50 GODINA - Institut za biologiju mora
50 GODINA - Institut za biologiju mora
50 GODINA - Institut za biologiju mora
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
<strong>50</strong> <strong>GODINA</strong><br />
(1961-2011)<br />
INSTITUTA ZA BIOLOGIJU<br />
MORA<br />
KOTOR<br />
MONOGRAFIJA<br />
Priredili:<br />
Dr Sreten Mandić i Dr Milica Mandić<br />
Kotor, 2011.
Izdavač:<br />
Univerzitet Crne Gore, Podgorica<br />
<strong>Institut</strong> <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong>, Kotor<br />
Za Izdavača:<br />
Dr Aleksandar Joksimović<br />
Recezenti:<br />
Akademik Gordan S. Karaman<br />
Prof. dr Ivica Radović<br />
Lektor:<br />
Jelena Banićević, profesor srpskog jezika i književnosti<br />
Tehnička obrada teksta:<br />
Dr Milica Mandić<br />
Urednik:<br />
Dr Nenad Vuksanović<br />
Autori:<br />
Dr Sreten Mandić i dr Milica Mandić<br />
CIP - katalogi<strong>za</strong>cija u publikaciji<br />
Centralna narodna biblioteka Crne Gore, Cetinje<br />
ISBN 978-86-7664-101-7 (Univerzitet Crne Gore)<br />
COBISS:CG-ID 19229968<br />
Štampa: NIP „Gospa od Škrpjela“ Perast<br />
Tiraž: 120 primjeraka
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
Ova monografija predstavlja trajni dokument i svjedočenje o jednom vremenu koje<br />
obavezuje buduće generacije da ispišu nove stranice profesionalne istorije <strong>Institut</strong>a<br />
<strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> u Kotoru<br />
Prof. dr Sreten Mandić
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
SADRŽAJ:<br />
ZAVOD – INSTITUT ZA BIOLOGIJU MORA KOTOR......................5<br />
Zašto u Kotoru? .....................................................................................................5<br />
Osnivanje i početak rada......................................................................................6<br />
Početna programska koncepcija........................................................................7<br />
Širenje osnovnog programa i prioriteti.........................................................14<br />
Organi<strong>za</strong>ciona gene<strong>za</strong> Zavoda - <strong>Institut</strong>a ....................................................15<br />
Izdavačka djelatnost <strong>Institut</strong>a..........................................................................27<br />
NAUČNO-ISTRAŽIVAČKI PROJEKTI ZAVODA – INSTITUTA U<br />
PERIODU 1970. - 2011.god...............................................................................28<br />
UPRAVLJANJE INSTITUTOM ....................................................................42<br />
TEHNIČKO I ADMINISTRATIVNO OSOBLJE INSTITUTA ........44<br />
SADAŠNJA NAUČNO-ISTRAŽIVAČKA ORGANIZOVANOST<br />
INSTITUTA............................................................................................................45<br />
1. LABORATORIJA ZA OPŠTU BIOLOGIJU I ZAŠTITU MORA ....45<br />
2. LABORATORIJA ZA IHTIOLOGIJU I MORSKO RIBARSTVO ..51<br />
3. LABORATORIJIJA ZA HEMIJU, BIOHEMIJU I<br />
MOLEKULARNU BIOLOGIJU.....................................................................58<br />
4. LABORATORIJA ZA NEUROBIOLOGIJU I EKOFIZIOLOGIJU63<br />
5. LABORATORIJA ZA RAZVOJNA ISTRAŽIVANJA I<br />
MARIKULTURU................................................................................................68<br />
PRILOG I..............................................................................................................74<br />
PRILOG II............................................................................................................78<br />
PRILOG III ..........................................................................................................81<br />
Izvori podataka <strong>za</strong> Monografiju ......................................................................84
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
ZAVOD – INSTITUT ZA BIOLOGIJU MORA<br />
KOTOR<br />
Zašto u Kotoru?<br />
Na južnom dijelu obale Jadrana, duboko ure<strong>za</strong>na u vrletne strmine planina<br />
Lovćena i Orjena, leži Boka Kotorska, jedinstveni prirodni fjord na Mediteranu, čija<br />
raskošna i dramatična ljepota <strong>za</strong>ustavlja dah. Naokolo obronci surih planina prijete da<br />
se survaju i <strong>za</strong>trpaju uski jezičak <strong>mora</strong>, čiji valovi sanjivo <strong>za</strong>pljuskuju pitomi pojas<br />
obale sa nizom naselja. Od svih se izdvaja Kotor, grad romantične i pitoreskne ljepote<br />
patinirane vjekovima, gdje su se Istok i Zapad susreli u jedinstvenoj simbiozi stila i<br />
duha.<br />
Teško je odrediti kada je ljepši ovaj pej<strong>za</strong>ž: u proljeće, kada iz bujnog zelenila<br />
proviruje ružičasti behar bademovih stabala; ljeti, kada se okolne planine tope na<br />
suncu, a more dobije intenzivnu boju ultramarina; u jesen, kada tamni oblaci <strong>za</strong>pinju<br />
<strong>za</strong> oštre vrhove i liju čuvene bokeljske kiše; ili zimi, kada se sniježne kape planina<br />
ogledaju u moru, a na obali cvjetaju agrumi, bademi i kamelije.<br />
Opasan tvrdim zidinama koje se pružaju 4,5 km oko grada i uz brdo Sv. Ivan,<br />
građenim nekoliko vijekova, okružen sa dvije strane morem i riječnim tokovima<br />
preko kojih vode mostovi, a sa treće, strmim stijenama,Kotor je uvijek bio neosvojiva<br />
tvrđava na nemirnoj granici. Uskim krivudavim ulicama Kotora i njegovim trgovima,<br />
„pjacama i pjacetama“, život teče vjekovima.<br />
Izvan zidina grada proteže se prema <strong>za</strong>padu u dužini od 8 km prigradsko<br />
naselje Dobrota, gdje su uz more nani<strong>za</strong>ne barokne kapetanske palate porodica:<br />
Ivanović, Tripković, Dabinović, Kamenarović, Milošević, Radoničić, sa fasadama od<br />
lijepo obrađenog kamena što daje specifičan mediteranski kolorit. Među njima<br />
izdvajamo raskošnu palatu Radoničić, smještenu na rtu Plagenti i sagrađenu prije<br />
dva vijeka u kojoj danas postoji <strong>Institut</strong> <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong>.<br />
U takvim izuzetnim ambijentalnim i smještajnim uslovima pedeset godina<br />
radi, razvija se i uspješno posluje <strong>Institut</strong> <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong>, jedina naučna ustanova u<br />
Crnoj Gori koja se profesionalno bavi istraživanjem <strong>mora</strong>, u lokalnom žargonu<br />
„Bilogija <strong>mora</strong>“.<br />
Živjeti u Kotoru, a raditi u <strong>Institut</strong>u <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong>, izuzetna je privilegija.<br />
5
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
Palata Radoničić – izgled sa kraja 19. vijeka<br />
Kotor<br />
Osnivanje i početak rada<br />
Izvršno Vijeće Narodne Skupštine, Narodne Republike Crne Gore, svojom<br />
Uredbom br. 2079 od 23. novembra 1961. godine, osnovalo je Zavod <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong><br />
<strong>mora</strong>, kao naučnu ustanovu, sa sjedištem u Kotoru.<br />
Zavod je počeo da radi u „Vili Firenca“, Njegoševa br. 1.<br />
Uredba je stupila na snagu danom objavljivanja u „Službenom Listu NRCG“,<br />
11. decembra 1961. godine, što se smatra službenim danom osnivanja Zavoda-<br />
<strong>Institut</strong>a.<br />
U Uredbi se, između ostalog, konstatuje (Čl. 4.):<br />
6
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
Zavod vrši naučno-istraživački rad iz oblasti biologije <strong>mora</strong> i morskog ribarstva,<br />
prvenstveno na području južnog Jadrana i nastoji da na osnovu rezultata svoga<br />
istraživanja pronalazi oblike i mogućnosti praktične primjene savremenijih,<br />
racionalnijih metoda u raznovrsnoj eksploataciji <strong>mora</strong>, posebno ribarstva.<br />
U tom smislu Zavod:<br />
♦ organizuje i vrši naučna i stručna istraživanja iz oblasti fiziografije, biologije <strong>mora</strong> i<br />
morskog ribarstva;<br />
♦ usavršava istraživanje metoda u oblasti svoga stručnog i naučnog djelovanja;<br />
♦ radi na usavršavanju naučnog i stručnog kadra iz oblasti svog djelovanja;<br />
♦ objavljuje i na drugi način saopštava rezultate svog naučnog i stručnog rada;<br />
♦ održava i razvija saradnju uključujući razmjenu publikacija sa odgovarajućim<br />
ustanovama, organi<strong>za</strong>cijama i pojedincima u zemlji i inostranstvu.<br />
“Vila Firenca”<br />
Početna programska koncepcija<br />
Biološka i ekološka istraživanja <strong>mora</strong> u postavljenoj koncepciji početka rada i<br />
razvoja Zavoda, kao „svetionika <strong>za</strong> podmorje“ južnog Jadrana, odnosno Crnogorskog<br />
primorja, obuhvatala su sve osnovne karike u lancu ishrane živog svijeta u moru.<br />
Od samog početka rada Zavoda razvijaju se istraživanja primarne organske<br />
produkcije (fitoplankton), <strong>za</strong>tim istraživanja i proučavanja zooplanktona,<br />
ihtioplanktona, zoobentosa, fitobentosa, ihtiobentosa i hidrografije, da bi se 1970.<br />
godine ova istraživanja dopunila i sa mikrobiološkom komponentom, što je imalo<br />
posebnog uticaja na organizovani pristup problematici <strong>za</strong>štite životne sredine u<br />
7
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
južnojadranskoj regiji Jugoslavije i uspješnog uključenja ovog Zavoda u opšte<br />
jugoslovenski i svjetski program <strong>za</strong>štite ove regije od <strong>za</strong>gađivanja.<br />
Potrebe daljeg privrednog razvoja ove regije i uopšte cjelokupnog privrednog<br />
razvoja Crne Gore, uslovljavaju, da se u prvom planu programske koncepcije poklanja<br />
prioritet unapređenju morskog ribarstva putem procjene ribljih resursa (demer<strong>za</strong>lnih i<br />
pelagičnih), radi racionalne eksploatacije i održivosti kao i kroz istraživanja u oblasti<br />
marikulture.<br />
Uporedo se razvijaju savremena istraživanja osnovnih životnih funkcija kod<br />
nekih morskih organi<strong>za</strong>ma iz oblasti neurofiziologije, molekularne biologije,<br />
ekofiziologije i biokibernetike.<br />
O prvim godinama rada Zavoda, programskoj koncepciji, uslovima rada,<br />
obezbjeđivanju istraživačkog kadra i opreme, radnog prostora i plovila-slikovito<br />
dočaravaju „sjećanja“ Gordana Karamana, na početke rada u Zavodu, naravno tada<br />
asistenta, a danas akademika CANU i profesora emeritusa Univerziteta Crne Gore.<br />
U jednoj od pau<strong>za</strong>, prilikom obilježavanja <strong>50</strong> godina rada Zavoda <strong>za</strong> <strong>za</strong>štitu prirode<br />
Crne Gore, kao i 20 godina od proglašenja Crne Gore ekološkom državom i 20<br />
godina nastave biologije na PMF-u, Univerziteta Crne Gore (na Žabljaku, 20-<br />
24.09.2011. godine), akademik Karaman je autoru ove Monografije, između ostalog,<br />
ka<strong>za</strong>o i slijedeće:<br />
„Prof. dr Milika Pljakić, koja je predavala Invertebrata na odsjeku <strong>za</strong><br />
<strong>biologiju</strong>, PMF u Beogradu, i kod koje sam tada spremao doktorat iz oblasti<br />
Amphipoda, javila nam je krajem 1962. godine u Skoplju, gdje sam tada živio, da<br />
postoji mogućnost <strong>za</strong>poslenja kao asistent u novoformiranom Zavodu <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong><br />
<strong>mora</strong> u Kotoru. Ja sam to prihvatio, otišao u Beograd na razgovor, tu je bio i prof. dr<br />
Zvonko Damjanović, kasnije akademik CANU. Ubrzo, poslije tog razgovora, primio<br />
sam telegram da se javim na posao od 1. februara 1963. godine.<br />
Spakovao sam se i krenuo vozom preko Beograda, Sarajeva, pa uskotračnom<br />
prugom do Herceg Novog, gdje sam stigao poslije dva dana puta ,negdje u 2 sata<br />
ujutro. Ukrcao sam se na parobrod “Vida” koji je tada vozio kroz Boku svaki dan.<br />
Brod je krenuo u 4 sata ujutro i u Kotor sam stigao u 8 sati.<br />
Sunčano jutro, ja u luci pitam <strong>za</strong> adresu Zavoda, niko o tome ne zna ništa, dok<br />
mi jedan prolaznik ne reče: “A, onaj novi Zavod? Tamo je u „Vili Firenca”, 200<br />
metara od pošte, desno.”<br />
Akademik Gordan S. Karaman<br />
U <strong>za</strong>vodu me lijepo primi direktor Zavoda, dr Vlado Lepetić, malo popričasmo<br />
i on pozva sekretara Dušana Jovićevića da me odvede u prethodno iznajmljenu sobu u<br />
8
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
Škaljarima, u velikoj stambenoj zgradi zvanoj “Špadula”, koju su italijani sagradili<br />
<strong>za</strong> vrijeme rata, kod gazdarice Milice Kamenarović. Fino me dočekaše, uvedoše me u<br />
sobu skromno namještenu, bez grijanja, sa prozora sam gledao u brdo.<br />
Kako tada u Kotoru nije bilo restorana gdje bih se hranio, osim hotela<br />
„Slavija” koji je bio preskup <strong>za</strong> mene, dogovorio sam se sa gazdaricom da se hranim<br />
kod nje. Tako je potrajalo sve do kraja mog boravka u Kotoru pocetkom 1967.<br />
godine.<br />
Sljedećeg dana kad sam došao u Zavod, koji je bio još u fazi kompletiranja<br />
opreme i ljudi, <strong>za</strong>tekao sam dr Đorđevića, stručnjaka <strong>za</strong> zooplanktone. Dr Đorđević,<br />
francuski specijali<strong>za</strong>nt, stigao je ovdje iz Beograda sa suprugom. Tu je bila i Marija<br />
Grgurević, sekretarica Lepetića, veoma sposobna i obrazovana žena koja je govorila<br />
nekoliko jezika i bila od pomoći svima nama početnicima u pogledu prevoda<br />
literature.<br />
Dr Lepetić, direktor Zavoda i stručnjak <strong>za</strong> ribe i ribolov, posebno se<br />
interesovao <strong>za</strong> ribolov čeličnim parangalima, tada ,relativno novoj stvari u ribolovu<br />
na ovom području. Jedan hemičar je obavljao hemijske analize (salinitet, kiseonik i<br />
sl.). Administracija ,veoma ljubazna i predusretljiva: Ružica Vukotić <strong>za</strong><br />
računovodstvo, Dušan Jovićević generalni sekretar. Imali smo drveni brod-koču<br />
„Atlantis”, mehaničara Branka koji je bio mehaničar <strong>za</strong> sve, od auta do broda i<br />
parangala, kapetana Srđu iz Morinja i mornara Avda iz Ulcinja.<br />
Sljedećih godina su pristi<strong>za</strong>li i drugi asistenti: Dušan Vukanić <strong>za</strong> istraživanje<br />
zooplanktona, Leo Rijavec <strong>za</strong> istraživanje riba, Mira Dobrosavljević <strong>za</strong> istraživanje<br />
fitoplanktona, Karlo Merker <strong>za</strong> gajenje riba i Bosiljka Poček-Merker <strong>za</strong> rakove.<br />
Mira Dobrosavljević, prva istraživanja iz primarne organske produkcije<br />
Početkom 70-tih godina i nešto kasnije, kao pripravnici – stažeri u Zavodu,<br />
dolaze: Tripo Ninčić, Sreten Mandić, Savan Milojević, Branko Radujković, Milan<br />
Vujošević, Dragica Bjelajac, Nada Čabov, Nenad Vuksanović, Branislav Stjepčević,<br />
Mirjana Dutina i Rade Jovanović sa Univerziteta iz Sarajeva, Beograda, Skoplja,<br />
Novog Sada i sa Zagrebačkog Sveučilišta.<br />
9
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
