 39 3,1%<br />
Kindakjöt 7.069.113 -3,6 30,4%<br />
Nautgripakjöt 3.183.429 -10,7 13,7%<br />
Svínakjöt 5.744.505 8,4 24,7%<br />
Samtals kjöt 23.227.454 2,1 100,0%<br />
* Kindakjöt lagt inn samkv. útflutningsskyldu sem flutt skal á erlenda markaði er meðtalið í framangreindri framleiðslu.<br />
90% heyfengsins eru verkuð í plöstuðum<br />
rúllu-og og ferböggum. Vitað er að töluverð<br />
eftirspurn er eftir þurrheyi í hefðbundnum<br />
smáböggum fyrir hesta í þéttbýli<br />
og heyverð hækkaði á liðnum vetri. Þá má<br />
til fróðleiks geta þess að fyrirspurnir um<br />
hey bárust frá Evrópulöndum vegna lélegrar<br />
uppskeru, einkum vegna mikilla þurrka.<br />
Fyrningar vorið <strong>2007</strong> reyndust ekki miklar<br />
enda var síðastliðinn vetur býsna gjaffrekur<br />
þegar á heildina er litið, ekki síst vegna þess<br />
hve kuldi hamlaði sprettu í maí líkt og oft<br />
áður. Það er því ljóst, ekki síst í ljósi hækkandi<br />
kornverðs, að mikill og góður heyfengur<br />
er gulls ígildi nú sem fyrr og enn er<br />
hollur heimafenginn baggi þrátt fyrir miklar<br />
tækniframfarir. Kornræktin, að mestu<br />
bygg, fer vaxandi, en sveiflast þó nokkuð<br />
til aftir árferði. Líkt og heyfengurinn var<br />
kornuppskeran í meðallagi, 1<strong>1.</strong>253 tonn,<br />
sem ræktað var á samtals 3.078 hekturum.<br />
Kornhálmur var 19.042 rúmmetrar sem<br />
mörgum reyn<strong>is</strong>t verðmæt aukaafurð.<br />
FREYR <strong>2007</strong> 27
Inn- og útflutningur búvara árið 2006<br />
Mikil aukning varð á kjötinnflutningi árið<br />
2006 eða nær fjórfjöldun frá fyrra ári þegar<br />
litið er til nautgripa-, alifugla- og svínakjöts.<br />
Innflutningur nam 919,9 tonnum eða<br />
þremur kg á íbúa. Neysla á innfluttu kjöti<br />
nemur nú 3,8% af heildarkjötneyslu. Í ljósi<br />
þessa og tollalækkana sést að samkeppni á<br />
kjötmarkaði fer vaxandi um þessar mundir.<br />
Tafla <strong>1.</strong> sýnir innflutning á kjöti árin 2005<br />
og 2006.<br />
Alls voru flutt inn 173.146 kg af ostum<br />
árið 2006 og 47.501 kg af jógúrti. Töluvert<br />
er flutt inn til landsins af ýmsu grænmeti<br />
og sést magn og verðmæti sundurliðað í<br />
töflu 2.<br />
Tafla <strong>1.</strong> Innflutningur á kjöti í kg.<br />
2005 2006<br />
Nautgripakjöt 6<strong>1.</strong>873 548.482<br />
Svínakjöt 24.045<br />
Kjúklingakjöt 37.919 200.613<br />
Annað alifuglakjöt 15.568 8.860<br />
Reykt, saltað<br />
svínakjöt<br />
Unnið kjöt af<br />
alifuglum<br />
12.060 29.316<br />
95.880 70.274<br />
Unnið kjöt af svínum 9.765 20.463<br />
Unnið kjöt af<br />
nautgripum<br />
639 6.993<br />
Tafla 3. Útflutningur ým<strong>is</strong>sa búvara árið<br />
2006<br />
Tegund<br />
Magn<br />
stk/kg<br />
Verðmæti<br />
þús. kr.<br />
Hross <strong>1.</strong>303 426.764<br />
Kindakjöt <strong>1.</strong>149.872 352.299<br />
Hrossakjöt 183.854 34.982<br />
Smjör 525.562 72.281<br />
Ostur 6<strong>1.</strong>757 24.239<br />
Æðardúnn <strong>1.</strong>820 198.113<br />
Minkaskinn 132.987 552.380<br />
Refaskinn 8.375 53.214<br />
Gærur, fullsútaðar<br />
og pelsgærur<br />
110.371<br />
Tafla 2. Innflutningur grænmet<strong>is</strong> árið 2006, magn og verðmæti<br />
Magn kg Verðmæti kr.<br />
Kartöflur og bökunarkartöflur <strong>1.</strong>784.731 113.407.751<br />
Tómatar 52<strong>1.</strong>236 67.644.841<br />
Nýtt blómkál og hnappað spergilkál 360.702 7<strong>1.</strong>524.120<br />
Nýtt hvítkál 622.806 17.27<strong>1.</strong>630<br />
Nýtt rauðkál 42.430 <strong>1.</strong>542.344<br />
Nýtt kínakál 206.573 17.772.611<br />
Nýtt spergilkál 204.598 36.593.669<br />
Jöklasalat <strong>1.</strong>138.086 166.953.569<br />
Annað nýtt salat 347.150 206.866.969<br />
Nýjar gulrætur og næpur 764.145 113.803.620<br />
Nýjar gulrófur 143.946 9.367.236<br />
Nýjar gúrkur 273.127 38.720.144<br />
Nýir sveppir 144.208 55.706.546<br />
Ný paprika <strong>1.</strong>110.971 187.360.257<br />
www.bbl.<strong>is</strong><br />
28<br />
FREYR <strong>2007</strong>
Eignarhald<br />
á jörðum,<br />
framleiðsla og<br />
þróun hennar<br />
Eftir Daða Má Kr<strong>is</strong>tófersson, Ernu Bjarnadóttur<br />
og Ómar S. Jónsson,<br />
Bændasamtökum Íslands<br />
Á Búnaðarþingi 2006 var samþykkt ályktun þess efn<strong>is</strong><br />
að láta kanna og greina þróun á eignarhaldi á bújörðum<br />
og meta áhrif hennar á búsetu og byggðaþróun.<br />
Þessu viðfangsefni var síðan skipt í tvennt. Annars<br />
vegar var unnin viðhorfskönnun meðal ábúenda á<br />
lögbýlum sem Rannsóknamiðstöð Háskólans á Bifröst<br />
annað<strong>is</strong>t. Niðurstöður hennar birtust í sérstakri skýrslu<br />
og verða ekki raktar hér frekar.<br />
Hinn hlutinn var að greina þróun á eignarhaldi<br />
bújarða. Sá hluti var unninn úr lögbýlaskrá landbúnaðarráðuneyt<strong>is</strong>ins<br />
í samstarfi við ráðuneytið. Enn<br />
fremur voru samkeyrð við hana gögn um framleiðslu<br />
