You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Gissurarson um útgáfuna með aðstoð þeirra Ingu Jónu Þórðardóttur,<br />
Skafta Harðarsonar og Hreins Loftssonar. Hlaut bókin nafnið Uppreisn<br />
frjálshyggjunnar og kom út á landsfundi Sjálfstæðisflokksins vorið<br />
1979. Höfundar voru auk þeirra Davíðs, Friðriks og Hannesar þau<br />
Jón Steinar Gunnlaugsson, Pétur J. Eiríksson, Geir H. Haarde, Jón<br />
Ásbergsson, Þráinn Eggertsson, Baldur Guðlaugsson, Halldór<br />
Blöndal, Bessí Jóhannsdóttir, Erna Ragnarsdóttir, Björn Bjarnason,<br />
Þór Whitehead og Þorsteinn Pálsson. Segja má, að tvö meginstef<br />
bókarinnar væru takmörkuð ríkisafskipti og traustar varnir. Á<br />
landsfundi Sjálfstæðisflokksins 1979 bar það einnig til tíðinda, að<br />
Davíð Oddsson bauð sig fram til varaformanns, en tveir fulltrúar<br />
þeirra fylkinga, sem barist höfðu um völdin í flokknum, voru þá í<br />
framboði, þeir Gunnar Thoroddsen og Matthías Bjarnason, og báðir<br />
við aldur. Þótt Davíð næði ekki kjöri í það skipti, má segja, að með<br />
framboði sínu hafi hann rofið það tregðulögmál, sem verið hafði í<br />
Hugmyndir fræðimanna<br />
Sumarið 1978 kom út bókin Frjálshyggja og alræðishyggja eftir Ólaf<br />
Björnsson prófessor, sem ungur hafði hrifist af kenningum þeirra<br />
Ludwigs von Mises og Friedrichs von Hayeks. Skýrði hann þær<br />
skilmerkilega í þessu verki, sem óspart var rætt um, meðal annars<br />
í leshringjum Heimdallar. Eftir stofnun Félags frjálshyggjumanna<br />
vorið 1979 komu þrír heimskunnir Nóbelsverðlaunahafar í hagfræði<br />
á vegum þess til Íslands. Hinn fyrsti var Hayek, sem sótti Ísland heim<br />
vorið 1980 og flutti tvo fyrirlestra. Annar var um „Miðju-moðið“,<br />
þar sem Hayek hélt því fram, að lýðræðisjafnaðarstefna hvíldi á<br />
einfaldri hugsunarvillu. Hún væri, að unnt væri í framkvæmd að<br />
gera greinarmun á sköpun verðmætanna og skiptingu þeirra. Hayek<br />
sagði, að sú tekjuskipting, sem sprytti upp úr frjálsum viðskiptum,<br />
væri ómetanleg leiðsögn um það, hvernig kröftum manna yrði<br />
best varið, svo að þeir fullnægðu þörfum náunga sinna. Án þeirra<br />
upplýsinga, sem hún veitti, gæti atvinnulífið ekki vaxið og dafnað.<br />
Hinn fyrirlestur Hayeks var um samkeppni gjaldmiðla, sem<br />
nauðsynleg var að dómi hans til að tryggja festu í peningamálum.<br />
Næstur kom James M. Buchanan haustið 1982. Hann sagði deili á<br />
svonefndri almannavalsfræði eða hagfræðilegri greiningu stjórnmála.<br />
Samkvæmt almannavalsfræðinni verður að gera ráð fyrir, að<br />
stjórnmálamenn vinni að eigin hagsmunum eins og aðrir. Þess vegna<br />
beri að reyna að takmarka vald þeirra svo sem auðið er.<br />
Þriðji Nóbelsverðlaunahafinn í hagfræði, sem sótti Ísland heim<br />
til að kynna frjálshyggjuhugmyndir, var Milton Friedman, sem<br />
Hannes sýnir Friedrich von Hayek blaðaskrif um frjálshyggju á<br />
Íslandi í heimsókn Hayeks til Íslands vorið 1980.<br />
Geir Hallgrímsson fagnaði<br />
Eimreiðarhópnum og<br />
frjálshyggjumönnunum ungu, enda<br />
hafði hann ríka samúð með<br />
sjónarmiðum þeirra, auk þess sem þeir<br />
voru flestir stuðningsmenn hans í<br />