Tripo Ninčić, dipl. biolog, prvi pripravnik koji je 70-tih godina došao u Zavod<br />
Imali smo veliku zgradu-magazin na obali <strong>mora</strong> koja je nekad bila klaonica <strong>za</strong><br />
stoku i koju smo dobili <strong>za</strong> držanje cjelokupne opreme: grabila, sita <strong>za</strong> bentos, mreža,<br />
parangala i sl.<br />
Kako je Lepetić proučavao ribe, htio je da ja proučavam riblju mlađ, što sam<br />
kategoricki odbio uz obrazloženje da sam došao da radim kao asistenst na bentosu,<br />
jer radim Amphipoda. Nisam popuštao<br />
i on napokon prihvati da ja <strong>za</strong>ista proučavam bentos.<br />
Glavni savjetnik u radu nam je bio prof.dr Tonko Šoljan, tada profesor na<br />
Univerzitetu u Sarajevu koji je svake godine dovodio studente biologije na praksu u<br />
Kotor po desetak dana.<br />
Dr Vladimir Lepetić, prvi direktor Zavoda i prof. dr Tonko Šoljan<br />
U to vrijeme, spoljni saradnik <strong>za</strong>voda bio je Jovan Stjepčević, tada direktor<br />
jedne kotorske škole, a kasnije doktor bioloških nauka i direktor Zavoda. On je<br />
proučavao mekušce i prvi je <strong>za</strong>počeo eksperimente iz oblasti marikulture u uslovima<br />
Bokokotorskog <strong>za</strong>liva, čiji se rezultati i danas vide na više gajilišta jestivih školjkaša u<br />
<strong>za</strong>livu.<br />
10
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
Dr Jovan Stjepčević obrađuje Makromollusca <strong>za</strong>liva<br />
Zavod je bio smješten u „Vili Firen<strong>za</strong>” koja se nalazila u parku kod starog<br />
hotela „Slavija”. Kancelarija Vlada Lepetića nalazila se u velikoj sobi na spratu i<br />
bila je u staklu, a ja sam imao malu sobicu,takodje na spratu, da bih kasnije prešao u<br />
veću ,drugu, sobu u prizemlju. Kako se prilikom sakupljanja bentosa dobija velika<br />
količina pijeska i drugog materijala na sitima <strong>za</strong> trijažu, iz kojih treba pod<br />
mikroskopom izdvojiti bentoske organizme, imao sam jednog laboranta koji je to<br />
radio, a ja sam tako izdvojeni materijal dalje proučavao.<br />
Rad na moru sa grabilom je bio naporan posao zbog ljuljanja broda, ispiranje<br />
uzetog mulja kroz sita pomoću vatrogasnog crijeva vodom iz <strong>mora</strong> je prljav posao, i<br />
svi koji su radili na njemu bili su, više- manje mokri i ponekad podložni morskoj<br />
bolesti.<br />
Kako je to mukotrpan posao, niko nije bio oduševljen tim , pa sam izmjenio<br />
dva laboranta tokom svog boravka u Kotoru: Braca i Andriju.<br />
Tako mala <strong>za</strong>jednica je bila dosta kompaktna i svi su radili svoj posao sa<br />
entuzijazmom, u veoma skromnim uslovima i sa oskudnom opremom i bibliotekom.<br />
Iako su pojedini članovi kolektiva teško podnosili ljuljanje broda na terenu, išli su na<br />
more da obave potreban posao. Bili smo bez stanova, kao podstanari, ali puni ideala i<br />
vjerovanja u”bolje sutra”, svjesni da jedno društvo, čiji članovi nisu spremni na<br />
određena žrtvovanja, ne može ići napred, jer se novcem ne moze sve kupiti. Svjedoci<br />
toga smo i u sadašnjem vremenu.<br />
Ponekad su nam dolazili gosti-istraživači iz drugih instituta ili čak država da<br />
nas upoznaju i da podijele svoja iskustva sa nama. Sjećam se da je tako došao dr<br />
Umberto d`Ancona, poznati stručnjak iz Italije i održao predavanje; dr Pietro<br />
Paren<strong>za</strong>n takođe iz Italije, stručnjak <strong>za</strong> Mollusca, koji je čak i objavio neke <strong>za</strong>jedničke<br />
radove sa našim istraživačima. Mnogobrojni poznati istraživači su dolazili i iz<br />
Beograda.<br />
Kada danas pogledamo planove i rezultate istraživanja koje je Zavod <strong>za</strong><br />
<strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> u Kotoru realizovao, pada u oči da je bila obuhvaćena skoro<br />
cjelokupna tematika istraživanja <strong>mora</strong>, čak i u momentima kada realna istraživanja<br />
unutar pojedinih projekata nisu mogla <strong>za</strong>dovoljiti kompletno planirano istraživanje<br />
zbog nedostatka opreme i istraživačkog kadra. Moj prvi projekat je bio istraživanje<br />
11
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
bentosa Bokokotorskog <strong>za</strong>liva, planiran još ranije od strane dr Šoljana, (uzimanje<br />
bentosa na 100 tačaka u <strong>za</strong>livu) što je bio veoma obiman <strong>za</strong>datak. Uspješno sam ga<br />
obavio u saradnji sa prof. dr Helenom Gamulin-Bridom sa Sveučilista u Zagrebu,<br />
koja je došla jednom u Kotor na teren. Rezultati su bili objavljeni u časopisu<br />
Zavoda, “Studia Marina”. Dr Lepetić je razvio svoj sistem čeličnih parangala, koje<br />
smo spuštali u otvorenom moru ispred Bokokotorskog <strong>za</strong>liva, loveći ponekad i veoma<br />
velike ribe, kao sto se vidi iz priloženih fotografija sa brodu „Atlantis”.<br />
12
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
Prva terenska iskustva dr Gordana S. Karamana – ribarenje sa dubinskim parangalima<br />
Kako smo u početku imali samo taj mali brod- koču, uglavnom smo radili u<br />
Boki Kotorskoj, do tada skoro potpuno neistraženoj, i u okolnim obalnim vodama od<br />
Dubrovnika do Ulcinja. Mještani u Boki su često na nas gledali sa podozrenjem<br />
strahujući da ćemo mi , našim istraživanjima,da uništimo njihov riblji fond.<br />
Naravno da je bilo i raznih dogadjaja tokom plovidbi. Sjećam se da smo<br />
jednom uhvatili u mrežu jedan austrougarski torpedo; jednom smo se nasukali na<br />
Verigama kod svetionika, itd. Kako tada nije bilo frižidera na brodu, to smo pred<br />
svako isplovljavanje u lov parangalima ili kočarenje izvan Boke, dolazili brodom do<br />
Meljina, gdje smo kupovani velike štangle leda u jednoj fabrici leda koja je tamo<br />
postojala. Mješali smo ulovljenu ribu s ledom da se ne pokvari do dolaska u Kotor.<br />
Kotor je tada bilo relativno malo mjesto, sa dosta <strong>za</strong>puštenim starim gradom,<br />
pa se glavni život odvijao izvan zidina starog grada, posebno u kafani „Dojmi”ispred<br />
gradskih vrata i starog hotela „Fjord” u parku, gdje smo se mi momci uveče okupljali<br />
. To su bila jedina mjesta sa muzikom.<br />
I u tim oskudnim danima <strong>za</strong> cijelu zemlju, ipak je društvo našlo snage i načina<br />
da Zavod opremi najnužnijom opremom i brodom <strong>za</strong> rad, čak smo dobili i prve<br />
ehosondere <strong>za</strong> snimanje morskog dna i jata riba, u to vrijeme avangardu u ribolovu<br />
(brod Atlantis, <strong>za</strong>tim veliki brod Nemirna).<br />
Žalosno je da danas, kada smo ekonomski mnogo jači, <strong>Institut</strong> <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong><br />
<strong>mora</strong> opet nema odgovarajuće plovilo <strong>za</strong> istraživanja, već <strong>mora</strong> svaki put da<br />
unajmljuje strane brodove <strong>za</strong> obavljanje pojedinih poslova. U mnogom zemljama,<br />
upravo zbog visokih troškova održavanja broda, okeanografski brodovi su finansijski<br />
ve<strong>za</strong>ni <strong>za</strong> Ratnu mornaricu i njen budžet, obavljajući potrebne poslove i <strong>za</strong> njih i <strong>za</strong><br />
nauku.”<br />
13
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
Širenje osnovnog programa i prioriteti<br />
Krajem sedamdesetih godina u programu vidno mjesto <strong>za</strong>uzimaju hemijska i<br />
biohemijska istraživanja morskih organi<strong>za</strong>ma sa gledišta mogućnosti iskorišćavanja u<br />
savremenoj medicini i farmakologiji.<br />
I pored toga što su sve navedene discipline i specijalnosti obuhvaćene u<br />
osnovnoj koncepciji naučno-istraživačkog programa rada Zavoda, čak i u prvim<br />
godinama rada, a kasnije sve više, one ne <strong>za</strong>uzimaju ravnopravno mjesto u njegovoj<br />
ukupnoj djelatnosti.<br />
Prioritet, kako je već istaknuto, po obimu i značaju istraživanja, daje se onim<br />
programima, odnosno disciplinama, koje direktno ili indirektno utiču, ili mogu uticati<br />
u riješavanju određene i konkretne praktične komponente u mogućoj eksploataciji<br />
obnovljivih resursa <strong>mora</strong>, kao i unapređenju i <strong>za</strong>štiti istog.<br />
U to doba okeanografska nauka, koja obuhvata istraživanje <strong>mora</strong> u najširem<br />
smislu, bila je relativno mlada naučna disciplina na ovim prostorima.<br />
Poslije Drugog svjetskog rata ona se naglo i intenzivno razvija u svim<br />
primorskim zemljama svijeta, zbog naučnog i praktičnog interesa, pošto je već tada<br />
bilo jasno da će razvoj i opstanak čovječanstva, u suštini, najviše <strong>za</strong>visiti od<br />
korišćenja morskih resursa. Grade se čitave flote velikih i savremeno opremljenih<br />
brodova <strong>za</strong> kompleksna okeanografska istraživanja.<br />
Na Crnogorskom primorju do osnivanja Zavoda u Kotoru nije postojala<br />
nijedna naučna institucija ove vrste.<br />
Nakon osnivanja, Zavod je posjedovao istraživački brod „ATLANT“ a ubrzo<br />
poslije toga, izuzetno savremen i opremljen istraživački brod „NEMIRNA“.<br />
Istraživački brod „Nemirna“<br />
14
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
Ribarski leut „Istraživač“, adaptiran <strong>za</strong> terenska istraživanja u <strong>za</strong>livu i priobalnom<br />
dijelu<br />
Zbog ne<strong>za</strong>borava ovdje navodimo istorijski podatak da je 1922. godine u Tivtu<br />
osnovan Hidrografski ured (kasnije Hidrografski <strong>Institut</strong> Kraljevine Jugoslavije) koji<br />
naredne godine (1923.) prelazi u Dubrovnik, a 1929. godine u Split. Nakon Drugog<br />
svjetskog rata (1944. godine) navedena institucija se obnavlja i formira se<br />
„Hidrografski <strong>Institut</strong> Jugoslovenske Ratne Mornarice“.<br />
Marinska istraživanja koja su ranije vršena u tadašnjoj Jugoslaviji, odnosila su<br />
se pretežno na sjeverni i srednji Jadran. Južni Jadran, i pored svoje specifičnosti i<br />
interesantnosti, bio je u tom pogledu potpuno <strong>za</strong>postavljen.<br />
Sa osnivanjem Zavoda <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong>, na ovom dijelu južnog Jadrana, prvi<br />
put se vrše organizovana i planska hidrobiološka istraživanja.<br />
Organi<strong>za</strong>ciona gene<strong>za</strong> Zavoda - <strong>Institut</strong>a<br />
Od osnivanja do 1966. godine Zavod posluje kao samostalna naučnoistraživačka<br />
institucija, kada se integriše sa <strong>Institut</strong>om <strong>za</strong> biološka istraživanja iz<br />
Beograda. Od tada pa sve do kraja 1973. godine, Zavod posluje kao samostalna<br />
organi<strong>za</strong>ciona jedinica tog <strong>Institut</strong>a.<br />
Krajem 1973. godine dolazi do izdvajanja iz Biološkog <strong>Institut</strong>a iz Beograda, a<br />
istovremeno sa: Biološkim Zavodom iz Titograda, Medicinskim Zavodom iz<br />
Titograda, <strong>Institut</strong>om „Dr Simo Milošević“ iz Igala, formira se „<strong>Institut</strong> <strong>za</strong> biološka i<br />
medicinska istraživanja u Crnoj Gori (IBMI)“ sa sjedištem u Titogradu.<br />
Prvi direktor IBMI-a bio je prof. dr Srđan Hajduković, a <strong>za</strong>tim: dr Gordan Karaman,<br />
dr Danilo Kažić, dr Nikola Kovačević, dr Sreten Mandić i dr Božina Ivanović.<br />
15
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
Prof.dr Srđan Hajduković, kao direktor jedne od članica suosnivača, potpisuje<br />
Sporazum o udruživanju <strong>Institut</strong>a u Univerzitet „Veljko Vlahović“<br />
Prof. dr Božina Ivanović bio je jedan od naj<strong>za</strong>služnijih pojedinaca u Crnoj<br />
Gori <strong>za</strong> organi<strong>za</strong>ciju bioloških istraživanja, od formiranja Biološke stanice (kasnije<br />
Biološkog <strong>za</strong>voda na Skadarskom jezeru) preko rukovođenja <strong>Institut</strong>om <strong>za</strong> biološka i<br />
medicinska istraživanja i formiranja nastave biologije na PMF-u u Podgorici. Dugo<br />
godina vodio je resor prosvjete i nauke u Crnoj Gori i bio Predsjednik predsjedništva<br />
SR Crne Gore.<br />
Prof. dr Božina Ivanović (Predsjednik organi<strong>za</strong>cionog odbora) i Prof. dr Sreten<br />
Mandić u pauzi održavanja VII Kongresa biologa Jugoslavije u Budvi (1986)<br />
Neposredno poslije prve integracije (1966) u sklopu Zavoda formiraju se<br />
laboratorije <strong>za</strong>: istraživanje mozga, ekofiziologiju, biokibernetiku i molekularnu<br />
<strong>biologiju</strong>.<br />
16
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
Rukovodioci ovih laboratorija bili su spoljni saradnici Zavoda sa<br />
Beogradskog Univerziteta: Prof. dr Ljubiša Rakić, prof. dr Radoslav Anđus, prof. dr<br />
Zvonimir Damjanović i prof. dr Vladimir Glišin.<br />
Prof. dr Ljubiša Rakić<br />
Prof. dr Radoslav Anđus<br />
Prof. dr Zvonko Damjanović<br />
Prof. dr Vladimir Glišin<br />
Ove laboratorije rade u sklopu Zavoda, vodeći se kao odjeljenje<br />
„međunarodnih laboratorija“, sve do 1974. godine, kada se izdvajaju i organizuju u<br />
posebnu Osnovnu Organi<strong>za</strong>ciju Udruženog Rada (OOUR) u Zavod <strong>za</strong><br />
eksperimentalnu <strong>biologiju</strong> i medicinu, u sklopu već formiranog <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> biološka i<br />
medicinska istraživanja u Crnoj Gori (IBMI).<br />
Među navedenim laboratorijama, posebno se izdvaja Laboratorija <strong>za</strong><br />
istraživanje mozga, po programskoj koncepciji i intenzivnoj međunarodnoj saradnji.<br />
Formirana je 1966. godine na bazi više konsultacija sa međunarodnim naučnim<br />
institucijama i međunarodnim asocijacijama <strong>za</strong> istraživanje mozga UNESCO – a<br />
(IBRO, ICRO, ECRO).<br />
Osnovu <strong>za</strong> početak rada Laboratorije predstavljao je projekat „Neurološka osnova<br />
ponašanja“ (saradnja Univerziteta u Beogradu i Univerziteta u Kaliforniji – Los<br />
Angeles). Rukovodioci te saradnje bili su J. D. French i prof. dr Ljubiša Rakić.<br />
Pomenuti projekat se od 1968. godine u potpunosti realizuje u kotorskoj laboratoriji.<br />
U tom smislu, Laboratorija je imala ulogu da omogući istraživanja naših i stranih<br />
17
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
naučnika u Kotoru, i da organizuje više međunarodnih skupova i naučnih radionica <strong>za</strong><br />
naučnike iz zemlje i inostranstva.<br />
Ovom Laboratorijom, a kasnije Zavodom <strong>za</strong> eksperimentalnu <strong>biologiju</strong> i<br />
medicinu sve do integracije (1984.) u <strong>Institut</strong>, rukovodio je naučnim programom i bio<br />
direktor prof. dr Nikola Kovačević.<br />
Prof. dr Nikola Kovačević<br />
Ovom projektu i razvoju Laboratorije vremenom su se priključile i sledeće institucije:<br />
AN SSSR-a, <strong>Institut</strong> mozga – Moskva,<br />
<strong>Institut</strong> biologije razvića – Moskva,<br />
<strong>Institut</strong> evolucione fiziologije i biohemije – Sankt Peterburg;<br />