og búfjárhald til að greina á milli ábúðarlögbýla og<br />
lögbýla í búfjárframleiðslu. Með þessu var hægt að<br />
flokka lögbýli í þrjá flokka til frekari glöggvunar. Þessi<br />
skýrsla fjallar um niðurstöður þeirrar úrvinnslu, fjölda<br />
jarða, fjölda eigenda, skiptingu eigenda eftir hvort um<br />
einstaklinga, lögaðila eða sveitarfélög er að ræða, samþjöppun<br />
á eignarhaldi og umfang viðskipta með jarðir<br />
eftir landshlutum.<br />
Inngangur<br />
Frá árinu 1980 hafa orðið miklar breytingar<br />
í landbúnaði og sveitum landsins. Fram að<br />
þeim tíma voru engar framleiðslutakmarkanir<br />
í landbúnaði. Verð á mörgum afurðum<br />
til neytenda var ákvarðað samkvæmt<br />
búvörulögum og ríkið tryggði fjármagn til<br />
að niðurgreiða útflutning á mjólkurafurðum<br />
og kindakjöti. Búmarkskerfið var tekið<br />
upp 1980 til að draga úr framleiðslu og<br />
útgjöldum rík<strong>is</strong>ins. Framleiðslutakmarkanir<br />
fóru þó fyrst að skila umtalsverðum árangri<br />
eftir 1985 þegar tekinn var upp svokallaður<br />
fullvirð<strong>is</strong>réttur í mjólkur- og kindakjötsframleiðslu.<br />
Enn var hert á framleiðslutakmörkunum<br />
árið 1992 þegar útflutningsbætur<br />
voru afnumdar og greiðslumark<br />
í mjólkur- og kindakjötsframleiðslu tekið<br />
upp. Við það dró stórlega úr rík<strong>is</strong>útgjöldum<br />
og framleiðsla á þessum afurðum dróst<br />
verulega saman. Framleiðslutakmörkunum<br />
fylgdi óhjákvæmilega fækkun búa og framleiðenda.<br />
Fjármagni var veitt til að greiða<br />
bændum fyrir að hætta framleiðslu á mjólk<br />
og í enn meira mæli kindakjöti. Við þetta<br />
fækkaði jafnframt lögbýlum sem nýtt voru<br />
til landbúnaðar. Á sama tíma hafa orðið<br />
miklar breytingar og uppgangur í íslensku<br />
efnahagslífi. Eftirspurn eftir landi hefur<br />
FREYR <strong>2007</strong> 29
auk<strong>is</strong>t jafnt og þétt og verðið þar með<br />
hækkað.<br />
Tækniframfarir eru augljóslega annar<br />
þáttur sem knýr áfram fækkun og stækkun<br />
búa. Þær er ekki auðvelt að mæla en þó<br />
má sjá að framleiðsla á flestum afurðum<br />
hefur staðið í stað eða auk<strong>is</strong>t um árabil á<br />
meðan starfandi fólki og framleiðslueiningum<br />
í landbúnaði fækkar jafnt og þétt.<br />
Þegar litið er aftur til ársins 1997 voru<br />
lögbýli með greiðslumark í mjólk alls <strong>1.</strong>246<br />
og meðalinnlegg hvers býl<strong>is</strong> tæplega 82<br />
þús. lítrar. Árið 2006 voru býlin orðin 796<br />
með tæplega 148 þús. lítra meðalinnlegg.<br />
Á sama hátt voru 2.405 sauðfjárbú með<br />
greiðslumark árið 1997 og heildarframleiðsla<br />
kindakjöts var 7.903 tonn. Árið<br />
2006 voru býlin hins vegar <strong>1.</strong>601 og heildarframleiðslan<br />
komin upp í 8.647 tonn.<br />
Sífellt færri bú og hendur standa þannig<br />
undir framleiðslunni sem til viðbótar hefur<br />
heldur auk<strong>is</strong>t á ný m.a. vegna aukinnar innanlandssölu.<br />
Tafla <strong>1.</strong> Fjöldi lögbýla í ábúð allt landið.<br />
1980 1990 1994 2000 2006<br />
Lögbýli í ábúð 5.003 4.754 4.638 4.284 4.257<br />
Lögbýli í eyði <strong>1.</strong>388 <strong>1.</strong>715 <strong>1.</strong>836 2.149 2.239<br />
Samtals 6.391 6.469 6.474 6.433 6.496<br />
Breyting: -249 -116 -354 -27<br />
Tafla 2. Fjöldi lögbýla í ábúð eftir landshlutum.<br />
2001 2002 2003 2004 2005 2006<br />
Breyting<br />
%<br />
Höfuðborgarsvæðið 149 148 137 138 141 141 -5,37%<br />
Suðurnes 59 53 48 46 47 47 -20,34%<br />
Vesturland 621 621 619 617 618 620 -0,16%<br />
Vestfirðir 271 267 264 264 264 263 -2,95%<br />
Norðurland vestra 650 645 640 643 649 652 0,31%<br />
Norðurland eystra 816 811 804 805 801 794 -2,70%<br />
Austurland 498 493 489 490 488 484 -2,81%<br />
Suðurland <strong>1.</strong>204 <strong>1.</strong>205 <strong>1.</strong>206 <strong>1.</strong>214 <strong>1.</strong>238 <strong>1.</strong>253 4,07%<br />
Alls 4.269 4.244 4.208 4.218 4.247 4.255<br />
Lýsing á gagnagrunnum<br />
Lögbýlaskrá landbúnaðarráðuneyt<strong>is</strong>ins inniheldur<br />
upplýsingar um landnúmer lögbýl<strong>is</strong>,<br />
eigendur, ábúendur og hvort lögbýlið sé í<br />
ábúð, en það er skráð í eyði sé ekki skráður<br />
ábúandi á lögbýlinu með lögheimili þar.<br />
Tiltæk voru gögn úr lögbýlaskrá landbúnaðarráðuneyt<strong>is</strong>ins<br />
fyrir árin 2000 til 2006.<br />
Á móti hafa Bændasamtök Íslands yfir að<br />
ráða upplýsingum úr búfjárskýrslum (forðagæsluskýrslum)<br />
og skýrslum um framleiðslu<br />
mjólkur og kindakjöts sem eru greinanlegar<br />
á lögbýli og einstaklinga.<br />
Á grundvelli landnúmera lögbýla reynd<strong>is</strong>t<br />
unnt að samkeyra ofangreind gögn til að<br />
komast að því hvort landbúnaðarstarfsemi<br />
sem byggir á búfjárrækt er stunduð á viðkomandi<br />
lögbýli. Lögbýli sem uppfylltu þau<br />
skilyrði að á þeim væri skráð búfjárhald,<br />
þ.m.t. alifuglar, svín og loðdýr eða framleiðsla<br />
