peÅen tekst - Institute of Paleobiology, Polish Academy of Sciences
peÅen tekst - Institute of Paleobiology, Polish Academy of Sciences
peÅen tekst - Institute of Paleobiology, Polish Academy of Sciences
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Z<strong>of</strong>ia Kielan−Jaworowska<br />
Konkurencja dla gadów ssakokształtnych<br />
W triasie obok gadów ssakokształtnych żyła inna grupa gadów, zwana tradycyjnie teko−<br />
dontami, które zaliczamy do gadów naczelnych (archozaurów). Tekodonty pojawiły się<br />
pod koniec permu, a optimum ich rozwoju ewolucyjnego przypada na okres triasowy.<br />
Od tekodontów wywodzą się dinozaury. W triasie, tekodonty konkurowały z gadami ssa−<br />
kokształtnymi. W przeciwieństwie do tych ostatnich kończyny tekodontów były przesu−<br />
nięte pionowo pod tułów, a więc zwierzęta te wydatkowały mniej energii podczas poru−<br />
szania się. Były zatem zwinniejsze i szybsze. Większość tekodontów prowadziła drapież−<br />
ny tryb życia. Zmiany klimatyczne sprawiły, że tekodonty wyszły zwycięsko z konkuren−<br />
cji z gadami ssakokształtnymi i pierwszymi ssakami (patrz ramka na str. 40), skazując tym<br />
samym ssaki na trwający ponad 160 mln lat okres egzystencji „w cieniu” dinozaurów<br />
(Kielan−Jaworowska 2007).<br />
Rekonstrukcja dużego gada ssakokształtnego Sinnokanemeyeria z połowy triasu, otoczonego przez trzy drapieżne<br />
tekodonty z rodzaju Sharansisuchus.GdySinnokanemeyeria miała jeszcze kończyny odwiedzione (skierowane na<br />
boki) i poruszała się powoli, Sharansisuchus miał kończyny skierowane pionowo w dół i poruszał się znacznie<br />
sprawniej (z Cromptona 1968, rekonstrukcja Boba Bakkera, zmieniona).<br />
logiczna i formy przejściowe nie zostały do−<br />
tychczas znalezione. Złożony staw żuchwowy<br />
został po raz pierwszy opisany u morganuko−<br />
dona, a następnie był odkryty również u innych<br />
przedstawicieli rzędu Morganucodonta np.<br />
u rodzaju Megazostrodon, u prymitywnego<br />
ssaka z rodzaju Sinoconodon z Chin, u „syme−<br />
trodonta” Kuehneotherium z Walii i u doko−<br />
dontów (patrz przegląd mezozoicznych ssa−<br />
ków w Kielan−Jaworowska i in. 2004).<br />
44