ČSSR- <strong>Institut</strong> <strong>za</strong> fiziologiju – Prag;<br />
AN Mađarske- Biološki <strong>Institut</strong> Tihani,<br />
Laboratorija <strong>za</strong> anatomiju i histologiju Semmelweis univerziteta Budimpešta;<br />
Engleska- Kraljevski <strong>Institut</strong> London – Laboratorija <strong>za</strong> morsku <strong>biologiju</strong> – Plymouth;<br />
Italija- <strong>Institut</strong> humane fiziologije, Bari;<br />
Preko 100 naučnika iz SAD-a, SSSR-a, Mađarske, Italije, Francuske,<br />
Engleske, Njemačke, Sudana i Kanade, učestvovalo je u eksperimentalnim<br />
istraživanjima Laboratorije u Kotoru u individualnom trajanju od jednog mjeseca do<br />
nekoliko godina.<br />
Laboratoriju su kao gosti posjetila 142 naučnika iz renomiranih inostranih<br />
institucija.<br />
Naučnici iz institucija bivše Jugoslavije (Beograd, Novi Sad, Zagreb,<br />
Ljubljana, Sarajevo, Niš i Priština) aktivno su sudjelovali u istraživačkom programu<br />
Kotorske laboratorije.<br />
18
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
Dr Lidija La<strong>za</strong>rević, laboratorija <strong>za</strong> istraživanje mozga<br />
Laboratorija je imala međunarodni naučni savjet još od 1971. godine koji je<br />
brojao 11 članova, na čelu sa predsjednikom J. D. French-om.<br />
Zahvaljujući Grantu Američke vlade i ugovorima o naučnoj saradnji Akademije<br />
Nauka, Laboratorija je u periodu sedamdesetih godina bila jedna od najopremljenijih<br />
u bivšoj Jugoslaviji, a možda i regionu, <strong>za</strong> oblast istraživanja nervnog sistema.<br />
Rezimirajući, kao rezultat aktivnosti i pomenute saradnje Laboratorija je publikovala<br />
oko 400 naučnih radova u renomiranim inostranim i domaćim časopisima.<br />
Ne<strong>za</strong>visno od ove Laboratorije, u okviru Zavoda u Kotoru funkcionisale su i<br />
Laboratorije <strong>za</strong> ekofiziologiju i Laboratorija <strong>za</strong> molekularnu <strong>biologiju</strong>, kao jedinice sa<br />
sopstvenim naučnim programom.<br />
U Laboratoriji <strong>za</strong> istraživanje mozga, pored dr Kovačevića kao rukovodioca,<br />
radili su tada mladi istraživači: Lidija La<strong>za</strong>rević, Ljubica Rogač, Milorad Gojković,<br />
Ivan Milošević, Vidoje Vukadinović, Đorđe Konjević i Amelija Kovačević kao stalni<br />
saradnici <strong>Institut</strong>a, koji su u međuvremenu sticali postupna naučna zvanja, sve do<br />
naučnih savjetnika.<br />
U Laboratoriji <strong>za</strong> molekularnu <strong>biologiju</strong>, svoju naučnu karijeru <strong>za</strong>počinju Nevenka<br />
Bajković i Sabera Ruždijić, sa nekoliko mladih saradnika iz Beograda, pod<br />
rukovodstvom prof. dr Vladimira Glišina i prof. dr Ane Savić.<br />
U Laboratoriji <strong>za</strong> ekofiziologiju, pod rukovodstvom prof. dr Radoslava Anđusa<br />
stasavaju mladi istraživači Branislav Mićković i Ilija Damjanović.<br />
19
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
Dr Branislav Mićković<br />
Mr Nevenka Bajković<br />
Dr Ilija Damjanović<br />
Istovremeno se Zavod <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> organizuje u posebnu Organi<strong>za</strong>ciju<br />
Udruženog Rada – Zavod <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> i okeanografiju (ZBMO).<br />
U okviru Zavoda <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong>, tada je formirana Laboratorija <strong>za</strong> mikro<strong>biologiju</strong>,<br />
pod rukovodstvom dr Bosiljke Ristanović, a u istoj je godinama radio mr Branislav<br />
Stjepčević, koji je, nakon odlaska iz <strong>Institut</strong>a, <strong>za</strong>držao status spoljnjeg saradnika.<br />
Mr Branislav Stjepčević<br />
20
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
Narednih deset godina, u Kotoru će u istoj zgradi, poslovati dva navedena<br />
Zavoda kao posebne organi<strong>za</strong>cione jedinice, da bi se 1984. godine konačno<br />
integrisali, voljom radnih ljudi, u jedinstvenu naučno-nastavnu instituciju –<br />
INSTITUT ZA BIOLOGIJU MORA, pod čijim nazivom i danas posluje, u sastavu<br />
Univerziteta Crne Gore, kao njegova posebna jedinica.<br />
Programska koncepcija ZBMO u tom periodu, bila je skoncentrisana oko tri oblasti:<br />
a.) Biološka, ekološka, taksonomska i hidrografska proučavanja života u moru i<br />
problemi racionalne eksploatacije prirodnih resursa u morskom ekosistemu<br />
južnog Jadrana i održivi razvoj.<br />
b.) Marikultura i problemi vještačke fertili<strong>za</strong>cije nekih ekonomski važnih vrsta<br />
riba i jestivih beskičmenjaka;<br />
c.) Zaštita i unapređenje životne sredine u južnojadranskoj regiji Jugoslavije.<br />
U okviru ove tri oblasti ostvaruje se cjelokupna djelatnost naučno-istraživačkog rada<br />
Zavoda, tj. svi programi, osnosno istraživački projekti izvedeni su iz tih oblasti.<br />
Prve godine rada karakteriše usitnjenost istraživačkih tema, da bi se kasnije prišlo<br />
objedinjavanju u tzv. „makroprojekte“, čija se reali<strong>za</strong>cija odvijala kroz timski rad.<br />
Preko <strong>za</strong>jedničkih makroprojekata i uključivanja Zavoda u njihovu reali<strong>za</strong>ciju, <strong>za</strong><br />
područje južnog Jadrana, vrlo rano je ostvarena plodna međurepublička saradnja.<br />
Kroz tu saradnju realizovani su projekti od opšteg jugoslovenskog interesa, kao:<br />
♦ Organska produkcija morskih ekosistema;<br />
♦ Biocenotička istraživanja i idioekologija privredno važnih vrsta Jadrana;<br />
♦ Zaštita i unapređenje životne sredine u jadranskoj regiji Jugoslavije.<br />
Takođe se razvija intenzivna međunarodna saradnja. Potpisan je protokol o<br />
saradnji sa Saveznim <strong>Institut</strong>om <strong>za</strong> ribarstvo i saveznim <strong>Institut</strong>om <strong>za</strong> biološka<br />
istraživanja iz Hamburga (SR Njemačka) o kooperativnoj saradnji na reali<strong>za</strong>ciji četiri<br />
projekta iz oblasti marikulture i hematološko-parazitoloških istraživanja.<br />
U dijelu navedenih programa značajan doprinos dali su ,nažalost, rano preminuli<br />
saradnici <strong>Institut</strong>a – bračni par Bosiljka i Karlo Merker, Savan Milojević i ronilac<br />
Tomislav Kovačević.<br />
Mr Bosiljka Poček-Merker i Mr Karlo Merker<br />
21
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
Prof. Dr Savan Milojević<br />
Tomislav Kovačević<br />
Uspostavljena je saradnja sa <strong>Institut</strong>om <strong>za</strong> fiziološku hemiju Medicinskog<br />
fakulteta Univerziteta u Majncu (SR Njemačka), iz oblasti izolovanja bioaktivnih<br />
jedinjenja iz morskih organi<strong>za</strong>ma Crnogorskog primorja, <strong>za</strong> potrebe savremene<br />
medicine i farmakologije.<br />
Sa fakultetom <strong>za</strong> komparativnu parazitologiju i patologiju Univerziteta iz Monpeljea<br />
(Francuska), otpočeta je plodna saradnja na faunističko-ekološkim proučavanjima<br />
parazita i patogenih organi<strong>za</strong>ma i uporedna istraživanja zdravstvenog stanja riba i<br />
jestivih beskičmenjaka od značaja <strong>za</strong> marikulturu i ribarsku privredu u južnom<br />
Jadranu.<br />
Saradnici <strong>Institut</strong>a (Mandić i Radujković sa prof J. P. Quignard-om iz Monpeljea<br />
22
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
Naučni skup održan povodom obilježavanja dvadesete godišnjice Zavoda<br />
Do katastrofalnog zemljotresa (1979. godine), koji je teško pogodio Kotor a i<br />
zgradu Zavoda, svake godine, studenti <strong>za</strong>vršnih godina biologije sa Univerziteta iz<br />
Beograda, Sarajeva, Novog Sada, Skoplja, Prištine, kao i Pedagoške Akademije iz<br />
Nikšića, obavljali su, po programu Zavoda, višednevnu praksu (terenski i<br />
laboratorijski rad), iz marinske biologije, ekologije i okeanografije.<br />
U posljednjem periodu terenska i laboratorijska nastava u <strong>Institut</strong>u, održava se <strong>za</strong><br />
studente biologije sa Univerziteta Beograd, Novi Sad, Kragujevac, Podgorica i Banja<br />
Luka.<br />
Najintenzivnija saradnja iz oblasti nastave, a posebno iz oblasti usavršavanja naučnog<br />
podmladka iz <strong>Institut</strong>a (magistarske i doktorske teze) odvija se sa Biološkim<br />
fakultetom u Beogradu, <strong>za</strong> šta se najviše <strong>za</strong>lagao dugogodišnji dekan i šef Katedre <strong>za</strong><br />
ekologiju životinja ovog Fakulteta prof. dr. Ivica Radović. U svojstvu mentora i/ili<br />
člana Komisija <strong>za</strong> pregled, ocjenu i odbranu bio je uključen u izradu ni<strong>za</strong><br />
specijalističkih radova, magistarskih te<strong>za</strong> i doktorskih disertacija sadašnjih saradnika<br />
<strong>Institut</strong>a. Želimo ovdje naglasiti da je prof.dr Ivica Radović rođen u Risnu 19<strong>50</strong>.<br />
godine. Odrastao je u Kotoru gde je <strong>za</strong>vršio osnovnu školu i gimnaziju. Kao<br />
stipendista SO Kotor 1968. godine upisao se na studije biologije na tadašnjem<br />
Prirodno-matematičkom fakultetu u Beogradu, sa željom da se nakon <strong>za</strong>vršenih<br />
studija vrati u Kotor i radi upravo u <strong>Institut</strong>u. No kao odličan student neposredno po<br />
diplomiranju 1972. godine biva <strong>za</strong>poslen kao asistent na samom Fakultetu i tako<br />
umjesto u <strong>Institut</strong>u <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> <strong>za</strong>počinje svoju nastavničku i naučnu karijeru u<br />
oblasti bioloških nauka na Univerzitetu u Beogradu. Tokom svoje cjelokupne karijere<br />
kroz niz studija i radova u oblasti sistematike, ekologije i <strong>za</strong>štite životne sredine prije<br />
svega <strong>za</strong>štite, vrednovanja i održivog korišćenja fascinantne biološke raznovrsnosti<br />
marinskih, slatkovodnih i kopnenih ekositema ostaje trajno ve<strong>za</strong>n <strong>za</strong> svoju Boku<br />
Kotorsku i Crnu Goru.<br />
23
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
Prof. dr Ivica Radović<br />
Saradnju sa Univerzitetom u Kragujevcu <strong>za</strong>počeo je, nažalost, rano preminuli profesor<br />
Radoslav Žikić, ali se ista i dalje intenzivno nastavlja.<br />
Prof. dr Radoslav Žikić<br />
Saradnja <strong>Institut</strong>a sa PMF-om, odnosno njegovim studijskim programom<br />
biologije iz Podgorice sprovodi se od samog osnivanja nastave, dakle punih 20<br />
godina, pošto <strong>Institut</strong> predstavlja naučnu i dio nastavne baze tog fakulteta, što<br />
posebno podržava prof. dr Vladimir Pešić.<br />
Prof dr Vladimir Pešić<br />
Dr Zlatko Bulić<br />
U nastavi studijskog programa biologije na PMF-u u Podgorici, od osnivanja<br />
pa sve do stasavanja studenata toga programa, u nastavna zvanja značajan doprinos<br />
dali su stalni saradnici Isntituta: dr Nikola Kovačević, dr Lidija La<strong>za</strong>rević, dr Dušan<br />
24
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
Vukanić, dr Sreten Mandić, dr Ivica Milošević, dr Nenad Vuksanović, dok je<br />
dugogodišnji saradnik <strong>Institut</strong>a dr Branko Radujković prešao u stalni radni odnos na<br />
navedeni Studijski program PMF-a u Podgorici.<br />
Od republičkih ustanova <strong>Institut</strong> (Zavod) tokom svog postojanja, vrlo<br />
uspješno, sarađuje sa Zavodom <strong>za</strong> <strong>za</strong>štitu prirode Crne Gore, pošto su obje institucije<br />
osnovane 1961. godine, a ove su jeseni na Žabljaku i u Kotoru svečano i radno<br />
obilježili svoje jubilarne godišnjice. U <strong>za</strong>dnjem višegodišnjem periodu poseban pečat<br />
i intenzitet saradnje od strane Zavoda <strong>za</strong> <strong>za</strong>štitu prirode daje direktor te institucije dr.<br />
Zlatko Bulić sa svojim saradnicima.<br />
Takođe ističemo saradnju sa Prirodnjačkim muzejom, Centrom <strong>za</strong> ekotoksikološka<br />
istraživanja, Hidrometeorološkim <strong>za</strong>vodom, Geološkim <strong>za</strong>vodom, Crnogorskom<br />
akademijom nauka i umjetnosti i svakako sa resornim ministarstvima.<br />
Prof. dr Nenad Vuksanović i prof. dr Radoslav Žikić sa studentima nakon terenskog<br />
rada (na ostrvu Gospa od Škrpjela)<br />
Spoljni saradnici <strong>Institut</strong>a prof .dr Stanka Filipović i prof. dr Vukić Pulević sa S.<br />
Mandićem (na Žabljaku, septembra 2001. godine, povodom obilježavanja 10-to<br />
godišnjice ekološke države)<br />
25
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
Za studente biologije sa različitih Univerziteta u <strong>Institut</strong>u se obavljaju višednevne<br />
terenske i laboratorijske vježbe<br />
26
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
Izdavačka djelatnost <strong>Institut</strong>a<br />
Od posebno značajnih perioda u radu i razvoju Zavoda smatra se 1965.<br />
godina, po početku izdavačke djelatnosti, kada je pripremljen i objavljen prvi broj<br />
sopstvenog naučnog časopisa „STUDIA MARINA“.<br />
Od te godine pa sve do danas, sa određenim diskontinuitetom, izlazi navedeni časopis<br />
u kome se objavljuju originalni naučni radovi iz osnovne djelatnosti rada Zavoda i<br />
srodnih disciplina.<br />
Časopis “Studia Marina”<br />
Redakciju časopisa čine, osim naučnih radnika Zavoda, poznati naučnici iz oblasti<br />
našeg rada iz zemlje i inostranstva.<br />
Ukupno je štampano 25 volumena, sa ukupno 104 rada i 3 Monografije.<br />
Glavni urednici časopisa bili su: dr Jovan Stjepčević, dr Branko Radujković, dr<br />
Slobodan Regner i sada, dr Nenad Vuksanović.<br />
Dr Jovan Stjepćević<br />
Prof .dr Branko Radujković<br />
Dr Slobodan Regner<br />
Dr Nenad Vuksanović<br />
27
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
Razmjena časopisa vrši se sa velikim brojem naučnih institucija u zemlji i svijetu.<br />
~ ~ ~<br />
Svakako da je, nakon zemljotresa, došlo do izvjesne stagnacije u radu<br />
Zavoda, ali je relativno brzo (1984), nakon integracije dva Zavoda (Zavoda <strong>za</strong><br />
<strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> i okeanografiju i Zavoda <strong>za</strong> eksperimentalnu <strong>biologiju</strong> i medicinu) u<br />
jednu organi<strong>za</strong>ciju – <strong>Institut</strong> <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong>, došlo do intenziviranja domaće i<br />
međunarodne saradnje, reali<strong>za</strong>cijom većeg broja projekata od regionalnog,<br />
republičkog i saveznog značaja.<br />
Krajem osamdesetih godina prošlog vijeka rad <strong>Institut</strong>a posebno je obilježila<br />
reali<strong>za</strong>cija makroprojekta „Istraživanje, korišćenje i <strong>za</strong>štita Jadranskog <strong>mora</strong>“ – OSI<br />
267, na kome je učestvovalo oko 160 eksperata iz tadašnje SFRJ. Koordinator<br />
Projekta bio je <strong>Institut</strong> „Ruđer Bošković“ iz Zagreba, a finansijer Savezni fond <strong>za</strong><br />
nauku i tehnologiju.<br />
Najteži period u radu Zavoda – <strong>Institut</strong>a je poslednja decenija prošlog vijeka, ali i u<br />