mjólkur eða kindakjöts, töldust í<br />
framleiðslu, að frátöldum þeim býlum þar<br />
sem eingöngu komu fram færri en 20 hross<br />
eða færri en 500 alifuglar. Utan þessarar<br />
talningar falla lögbýli þar sem eingöngu er<br />
starfsemi í skógrækt og garðyrkju, þ.m.t.<br />
kartöflurækt, gulrófnarækt, ylrækt o.s.frv.<br />
Einnig falla utan þessarar talningar lögbýli<br />
þar sem stunduð er ferðaþjónusta eða<br />
nýting hlunninda en engin búfjárrækt. Á<br />
grundvelli ofangreindra gagna voru lögbýlin<br />
flokkuð í þrjá flokka eftir starfsemi: Lögbýli<br />
í framleiðslu, lögbýli í ábúð og öll lögbýli,<br />
þ.e. eyðibýli meðtalin.<br />
Niðurstöður um eignarhald lögbýla eru<br />
settar fram án jarðeigna rík<strong>is</strong>ins, en ríkið<br />
ásamt undirstofnunum sínum er stærsti<br />
einstaki jarðeigandinn. Sveitarfélög eru<br />
hins vegar meðtalin í niðurstöðum en þau<br />
eiga ein eða ásamt öðrum fjölda lögbýla.<br />
Tafla 3. Fjöldi lögbýla í búfjárframleiðslu eftir landshlutum.<br />
Tafla 4. Skipting lögbýla í búfjárframleiðslu eftir búgreinum.<br />
Ár Sauðfé Kýr Blandað Hross Annað Alls<br />
2000 <strong>1.</strong>698 669 409 265 38 3.079<br />
2001 <strong>1.</strong>599 667 337 303 44 2.950<br />
2002 <strong>1.</strong>609 652 288 290 42 2.881<br />
2003 <strong>1.</strong>575 623 280 271 38 2.787<br />
2004 <strong>1.</strong>532 627 245 315 34 2.753<br />
2005 <strong>1.</strong>507 590 238 355 35 2.725<br />
2006 <strong>1.</strong>511 564 207 381 30 2.693<br />
Tafla 5. Fjöldi eigenda að öllum lögbýlum.<br />
2001 2002 2003 2004 2005 2006<br />
Ár Einstaklingar Fyrirtæki Sveitarfélög Samtals<br />
2000 8.660 248 91 8.999<br />
2001 8.811 274 89 9.174<br />
2002 8.943 318 83 9.344<br />
2003 9.029 370 81 9.480<br />
2004 9.174 419 76 9.669<br />
2005 9.336 470 75 9.881<br />
2006 9.484 544 67 10.085<br />
Breyting<br />
%<br />
Höfuðborgarsvæðið 46 47 45 50 50 48 4,3%<br />
Suðurnes 7 8 8 10 8 9 28,6%<br />
Vesturland 462 436 418 402 409 406 -12,1%<br />
Vestfirðir 208 202 196 194 190 188 -9,6%<br />
Norðurland vestra 560 553 534 544 540 536 -4,3%<br />
Norðurland eystra 525 503 502 492 478 472 -10,1%<br />
Austurland 353 353 336 324 312 302 -14,4%<br />
Suðurland 789 779 748 737 738 732 -7,2%<br />
Alls 2.950 2.881 2.787 2.753 2.725 2.693 -8,7%<br />
30<br />
FREYR <strong>2007</strong>
Tafla 6. Fjöldi eigenda að lögbýlum í ábúð.<br />
Ár Einstaklingar Fyrirtæki Sveitarfélög Samtals<br />
2000 5.433 122 61 5.616<br />
2001 5.541 136 61 5.738<br />
2002 5.599 169 57 5.825<br />
2003 5.546 196 55 5.797<br />
2004 5.607 228 51 5.886<br />
2005 5.678 266 50 5.994<br />
2006 5.717 316 43 6.076<br />
Tafla 7. Fjöldi eigenda að lögbýlum í framleiðslu.<br />
Ár Einstaklingar Fyrirtæki Sveitarfélög Heildarfjöldi<br />
2000 4.187 67 42 4.296<br />
2001 4.105 68 44 4.217<br />
2002 4.102 86 38 4.226<br />
2003 3.981 104 36 4.121<br />
2004 3.966 122 31 4.119<br />
2005 3.965 137 28 4.130<br />
2006 3.930 171 25 4.126<br />
Tafla 8. Fjöldi jarða í búfjárframleiðslu<br />
þar sem ábúandi er meðal eigenda.<br />
Ár<br />
Fjöldi lögbýla<br />
Þar af<br />
ábúandi<br />
meðal<br />
eigenda<br />
2000 3.079 2.340<br />
2001 2.950 2.236<br />
2002 2.881 2.191<br />
2003 2.787 2.108<br />
2004 2.753 2.050<br />
2005 2.724 2.017<br />
2006 2.693 <strong>1.</strong>977<br />
Tafla 9. Fjöldi jarða í ábúð þar sem<br />
ábúandi er meðal eigenda.<br />
Ár<br />
Fjöldi<br />
lögbýla í<br />
ábúð<br />
Ábúandi<br />
meðal<br />
eigenda<br />
Hlutfall<br />
2000 4.284 3.282 76,6%<br />
2001 4.273 3.235 75,7%<br />
2002 4.246 3.217 75,8%<br />
2003 4.205 3.111 74,0%<br />
2004 4.220 2.995 71,0%<br />
2005 4.251 2.967 69,8%<br />
2006 4.257 2.920 68,6%<br />
í flokknum „annað“ eru bú með svín, alifugla<br />
og loðdýr en hvorki sauðfé eða kýr.<br />
Niðurstaðan var sú að árið 2000 voru<br />
3.079 lögbýli þar sem framleiðsla búfjárafurða,<br />
þ.m.t. hrossarækt, var stunduð.<br />
Árið 2006 voru þau 2.693 og hafði því<br />
fækkað um 386 eða 12,5%. Hrossabúum<br />
fjölgaði þó umtalsvert eða um 116, á<br />
meðan lögbýlum með aðra búfjárrækt<br />
fækkaði alls um 502. (Töflur 3-4).<br />
Fjöldi eigenda að lögbýlum<br />
Skoðað var hve margir, einstaklingar, lögaðilar<br />
og sveitarfélög, væru skráðir eigendur<br />
að lögbýli, einn eða ásamt fleirum.<br />
Árið 2006 áttu 10.085 aðilar hlut í lögbýli<br />
og hafði þeim fjölgað um <strong>1.</strong>086 frá árinu<br />
2000. Þar af hafði einstaklingum fjölgað úr<br />
8.660 í 9.484 eða um 9,5%. Þeir skiptast<br />
þannig að 59,3% eru karlar en 40,7%<br />
konur. Lögaðilum hafði fjölgað úr 248 í 544<br />
eða um 119%.<br />
Frá og með árinu 2002 var unnt að<br />
flytja eignir inn í einkahlutafélag án þess<br />
að skattskylda skapað<strong>is</strong>t vegna söluhagnaðar.<br />
Eitthvað er um að bændur hafi nýtt<br />
sér þetta, einkum við kynslóðaskipti. Þetta<br />
var þó ekki kannað sérstaklega en kann að<br />