baráttunni við Gunnar Thoroddsen<br />
gildi, og rutt brautina fyrir það, sem koma skyldi.<br />
Um sama leyti, 8. maí 1979, á áttræðisafmæli Friedrichs von<br />
Hayeks, stofnuðu nokkrir yngri menn Félag frjálshyggjumanna, sem<br />
átti að kynna skipulega hugmyndir og úrlausnir í anda frjálshyggju.<br />
Friðrik Friðriksson var fyrsti formaður félagsins, en í stjórn voru<br />
Auðun Svavar Sigurðsson, Árni Sigfússon, Gunnlaugur Sævar<br />
Gunnlaugsson, Hannes Hólmsteinn Gissurarson, Hreinn Loftsson<br />
og Skafti Harðarson. Geir Hallgrímsson fagnaði Eimreiðarhópnum<br />
og frjálshyggjumönnunum ungu, enda hafði hann ríka samúð með<br />
sjónarmiðum þeirra, auk þess sem þeir voru flestir stuðningsmenn<br />
hans í baráttunni við Gunnar Thoroddsen. Snerust þeir ásamt þorra<br />
Sjálfstæðismanna gegn stjórnarmyndun Gunnars í ársbyrjun 1980,<br />
sem Framsóknarflokkur og Alþýðubandalag tóku þátt í. Haustið 1980<br />
voru þau Kjartan Gunnarsson og Inga Jóna Þórðardóttir ráðin til að<br />
vera framkvæmdastjórar Sjálfstæðisflokksins, en Inga Jóna hvarf til<br />
annarra starfa 1984, og var Kjartan eftir það einn framkvæmdastjóri<br />
Sjálfstæðisflokksins allt til 2006. Þótt Kjartan beitti sér að sjálfsögðu<br />
ekki í innanflokksátökum, lagði hann frjálsræðishugmyndum<br />
ómetanlegt lið, á meðan hann sat í framkvæmdastjórastólnum. Það<br />
hafði líka sitt að segja, þegar Geir H. Haarde var kjörinn formaður<br />
Sambands ungra sjálfstæðismanna án mótframboðs á Ísafirði 1981.<br />
Gengu ungir sjálfstæðismenn fram sameinaðir eftir það.<br />
kom haustið 1984. Hann hélt blaðamannafund skömmu eftir komu<br />
sína. Þar spurði Bogi Ágústsson, þá fréttamaður Sjónvarpsins, hvort<br />
Friedman hefði eitthvert eitt lausnarorð fyrir Ísland. Friedman kvað<br />
já við. Bogi spurði þá, hvert það væri. Friedman svaraði: „Frelsi.“<br />
Á blaðamannafundinum deildi Friedman meðal annars á einokun í<br />
útvarpsrekstri. Friedman kom fram í sjónvarpsþætti föstudagskvöldið<br />
31. ágúst, þar sem háskólakennararnir Ólafur Ragnar Grímsson og<br />
Stefán Ólafsson gagnrýndu kenningar hans. Þeir ætluðu að klekkja<br />
á honum með því að benda á, að hann væri hlynntur lögleiðingu<br />
fíkniefna. En Friedman átti svar við því. „Ef afleiðingarnar af því<br />
að banna fíkniefni eru verri en afleiðingarnar af því að leyfa þau,<br />
þá er ég hlynntur því að leyfa þau.“ Þeir Ólafur Ragnar og Stefán<br />
vöktu líka máls á því, að selt væri inn á fyrirlestur Friedmans, sem<br />
ætti að vera daginn eftir í Háskóla Íslands, en fram að þessu hefðu<br />
háskólafyrirlestrar erlendra gesta verið ókeypis. Friedman svaraði,<br />
að hugtakanotkunin væri röng. Fyrirlestrar væru aldrei ókeypis.<br />
Venjulega þyrfti að kosta ferð fyrirlesarans og uppihald, jafnvel greiða<br />
honum þóknun fyrir, leigja sal og auglýsa fyrirlesturinn. Spurningin<br />
væri sú, hvort þeir, sem sæktu fyrirlesturinn, ættu að greiða fyrir hann<br />
eða hinir, sem ekki sæktu hann. Sjálfum fyndist sér eðlilegast, að<br />
áheyrendur greiddu fyrir hann, ekki aðrir. Varð fátt um svör. Húsfyllir<br />
var á fyrirlestrinum sjálfum eftir þessa skemmtilegu kynningu. Flutti<br />
9