takvim dobro poznatim uslovima, naučno istraživački rad i druge aktivnosti iz<br />
programa rada, nisu prekidane, o čemu najbolje govore urađeni i elaborirani naučno<br />
istraživački projekti, objavljeni radovi i kadrovsko podmlađivanje.<br />
To je vrijeme proglašenja Crne Gore ekološkom državom, kao i početak rada<br />
studijskog programa Biologije na PMF-u u Podgorici, u čijim je aktivnostima <strong>Institut</strong><br />
dao značajan doprinos, a posebno u nastavi iz oblasti svojih specijalnosti.<br />
NAUČNO-ISTRAŽIVAČKI PROJEKTI ZAVODA – INSTITUTA U<br />
PERIODU 1970. - 2011. god.<br />
O naučno-istraživačkoj djelatnosti Zavoda – <strong>Institut</strong>a, u minulom periodu,<br />
najbolje potvrđuju naučno-istraživački projekti (njihova koncepcija, atraktivnost,<br />
rukovođenje, finansiranje i elaboracija) uz napomenu da je iz rezultata navedenih<br />
projekata objavljen veliki broj naučnih i stručnih radova u poznatim domaćim i<br />
međunarodnim naučnim i stručnim časopisima, uključujući i „Studia Marinu“.<br />
Želimo da naglasimo da je Zavod – <strong>Institut</strong> u čitavom periodu svoga rada, finansijski<br />
bio oslonjen i maksimalno podržavan, prema postojećim uslovima, od strane Fonda,<br />
SIZ-a, Sektora i sada Ministarstva <strong>za</strong> nauku Vlade Crne Gore.<br />
Najodgovorniji pojedinci, odnosno rukovodioci navedenih institucija bili su: Marko<br />
Rolović, dr. Ksenija Miranović, Prof. dr. Radomir Vukasojević, Prof. dr. Radoš<br />
Bulatović, Prof. dr. Božidar Šekularac, Mr. Slobodanka Koprivica, Prof. dr. Igor<br />
Radusinović i sada Prof. dr. Sonja Vlahović, Ministar nauke u Vladi Crne Gore.<br />
Samostalni savjetnici navedenim rukovodiocima bili su: Miladin Vučković, Milo<br />
Knežević, Zorica Ulićević i Smilja Prelević, koja je sada sekretar <strong>za</strong> nauku u<br />
navedenom Ministarstvu.<br />
28
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
Popis projekata sa osnovnim podacima:<br />
OPSTANAK I RASTENJE GAJENIH DAGNJI I KAMENICA NA RAZNIM<br />
LOKALITETIMA BOKOKOTORSKOG ZALIVA U ODNOSU NA BIOTSKE I<br />
ABIOTSKE FAKTORE SREDINE<br />
Rukovodilac projekta: Dr Jovan Stjepčević<br />
Ugovoreni rok: 1970/1970.<br />
Finansijer: Republički fond <strong>za</strong> naučni rad CG<br />
STANJE, DISTRIBUCIJA I SEZONSKA DINAMIKA IHTIOBENTOSA U<br />
JUŽNOM JADRANU I MOGUĆNOSTI NJIHOVE EKSPLOATACIJE<br />
Rukovodilac projekta: Dr Vladimir Lepetić<br />
Ugovoreni rok: 1970/1971.<br />
Finansijer: Republički fond <strong>za</strong> naučni rad CG<br />
FLORA I FAUNA JUGOSLAVIJE JADRANSKOG MORA<br />
Rukovodilac projekta: Jugoslovenski projekat, veći broj istraživača iz bivših<br />
Republika<br />
Ugovoreni rok: 1970/1971.<br />
Finansijer: Savezno ministarstvo <strong>za</strong> nauku SFRJ<br />
BIOCENOTIČNA ISTRAŽIVANJA KARAKTERISTIČNIH ŽIVOTNIH<br />
ZAJEDNICA I IDIOEKOLOGIJA PRIVREDNO VAŽNIH VRSTA<br />
Rukovodilac projekta: Dr Jovan Stjepčević<br />
Ugovoreni rok: 1970/1971.<br />
Finansijer: Republički fond <strong>za</strong> naučni rad CG<br />
PRONALAŽENJE NOVIH RIBOLOVNIH PODRUČJA PRIDNENE RIBE U<br />
JUŽNOM JADRANU<br />
Rukovodilac projekta: Dr Vladimir Lepetić<br />
Ugovoreni rok: 1970/1973.<br />
Finansijer: Republički fond <strong>za</strong> naučni rad CG<br />
EKOLOGIJA OSLIĆA U JUŽNOM JADRANU (MERLUCCIUS-OSLIĆ)<br />
Rukovodilac projekta: Dr Vladimir Lepetić<br />
Ugovoreni rok: 1970/1973.<br />
Finansijer: Republički fond <strong>za</strong> naučni rad CG<br />
KVALITATIVNA I KVANTITATIVNA ISTRAŽIVANJA PENEIDA JUŽNOG<br />
JADRANA I OCJENA MOGUĆNOSTI PRAKTIČNE EKSPLOATACIJE<br />
Rukovodilac projekta: Mr Bosiljka Merker-Poček<br />
Ugovoreni rok: 1970/1973.<br />
Finansijer: Republički fond <strong>za</strong> naučni rad CG<br />
KVALITATIVNA I KVANTITATIVNA ISTRAŽIVANJA BIVALVIA<br />
BOKOKOTORSKOG ZALIVA I OTVORENOG DIJELA ISPRED ZALIVA I<br />
NJEGOVO ZNAČENJE U BENTOSKIM BIOCENOZAMA<br />
Rukovodilac projekta: Dr Jovan Stjepčević<br />
29
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
Ugovoreni rok: 1970/1973.<br />
Finansijer: Republički fond <strong>za</strong> naučni rad CG<br />
NEUROLOŠKA OSNOVA PONAŠANJA<br />
Rukovodilac projekta: Dr Nikola Kovačević<br />
Ugovoreni rok: 1970/1987.<br />
Finansijer: Republički fond <strong>za</strong> naučni rad CG<br />
PLANKTONSKA PRODUKCIJA JUŽNOG JADRANA<br />
Rukovodilac projekta: Dr Dušan Vukanić<br />
Ugovoreni rok: 1971/1976.<br />
Finansijer: Republički fond <strong>za</strong> naučni rad CG<br />
FIZIOLOŠKO-EKOLOŠKE KARAKTERISTIKE MIKROBNIH POPULACIJA U<br />
JUŽNOM JADRANU<br />
Rukovodilac projekta: Dr Bosiljka Ristanović<br />
Ugovoreni rok: 1971/1978.<br />
Finansijer: Republički fond <strong>za</strong> naučni rad CG<br />
KVALITATIVNA I KVANTITATIVNA BIOLOŠKA PROUČAVANJA<br />
CRUSTACEA KAO NAJVAŽNIJE KOMPONENTE U ISHRANI BENTOSKIH<br />
RIBA<br />
Rukovodilac projekta: Dr Gordan Karaman<br />
Ugovoreni rok: 1972/1972.<br />
Finansijer: Republički fond <strong>za</strong> naučni rad CG<br />
BIOLOŠKA ISTAŽIVANJA BENTOSKIH POPULACIJA<br />
Rukovodilac projekta: Dr Jovan Stjepčević<br />
Ugovoreni rok: 1972/1975.<br />
Finansijer: Republički fond <strong>za</strong> naučni rad CG<br />
MOLEKULARNA DIFERENCIJACIJA ĆELIJE<br />
Rukovodilac projekta: Dr Vladimir Glišin<br />
Ugovoreni rok: 1973/1973.<br />
Finansijer: Zajednica <strong>za</strong> naučni rad CG<br />
NEKE KOMPONENTE IZ LANCA ISHRANE NA KARAKTERISTIČNIM<br />
PODRUČJIMA U JUŽNOM JADRANU<br />
Rukovodilac projekta: Dr Jovan Stjepčević<br />
Ugovoreni rok: 1973/1977.<br />
Finansijer: Zajednica <strong>za</strong> naučni rad CG<br />
ZAŠTITA ČOVJEKOVE SREDINE U JADRANSKOJ REGIJI JUGOSLAVIJE<br />
Rukovodilac projekta: Dr Bosiljka Ristanović<br />
Ugovoreni rok: 1974/1974.<br />
Finansijer: odobrena pomoć <strong>za</strong> saradnju na nivou Jugoslavije<br />
VJEŠTAČKA FERTILIZACIJA I MARIKULTURA NEKIH EKONOMSKI<br />
VAŽNIH VRSTA MORSKIH ORGANIZAMA (Međunarodni projekat sa Biološkim<br />
institutom iz Hamburga)<br />
30
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
Rukovodilac projekta: Dr Radoslav Anđus<br />
Ugovoreni rok: 1974/1989.<br />
Finansijer: Fondovi <strong>za</strong> nauku iz SR Njemačke<br />
BIOKIBERNETSKI MODEL-SISTEMI<br />
Rukovodilac projekta: Dr Zvonimir Damjanović<br />
Ugovoreni rok: 1975/1977.<br />
Finansijer: Savezno ministarstvo <strong>za</strong> nauku SFRJ<br />
UPOREDNE MORFOLOŠKE STUDIJE ODNOSA VIZUELNOG SISTEMA I<br />
TELENCEFALIČNIH STRUKTURA<br />
Rukovodilac projekta: Dr Ljubiša Rakić<br />
Ugovoreni rok: 1976/1977.<br />
Finansijer: Fondovi <strong>za</strong> nauku iz SAD<br />
ISTRAŽIVANJE POJAVE ŽUTE VODE U KOTORSKOM ZALIVU<br />
Rukovodilac projekta: Dr Dušan Vukanić<br />
Ugovoreni rok: 1976/1978.<br />
Finansijer: SIZ <strong>za</strong> naučnu djelatnost SRCG<br />
NEUROTRANSMITERI I FUNKCIONALNA AKTIVNOST U CNS<br />
Rukovodilac projekta: Dr Vidoje Vukadinović<br />
Ugovoreni rok: 1976/1978.<br />
Finansijer: Fondovi <strong>za</strong> nauku iz SAD<br />
IDIOEKOLOŠKE KARAKTERISTIKE DEKAPODNIH RAKOVA JUŽNOG<br />
JADRANA S POSEBNIM OSVRTOM NA EKONOMSKI VAŽNE VRSTE I<br />
MOGUĆNOST NJIHOVE EKSPLOATACIJE<br />
Rukovodilac projekta: Mr Bosiljka Merker-Poček<br />
Ugovoreni rok: 1976/1980.<br />
Finansijer: SIZ <strong>za</strong> naučnu djelatnost SRCG<br />
GENETSKA OSNOVA RAZVIĆA MOZGA<br />
Rukovodilac projekta: Dr Vladimir Glišin<br />
Ugovoreni rok: 1976/1980.<br />
Finansijer: Međunarodni fondovi<br />
KONTROLA I PROCJENA IHTIOBENTOSA I JESTIVIH AVERTEBRATA<br />
CEPHALOPODA U OTVORENOM LITORALNOM PODRUČJU CRNE GORE<br />
Rukovodilac projekta: Dr Karlo Merker<br />
Ugovoreni rok: 1977/1979.<br />
Finansijer: SIZ <strong>za</strong> naučnu djelatnost SRCG<br />
BIOGENEZA MITOHONDRIJA (UPOREDNA ISTRAŽIVANJA STRUKTURE I<br />
FUNKCIJE JEDARNIH I CITOPLAZMATIČNIH GENA)<br />
Rukovodilac projekta: Dr Ana Savić<br />
Ugovoreni rok: 1977/1982.<br />
Finansijer: SIZ <strong>za</strong> naučnu djelatnost SRCG<br />
31
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
BIOEKOLOŠKA, HEMIJSKA I BIOHEMIJSKA PROUČAVANJA NEKIH<br />
BILJNIH I ŽIVOTINJSKIH MORSKIH ORGANIZAMA SA GLEDIŠTA<br />
SAVREMENE MEDICINE I FARMAKOLOGIJE<br />
Rukovodilac projekta: Dr Miroslav Gašić<br />
Ugovoreni rok: 1977/1983.<br />
Finansijer: Fondovi <strong>za</strong> nauku SR Njemačke<br />
EKOLOŠKA I BIOCENOLOŠKA ISTRAŽIVANJA CEOBIONATA<br />
LITORALNOG JUŽNOG JADRANA S POSEBNIM OSVRTOM NA<br />
EKONOMSKI VAŽNE VRSTE<br />
Rukovodilac projekta: Dr Jovan Stjepčević<br />
Ugovoreni rok: 1978/1982.<br />
Finansijer: SIZ <strong>za</strong> naučnu djelatnost SRCG<br />
PROUČAVANJE SISTEMATIKE, BIONOMIJE I EKOLOGIJE FAUNE<br />
CEPHALOPODA U JUŽNOM JADRANU<br />
Rukovodilac projekta: Dr Sreten Mandić<br />
Ugovoreni rok: 1979/1981.<br />
Finansijer: SIZ <strong>za</strong> naučnu djelatnost SRCG<br />
EKOFIZIOLOŠKI MEHANIZMI OTPORNOSTI ORGANIZAMA NA<br />
EKSTREMNE USLOVE SREDINE<br />
Rukovodilac projekta: Dr Radoslav Anđus<br />
Ugovoreni rok: 1979/1983.<br />
Finansijer: SIZ <strong>za</strong> naučnu djelatnost SRCG<br />
NEUROBIOLOŠKA I KLINIČKA STUDIJA REGULATORNIH FUNKCIJA U<br />
CNS<br />
Rukovodilac projekta: Dr Ljubiša Rakić<br />
Ugovoreni rok: 1979/1983.<br />
Finansijer: SIZ <strong>za</strong> naučnu djelatnost SRCG<br />
NEUROLOŠKA I KLINIČKA STUDIJA REGULATORNIH FUNKCIJA U CNS<br />
Rukovodilac projekta: Dr Ljubiša Rakić<br />
Ugovoreni rok: 1980/1983.<br />
Finansijer: SIZ <strong>za</strong> naučnu djelatnost SRCG<br />
BIOLOŠKO-EKOLOŠKA ISTRAŽIVANJA BAKTERIOFITO-<br />
ZOOPLANKTONSKIH ŽIVOTNIH ZAJEDNICA U JUŽNOM JADRANU<br />
Rukovodilac projekta: Dr Dušan Vukanić<br />
Ugovoreni rok: 1980/1984.<br />
Finansijer: SIZ <strong>za</strong> naučnu djelatnost SRCG<br />
ĆELIJSKA KOMUNIKACIJA SA POSEBNIM ASPEKTOM RAZVIĆA MOZGA<br />
Rukovodilac projekta: Dr Ljubiša Rakić<br />
Ugovoreni rok: 1981/1981.<br />
Finansijer: SIZ <strong>za</strong> naučnu djelatnost SRCG<br />
32
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
FAUNISTIČKO-EKOLOŠKA PROUČAVANJA PARAZITA I PATOGENIH<br />
ORGANIZAMA I UPOREDNA ISTRAŽIVANJA ZDRAVSTVENOG STANJA<br />
RIBA I JESTIVIH BESKIČMENJAKA ZNAČAJNIH ZA MARIKULTURU I<br />
RIBARSKU PRIVREDU<br />
Rukovodilac projekta: Dr Žarko Savin<br />
Ugovoreni rok: 1981/1985.<br />
Finansijer: SIZ <strong>za</strong> naučnu djelatnost SRCG<br />
MOLEKULARNO-BIOLOŠKA ISTRAŽIVANJA U EMBRIOLOGIJI<br />
Rukovodilac projekta: Dr Ana Savić<br />
Ugovoreni rok: 1981/1985.<br />
Finansijer: SIZ <strong>za</strong> naučnu djelatnost SRCG<br />
INTERCELULARNA KOMUNIKACIJA I RAZVIĆE NERVNOG SISTEMA<br />
Rukovodilac projekta: Dr Predrag Milošević<br />
Ugovoreni rok: 1982/1982.<br />
Finansijer: SIZ <strong>za</strong> naučnu djelatnost SRCG<br />
KVALITATIVNA EVALUACIJA DEJSTVA ELEKTROMAGNETNOG<br />
ZRAČENJA NA ORGAN VIDA<br />
Rukovodilac projekta: Dr Đorđije Konjević<br />
Ugovoreni rok: 1982/1984.<br />
Finansijer: SIZ <strong>za</strong> naučnu djelatnost SRCG<br />
ISPITIVANJE PRIRODNOG FAKTORA IGALA (MORE, BLATO, MINERALNA<br />
VODA) SA GLEDIŠTA PRIMIJENJENE MEDICINE<br />
Rukovodilac projekta: Dr Sreten Mandić<br />
Ugovoreni rok: 1982/1984.<br />
Finansijer: Fond <strong>za</strong> obnovu i razvoj od zemljotresa<br />
UPOREDNA ISTRAŽIVANJA STRUKTURE I FUNKCIJE JEDARNIH I<br />
CITOPLAZMATIČNIH GENA<br />
Rukovodilac projekta: Dr Ana Savić<br />
Ugovoreni rok: 1982/1984.<br />
Finansijer: SIZ <strong>za</strong> naučnu djelatnost SRCG<br />
KVALITATIVNO-KVANTITATIVNA ANALIZA DISTRIBUCIJE JEGULJE<br />
(ANGUILLA ANGUILLA L.) NA PODRUČJU PORT-MILENE, ULCINJSKE<br />
KNETE, UŠĆA BOJANE I ŠASKOG JEZERA<br />
Rukovodilac projekta: Dr Draga Janković<br />
Ugovoreni rok: 1982/1986.<br />
Finansijer: SIZ <strong>za</strong> naučnu djelatnost SRCG<br />
NEUROLOŠKA OSNOVA PONAŠANJA I NJEGOVE REGULATORNE<br />
FUNKCIJE<br />
Rukovodilac projekta: Dr Nikola Kovačević<br />
Ugovoreni rok: 1982/1986.<br />
Finansijer: SIZ <strong>za</strong> naučnu djelatnost SRCG<br />
33
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
INTERCELULARNA KOMUNIKACIJA I RAZVIĆE NERVNOG SISTEMA<br />
Rukovodilac projekta: Dr Nikola Kovačević<br />
Ugovoreni rok: 1982/1986.<br />
Finansijer: SIZ <strong>za</strong> naučnu djelatnost SRCG<br />
NEUROLOŠKA OSNOVA PONAŠANJA I NJEGOVE REGULATORNE<br />
FUNKCIJE<br />
Rukovodilac projekta: Dr Nikola Kovačević<br />
Ugovoreni rok: 1982/1986.<br />
Finansijer: SIZ <strong>za</strong> naučnu djelatnost SRCG<br />
BOKOKOTORSKI ZALIV I NJEGOV ŽIVI SVIJET<br />
Rukovodilac projekta: Dr Sreten Mandić<br />
Ugovoreni rok: 1983/1991.<br />
Finansijer: SIZ <strong>za</strong> naučnu djelatnost SRCG<br />
EKONOMSKI ZNAČAJ, MOGUĆNOST EKSPLOATACIJE I AKVAKULTURE<br />
RIBLJIH VRSTA IZ FAMILIJE MUGILIDAE-CIPOLI<br />
Rukovodilac projekta: Dr Sreten Mandić<br />
Ugovoreni rok: 1984/1986.<br />
Finansijer: SIZ <strong>za</strong> naučnu djelatnost SRCG<br />
KOMPARATIVNA ISPITIVANJA KRVNO-MOŽDANE BARIJERE I<br />
REGULACIJE NERVNE MIKROSREDINE U MORSKIH ORGANIZAMA<br />
Rukovodilac projekta: Dr Lidija La<strong>za</strong>rević<br />
Ugovoreni rok: 1985/1989.<br />
Finansijer: SIZ <strong>za</strong> naučnu djelatnost SRCG<br />
EKSPERIMENTALNA I KLINIČKA IZUČAVANJA EFEKATA ELEKTRIČNE<br />
STIMULACIJE<br />
Rukovodilac projekta: Dr Đorđije Konjević<br />
Ugovoreni rok: 1985/1989.<br />
Finansijer: SIZ <strong>za</strong> naučnu djelatnost SRCG<br />
PSIHOFIZIČKA I PSIHOFIZIOLOŠKA ISTRAŽIVANJA PERCEPCIJE<br />
SVJETLOSTI U DOMENU DISKRETNIH KOLORNIH SMJEŠA<br />
Rukovodilac projekta: Dr Zvonimir Damjanović<br />
Ugovoreni rok: 1987/1989.<br />
Finansijer: SIZ <strong>za</strong> naučnu djelatnost SRCG<br />
IZOLOVANJE, HEMIJSKA I BIOHEMIJSKA KARAKTERIZACIJA PRIRODNIH<br />
PROIZVODA IZ MORSKIH ORGANIZAMA<br />
Rukovodilac projekta: Dr Zoran Kljajić<br />
Ugovoreni rok: 1987/1991.<br />
Finansijer: SIZ <strong>za</strong> naučnu djelatnost SRCG<br />
PROUČAVANJE PARAZITSKIH I DRUGIH OBOLJENJA MORSKIH I<br />
MIGRATORNIH VRSTA RIBA, RAKOVA I ŠKOLJAKA RADI UTVRĐIVANJA<br />
PREVENTIVE, PROFILAKSE I TERAPIJE U MARIKULTURI<br />
34
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
Rukovodilac projekta: prof. Dr Branko Radujković<br />
Ugovoreni rok: 1987/1991.<br />
Finansijer: SIZ <strong>za</strong> naučnu djelatnost SRCG<br />
NEUROLOŠKA ISTRAŽIVANJA MEHANIZAMA FIZIOLOŠKIH PROCESA<br />
Rukovodilac projekta: Dr Nikola Kovačević<br />
Ugovoreni rok: 1988/1992.<br />
Finansijer: SIZ <strong>za</strong> naučnu djelatnost SRCG<br />
BIOEKOLOŠKE KARAKTERISTIKE CRNOGORSKOG PRIMORJA S CILJEM<br />
RAZVOJA MARIKULTURE<br />
Rukovodilac projekta: Dr Sreten Mandić<br />
Ugovoreni rok: 1992/1994.<br />
Finansijer: Ministarstvo prosvjete i nauke RCG<br />
ISTRAŽIVANJE PLANKTONA U JUŽNOM JADRANU<br />
Rukovodilac projekta: Dr Dušan Vukanić<br />
Ugovoreni rok: 1992/1994.<br />