skýra hluta af þeirri fjölgun sem um ræðir á<br />
fjölgun lögaðila meðal eigenda lögbýla.<br />
Sveitarfélögum sem eiga jarðir fækkaði<br />
úr 91 í 67 á tímabili en hafa ber í huga að<br />
sveitarfélögum hefur fækkað verulega á<br />
þessu tímabili vegna sameiningar.<br />
Einnig var eignarhald á lögbýlum í ábúð<br />
og í framleiðslu skoðað og má greina þar<br />
sömu þróun. (Töflur 5-7).<br />
Sala rík<strong>is</strong>jarða telst hins vegar með þegar<br />
umfang viðskipta með jarðir er metið.<br />
Ábúð á lögbýlum<br />
Milli 1980 og 1990 fækkaði lögbýlum í<br />
ábúð um 249 eða tæplega 25 á ári. Frá<br />
1990 til 2000 fækkaði lögbýlum í ábúð hins<br />
vegar rösklega tvöfalt meira, um 470 eða<br />
nærri 47 á ári. Enginn vafi er á að skipulagðar<br />
aðgerðir við að draga úr framleiðslu<br />
búvara, einkum kindakjöts í upphafi tíunda<br />
áratugarins, eigi drjúgan hlut að máli. Frá<br />
2000 til 2006 fækkaði lögbýlum í ábúð<br />
hins vegar aðeins um 27. Síðan 2003 hefur<br />
lögbýlum í ábúð þó fjölgað um 52. Rétt er<br />
að taka fram að nýskráningum í jarðaskrá<br />
fjölgaði umtalsvert á sama tíma. Frá 1995<br />
til 2000 voru nýskráningar 53 en frá 2001<br />
til 2006 voru þær 139. (Tafla 1).<br />
Frá 2001 til 2006 fækkaði lögbýlum<br />
í ábúð í öllum landshlutum nema á<br />
Suðurlandi. Á Norðurlandi vestra breytt<strong>is</strong>t<br />
fjöldi lögbýla í ábúð einnig lítið. Rétt er<br />
að hafa í huga fyrrnefnda fjölgun lögbýla<br />
vegna nýskráningar. (Tafla 2).<br />
Lögbýli í búfjárframleiðslu<br />
eftir búgreinum.<br />
Til frekari glöggvunar voru lögbýli í búfjárframleiðslu<br />
flokkuð eftir því hvaða búfé<br />
eða búgrein var ráðandi. Framleiðsla sauðfjár-<br />
og kúabúa var umreiknuð í ærgildi<br />
þannig að eitt ærgildi mjólkur samsvarar<br />
174 lítrum og eitt ærgildi í sauðfé jafngildir<br />
18,2 kg (kjöts) í annaðhvort mjólkur- eða<br />
kindakjötsframleiðslu.<br />
Til blandaðra búa teljast bú með meira en<br />
20% af framleiðslunni (umreiknað í ærgildi)<br />
í annaðhvort kindakjöts- eða mjólkurframleiðslu.<br />
Hreint kúabú er þá með 80% eða<br />
meira af framleiðslunni í mjólk og tilsvarandi<br />
fyrir sauðfjárbú. Önnur bú eru flokkuð<br />
eftir búfé. Bú með meira en 20 hross<br />
og ekkert annað búfé teljast hrossabú en<br />
Tengsl eignarhalds og ábúðar<br />
Skoðað var hvaða breytingar hafa orðið á<br />
eignarhaldi ábúenda á lögbýlum sem þeir<br />
sitja. Nokkuð hefur dregið úr að ábúandi sé<br />
meðal eigenda, bæði að lögbýlum í framleiðslu<br />
og allra lögbýla í ábúð. Hluti af skýringunni<br />
er að stofnuð eru einkahlutafélög<br />
um eignarhald á lögbýlum en ekki var reynt<br />
að rekja hve stór hluti þessarar breytingar<br />
ætti sér þann uppruna. (Töflur 8-9).<br />
Er „jarðasöfnun” raunveruleg?<br />
Eins og fyrr segir er ríkið stærsti einstaki<br />
jarðeigandi landsins. Samkvæmt Jarðaskrá<br />
voru 471 lögbýli í eigu þess árið 2006, þar<br />
af 302 í ábúð. Um 85% aðila sem eiga<br />
lögbýli, einir eða ásamt fleirum, eiga aðeins<br />
í einu lögbýli. Það hlutfall hefur hald<strong>is</strong>t<br />
svipað á tímabilinu sem skoðað var. Um<br />
11% eiga í tveimur lögbýlum og tæp 2%<br />
í þremur lögbýlum. Árið 2000 áttu 0,65%<br />
í fjórum eða fleiri lögbýlum en 0,78% árið<br />
FREYR <strong>2007</strong> 31
2006. Rétt er að hafa í huga að þar sem<br />
einkahlutafélög eru í vaxandi mæli eigendur<br />
lögbýla kunna eignatengsl að vera að einhverju<br />
leyti vantalin. (Tafla 10).<br />
Töflur 11-12 sýna þessa þróun þegar<br />
annars vegar er litið til lögbýla í ábúð og<br />
hins vegar lögbýla í framleiðslu. Þróunin þar<br />
er svipuð. Þó er nær engin breyting á fjölda<br />
eigenda að fjórum lögbýlum eða fleirum<br />
sem eru í búfjárframleiðslu.<br />
jafnhratt nú í byrjun 2<strong>1.</strong> aldarinnar og var<br />
á milli áranna 1980 og 2000. Engar sterkar<br />
vísbendingar koma fram um jarðasöfnun<br />
þar sem ekki er hægt að greina verulega<br />
fjölgun í hópi þeirra sem eiga margar jarðir.<br />
Á hinn bóginn fjölgar mjög jarðeigendum<br />
sem bendir til þess að deilt eignarhald verði<br />
stöðugt útbreiddara.<br />
Umfang viðskipta með lögbýli<br />
Til að varpa ljósi á hve mörg lögbýli skipta<br />
um eigendur á ári var eftirfarandi vinnsla<br />
sett upp:<br />
Bornar voru saman kennitölur skráðra<br />
eigenda tvö samliggjandi ár. Lögbýli töldust<br />
hafa skipt um eiganda/eigendur ef kennitölur<br />
skráðra eigenda seinni árið komu ekki<br />
fyrir meðal skráðra eigenda árið á undan.<br />
Með þessu telst eftirfarandi til sölu:<br />
– Sala milli einstaklinga – hópa einstaklinga<br />
þegar enginn nýrra eigenda er í hópi fyrri<br />
eigenda<br />
– Sala milli hlutafélaga/lögaðila<br />
– Sala frá einstaklingum til hlutafélaga/lögaðila<br />
þ.m.t. stofnun ehf. um eignir þó<br />
raunverulegt eignarhald breyt<strong>is</strong>t ekki<br />