Finansijer: Ministarstvo prosvjete i nauke RCG<br />
BIOHEMIJSKI POTENCIJALI FLORE I FAUNE CRNE GORE<br />
Rukovodilac projekta: Dr Zoran Kljajić<br />
Ugovoreni rok: 1992/1994.<br />
Finansijer: Ministarstvo prosvjete i nauke RCG<br />
KOMPARATIVNA ISTRAŽIVANJA REGULATORNIH PROCESA<br />
CENTRALNOG NERVNOG SISTEMA<br />
Rukovodilac projekta: Dr Nikola Kovačević<br />
Ugovoreni rok: 1993/1994.<br />
Finansijer: Ministarstvo prosvjete i nauke RCG<br />
KOMPARATIVNA MORFOLOŠKA ISTRAŽIVANJA ELEMENATA KRVNO-<br />
MOŽDANE BARIJERE<br />
Rukovodilac projekta: Dr Lidija La<strong>za</strong>rević<br />
Ugovoreni rok: 1993/1994.<br />
Finansijer: Ministarstvo prosvjete i nauke RCG<br />
BIOHEMIJSKA ISTRAŽIVANJA REGULACIJE MIKROSREDINE MOZGA<br />
Rukovodilac projekta: Dr Ljubica Rogač<br />
Ugovoreni rok: 1993/1994.<br />
Finansijer: Ministarstvo prosvjete i nauke RCG<br />
REGULATORNI MEHANIZMI NEKIH FORMI PONAŠANJA<br />
Rukovodilac projekta: Dr Ivan Milošević<br />
Ugovoreni rok: 1993/1994.<br />
Finansijer: Ministarstvo prosvjete i nauke RCG<br />
35
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
STRUKTURNO-FUNKCIONALNA ORGANIZACIJA STRIOPALIDALNOG<br />
SISTEMA KIČMENJAKA<br />
Rukovodilac projekta: Dr Milorad Gojković<br />
Ugovoreni rok: 1993/1994.<br />
Finansijer: Ministarstvo prosvjete i nauke RCG<br />
EUTROFIKACIJA PRIOBALNIH VODA CRNOGORSKOG PRIMORJA<br />
Rukovodilac projekta: Dr Dubravka Regner<br />
Ugovoreni rok: 1995/1997.<br />
Finansijer: Ministarstvo prosvjete i nauke RCG<br />
PROCJENA BIOMASE SRDELE I INĆUNA U AKVATORIJU CRNOGORSKOG<br />
PRIMORJA METODOM DEP<br />
Rukovodilac projekta: Dr Slobodan Regner<br />
Ugovoreni rok: 1995/1997.<br />
Finansijer: Ministarstvo prosvjete i nauke RCG<br />
AKCELERACIJA RASTA I SEKULARNI TREND NA PROSTORU CRNE GORE<br />
Rukovodilac projekta: Dr Božina Ivanović<br />
Ugovoreni rok: 1995/1997.<br />
Finansijer: Ministarstvo prosvjete i nauke RCG<br />
UTICAJ ZAGAĐENJA S KOPNA NA PRIOBALNO MORE CRNOGORSKOG<br />
PRIMORJA<br />
Rukovodilac projekta: Dr Dubravka Regner<br />
Ugovoreni rok: 1996/1998.<br />
Finansijer: Ministarstvo prosvjete i nauke RCG<br />
BIOLOŠKI RESURSI MORSKOG DNA<br />
Rukovodilac projekta: Dr Sreten Mandić<br />
Ugovoreni rok: 1996/1998.<br />
Finansijer: Ministarstvo prosvjete i nauke RCG<br />
HEMIJA PRIRODNIH PROIZVODA-HEMIJSKA, BIOHEMIJSKA I<br />
FARMAKOLOŠKA ISPITIVANJA BIOAKTIVNIH METABOLITA IZ<br />
EKSTRAKATA BILJAKA I ŽIVOTINJA<br />
Rukovodilac projekta: Dr Zoran Kljajić<br />
Ugovoreni rok: 1996/1998.<br />
Finansijer: Ministarstvo prosvjete i nauke RCG<br />
HIDROGRAFSKO-HRANIDBENA OSNOVA UZGOJA ŠKOLJKI U<br />
STANIŠTIMA BOKOKOTORSKOG ZALIVA<br />
Rukovodilac projekta: Dr Dušan Vukanić<br />
Ugovoreni rok: 1996/1998.<br />
Finansijer: Ministarstvo prosvjete i nauke RCG<br />
INTEGRATIVNE FUNKCIJE NERVNOG SISTEMA<br />
Rukovodilac projekta: Dr Nikola Kovačević<br />
Ugovoreni rok: 1997/1999.<br />
36
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
Finansijer: Ministarstvo prosvjete i nauke RCG<br />
EKOFIZIOLOŠKE ADAPTACIJE VIZUELNOG SISTEMA RIBA<br />
Rukovodilac projekta: Dr Ilija Damjanović<br />
Ugovoreni rok: 1997/1999.<br />
Finansijer: Ministarstvo prosvjete i nauke RCG<br />
BIOLOŠKI POTENCIJALI PRIOBALNOG MORA CRNE GORE (ZOOBENTOS,<br />
FITOBENTOS I NALAZIŠTA RIBLJE MLAĐI VAŽNIH VRSTA)<br />
Rukovodilac projekta: Dr Sreten Mandić<br />
Ugovoreni rok: 1999/2001.<br />
Finansijer: Ministarstvo prosvjete i nauke RCG<br />
RIBARSTVENO-BIOLOŠKA ISTRAŽIVANJA CRNOGORSKOG PRIMORJA<br />
Rukovodilac projekta: Dr Slobodan Regner<br />
Ugovoreni rok: 1999/2001.<br />
Finansijer: Ministarstvo prosvjete i nauke RCG<br />
PROCESI INTENZIVNOG RAZVOJA FITOPLANKTONA U<br />
BOKOKOTORSKOM ZALIVU<br />
Rukovodilac projekta: Dr Nenad Vuksanović<br />
Ugovoreni rok: 1999/2001.<br />
Finansijer: Ministarstvo prosvjete i nauke RCG<br />
KVALITET PRIOBALNOG MORA CRNOGORSKOG PRIMORJA I TROFIČKI<br />
ODNOSI U PLANKTONU U USLOVIMA PROGRESIVNE EUTROFIKACIJE<br />
Rukovodilac projekta: Dr Dubravka Regner<br />
Ugovoreni rok: 1999/2001.<br />
Finansijer: Ministarstvo prosvjete i nauke RCG<br />
SEZONSKE FLUKTUACIJE U ZOOPLANKTONSKIM BIOCENOZAMA<br />
PLITKOG MORA BOKOKOTORSKOG ZALIVA<br />
Rukovodilac projekta: Dr Dušan Vukanić<br />
Ugovoreni rok: 1999/2001.<br />
Finansijer: Ministarstvo prosvjete i nauke RCG<br />
HEMIJA PRIRODNIH PROIZVODA-HEMIJSKA, BIOHEMIJSKA I<br />
FARMAKOLOŠKA ISTRAŽIVANJA BIOAKTIVNIH METABOLITA IZ<br />
EKSTRAKATA BILJAKA I ŽIVOTINJA<br />
Rukovodilac projekta: Dr Zoran Kljajić<br />
Ugovoreni rok: 1999/2001.<br />
Finansijer: Ministarstvo prosvjete i nauke RCG<br />
ELEKTROFIZIOLOŠKA EVALUACIJA EKOFIZIOLOŠKIH ADAPTACIJA<br />
VIZUELNOG SISTEMA RIBA<br />
Rukovodilac projekta: Dr Ivan Milošević<br />
Ugovoreni rok: 2000/2002.<br />
Finansijer: Ministarstvo prosvjete i nauke RCG<br />
37
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
NEUROBIOHEMIJSKA I NEUROMORFOLOŠKA ISTRAŽIVANJA UTICAJA<br />
ZAGAĐIVAČA NA RAZVIĆE I FUNKCIONALNE OBLIKE NERVNOG<br />
SISTEMA MORSKIH ORGANIZAMA<br />
Rukovodilac projekta: Dr Lidija La<strong>za</strong>rević<br />
Ugovoreni rok: 2000/2002.<br />
Finansijer: Ministarstvo prosvjete i nauke RCG<br />
UTICAJ PRISUTNIH I MOGUĆIH TOKSINA NA MORSKE ORGANIZME<br />
Rukovodilac projekta: Dr Milorad Gojković<br />
Ugovoreni rok: 2000/2002.<br />
Finansijer: Ministarstvo prosvjete i nauke RCG<br />
STANJE BIOINDIKATORA ZAGAĐENJA PRIOBALNOG MORA<br />
CRNOGORSKOG PRIMORJA<br />
Rukovodilac projekta: Dr Sreten Mandić<br />
Ugovoreni rok: 2003/2005.<br />
Finansijer: Ministarstvo prosvjete i nauke RCG<br />
PROCJENA KOLIČINE FITOPLANKTONA U PODRUČJU RAZVOJA<br />
MARIKULTURE U BOKOKOTORSKOM ZALIVU<br />
Rukovodilac projekta: Dr Nenad Vuksanović<br />
Ugovoreni rok: 2003/2005.<br />
Finansijer: Ministarstvo prosvjete i nauke RCG<br />
ZAŠTITA PRIOBALNOG MORA CRNOGORSKOG PRIMORJA OD<br />
ANTROPOGENOG UTICAJA S KOPNA U SVRHU ODRŽIVOG RAZVOJA<br />
Rukovodilac projekta: Dr Dubravka Regner<br />
Ugovoreni rok: 2003/2005.<br />
Finansijer: Ministarstvo prosvjete i nauke RCG<br />
RIBARSTVENO-BIOLOŠKA ISTRAŽIVANJA ŠELFA I KONTINENTALNE<br />
PADINE CRNOGORSKOG PRIMORJA<br />
Rukovodilac projekta: Dr Slobodan Regner<br />
Ugovoreni rok: 2003/2005.<br />
Finansijer: Ministarstvo prosvjete i nauke RCG<br />
ELEKTRORETINOGRAFSKA EVALUACIJA EKOFIZIOLOŠKIH ADAPTACIJA<br />
VIZUELNOG SISTEMA RIBA<br />
Rukovodilac projekta: Dr Milorad Gojković<br />
Ugovoreni rok: 2003/2005.<br />
Finansijer: Ministarstvo prosvjete i nauke RCG<br />
BIOLOŠKA ISPITIVANJA UTICAJA ORGANSKIH ZAGAĐIVAČA NA<br />
MORSKE ORGANIZME<br />
Rukovodilac projekta: Dr Lidija La<strong>za</strong>rević<br />
Ugovoreni rok: 2003/2005.<br />
Finansijer: Ministarstvo prosvjete i nauke RCG<br />
38
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
NEUROBIOLOŠKA OSNOVA LOKOMOCIJE NA MODELIMA MORSKIH<br />
ORGANIZAMA<br />
Rukovodilac projekta: prof. dr Ivan Milošević<br />
Ugovoreni rok: 2003/2005.<br />
Finansijer: Ministarstvo prosvjete i nauke RCG<br />
BENTOSKE BIOCENOZE (NASELJA DNA) PRIOBALNOG MORA CRNE<br />
GORE<br />
Rukovodilac projekta: Dr Sreten Mandić<br />
Ugovoreni rok: 2005/2007 .<br />
Finansijer: Ministarstvo prosvjete i nauke RCG<br />
MONITORING BIOLOŠKIH RESURSA ŠELFA I KONTINENTALNE PADINE<br />
CRNOGORSKOG PRIMORJA<br />
Rukovodilac projekta: Dr Aleksandar Joksimović<br />
Ugovoreni rok: 2005/2007.<br />
Finansijer: Ministarstvo prosvjete i nauke RCG<br />
PROUČAVANJE UTICAJA ANTROPOGENE EUTROFIKACIJE NA<br />
PRIOBALNO MORE CRNOGORSKOG PRIMORJA<br />
Rukovodilac projekta: Dr Dubravka Regner<br />
Ugovoreni rok: 2005/2007.<br />
Finansijer: Ministarstvo prosvjete i nauke RCG<br />
BIOLOŠKA ISPITIVANJA UTICAJA ORGANSKIH ZAGAĐIVAČA NA NERVNI<br />
SISTEM VODENIH ORGANIZAMA<br />
Rukovodilac projekta: Dr Lidija La<strong>za</strong>rević<br />
Ugovoreni rok: 2005/2007 .<br />
Finansijer: Ministarstvo prosvjete i nauke RCG<br />
USPOSTAVLJANJE I RAZVOJ UZGOJA SALMONIDA NA CRNOGORSKOM<br />
PRIMORJU<br />
Rukovodilac projekta: Dr Zoran Kljajić<br />
Ugovoreni rok: 2002/2003.<br />
Finansijer: Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodorpivrede<br />
UTVRĐIVANJE AKVAKULTURNIH POTENCIJALA JEZERA ŠAS<br />
Rukovodilac projekta: Dr Sreten Mandić<br />
Ugovoreni rok: 2002/2003.<br />
Finansijer: Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodorpivrede<br />
PROCJENA STOKOVA SRDELE I INĆUNA U TERITORIJALNIM I<br />
MEĐUNARODNIM VODAMA ŠELFA CRNOGORSKOG PRIMORJA<br />
Rukovodilac projekta: Dr Slobodar Regner<br />
Ugovoreni rok: 2004/2007.<br />
Finansijer: Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodorpivrede<br />
KONTROLA DEMERZALNIH NASELJA NA ŠELFU CRNOGORSKOG<br />
PRIMORJA<br />
39
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
Rukovodilac projekta: Dr Slobodan Regner<br />
Ugovoreni rok: 2004/2007.<br />
Finansijer: Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodorpivrede<br />
KONTROLA DEMERZALNIH NASELJA NA ŠELFU CRNOGORSKOG<br />
PRIMORJA<br />
Rukovodilac projekta: Dr Slobodan Regner<br />
Ugovoreni rok: 2004/2007.<br />
Finansijer: Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodorpivrede<br />
BIOLOŠKI RESURSI JESTIVI I NEJESTIVI U KOČARSKOM RIBOLOVU NA<br />
CRNOGORSKOM PRIMORJU<br />
Rukovodilac projekta: Dr Aleksandar Joksimović<br />
Ugovoreni rok: 2008/2011.<br />
Finansijer: Ministarstvo <strong>za</strong> prosvjetu i nauku<br />
BIOLOŠKI INDIKATORI EUTROFIKACIJE U AKVATORIJU<br />
BOKOKOTORSKOG ZALIVA<br />
Rukovodilac projekta: Dr Nenad Vuksanović<br />
Ugovoreni rok: 2008/2011.<br />
Finansijer: Ministarstvo <strong>za</strong> prosvjetu i nauku<br />
BIOEKOLOŠKE KARAKTERISTIKE PODRUČJA POGODNIH ZA<br />
MARIKULTURU U BOKOKOTORSKOM ZALIVU<br />
Rukovodilac projekta: Dr Sreten Mandić<br />
Ugovoreni rok: 2008/2011.<br />
Finansijer: Ministarstvo <strong>za</strong> prosvjetu i nauku<br />
TESTIRANJE NEUROTOKSIKANATA VEZANIH ZA NEURODEGERATIVNE<br />
PROMJENE NA MORSKIM BESKIČMENJACIMA I KIČMENJACIMA<br />
Rukovodilac projekta: Dr Ivica Milošević<br />
Ugovoreni rok: 2008/2011.<br />
Finansijer: Ministarstvo <strong>za</strong> prosvjetu i nauku<br />
JUŽNI JADRAN I – HEMIJSKA ISPITIVANJA MORSKE VODE, SEDIMENATA<br />
I BIOTE<br />
Rukovodilac projekta: Dr Zoran Kljajić<br />
Ugovoreni rok: 3 godine<br />
Finansijer: Ministarstvo <strong>za</strong> prosvjetu i nauku<br />
ISPITIVANJE IHTIOPLANKTONA I JUVENILNIH STADIJUMA SRDELE,<br />
SARDINA PILCHARDUS I INĆUNA, ENGRAULIS ENCRASICOLUS U<br />
BOKOKOTORSKOM ZALIVU<br />
Rukovodilac projekta: Dr Aleksandar Joksimović<br />
Ugovoreni rok: 2007/2010.<br />
Finansijer: Ministarstvo <strong>za</strong> prosvjetu i nauku<br />
NAUČNA PODRŠKA RAZVOJU ODGOVORNOG RIBARSTVA NA JADRANU<br />
Rukovodilac projekta: Dr Aleksandar Joksimović<br />
40
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
Ugovoreni rok: višegodišnji projekat u koji je Crna Gora uključena od 2001. i koji još<br />
uvijek traje<br />
Finansijer: UN FAO ADRIAMED RIM<br />
ACTION PLAN CONCERNING ALIEN SPECIES AND SPECIES<br />
INTRODUCTIONS IN THE MEDITERRANEAN SEA<br />
Rukovodilac projekta: Dr Vesna Mačić<br />
Ugovoreni rok: 6 mjeseci<br />
Finansijer: RAC SPA<br />
IPA SUSTAINABLE MANAGEMENT OF THE MONTENEGRINMARINE<br />
FISHERY EUROPEAID/128947/C/SER/ME<br />
Rukovodilac projekta: Dr Aleksandar Joksimović<br />
Ugovoreni rok: 2010/2012.<br />
Finansijer: EC<br />
ENVIROMENTAL MANAGEMENT OF TRANSBORDER CORRIDOR PORTS<br />
Rukovodilac projekta: Dr Zoran Kljajić<br />
Ugovoreni rok: 3 godine<br />
Finansijer: SEE Program<br />
ADRICOSM INTEGRATED RIVER BASIN AND COASTAL ZONE<br />
MANAGEMENT SYSTEM: MONTENEGRO COASTAL AREA AND BOJANA<br />
RIVER CATCHMENT<br />
Rukovodilac projekta: Dr Zoran Kljajić<br />
Ugovoreni rok: 3 godine<br />
Finansijer: Italijansko ministarstvo <strong>za</strong> ekologiju<br />
Napomena: U prvim godinama rada Zavoda, projekti su bili ve<strong>za</strong>ni <strong>za</strong> izrade<br />
doktorskih disertacija saradika Zavoda, što je bio jedan od osnovnih preduslova <strong>za</strong><br />
legalno funkcionisanje naučne institucije u dijelu <strong>za</strong>dovoljenja minimalne kadrovske<br />
osposobljenosti.<br />
41
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
UPRAVLJANJE INSTITUTOM<br />
<strong>Institut</strong>om neposredno upravlja direktor. Direktor se bira javnim konkursom, a<br />
konačnu saglasnost na izbor daje Upravni odbor Univerziteta. Uslovi konkursa i broj<br />
mandata su se vremenom mijenjali, ali je uvijek direktor, kao i sada, bio naučni radnik<br />
sa iskustvom iz programske koncepcije <strong>Institut</strong>a. Od početka rada Zavoda-<strong>Institut</strong>a,<br />
direktori su bili:<br />
DIREKTORI ZAVODA – INSTITUTA<br />
Akademik Vladimir Lepetić<br />
(1961-1973)<br />
Dr Jovan Stjepčević<br />
(1973-1981)<br />
Prof .dr Nikola Kovačević<br />
Direktor <strong>za</strong>voda <strong>za</strong> eksperimentalnu<br />
<strong>biologiju</strong> i medicinu (1973 -1984)<br />
Dr Dušan Vukanić, VD<br />
(1994-1995)<br />
Dr Sreten Mandić (1981-2007) Dr Aleksandar Joksimović (2007----)<br />
42
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
Programsku koncepciju, prioritete istraživanja, domaću i međunarodnu<br />
saradnju, nabavku opreme, kadrovsko podmlađivanje, planira i potvrđuje Vijeće<br />
<strong>Institut</strong>a, čiji su članovi <strong>za</strong>posleni sa akademskim zvanjima. Vijećem <strong>Institut</strong>a<br />
predsjedava, po funkciji, direktor.<br />
Sjednica Naučnog Vijeća <strong>Institut</strong>a (12.10.2011. godine)<br />
E. Nikčević, T. Rađenović, R. Krivokapić, K.<br />
Krtolica<br />
B. Špadijer, Z. Drašković, T. Krivokapić, J.<br />
Dragomanović, G. Janković, B. Dubravčević, M.<br />
Dragović, E. Nikčević, K. Krtolica<br />
V. Vuković Čišćenje ribe<br />
Administracija, tehnički saradnici i služba održavanja<br />
43
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
TEHNIČKO I ADMINISTRATIVNO OSOBLJE INSTITUTA<br />
Administrativno osoblje<br />
Rajko Krivokapić, sekretar<br />
Emilija Nikčević, sekretarica<br />
Vladan Vuković, informatičar<br />
Služba računovodstva<br />
Koviljka Krtolica, šef računovodstva<br />
Tanja Rađenović, računovođa<br />
Tehnički saradnici<br />
Jasna Dragomanović, tehničar<br />
Marija Dragović tehničar<br />
Zvonko Drašković, tehničar<br />
Biserka Dubravčević, tehničar<br />
Teodora Krivokapić, tehničar<br />
Mitar Mandić, tehničar<br />
Služba održavanja<br />
Gracija Janković, šef službe održavanja<br />
Branislav La<strong>za</strong>rević, <strong>za</strong>povjednik broda<br />
Branka Špadijer, spremačica<br />
Tihomir Ostojić, domar–portir<br />
Milorad Nikolić, domar–portir<br />
44
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
SADAŠNJA NAUČNO-ISTRAŽIVAČKA ORGANIZOVANOST<br />
INSTITUTA<br />
Trenutno u <strong>Institut</strong>u funkcioniše pet laboratorija:<br />
1. Laboratorija <strong>za</strong> opštu <strong>biologiju</strong> i <strong>za</strong>štitu <strong>mora</strong><br />
2. Laboratorija <strong>za</strong> ihtiologiju i morsko ribarstvo<br />
3. Laboratorija <strong>za</strong> hemiju, biohemiju i molekularnu <strong>biologiju</strong><br />
4. Laboratorija <strong>za</strong> neuro<strong>biologiju</strong> i ekofiziologiju<br />
5. Laboratorija <strong>za</strong> marikulturu.<br />
O njima iznosimo osnovne podatke.<br />
1. LABORATORIJA ZA OPŠTU BIOLOGIJU I ZAŠTITU MORA<br />
Rukovodilac: Dr Nenad Vuksanović, nauči savjetnik<br />
Dr Nenad Vuksanović<br />
Laboratorija <strong>za</strong> opštu biologju i <strong>za</strong>štitu <strong>mora</strong> pod ovim i sličnim nazivima<br />
postoji od osnivanja Zavoda. Ista obuhvata istraživanja flore i faune pelagijala i<br />
bentala, sa posebnim akcentom na bioekološki aspekt živog svijeta u moru i njegovu<br />
<strong>za</strong>štitu.<br />
U okviru Laboratorije rade odjeljenja <strong>za</strong>:<br />
Fitoplankton:<br />
Dr Nenad Vuksanović, naučni savjetnik<br />
Doktorant Dragana Drakulović, saradnik u istraživanju<br />
Zooplankton:<br />
Doktorant Branka Pestorić, saradnik u istraživanju<br />
Fitobentos:<br />
Dr Vesna Mačić, naučni saradnik<br />
Zoobentos:<br />
Dr Slavica Petović, naučni saradnik<br />
Mikrobiologija:<br />
Doktorant Aleksandra Redžić-Huter, saradnik u istraživanju<br />
Već desetak godina veliki doprinos u programskoj reali<strong>za</strong>ciji Laboratorije,<br />
obuci mladih istraživača, a posebno u sektoru “Zaštita <strong>mora</strong>” dala je dr Dubravka<br />
Regner, naučni savjetnik, od nedavno u penziji.<br />
45
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
Dr Dubravka Regner<br />
Napomena: Tehnički saradnici obavljaju terenske i laboratorijske poslove u više<br />
laboratorija i <strong>za</strong> veći broj projekata, što je usklađeno sa sezonskim i godišnjim<br />
bioekološkim ciklusima u morskom ekosistemu.<br />
a.)<br />
Odjeljenje <strong>za</strong> fitoplankton<br />
Dragana Drakulović, dipl. biolog, doktorant<br />
U okviru odjeljenja <strong>za</strong> fitoplakton vrše se istraživanja planktonske fitocenoze<br />
Crnogorskog primorja sa posebnim naglaskom na bokokotortski <strong>za</strong>liv. U skladu sa<br />
sve većim problemom opterećenja priobalnog područja otpadnim vodama, posljednju<br />
deceniju se intenzivno istražuje problem eutrofikacije kako prirodne, tako i vještačke<br />
(antropogene), a kao posljedicu istog pojave naglog razvoja fitoplanktona – “cvjetanje<br />
<strong>mora</strong>”.<br />
Metode kvalitativno-kvantitativnog istraživanja koje se primjenjuju <strong>za</strong> ovu<br />
oblast su usklađene sa međunarodnim standardima. Uzorkovanje materijala obavlja se<br />
specifičnim alatima (crpci i fitoplanktonske mreže, a obrada materijala vrši se u<br />
Laboratoriji na vrlo savremenoj opremi – fotografije u prilogu).<br />
Dobijeni rezultati se koriste kao indikatori ekološke stanja u akvatorijumu<br />
Crnogorskog primorja i imaju neposrednu primjenu, kako i na koji način riješavati<br />
probleme, prije svega eutrofikacije, koji se javljaju u priobalnom području. U tom<br />
smislu odjeljenje sarađuje sa mnogim institucijama kako u regionu, tako i u<br />
Mediteranu, razmjenujući iskustva koja su neophodna <strong>za</strong> naš istraživački rad.<br />
46
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
b.) Odjeljenje <strong>za</strong> zooplankton<br />
Branka Pestorić, dipl. biolog, doktorant<br />
Temelji se na istraživanjima kvalitativnog i kvantitativnog sastava zooplanktona,<br />
njegovoj prostornoj distribuciji i vremenskoj fluktuaciji. Takođe, sporadično prati<br />
pojavu medu<strong>za</strong>. U poređenju sa ostalim abiotičkim i biotičkim faktorima, vrši se<br />
istraživanje strukture i procesa u ekosistemu i detaljnije se izučavaju hranidbeni<br />
odnosi. Naučne informacije se koriste i interpretiraju <strong>za</strong> potrebe razvoja i<br />
unapređivanja saradnje istraživača sa sličnim ustanovama u regionu, posebno sa<br />
<strong>Institut</strong>om <strong>za</strong> more i priobalje u Dubrovniku.<br />
Istraživanja se vrše duž Crnogorskog primorja do jedne milje od obale, sa akcentom<br />
na <strong>za</strong>liv Boke Kotorske i njen unutrašnji dio.<br />
Uzorkovanje se vrši pomoću standardnih zooplanktonskih mreža jednim potezom<br />
mreže od dna do površine morske vode.<br />
c.) Odjeljenje <strong>za</strong> fitobentos<br />
Dr Vesna Mačić<br />
Vrši istraživanja morskih makroalgi, morskih cvjetnica i njihovih bioceno<strong>za</strong> u<br />
litoralnom sistemu Crnogorskog primorja.<br />
Istraživanja su najintenzivnija u Bokokotorskom <strong>za</strong>livu i plićem litoralu otvorenih<br />
voda Crnogorskog primorja.<br />
Osnovna metoda terenskog rada je ve<strong>za</strong>na <strong>za</strong> autonomno ronjenje od strane stručnih i<br />
naučnih radnika <strong>Institut</strong>a, kada se obavlja i fotografisanje bentoske flore i faune (in<br />
situ).<br />
Terenska istraživanja uključuju osnovne i primjenjene naučne <strong>za</strong>datke od taksonomije<br />
i ekologije do kartiranja staništa i monitoringa.<br />
Dio rezultata se koristi <strong>za</strong> uspostavljanje <strong>za</strong>stićenih područja u moru, Mreže Natura<br />
2000, kao i pracenje stranih (alohtonih vrsta).<br />
Odeljenje sarađuje sa vodećim istraživačkim centrima, iz ove oblasti, na Jadranu i<br />
Merditearnu.<br />
47
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
d.) Odjeljenje <strong>za</strong> zoobentos<br />
Dr Slavica Petović<br />
Istraživanja zoobentosa u kontinentalnom šelfu Crnogorskog primorja se vrši<br />
dugi niz godina, sa posebnim osvrtom na glavne cenobionte u bioceno<strong>za</strong>ma koji su<br />
važni sa ekološkog aspekta kao indikatori promjena koje se odvijaju u priobalnom<br />
području.<br />
Sakupljanje materijala radi se metodom autonomnog ronjenja i upotrebom ribarskih<br />
pridnenih mreža – koča. Istovremeno se fotografiše uzorkovani materijal na terenu (in<br />
situ) i isti se kasnije koristi kao dokumentacioni materijal.<br />
Odjeljenje sarađuje sa srodnim laboratorijama u regionu i Mediteranu, a posebno sa<br />
Italijom putem razmjene saradnika kao i <strong>za</strong>jedničkim projektima.<br />
e.) Odjeljenje <strong>za</strong> mikro<strong>biologiju</strong><br />
Aleksandra Redžić – Huter, dipl. biolog, doktorant<br />
U okviru programa iz oblasti mikrobiologije vrše se istraživanja ekologije<br />
morskih mikroorgani<strong>za</strong>ma (bakterije, cijanobakterije, heterotrofni nanoplankton), kao<br />
i istraživanja alohtonih mikroorgani<strong>za</strong>ma, koji iz različitih izvora dospijevaju u<br />
morsku sredinu.<br />
Područje ekologije morskih mikroorgani<strong>za</strong>ma obuhvata istraživanja strukture<br />
mikrobnih <strong>za</strong>jednica (satav, brojnost, biomasa), te ulogu mikrobne hranidbene mreže<br />
u protoku materije i energije kroz pelagični sistem.<br />
Istražuje se prisustvo indikatora fekalnog <strong>za</strong>gađenja u morskoj vodi i organizmima<br />
(posebno u školjkama), a planira se i proučavanje nekih skupina patogenih<br />
organi<strong>za</strong>ma.<br />
Rezultati ovih istraživanja neophodni su <strong>za</strong> procjenu sanitarmog kvaliteta <strong>mora</strong> i<br />
morskih organi<strong>za</strong>ma, kao potencijalnih rizika <strong>za</strong> ljudsko zdravlje.<br />
Pored naučnih aktivnositi odjeljenje učestvije u stručnim i obrazovnim aktivnostima<br />
<strong>Institut</strong>a.<br />
48
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
Do sada su u okviru Laboratorije urađena tri doktorata i dvije magistarske teze:<br />
Nenad Vuksanović (1990): Ekološka istraživanja cvjetanja fitoplanktona u<br />
Kotorskom <strong>za</strong>livu. Postdiplomski studij prirodnih znanosti, odsjek Oceanologija,<br />
PMF, Sveučilišta u Zagrebu. Magistarska te<strong>za</strong>.<br />
Nenad Vuksanović (1993): Florističko-ekološka istraživanja fitoplanktona Kotorskog<br />
Zaliva, Biološki fakultet, PMF, Univerzitet u Beogradu. Doktorska disertcija.<br />
Slavica Kašćelan (2010): Diverzitet, ekologija i distribucija faune bodljokožaca<br />
(Echinodermata) na kontinentalnom šelfu Crnogorskog primorja. Biološki fakultet<br />
Univerziteta u Beogradu. Doktorska disertacija.<br />
Vesna Mačić (2001): Taksonomska, morfološko-anatomska i fiziološka istraživanja<br />
morskih cvjetnica Posidonia oceanica (L.) Del. i Cymodocea nodosa (Ucria.) Asch.<br />
u Bokokotorskom <strong>za</strong>livu u cilju <strong>za</strong>štite. Centar <strong>za</strong> univerzitetske studije-TEMPUS.<br />
Novi Sad. Magistarski rad.<br />
Vesna Mačić (2010): Ekološki potencijal i bioindikatorske karakteristike roda<br />
Cystoseira C. Agardh 1820 (Phaeophyceae) u Crnogorskom podmorju. Univerzitet u<br />
Novom Sadu, Departman <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> i ekologiju. Doktorska disertacija.<br />
Doktorske disertacije koje su u toku:<br />
Dragana Drakulović: Značaj fitoplanktona kao indikatora eutrofikacije u akvatorijumu<br />
Bokokotorskog <strong>za</strong>liva. Biološki Fakultet Univerziteta u Beogradu.<br />
Branka Pestorić: Sastav i gustina <strong>za</strong>jednice zooplanktona Bokokotorskog <strong>za</strong>liva i<br />
obalnog dijela otvorenog <strong>mora</strong> Crne Gore. Biološki Fakultet Univerziteta u Beogradu.<br />
Aleksandra Redžić-Huter: Bakteriološke osobine Crnogorskog primorja.<br />
Međusveučilišni poslijediplomski doktorski studij „Primjenjene znanosti o moru“.<br />
Sveučilište u Splitu.<br />
Dio specifične laboratorijske opreme:<br />
Invertni mikroskop Leica DM 4000B<br />
Nansen Fitoplankton Net – promjer pora<br />
53µm<br />
49
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
Lupu tip Nikon SMZ800<br />
Zooplanktonsku mrežu sa promjerom pora<br />
od 120µm<br />
Ronilačka oprema<br />
Branislav La<strong>za</strong>rević, autonomni ronilac i rukovodilac istraživačkih plovila<br />
<strong>50</strong>
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
2. LABORATORIJA ZA IHTIOLOGIJU I MORSKO RIBARSTVO<br />
Rukovodilac: Dr Aleksandar Joksimović, direktor <strong>Institut</strong>a<br />
Dr Aleksandar Joksimović, viši naučni saradnik<br />
Laboratorija <strong>za</strong> ihtiologiju i morsko ribarstvo postoji od osnivanja <strong>Institut</strong>a.<br />
Istraživanja koja se sprovode u okviru Laboratorije objedinjuju pelagične i<br />
demer<strong>za</strong>lne resurse, kao i naselja rakova i glavonožaca na području južnog Jadrana,<br />
odnosno Crnogorskog primorja. U okviru Laboratorije sprovodi se dugogodišnji<br />
monitoring stanja ribljih populacija, njihove distribucije i abundance, dok se posebna<br />
pažnja posvećuje ekonomski važnim vrstama čija se biologija, ekologija i populaciona<br />
dinamika temeljno izučavaju.<br />
U Laboratoriji se sprovodi i istraživanje kvalitativnog i kvantitativnog sastava<br />
ihtioplanktona (jaja, larvi i postlarvi riba), koji predstavlja jednu od najosjetljivijih<br />
fa<strong>za</strong> u životu riba.<br />
Naučno istraživačka djelatnost Laboratorije omogućila je učešće u mnogim<br />
nacionalnim i međunarodnim projektima. Većina istraživanja prepoznata je od strane<br />
Ministarstva nauke i Ministarstva poljoprivrede i ruralnog razvoja kao veoma<br />
značajna <strong>za</strong> razvoj morskog ribarstva i održivo upravljanje postojećim resursima.<br />
Naučno-istraživački tim čine:<br />
Dr Aleksandar Joksimović (rukovodilac laboratorije) – demer<strong>za</strong>lni resursi<br />
Mr Olivera Marković – demer<strong>za</strong>lni resursi<br />
Mirko Đurović (dipl. biolog- doktorant) – pelagični i demer<strong>za</strong>lni resursi<br />
Dr Milica Mandić – pelagični resursi i ihtioplankton<br />
Dr Ana Pešić – pelagični resursi<br />
Zdravko Ikica (dipl. inženjer morskog ribarstva, inženjer pomorskog prometa, smjer<br />
nautika – doktorant) – demer<strong>za</strong>lni resursi<br />
a.) Demer<strong>za</strong>lni resursi<br />
Istraživanje demer<strong>za</strong>lnih resursa vrši se u okviru nacionalnog i internacionalnog<br />
monitoringa u obalnom pojasu unutrašnjeg <strong>mora</strong> i području kontinentalnog šelfa<br />
Crnogorskog primorja. Za ova istraživanja koriste se ribarski brodovi kočari, pri čemu<br />
51
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
se procjenjuje ukupan ulov, posebno ekonomski važnih vrsta riba, rakova i<br />
glavonožaca. Posebna pažnja posvećuje se monitoringu juvenilnih jedinki, ugroženim<br />
i <strong>za</strong>štićenim vrstama, kao i pojavi novih vrsta riba u Jadranu.<br />
Mr Olivera Marković Mirko Đurović, doktorant Zdravko Ikica, doktorant<br />
b.) Pelagični resursi<br />
U okviru Laboratorije vrši se istraživanje najranijih stadijuma razvića riba<br />
(ihtioplanktona), njihovog kvalitativnog i kvantitativnog sastava i prostorne<br />
distribucije, koje je najintenzivnije na području Bokokotorskog <strong>za</strong>liva. Proučavanje<br />
najosjetljivijih fa<strong>za</strong> u životu riba omogućilo je bolje razumijevanje populacione<br />
dinamike riba.<br />
U otvorenim vodama istraživanja su usmjerena na procjenu biomase pelagičnih<br />
resursa primjenom DEP (Daily Egg Production) Metode, kao i metode akustične<br />
procjene (ehosondiranja). Istraživanja se vrše u saradnji sa srodnim institutima iz<br />
Italije.<br />
U ovom dijelu Laboratorije posebna pažnja posvećena je tradicionalnom načinu<br />
ribolova u Bokokotorskom <strong>za</strong>livu, kao i uticaju istog na rast, razvoj i preživljavanje<br />
juvenilnih jedinki, posebno srdele (Sardina pilchardus Walb.) i inćuna (Engraulis<br />
encrasicolus L.).<br />
Dr Milica Mandić<br />
Dr Ana Pešić<br />
Organi<strong>za</strong>cija Laboratorije, metodologija istraživanja i stručnost prepoznatljivi<br />
su ne samo u zemlji već i u regionu. Stručni tim laboratorije učestvovao je u izradi<br />
velikog broja stručnih elaborata i recenzija, dok je naučno-istraživačka saradnja sa<br />
sličnim laboratorijama u regionu, koja je ostvarena kroz niz projekata, doprinjela<br />
kvalitetu istraživanja i stručnosti saradnika. U okviru pomenutih istraživanja,<br />
publikovano je preko 40 naučnih radova u međunarodnim naučnim časopisima.<br />
52
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
Najveći doprinos razvoju morskog ribarstva u Crnoj Gori, kao i obuci mladih<br />
kadrova ove Laboratorije dao je dr Slobodan Regner, jedan od vodećih stručnjaka <strong>za</strong><br />
ihtiologiju i morsko ribarstvo na Jadranu.<br />
Izlaganje dr Slobodana Regner na V Simpozijumu o ribarstvu Jugoslavije (Bar, 2002.<br />
godina)<br />