– Sala frá hlutafélögum/lögaðilum til einstaklinga<br />
– Ný lögbýli koma fram sem jarðasala<br />
– Breytingar sem verða við sameiningu<br />
sveitarfélaga birtast sem jarðasala þar<br />
sem eignarhald lögbýla flyst af kennitölu<br />
sveitarfélags sem sameinast öðrum, á<br />
kennitölu sameinaðs sveitarfélags<br />
– Sala lögbýla í eigu rík<strong>is</strong>ins kemur fram<br />
sem jarðasala<br />
Með þessu telst ekki til sölu:<br />
– Ef einstakir eigendur að jörð í dreifðri<br />
eignaraðild selja sinn hlut<br />
– Ef eigendum að jörð fjölgar við sölu eða<br />
vegna erfða<br />
– Ef eigendum að jörð fækkar við sölu eða<br />
vegna erfða<br />
– Ef hlutafélag sem á jörð er selt í heilu lagi<br />
– Ef hlutir í hlutafélögum sem eiga jörð eru<br />
seldir.<br />
Milli 5% og 6% lögbýla töldust skipta<br />
um eigendur á ári hverju m.v. ofangreindar<br />
forsendur. Þetta hlutfall var þó heldur<br />
hærra árið 2006 eða 8%. Viðskipti með<br />
jarðir í framleiðslu eru ívið minni en í heildina<br />
allt tímabilið. (Töflur 13-15).<br />
Niðurstöður:<br />
Niðurstöður þessarar könnunar sýna að<br />
hægt hefur á fækkun jarða í ábúð. Ljósin<br />
á bæjum til sveita virðast fjarri því fækka<br />
Tafla 10. Skipting eigenda að lögbýlum eftir fjölda jarða sem þeir eiga í.<br />
Eigendur að<br />
1 lögbýli<br />
Tafla 12. Skipting eigenda að lögbýlum í búfjárframleiðslu eftir fjölda lögbýla sem<br />
þeir eiga.<br />
Eigendur að 1<br />
lögbýli<br />
Eigendur að<br />
2 lögbýlum<br />
Eigendur að 2<br />
lögbýlum<br />
Eigendur að<br />
3 lögbýlum<br />
Eigendur að<br />
4 eða fleiri<br />
lögbýlum<br />
Eigendur að 3 eða<br />
fleiri lögbýlum<br />
Samtals<br />
2000 4.161 128 7 4.296<br />
2001 4.093 118 6 4.217<br />
2002 4.104 117 5 4.226<br />
2003 3.992 123 6 4.121<br />
2004 4.010 103 6 4.119<br />
2005 4.012 112 6 4.130<br />
2006 4.023 94 9 4.126<br />
Samtals<br />
2000 7.768 <strong>1.</strong>010 162 59 8.999<br />
2001 7.916 <strong>1.</strong>022 176 60 9.174<br />
2002 8.049 <strong>1.</strong>055 166 73 9.343<br />
2003 8.166 <strong>1.</strong>061 178 75 9.480<br />
2004 8.306 <strong>1.</strong>102 185 76 9.669<br />
2005 8.481 <strong>1.</strong>119 211 70 9.881<br />
2006 8.647 <strong>1.</strong>168 201 79 10.095<br />
Tafla 1<strong>1.</strong> Skipting eigenda að lögbýlum í ábúð eftir fjölda lögbýla sem þeir eiga.<br />
Eigendur að 1<br />
lögbýli<br />
Eigendur að 2<br />
lögbýlum<br />
Eigendur að 3<br />
lögbýlum<br />
Eigendur að<br />
4 eða fleiri<br />
lögbýlum<br />
Samtals<br />
2000 5.305 287 21 13 5.626<br />
2001 5.413 292 22 11 5.738<br />
2002 5.488 303 25 9 5.825<br />
2003 5.444 311 32 10 5.797<br />
2004 5.536 307 32 11 5.886<br />
2005 5.633 319 31 11 5.994<br />
2006 5.700 333 28 15 6.076<br />
32<br />
FREYR <strong>2007</strong>
Tafla 13. Viðskipti með allar jarðir, hlutfall af heild.<br />
2001 2002 2003 2004 2005 2006<br />
Höfuðborgarsvæðið 10% 3% 9% 5% 9% 12%<br />
Suðurnes 5% 2% 6% 19% 2% 7%<br />
Vesturland 5% 4% 5% 6% 6% 8%<br />
Vestfirðir 5% 5% 5% 6% 4% 5%<br />
Norðurland vestra 4% 4% 4% 5% 5% 7%<br />
Norðurland eystra 4% 5% 4% 5% 4% 5%<br />
Austurland 5% 5% 7% 5% 5% 11%<br />
Suðurland 6% 7% 7% 5% 6% 11%<br />
Alls 5% 5% 6% 6% 5% 8%<br />
Árleg viðskipti með lögbýli, hlutfall af heild<br />
Árleg viðskipti með lögbýli, hlutfall af heild<br />
10%<br />
9%<br />
8%<br />
7%<br />
6%<br />
5%<br />
4%<br />
3%<br />
2%<br />
1%<br />
0%<br />
Árleg viðskipti með lögbýli, hlutfall af heild<br />
10%<br />
9%<br />
8%<br />
7%<br />
6%<br />
5%<br />
4%<br />
3%<br />
2%<br />
1%<br />
0%<br />
2001 2002 2003 2004 2005 2006<br />
Tafla 14. Viðskipti með jarðir í ábúð, hlutfall af heild.<br />
2001 2002 2003 2004 2005 2006<br />
2001 2002 2003 2004 2005 2006<br />
Höfuðborgarsvæðið 7% 4% 9% 7% 10% 13%<br />
Suðurnes 8% 2% 6% 20% 6% 9%<br />
Vesturland 4% 4% 5% 6% 6% 7%<br />
Vestfirðir 4% 4% 5% 6% 3% 7%<br />
Norðurland vestra 3% 3% 4% 5% 5% 7%<br />
Norðurland eystra 4% 5% 4% 5% 5% 6%<br />
Austurland 5% 4% 7% 4% 6% 11%<br />
Suðurland 6% 7% 8% 6% 6% 11%<br />
Alls 5% 5% 6% 5% 6% 9%<br />
Öll lögbýli<br />
Lögbýli í ábúð<br />
Lögbýli í framleiðslu<br />
Öll lögbýli<br />
Lögbýli í ábúð<br />
Lögbýli í framleiðslu<br />
Jarðir hafa hækkað í verði þó greining<br />
á því liggi utan þessarar samantektar.<br />
Óumdeilt er þó að það hefur auðveldað<br />
aðgang dreifbýl<strong>is</strong>ins að lánsfé sem aftur<br />
eykur möguleika til atvinnuuppbyggingar.<br />
Áðurnefnd niðurstaða um þróun á fjölda<br />
jarða í ábúð gefur til kynna að önnur<br />
tækifæri til atvinnu og tekjusköpunar hafi<br />
komið til og þar með hafi fleiri lögbýli hald<strong>is</strong>t<br />
byggð en ella.<br />
• Fjölbreytni í atvinnu í sveitum hefur auk<strong>is</strong>t.<br />
Þar má nefna vaxandi ferðaþjónustu,<br />
margvíslega starfsemi tengda íslenska<br />
hestinum og skógrækt sem miklum fjármunum<br />
hefur verið varið til.<br />
• Bættar samgöngur og fjarskipti gera<br />
mögulegt að búa á lögbýli og stunda<br />
atvinnu utan þess.<br />
• Lífsstíll að búa í sveit/eiga jörð.<br />
Eftirspurn og þróun verðlags á landi<br />
hefur eflaust einnig breyst með auknu<br />
verðmæti hlunninda í jörðu eins og vatnsog<br />
jarðhita og námuréttindum. Umræða<br />
um verndun náttúru og nýtingu lands<br />
kann einnig að hafa áhrif, þ.m.t. kolefn<strong>is</strong>binding.<br />
Þá er land lögbýla í vaxandi mæli skipulagt<br />
undir aðra starfsemi, einkum frístundabyggð.<br />
Sú spurning hefur vaknað<br />
hvort þörf sé á að gera einhverjar ráðstafanir<br />
til að tryggja að ekki verði gengið á<br />
besta landbúnaðarlandið og það skipulagt<br />
og tekið undir önnur not. Þessar áhyggjur<br />
eru ekki séríslenskar. Nefna má að norsku<br />
bændasamtökin hafa óskað eftir því við<br />
norsk stjórnvöld að skipuð verði nefnd<br />
sem fjalli um vernd landbúnaðarlands. Á<br />
móti kemur eignarrétturinn. Ef takmarka<br />
á möguleika landeigenda til að selja eða<br />
skipuleggja land sitt til þeirra nota sem<br />
gefur þeim mest í aðra hönd verður það<br />
væntanlega að vera vel rökstutt.<br />
Sífellt fleiri sækjast eftir að eiga land<br />
eins og sést af fjölgun eigenda að lögbýlum.<br />
Ótaldar eru þá breytingar sem orðið<br />
hafa við að landspildum er skipt út úr<br />
lögbýlum til margvíslegra nota, þ.á m. frístundanota.<br />
Lokaorð og þakkir:<br />
Tafla 15. Viðskipti með jarðir í búfjárframleiðslu, hlutfall af heild.<br />
2001 2002 2003 2004 2005 2006<br />
Höfuðborgarsvæðið 2% 2% 4% 2% 4% 4%<br />
Suðurnes 0% 13% 13% 40% 0% 11%<br />
Vesturland 3% 3% 5% 3% 6% 5%<br />
Vestfirðir 4% 4% 3% 4% 3% 5%<br />
Norðurland vestra 3% 5% 4% 3% 5% 5%<br />
Norðurland eystra 4% 5% 5% 4% 4% 5%<br />
Austurland 5% 4% 5% 3% 4% 10%<br />
Suðurland 4% 6% 5% 5% 4% 10%<br />
Alls 4% 5% 5% 4% 4% 7%<br />
Jóhanna Lind Elíasdóttir, deildarstjóri í landbúnaðarráðuneytinu,<br />
sá um miðlun gagna<br />
úr lögbýlaskrá og gaf margar góðar ábendingar<br />
við texta þessar skýrslu. Þökkum við<br />
henni gott samstarf.<br />
Enn er ýmsum spurningum ósvarað um<br />
þróun á eignarhaldi jarða. Sú mikla fjölgun<br />
sem hefur t.d. orðið á lögaðilum sem eiga<br />
í lögbýlum gæti verið áhugverð til frekari<br />
skoðunar. Kaup fjárfesta á lögbýlum<br />
og landi er alltént mikið til umræðu víða í<br />
þjóðfélaginu enda er land, ekki síst landbúnaðarland,<br />
mikilvæg auðlind sem sífellt<br />
er gengið á í heiminum.<br />
FREYR <strong>2007</strong> 33
Hvít, hyrnd ær<br />
White, horned ewe<br />
Svört, kollótt ær<br />
Black, polled ewe<br />
Mórauð, kollótt lambgimbur<br />
Brown, polled ewe lamb<br />
Móbotnótt, kollótt ær<br />
Brown mouflon, polled ewe<br />
Svartkrögubíldótt, kollótt ær<br />
Black piebald, polled ewe, with<br />
dark cheeks and a collar<br />
Móhöttótt, kollótt lambgimbur<br />
Brown piebald, polled ewe lamb,<br />
with a hood<br />
Svört, ferhyrnd ær<br />
Black fourhorned ewe<br />
Gul, hyrnd ær<br />
White, horned ewe, with tan fibres<br />
Dökkgrá, kollótt ær<br />
Dark-grey, polled ewe<br />
Mórauð, hyrnd ær<br />
Brown, horned ewe<br />
Svartgolsóttur, hyrndur lambhrútur<br />
með dökkt í svanga<br />
Black badgerface, horned ram<br />
lamb, with a dark flank spot<br />
Svarthöttótt, hyrnd ær<br />
Black piebald, horned ewe,<br />
with a hood<br />
Móarnhöfðóttur, botnóttur, hyrndur<br />
lambhrútur<br />
Brown piebald-mouflon, horned<br />
ram lamb, with an eagle head<br />
Svartflekkóttur, ferhyrndur<br />
lambhrútur<br />
Black piebald, fourhorned ram<br />
lamb, with patches<br />
Hvítur, hyrndur hrútur<br />
White, horned ram<br />
Hvítur, kollóttur hrútur<br />
White, polled ram<br />
Grámórauður, hyrndur lambhrútur<br />
Grey-brown, horned ram lamb<br />
Grágolsótt, hyrnd lambgimbur<br />
Grey badgerface, horned ewe lamb<br />
Svarthálsótt, leggjótt, hyrnd ær<br />
Black piebald, horned ewe,<br />
with dark outer socks<br />
Svartbotnóttur, blesóttur, le<strong>is</strong>tóttur,<br />
hyrndur forystusauður<br />
Black mouflon-piebald, horned<br />
leader wether, with a blaze and socks<br />
Móarnhosótt, hyrnd forystuær með svart- og<br />
móarnhosóttar lambgimbrar.<br />
Brown piebald, horned leader ewe with black and brown<br />
piebald ewe lambs, all with white collars and stockings.<br />
PRENTSMIÐJAN ODDI HF.<br />
Gul, kollótt ær með svartan blett<br />
White, polled ewe, with tan fibres<br />
and a black spot<br />
Grá, hyrnd ær<br />
Grey, horned ewe<br />
Svartbotnótt, hyrnd ær<br />
Black mouflon, horned ewe<br />
Mógolsótt, hyrnd ær<br />
Brown badgerface, horned ewe<br />
Svartflekkótt, kollótt ær<br />
Black piebald, polled ewe,<br />
with patches<br />
Golbíldótt, hyrnd gimbur<br />
Black badgerface-piebald,<br />
horned ewe lamb<br />
Svar<strong>tbl</strong>esótt, hyrnd forystuær með<br />
kraga og le<strong>is</strong>ta<br />