Nacionalni projekti koji se trenutno realizuju u okviru laboratorije su:<br />
♦ Biološki resursi, jestivi i nejestivi, u kočarskom ribolovu na Crnogorskom<br />
primorju<br />
♦ Interakcija antropogenog uticaja i hidrografskih faktora u Bokokotorskom <strong>za</strong>livu<br />
i anali<strong>za</strong> sastava riblje mlađi kao bioindikatora promena u ekosistemu<br />
♦ Održivo upravljanje i očuvanje ribljeg fonda na Crnogorskom primorju<br />
Međunarodni projekti koji su u toku:<br />
♦ FAO AdriaMed Project – Scientific Cooperation to support responsible fisheries<br />
in the Adriatic Sea<br />
♦ Bilateralna saradnja Crna Gora-Hrvatska: Anali<strong>za</strong> stanja demer<strong>za</strong>lnih resursa<br />
istočne obale Jadrana i preporuke <strong>za</strong> održivo korišćenje i <strong>za</strong>štitu<br />
Naučno istraživački tim Laboratorije redovno učestvuje na naučnim skupovima u<br />
zemlji i inostranstvu i ostvaruje blisku saradnju sa srodnim institutima iz Hrvatske,<br />
Slovenije, Italije, Albanije i Grčke.<br />
Od osnivanja Laboratorije do danas izrađene su tri magistarske teze i pet doktorskih<br />
disertacija, dok su tri doktorske disertacije u <strong>za</strong>vršnoj fazi:<br />
1. Lepetić Vladimir (1965): Sastav i sezonska dinamika ihtiobentosa i jestivih<br />
avertebrata u Bokokotorskom <strong>za</strong>livu i mogućnosti njihove eksploatacije. Doktorska<br />
disertacija.<br />
2. Rijavec Leo (1975): Biologija i dinamika populacije Pagellus erythrinus (L.) u<br />
Bokokotorskom <strong>za</strong>livu i otvorenom području južnog Jadrana. Doktorska disertacija.<br />
3. Merker Karlo (1976): Ekologija mriješćenja inćuna Engraulis encrasicolus (L.) na<br />
području Crnogorskog primorja. Magistarski rad.<br />
53
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
4. Joksimović Aleksandar (1999): Stanje, struktura i stepen ugroženosti populacije<br />
rombuna (arbuna), Pagellus erythrinus (Linnaeus, 1758), na području Crnogorskog<br />
primorja. Magistarska te<strong>za</strong>, Prirodno- matematički fakultet, Univerzitet u Kragujevcu.<br />
5. Joksimović Aleksandar (2005): Populaciona dinamika barbuna (Mullus barbatus,<br />
Linnaeus 1758) na šelfu Crnogorskog primorja. Doktorska disertacija. Biološki<br />
fakultet, Univerzitet u Beogradu.<br />
6. Kasalica Olivera (2005): Dinamika populacije kozice, Parapenaeus longirostris<br />
(Lucas, 1846) na šelfu Crnogorskog primorja. Magistarski rad. Biološki fakultet,<br />
Univerzitet u Beogradu.<br />
7. Mandić Milica (2011): Sezonski aspekti diverziteta ihtioplanktona u<br />
Bokokotorskom <strong>za</strong>livu. Doktorska disertacija. Biološki fakultet, Univerzitet u<br />
Beogradu.<br />
8. Pešić Ana (2011): Ribarstveno-biološka istraživanja juvenilne srdele Sardina<br />
pilchardus Walbaum 1792, u Kotorskom <strong>za</strong>livu. Doktorska disertacija. Biološki<br />
fakultet, Univerzitet u Beogradu.<br />
Doktorske disertacije koje su u toku:<br />
9. Marković Olivera: Biologija kozice, Parapenaeus longirostris (Lucas, 1846)<br />
(Crustacea, Decapoda) na šelfu Crnogorskog primorja. Biološki fakultet, Univerzitet u<br />
Beogradu<br />
10. Đurović Mirko: Ribarstveno-biološka istraživanja juvenilnog inćuna (Engraulis<br />
encrasicolus, L.) na području Kotorskog <strong>za</strong>liva. Biološki fakultet, Univerzitet u<br />
Beogradu.<br />
11. Ikica Zdravko: Biologija i dinamika populacije bijelog i crnog muzgavca (Eledone<br />
cirrhosa i E. moschata, Lamarck, 1798) na šelfu Crnogorskog primorja.<br />
Međusveučilišni poslijediplomski doktorski studij „Primjenjene znanosti o moru“.<br />
Sveučilište u Splitu.<br />
Budućnost Laboratorije <strong>za</strong> ihtiologiju i morsko ribarstvo usmjeren je na dalji<br />
razvoj i primjenu najnovijih metoda u ovoj oblasti. Jedan od osnovnih ciljeva, ne<br />
samo ove Laboratorije, već cijelog <strong>Institut</strong>a, je da u skoroj budućnosti bude prepoznat<br />
kao centar izvrsnosti u području istraživanja <strong>mora</strong> ,slijedeći međunarodne standarde.<br />
Vizija Laboratorije je jačanje kadrovskih i infrastrukturnih kapaciteta, uspostavljanje<br />
novih nacionalnih i međunarodnih istraživačkih projekata, saradnja sa srodnim<br />
fakultetima u regionu, prenos znanja i edukacija kroz terensku nastavu koju ova<br />
Laboratorija već godinama pruža velikom broju studenata iz zemlje i regiona.<br />
Laboratorija posjeduje visokokvalitetnu savremenu opremu <strong>za</strong> obavljanje istraživanja<br />
što joj omogućava da bude u koraku sa svim relevantnim laboratorijama u okruženju:<br />
Lupa MPS 20 Vaga P 1210 Mikroskop<br />
54
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
Digitalna vaga<br />
Aparat <strong>za</strong> sječenje i brušenje otolita<br />
DST CTD (mini log – mini sonda <strong>za</strong> mjerenje osnovnih parametara morske vode)<br />
Axio Imager Zeiss mikroskop sa<br />
kamerom<br />
Lupa SMZ 800 sa kamerom<br />
55
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
Grabilo<br />
Ocean Seven 316Plus CTD (sonda)<br />
Pairovet (Calvet) (lijevo) i Hensen –ova planktonska mreža (desno)<br />
Italijanski istraživački brodovi “G. Dalla Porta” i „Pasquale e Cristina“ uz pomoć<br />
kojih članovi Laboratorije vrše istraživanja ihtioplanktona, pelagičnih i demer<strong>za</strong>lnih<br />
resursa na području Crnogorskog primorja i cijelog južnog Jadrana.<br />
56
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
Terenski rad na ribarskom brodu „Vesna IV“<br />
Terenski rad – uzorkovanje riblje mlađi<br />
Terenski rad – uzorkovanje ihtioplanktona tokom dana i tokom noći<br />
57
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
3. LABORATORIJIJA ZA HEMIJU, BIOHEMIJU I MOLEKULARNU<br />
BIOLOGIJU<br />
Rukovodilac Laboratorije je dr Zoran Kljajić, naučni savjetnik.<br />
Dr Zoran Kljajić<br />
Laboratorija <strong>za</strong> hemiju, biohemiju i molekularnu <strong>biologiju</strong> pod ovim nazivom<br />
postoji od decembra 2007. godine. Laboratorija obuhvata istraživanja marinske<br />
hemije i okeonografije, <strong>za</strong>gađenja <strong>mora</strong> teškim metalima i toksičnim jedinjenjima kao<br />
i ekstrakciju bioaktivnih jedinjenja iz morskih organi<strong>za</strong>ma posebno iz endemičnih<br />
vrsta, sa posebnim akcentom na <strong>za</strong>štitu životne sredine i uticaja na nju.<br />
U okviru Laboratorije rade odjeljenja <strong>za</strong>:<br />
♦ Marinska hemija i okeonografija<br />
♦ Zagađenje <strong>mora</strong> teškim metalima i toksičnim jedinjenjima<br />
♦ Ekstrakcija bioaktivnih jedinjenja iz morskih organi<strong>za</strong>ma, posebno iz<br />
endemičnih vrsta<br />
Naučno-istraživačko osoblje laboratorije:<br />
Dr Zoran Kljajić, naučni savjetnik<br />
Dr Danijela Joksimović, naučni saradnik<br />
Mirjana Dutina, saradnik u istraživanju<br />
Ana Castelli, ing. neorganske tehnologije<br />
Mr Milena Mitrić, saradnik na projektu<br />
Sandra Marković, saradnik na projektu<br />
Jovo Žmukić, saradnik na projektu<br />
Sara Backović, saradnik na projektu<br />
Laboratorija objedinjuje hemijsku analizu morske vode (određivanje osnovnih<br />
fizičko-hemijskih parametara vode, nutrijenata, kao i sadržaj teških metala), analizu<br />
morskog sedimenta (sadržaj teških metala metodama AAS i X-ray) i analizu biote<br />
(sadržaj teških metala). Naročita pažnja se poklanja uticaju i posljedicama<br />
antropogenog faktora na kvalitet vode u <strong>za</strong>livu.<br />
58
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
Dr Danijela Joksimović Mr Milena Mitrić Ana Castelli, doktorant<br />
Mirjana Dutina, dipl. hemičar<br />
Sandra Marković dipl.<br />
biolog<br />
Jovo Žmukić<br />
dipl. biolog<br />
Sara Backović, mikrobiolog<br />
Naučno-istraživačka aktivnost Laboratorije se odvija preko nacionalnih i<br />
međunarodnih projekata koji su u toku:<br />
Nacionalni projekti:<br />
♦ Projekat Južni Jadran 1 – Hemijska ispitivanja morske vode, sedimenta i biote<br />
Međunarodni projekti:<br />
♦ ECOPORT8 (Envitomental menagment of the transborder corridor port)<br />
♦ ADRICOSM-STAR - Integralni sistem upravljanja slivom rijeke Bojane i obalnom<br />
zonom Crne Gore<br />
59
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
Naučno-itraživačko osoblje aktivno učestvuje na mnogobrojnim skupovima u<br />
zemlji i inostranstvu, a prezentovani radovi se objavljuju u domaćim i međunarodnim<br />
časopisima.<br />
U okviru laboratorije izrađeni su magistarski radovi i doktorske teze:<br />
Zoran Kljajić (1984): "Hemijsko ispitivanje sterolnih frakcija sunđera Crambe<br />
crambe i Chondrosia reniformis", Prirodno-matematički fakultet, Katedra <strong>za</strong> hemiju,<br />
Beograd, Srbija. Magistarska te<strong>za</strong>.<br />
Zoran Kljajić (1986): "Nalaženje, izolovanje i karakteri<strong>za</strong>cija lektina morskih<br />
invertebrata", Prirodno-matematički fakultet, Katedra <strong>za</strong> hemiju, Beograd, Srbija.<br />
Doktorska disertacija.<br />
Danijela Joksimović (2004): "Distribucija makro i mikroelemenata u sedimentu i<br />
morskoj vodi Bokokotorskog <strong>za</strong>liva", Prirodno-matematički fakultet, Katedra <strong>za</strong><br />
hemiju (marinska hemija), Kragujevac, Srbija. Magistarska te<strong>za</strong>.<br />
Danijela Joksimović (2011): "Sadržaj teških metala u ekosistemu Crnogorskog<br />
primorja kao posledica <strong>za</strong>gađenja životne sredine", Tehnološko-Metalurški fakultet,<br />
Katedra <strong>za</strong> hemiju, Beograd, Srbija. Doktorska disertacija.<br />
Milena Mitrić (2010): "Chlamydia Trachomatis-novi klinički testovi", Prirodnomatematički<br />
fakultet, Departman <strong>za</strong> hemiju, biohemiju i <strong>za</strong>štitu životne sredine, Novi<br />
Sad, Srbija. Magistarska te<strong>za</strong>.<br />
Magistarska te<strong>za</strong> koja je u toku:<br />
Ana Castelli (2011): "Određivanje i distribucija teških metala u morskim sedimentima<br />
u priobalnom pojasu Jugoistočnog Jadrana pomoću energetski-disperzivne<br />
polarizovane X-fluorescentne spektrometrije (EDPXRF).<br />
Osoblje Laboratorije <strong>za</strong> hemiju, biohemiju i molekularnu <strong>biologiju</strong> sarađuje sa<br />
<strong>Institut</strong>e of Inorganic Chemistry and surfaces–Padova, Italy, Istituto Nazionale di<br />
Geofisica e Vulcanologia – Bologna, Italy i Tehnološko- Metalurškim fakultetom u<br />
Beogradu.<br />
Svi naučno-istraživački projekti podrazumijevaju uspostavljanje i proširenje<br />
međunarodne međuinstitucionalne saradnje prije svega sa pograničnim pomorskim<br />
državama kao što su Italija, Hrvatska, Albanija, razmjenu naučnih rezultata i<br />
organi<strong>za</strong>ciju naučnih skupova i konferencija.<br />
Budućnost Laboratorije <strong>za</strong> hemiju, biohemiju i molekularnu <strong>biologiju</strong> usmjeren je na<br />
dalji razvoj i primjenu najnovijih metoda u ovoj oblasti. U toku je adaptacija<br />
postojećeg dijela <strong>Institut</strong>a, a u cilju akreditacije Laboratorije <strong>za</strong> hemijsku analizu<br />
morske vode, što će doprinijeti jačanju ljudskih kapaciteta i uspostavljanju novih<br />
nacionalnih i medjunarodnih projekata.<br />
Laboratorija posjeduje sledeću visokokvalitetnu savremenu opremu:<br />
60
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
♦ Dio laboratorijske opreme laboratorije:<br />
Laboratorijski rad<br />
Sterili<strong>za</strong>tor<br />
Liofili<strong>za</strong>tor<br />
61
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
Spektrofotometar<br />
Analitička vaga<br />
Pješčano kupatilo<br />
Vodeno kupatilo<br />
Digestor<br />
Destilator<br />
62
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
4. LABORATORIJA ZA NEUROBIOLOGIJU I EKOFIZIOLOGIJU<br />
Rukovodilac : Dr Milorad Gojković, naučni savjetnik.<br />
Dr Milorad Gojković, naučni savjetnik<br />
Generalni istraživački problem Laboratorije je integrativna aktivnost<br />
centralnog nervnog sistema (CNS), kao osnove <strong>za</strong> razumijevanje funkcionalne<br />
evolucije organizma i procesa ponašanja od najjednostavnijih beskičmenjaka do<br />
čovjeka.<br />
Istraživanja omogućuju bolje razumijevanje fundamentalnih neurobioloških<br />
procesa na ćelijskom i multićelijskom nivou, što je od velikog značaja <strong>za</strong> razjašnjenje<br />
pomenutih funkcija kod viših organi<strong>za</strong>ma, uključujući i čovjeka.<br />
Sagledavanje dinamike i suštine ovih fenomena podrazumijeva<br />
multidisciplinarni pristup istraživačkog tima iz oblasti neuromorfologije,<br />
neuroanatomije, neurohemije, neurofarmakologije, neurofiziologije i ponašanja<br />
(etologije).<br />
Najšire gledano, istraživanja Laboratorije obuhvataju oblast CNS-a morskih<br />
organi<strong>za</strong>ma, i uglavnom se odnose na izučavanje neurološke osnove ponašanja.<br />
Postavljajući u centar istraživanja, izučavanje osnovnih nervnih procesa,<br />
razdraženje i inhibiciju, razmatramo ih sa aspekta parametara više naučnih disiplina –<br />
morfoloških, biohemijskih, imunoloških, evolucionih i molekularno-bioloških.<br />
Globalno uzevši, rezultati istraživanja mogu se svrstati u nekoliko grupa :<br />
1. Regulacioni mehanizmi razdraženja i inhibicije u CNS-u;<br />
2. Biohemijska organi<strong>za</strong>cija CNS-a i neuro-imunologija;<br />
3. Biološki ritmovi u mozgu;<br />
4. Evoluciona biohemija i fiziologija mozga, sa posebnim naglaskom na<br />
regulacionu ulogu medijatora nervog sistema u procesima rane embriogeneze;<br />
5. Krvno-moždana barijera;<br />
6. Bihejvioralna i molekularna osnova plastičnosti mozga;<br />
7. Regulacija i ekspresija gena u CNS-u.<br />
63
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
Naučno-istraživački tim :<br />
Dr Milorad Gojković, funkcionalna neuroanatomija<br />
Prof. dr Ivan Milošević, neurofiziologija<br />
Dr Lidija La<strong>za</strong>rević, neuromorfologija<br />
Dr Ljubica Rogač, neurohemija<br />
Mr Amelija Kovačević, fiziologija ponašanja<br />
Dr Lidija La<strong>za</strong>rević<br />
Mr Amelija Kovačević<br />
Dr Ivan Milošević<br />
Dr Ljubica Rogač<br />
Programska aktivnost Laboratorije značajna je <strong>za</strong> međuinstitucionalnu,<br />
domaću i međunarodnu, saradnju, razmjenu iskustava sa svijetom i kritičku<br />
valori<strong>za</strong>ciju postignutih rezultata kroz naučne skupove, ljetnje škole i kurseve.<br />
Istraživanja eksperimentalnog karaktera, prvenstveno na morskim<br />
organizmima, jedinstvena na ovim prostorima, omogućila su vrlo intenzivnu domaću i<br />
međunarodnu saradnju Laboratorije. Tokom svoje aktivnosti, ostvarena je značajna<br />
saradnja kroz <strong>za</strong>jedničke projekte sa institutima u :<br />
SAD (HIH), UCLA, Fulbrajt-ov program<br />
RUSIJA : <strong>Institut</strong> biologije razvića (imena Koljcova) RAN, Moskva<br />
<strong>Institut</strong> evolucione fiziologije i biohemije (im. Sečenova) St. Petersbug<br />