Black piebald, horned leader ewe,<br />
with a blaze, a collar and socks<br />
Hvítur, hyrndur hrútur með<br />
svartan kjamma<br />
White, horned ram, with<br />
a black cheek<br />
Arfhrein grá, kollótt ær<br />
Homozygous grey, polled ewe<br />
Grábotnótt, hyrnd ær<br />
Grey mouflon, horned ewe<br />
Svartbaugótt, hyrnd ær<br />
Black piebald, horned ewe, with<br />
dark eyerings only<br />
Gráflekkótt, hyrnd ær<br />
Grey piebald, horned ewe,<br />
with patches<br />
Mókrúnóttur, le<strong>is</strong>tóttur,<br />
ferukollóttur hrútur<br />
Brown piebald polled ram, with a<br />
head spot and socks, the high crown<br />
showing the presence of the gene<br />
for fourhornedness<br />
Svartle<strong>is</strong>tóttur, hyrndur<br />
forystuhrútur með krúnu og<br />
lauf á snoppu<br />
Black piebald, horned leader ram,<br />
with socks, head and nose spots<br />
Ljósmyndir: Jón Eiríksson, Búrfelli<br />
Ljósrauð<br />
Light red<br />
Lyserød<br />
Hellrot<br />
Rauðhjálmótt<br />
Red with white face<br />
Rød, hvitt ansikt<br />
Rotvieh mit weißem Kopf<br />
Bleik<br />
Dunn<br />
Rødskjær<br />
Rotbunt<br />
Rauðbröndótt<br />
Red brindle<br />
Rødbrandet<br />
Rot gestreift<br />
Sægrábröndótt, hálfhryggjótt<br />
Dun, brindle, white posterior<br />
Grå brandet<br />
Graubrun gestreift, mit weißer<br />
Rükenstreifen und Unterbauch<br />
Svartsíðótt, arfhrein hryggjótt<br />
Black sided, homozygous<br />
Svartsidet<br />
Weiß mit schwarz gesprenkelten<br />
Seiten und weißem Rückenstreifen<br />
Rauð<br />
Red<br />
Rødt<br />
Rot<br />
Rauðkrossótt<br />
Red with white face markings<br />
Rød, hvitt ansikt<br />
Rotvieh mit weißgeschekten Kopf<br />
Brandskjöldótt<br />
Brindle pied<br />
Brandet, botet<br />
Braunweiß gescheckt – gestreift<br />
Bröndótt<br />
Brindle<br />
Brandet<br />
Braunschwarz gestreift<br />
Kolgrá, huppótt<br />
Brown grey, white inguinal region<br />
Gråbrun, hvit lyskeflekk<br />
Dunkelbraun grau mit weißem<br />
Milchspiegel, Euter und Unterbauch<br />
Sægrá<br />
Dun<br />
Grå<br />
Graubraun<br />
Rauðskjöldótt, ljós<br />
Red pied, light<br />
Lyserød flekket<br />
Helles rotbunt<br />
PRENTSMIÐJAN ODDI HF.<br />
Svört<br />
Black<br />
Svart<br />
Schwarz<br />
Svarthuppótt<br />
Black, with inguinal region<br />
Svart, lyskeflekk<br />
Schwarz mit weißem Milchspiegel,<br />
Euter und Undterbauch<br />
Grá, steingrá<br />
Grey, blue roan<br />
Gråskimlet, mørk<br />
Grau, blaugrau gesprenkelt<br />
Hvít<br />
White<br />
Hvitt<br />
Weiß<br />
Kolótt, ljós<br />
Brown, light<br />
Brun, lys<br />
Hellbraun<br />
Sægrá, hryggjótt<br />
Dun, white dorsal line<br />
Grå, hvit rygglinje<br />
Graunbraun mit weißer Rükenlinie<br />
Svartskjöldótt<br />
Black pied<br />
Svart flekket<br />
Schwarzbunt<br />
Svartskjöldótt, mikið hvít<br />
Black pied, extensive white<br />
Svartbotet, mye hvitt<br />
Schwarzbunt mit viel Wheiß<br />
Grá<br />
Grey<br />
Lys gråskimlet<br />
Grau<br />
Rauðgrönótt<br />
White, red ears and muzzle<br />
Hvit, rød mule og ører<br />
Weiß, mit roten Ohren und<br />
rotem Flotzmaul<br />
Kolótt, dökk<br />
Brown, dark<br />
Brun, mørk<br />
Dunkelbraun<br />
Kolhjálmótt, le<strong>is</strong>tótt<br />
Brown, white face, socks<br />
Brun, hvitt ansikt<br />
Braun mit weißem Kopf, Unterbauch<br />
und weißem Fußgelenken<br />
Ljósmyndir: Jón Eiríksson, Búrfelli<br />
Rauðglófext tryppi og rauðjarpt hross heilsast.<br />
Fuxfärgad unghäst med ljus man och svans hälsar på en rödbrun häst.<br />
Ein fuchsfarbenes Jungpferd mit hellem Langhaar und ein<br />
rotbraunes Pferd begrüßen sich.<br />
Rauðglófext hross að vetri.<br />
Chestnut horse with a flaxen (light) mane in winter<br />
Fux med ljus man och svans på vintern.<br />
Ein fuchsfarbenes Pferd mit hellem Langhaar im Winter.<br />
Brúnskjótt hross á sumarbeit.<br />
Piebald horse on summer pasture.<br />
Svartskäck häst på sommarbete.<br />
Ein Rappschecke auf der Sommerweide.<br />
Jarpt tryppi veturgamalt að vetrarlagi.<br />
Bay yearling in winter.<br />
Brun åring i vintertid.<br />
Ein brauner Jährling im Winter.<br />
Stóðhross í rétt að hausti.<br />
Stud-horses sorted at a round-up in autumn.<br />
Avelshästar i fålla på hösten.<br />
Pferde im Sammelpferch im Herbst.<br />
Rauð stóðhryssa með rauðu folaldi á miðsumri.<br />
Chestnut stud-mare with a chestnut foal in mid-summer.<br />
Fuxfärgat avelssto med sitt fuxfärgade föl vid midsommartid.<br />
Eine Fuchsstute mit einem fuchsfarbenem Fohlen im Hochsommer.<br />
Dökkjörplitförótt stóðhryssa með brúnu folaldi að hausti.<br />
Dark bay-roan stud-mare with a black foal in autumn.<br />
Mörkbrunt konstantskimmelsto med ett svart föl på hösten<br />
Eine dunkelbraune Farbwechslerin mit einem Rappfohlen im Herbst.<br />
Rautt hross á vetrarbeit.<br />
Chestnut horse grazing in winter.<br />
Fuxfärgad häst på vinterbete.<br />
Ein Fuchs auf der Winterweide.<br />
Grátt hross fullorðið.<br />
Grey adult horse.<br />
Äldre skimmel.<br />
Ein erwachsener Schimmel.<br />
Rauðtvístjörnótt folald snemmsumars.<br />
Chestnut foal with star and snip in early summer.<br />
Fuxföl med stärn och snopp på försommaren.<br />
Ein fuchsfarbenes Fohlen mit Stern und Schnippe im Frühsommer.<br />
Rauðskjótt hross á sumarbeit.<br />
Red skewbald horse on summer pasture.<br />
Rödskäck på sommarbete.<br />
Ein Fuchsschecke auf der Sommerweide.<br />
Jarpvindóttur stóðhestur síðla sumars.<br />
Silver-dapple bay stallion in late summer.<br />
Silverbrun hingst på sensommaren.<br />
Ein braunwindfarbener Hengst im Spätsommer.<br />
www.bondi.<strong>is</strong><br />
Rauðglófext hross gengur slóð í vetrarsnjónum.<br />
Chestnut horse with flaxen (light) mane and tail on a snow-track in winter.<br />
Fux med ljus man och svans på en snötäckt väg i vintertid.<br />
Ein Fuchs mit hellem Langhaar läuft auf einem Schneepfad im Winter.<br />
Brúnt hross drekkur úr læk á hásumri.<br />
Black horse drinking from a brook in mid-summer.<br />
Svart häst dricker från en bäck vid midsommartid.<br />
Ein Rappe aus einem Bach trinkend im Hochsommer.<br />
Rauðblesótt glófext tryppi að sumarlagi.<br />
Chestnut colt with blaze and flaxen (light) mane in summer.<br />
Fuxfärgad unghäst med bläs och ljus man och svans i sommartid.<br />
Ein fuchsfarbenes Jungpferd mit Blesse<br />
und hellem Langhaar im Sommer.<br />
Brúnskjótt höttótt folald að sumarlagi.<br />
Piebald foal with a hood in summer.<br />
Svartskäckfärgat föl på sommaren.<br />
Ein Rappscheckfohlen mit dunklem Kopf im Sommer.<br />
Jörp stóðhryssa að sumri.<br />
Bay stud-mare in summer.<br />
Brunt avelssto på sommaren<br />
Eine braune Stute im Sommer.<br />
Rauðtvístjörnótt hross með svartan blett í andliti að sumarlagi.<br />
Chestnut horse with star, snip and a black face patch in summer.<br />
Fux med stärn och snopp och en svart fläck på huvudet i sommartid.<br />
Ein Fuchs mit Stern und Schnippe und einem schwarzen Fleck<br />
auf dem Kopf im Sommer.<br />
Steingrá stóðhryssa með mósótt folald á sumarbeit.<br />
Dappled grey stud-mare with a blue-dun foal on summer pasture.<br />
Mörkt skimmelfärgat avelssto med musblackt föl på sommarbete.<br />
Eine Grauchimmelstute mit mausfalbenem Fohlen<br />
auf der Sommerweide.<br />
Móvindótt stóðhryssa með brúnu folaldi snemmsumars.<br />
Silver dapple stud-mare with a black foal in early summer.<br />
Silversvart avelssto med svart föl på försommaren.<br />
Rappwindfarbene Stute mit einem Rappfohlen im Frühsommer.<br />
Fífilbleik stóðhryssa með fífilbleiku folaldi að sumri.<br />
Bleikálótt folald með bleikálóttri móður sinni að sumri.<br />
Red-dun stud-mare with a red-dun foal in summer. Yellow-dun foal with its yellow-dun mother in summer, both with dorsal stripes.<br />
Rödblackfärgat avelssto med rödblackt föl på sommaren.<br />
Brunblackt föl med sin brunblacka mamma på sommaren.<br />
Eine fuchsfalbene Stute mit fuchsfalbenem Fohlen im Sommer. Ein braunfalbenes Fohlen mit seiner braunfalbenen Mutter im Sommer.<br />
Rauð stóðhryssa með leirljósu folaldi í sumarhögum. Moldóttur stóðhestur, brún stóðhryssa í hestalátum og moldótt folald að vori.<br />
Chestnut stud-mare with a palomino foal on summer pasture. Buckskin stallion, a black stud-mare in heat and a buckskin foal in spring.<br />
Fuxfärgat avelssto med <strong>is</strong>abellföl på sommarbete.<br />
Gulbrun hingst, ett svart avelssto i brunst och ett gulbrunt föl på våren<br />
Eine Fuchsstute mit einem <strong>is</strong>abellfarbenem Fohlen<br />
Ein erdfarbener Hengst, eine rossige Rappstute und<br />
auf der Sommerweide.<br />
ein erdfarbenes Fohlen im Frühjahr.<br />
Ljósmyndir: Jón Eiríksson og Friðþjófur Þorkelsson.<br />
Textar: Guðlaugur Antonsson, Ólafur R. Dýrmundsson, Rebecka Frey og Kr<strong>is</strong>tín Halldórsdóttir.<br />
Stuðningsaðilar: Nord<strong>is</strong>k Genbank Husdyr og Erfðanefnd landbúnaðarins.<br />
Prentvinnsla: Oddi<br />
Veggmyndir af íslensku búfé!<br />
Bændasamtök Íslands hafa látið framleiða veggmyndir af íslensku búfé.<br />
Hægt er að fá veggmyndir af sauðfé og nautgripum en nú líka hrossum<br />
þar sem fram koma helstu litir og litaafbrigði íslensks búfjár.<br />
Veggmyndirnar eru 88 cm x 61 cm á stærð og með plastáferð til verndunar.<br />
Verð veggmyndar er <strong>1.</strong>000 kr. auk sendingarkostnaðar.<br />
Hringdu í síma 563-0300 eða sendu tölvubréf á netfangið sth@bondi.<strong>is</strong><br />
til þess að panta veggmynd. Hægt er að greiða með greiðslukorti<br />
(símgreiðsla) eða með greiðsluseðli.<br />
Íslenskt sauðfé<br />
The Iceland Breed of Sheep<br />
Íslenskir kúalitir<br />
The Iceland Breed of Cattle<br />
Íslensk hross<br />
The Iceland Breed of Horses<br />
BÆNDASAMTÖK<br />
ÍSLANDS<br />
BÆNDASAMTÖK<br />
ÍSLANDS<br />
BÆNDASAMTÖK<br />
ÍSLANDS<br />
THE FARMERS<br />
ASSOCIATON OF ICELAND<br />
34<br />
FREYR <strong>2007</strong>