ITALIJA : <strong>Institut</strong> humane fiziologije, Bari<br />
ENGLESKA : Kraljevski institut, London: Plimut – laboratorija <strong>za</strong> morsku <strong>biologiju</strong><br />
ČEŠKA :<strong>Institut</strong> <strong>za</strong> fiziologiju Češke Akademije nauka, Prag<br />
64
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
MAĐARSKA : Biološki institut Mađarske akademije nauka, Tihanji<br />
Programska orijentacija Laboratorije daje poseban doprinos unapređenju<br />
nastave biologije iz oblasti neuronauka na Univerzitetu Crne Gore, kao i intenzivnoj<br />
saradnji sa univerzitetima u Beogradu, Novom Sadu, Sarajevu, Kragujevcu, Ljubljani,<br />
Banjaluci i Zagrebu.<br />
Takvom svojom aktivnošću, Laboratorija je stekla status Međunarodne<br />
laboratorije <strong>za</strong> istraživanje mozga u Evropskj mreži naučnih ustanova. U okviru<br />
UNESCO-a, članica je više njegovih asocijacija (IBRO; ICRO; ECRO) pod čijim<br />
pokroviteljstvom je u periodu od 1969–1987. godine, organizovano više naučnih<br />
skupova (ljetnje škole, seminari, workshop-ovi i sl.). Komparativna eksperimentalna<br />
istraživanja na pojedinim predstavnicima morske faune, prvenstveno na organizmima<br />
sa „prostim nervnim sistemom“, omogućila su izradu velikog broja magistarskih i<br />
doktorskih disertacija, kako istraživača Kotorskog instituta, tako i saradnika iz<br />
domaćih i inostranih naučnih institucija.<br />
Navodimo samo naslove te<strong>za</strong> saradnika koji su najveći dio radnog vijeka proveli u<br />
Laboratoriji :<br />
Prof. dr Nikola Kovačević, NSAV<br />
Kovačević, N.S. (197O): Eksicitabilni ciklus nervnog sistema električne ribe Torpedo<br />
mar<strong>mora</strong>ta RISSO. Zagreb. Magistarski rad.<br />
Kovačević, N.S. (1975): Cirkadijalni ritam i uslovljeno ponašanje u Serranus scriba<br />
CUV. PMF, Beograd. Doktorska disertacija.<br />
Dr Milorad Gojković, NSAV<br />
Gojković, M. (l981): Aferentni putevi telencefalona u riba i amfibia. Centar <strong>za</strong><br />
multidisciplinarne studije Univerziteta u Beogradu. Magistarski rad.<br />
Gojković M. (l989): Organi<strong>za</strong>cija strijatuma nižih kičmenjaka. PMF u Sarajevu.<br />
Doktorska disertacija.<br />
Prof. dr Ivan Milošević, NSAV<br />
Milošević, I. (1986): Biogeni monoamini i lokomotorno ponašanje gastropode Aplysia<br />
depilans L. Centar <strong>za</strong> multidisciplinarne studije Univerziteta u Beogradu. Magistarski<br />
rad.<br />
Milošević, I. (1989). Prilog anatomo-biohemijskoj organi<strong>za</strong>ciji ponašanja gastropoda.<br />
PMF Univerziteta u Sarajevu. Doktorska disertacija.<br />
65
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
Dr Lidija La<strong>za</strong>rević, NSAV<br />
Stipanović-La<strong>za</strong>rević, L. (1973): Strukturnie izmenenija v naružnom kolenčatom tele<br />
posle ego deaferentacii. Neurohirurška klinika Akademije medicinskih nauka,<br />
Moskva. Magistarski rad.<br />
La<strong>za</strong>rević, L. (1985): Evolucioni aspekti odnosa striatuma i vizuelnog sistema.<br />
Medicinski fakultet, Univerziteta u Beogradu. Doktorska disertacija.<br />
Dr Ljubica Rogač, NSAV<br />
Rogač Lj. (1981): Aktivnost ATP-aznog sistema mozga u stanjima poremećenog<br />
cerebralnog metabolizma, Centar <strong>za</strong> multidisciplinarne studije-Beograd. Magistarski<br />
rad.<br />
Rogač Lj. (1990): Aminokiselinski transportni sistemi na krvno-moždanoj barijeri<br />
glija tipa u Scyliorhinus canicula, Medicinski fakultet-Beograd.Doktorska disertacija.<br />
Mr Amelija Kovačević,<br />
Kovačević A. (1993): Uticaj lindana u morskoj vodi na ponašanje ribe Serranus<br />
scriba CUV, Centar <strong>za</strong> multidisciplinarne studije-Beograd. Magistarski rad.<br />
Laboratorija uglavnom posjeduje osnovnu opremu potrebnu <strong>za</strong> ovakav tip<br />
istraživanja:<br />
Elektrofiziološka jedinica – analogna<br />
Elektrofiziološka jedinica - digitalna<br />
66
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
Cryo-cut <strong>za</strong> re<strong>za</strong>nje <strong>za</strong>mrznutog tkiva<br />
Aparat <strong>za</strong> pravljenje staklenih mikroelektroda<br />
Mikroskop Olympus<br />
Ultracentrifuga Beckman<br />
Obzirom na naprijed izloženo, a imajući u vidu naučnu strategiju i način<br />
finansiranja, koji favorizuju primijenjena istraživanja, buduću aktivnost Laboratorije<br />
vidimo u korišćenju životinjskih modela u testiranju ljekova ili <strong>za</strong>gađivača kroz<br />
defekte razvića uzrokovanih nekom neuroaktivnom supstancom u pojedinim fa<strong>za</strong>ma<br />
razvoja embriona i larvi. Tako na primjer pojedini morski organizmi omogućavaju<br />
jeftin i cjelovit pristup u determinisanju razvića i odgovorne doze farmakološki<br />
aktivnih supstanci ili <strong>za</strong>gađivača kao i<strong>za</strong>zivača pomenutih defekata, kako u<br />
primijenjenom tako i u fundamentalno-biološkom kontekstu.<br />
67
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
5. LABORATORIJA ZA RAZVOJNA ISTRAŽIVANJA I<br />
MARIKULTURU<br />
Rukovodilac: dr Sreten Mandić, naučni savjetnik.<br />
Dr Sreten Mandić, naučni savjetnik<br />
Saradnici:<br />
Dr Ivan Milošević, naučni savjetnik<br />
Dr Milica Mandić, naučni saradnik (pelagični resursi i marikultura)<br />
Aleksandra Redžić-Huter, doktorant (mikorobiologija)<br />
Aleksandra Huter, doktorant<br />
Dr Milica Mandić<br />
Istraživanja iz oblasti marikulture datiraju još od samog početka rada Zavoda.<br />
Odnosila su se na proučavanje ekologije dagnje (Mitylus galloprovinciallis) i<br />
kamenice (Ostrea edulis) u uslovima Bokokotorskog <strong>za</strong>liva.<br />
Međunarodna saradnja iz ove problematike uspostavljena je (osamdesetih godina<br />
prošlog vijeka) potpisivanjem protokola o saradnji sa Saveznim <strong>Institut</strong>om <strong>za</strong><br />
ribarstvo i Saveznim <strong>Institut</strong>om <strong>za</strong> biološka istraživanja iz Hamburga (SR Njemačka),<br />
o kooperativnoj saradnji na reali<strong>za</strong>ciji četiri projekta iz oblasti marikulture i<br />
hematološko-parazitoloških istraživanja.<br />
Saradnici Laboratorije su krajem osamdesetih godina obavili višemjesečne<br />
specijali<strong>za</strong>cije u japanskim istraživačkim centrima, a kasnije i u kineskim, takođe iz<br />
oblasti akvakulture.<br />
68
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
Najnovija saradnja uspostavljena je sa univerzitetom u Vigu (Galicija, Španija), sa<br />
ciljem transfera biotehnologija <strong>za</strong> uzgoj važnih vrsta Mollusca.<br />
Na sadašnjim uzgajalištima riba i školjki u Bokokotorskom <strong>za</strong>livu (kojih je<br />
oko dvadesetak) uspostavljen je sistem monitoringa bioekoloških parametara, što ima<br />
<strong>za</strong> cilj definisanje vrsta i lokaliteta <strong>za</strong> uspješnu proizvodnju, kao i uvođenje novih<br />
autohtonih vrsta u proces uzgoja.<br />
Sa Udruženjem marikulturista Italije, čije je sjedište u Trstu, već desetak<br />
godina veoma uspješno sarađujemo. U poslijednje vrijeme saradnja je proširena na<br />
oblast utvrđivanja biotoksina (toksične vrste fitoplanktona) u gajilištima, čiju<br />
metodologiju usvajaju mladi saradnici laboratorije u vodećim italijanskim centrima iz<br />
ove oblasti.<br />
Planira se nastavak istraživanja iz oblasti parazitologije i patologije u<br />
gajilištima kao neophodne preventivne mjere <strong>za</strong> uspješnu proizvodnju. Saradnici<br />
Laboratorije su u stalnom kontaktu i saradnji sa uzgajivačima riba i školjki u Zalivu.<br />
Magistarski rad i doktorske disertacije urađene u laboratoriji:<br />
Stjepčević, Jovan (1974): Ekologija dagnje (Mytilus galloprovincialis LAMK.) i<br />
kamenice (Ostrea edulis L.) u gajilištima Bokokotorskog <strong>za</strong>liva. Doktorska<br />
disertacija.<br />
Mandić, Sreten (1978): Kvalitativna i kvantitativna anali<strong>za</strong> glavonožaca u<br />
bioceno<strong>za</strong>ma litoralnog područja Crnogorskog primorja. Centar <strong>za</strong> postdiplomski<br />
studij, Sveučilište u zZagrebu. Magistarski rad.<br />
Mandić, Sreten (1984): Istraživanja taksonomije, bionomije glavonožaca<br />
(Cephalopoda) u Južnom Jadranu. Prirodoslovno-matematički Fakultet Sveučilišta u<br />
Zagrebu. Doktorska disertacija.<br />
Terenski rad<br />
69
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
Saradnici Laboratorije <strong>za</strong> marikulturu sa kineskim kolegama<br />
Saradnici Laboratorije <strong>za</strong> marikulturu sa japanskim kolegama<br />
Dr N. Kovačević i dr S. Mandić prilikom dvomjesečne individualne specijali<strong>za</strong>cije u<br />
japanskim centrima <strong>za</strong> marikulturu, pored biste Mikimoto-a, najpoznatijieg japanskog<br />
stručnjaka <strong>za</strong> ostreikulturu<br />
70
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
Saradnici <strong>Institut</strong>a, predstavnici Ministarstva poljoprivrede i ruralnog razvoja Crne<br />
Gore i uzgajivači školjki iz Boke u posjeti španskim kolegama<br />
Saradnici <strong>Institut</strong>a u posjeti italijanskom udruženju marikulturista iz Trsta i posjeti<br />
Regiji Friuli-Venezia-Giulia<br />
71
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
Postavljanje novih bova na plantaži ispred <strong>Institut</strong>a<br />
Centar <strong>za</strong> purifikaciju (Galicija, Španija)<br />
Multifunkcionalna mašina <strong>za</strong> mjerenje, separaciju, čišćenje, selekciju i pakovanje<br />
dagnji.<br />
72
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
Nasađivanje dagnji<br />
Priprema i nasađivanje mlađi dagnje<br />
(Mytilus galloprovincialis) na uzgajalištu u<br />
Orahovcu, a po metodologiji iz Galicije<br />
(Španija)<br />
Saradnja sa italijanskim i hrvatskim uzgajivačima<br />
i predstavnicima udruženja marikulturista<br />
Nasađivanje kamenica na plantažama u Bokokotorskom <strong>za</strong>livu<br />
73
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
PRILOG I<br />
Fotodokumentacija sa obilježavanja <strong>50</strong> godišnjice<br />
<strong>Institut</strong>a<br />
(20.10.2011. godine)<br />
Pozdravne riječi:<br />
Dr Aleksandar Joksimović, direktor <strong>Institut</strong>a<br />
Gosti i saradnici <strong>Institut</strong>a na svečanosti<br />
74
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
Akademii Momir Đurović, predsjednik<br />
CANU<br />
Prof. dr Predrag Miranović, rektor<br />
Univerziteta Crne Gore<br />
Andrija Popović potpredsjednik Opštine<br />
Kotor<br />
Prof. dr Ivica Radović, državni sekretar<br />
ministarstva <strong>za</strong> životnu sredinu, rudarstvo<br />
i prostorno planiranje u Vladi Srbije<br />
75
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
Tar<strong>za</strong>n Milošević, Ministar poljoprivrede<br />
i ruralnog razvoja u Vladi Crne Gore<br />
Dr Mihail Ivanovič Kumancov <strong>za</strong>mjenik<br />
direktora UNIRO iz Moskve<br />
Dr Enrico Arneri, koordinator FAO<br />
AdriaMed projekta<br />
Dr Fabio Massa, predsjednik <strong>za</strong><br />
akvakulturu u GFCM-u<br />
76
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
Mr Darko Petrušić, pomoćnik ministra<br />
nauke<br />
Predstavnici institucija dobitnika plakete<br />
<strong>Institut</strong>a<br />
Potpisivanje Ugovora o saradnji između Univerziteta Crne Gore i Sveučilišta u Splitu<br />
(prof. dr Predrag Miranović i prof. dr Ivan Pavić)<br />
77
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
PRILOG II<br />
Cenobionti iz plićeg litorala Crnogorskog primorja<br />
(foto dr Vesna Mačić)<br />
78
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
79
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
K<br />
o<br />
l<br />
e<br />
k<br />
t<br />
i<br />
v<br />
I<br />
n<br />
s<br />
t<br />
i<br />
t<br />
u<br />
t<br />
a<br />
z<br />
a<br />
b<br />
i<br />
o<br />
l<br />
o<br />
g<br />
i<br />
j<br />
u<br />
m<br />
o<br />
r<br />
a<br />
(<br />
n<br />
o<br />
v<br />
e<br />
m<br />
b<br />
a<br />
r<br />
,<br />
2<br />
0<br />
1<br />
1<br />
)<br />
80
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
PRILOG III<br />
RADNICI INSTITUTA (ZAVODA ) OD 1961- 2011. godine<br />
Vrijeme provedeno u<br />
<strong>Institut</strong>u<br />
Prezime/ime oca/ime OD DO Radno mjesto<br />
1 Gazivoda / Pavle / Branko Jan 1962. Avg 1962. Biolog<br />
2 Jovićević / Mrgud / Dušan Jul 1962. Dec 1970. Pomoćnik direktora<br />
3 Lepetić / Ljubo / Vladimir Jul 1962. Sep 1973. Agronom, Direktor<br />
4 Nikolić / Emil / Branko Avg 1962. Okt 1992. Šef službe održavanja<br />
5 Vukčević / Andrija / Savo Avg 1962. Sep 1967. Računovođa<br />
6 Grgurević / Tripo / Marija Sep 1962. Jul 1979. Bibliotekar i sekretar<br />
7 Petrović / Đura / Marija Sep 1962. Maj 1976. Spremačica<br />
8 Vukotić / Jovo / Dušanka Okt 1962. Dec 1973. Računovođa<br />
9 Vojvodić / Danilo / Srđo Nov 1962. Jan 1965. Zapovjednik broda<br />
10 Šuperak / Stijepo / Dinko Dec 1962. Maj 1964. Ribar<br />
11 Turčić / Dragutin / Braslav Jan 1963. Sep 1963. Laborant<br />
12 Šabanović / Jakup / Avdo Jan 1963. Okt 1984. Ribar<br />
13 Đorđević / Radislav / Milan Feb 1963. Maj 1963. Biolog<br />
14 Karaman / Stanko / Gordan Feb 1963. Mar 1966. Biolog<br />
15 Vukanić / Krsto / Dušan Sep 1963. Dec 2003. Biolog<br />
16 Rijavec / Leopolda / Leo Okt 1963. Mar 1966. Biolog<br />
17 Vojinović / Mihailo / Miloš Okt 1963. Nov 1963. Laborant<br />
18 Konjović / Dragoljub / Mladen Dec 1963. Maj 2000. Tehničar<br />
19 Vukićević / La<strong>za</strong>r / Branko Apr 1964. Apr 1970. Mornar<br />
20 Poček Merker /Tomo/ Bosiljka Sep 1964. Nov 1980. Biolog<br />
21 Franović / Mirko / Sreten Jul 1965. Maj 1970. Tehničar<br />
22 Merker / Rihard / Karlo Jul 1965. Okt 1979. Biolog<br />
23 Biskupović / Đuro / Andrija Sep 1965. Jul 1975. Tehničar<br />
24 Mitrović / Ivo / Petar Sep 1965. Avg 1971. Zapovjednik broda<br />
25 Stjepčević / Krsto / Jovan Sep 1965. Nov 1985. Biolog, Direktor<br />
26 Franović / Mirko / Miroslav Jan 1966. Avg 1973. Tehničar<br />
27 Dobrosavljević / Zlatan / Miroslava Sep 1966. Okt 1975. Biolog<br />
28 Kovačević / Stevo / Nikola Nov 1966. Jul 1999. Agronom<br />
29 Abović / Božo / Anton Dec 1966. Mar 1972. Mašinista<br />
30 Lakočević / Vasilije / Ljubica Feb 1968. Okt 1972. Biolog<br />
31 Vukadinović / Radisav / Vidoje Apr 1968. Mar 1980. Biolog<br />
32 Sklender / Tomo / Jela Jul 1968. Avg 1978. Spremačica<br />
33 Abramović / Blažo / Simo Jan 1969. Apr 1969. Šef računovodstva<br />
34 Gavrilović / Sveto<strong>za</strong>r / Pavle Mar 1969. Sep 1974. Šef računovodstva<br />
35 Krivokapić / Vuko / Boško Apr 1969. Sep 1999. Mornar<br />
36 Glomazić / Petar / Ćetko Maj 1969. Sep 1975. Tehničar<br />
37 Ruždić / Derviš / Sabera Maj 1969. Jan 1976. Biolog<br />
38 Đurović / Dušan / Dragan Sep 1969. Jun 1976. Tehničar<br />
39 Milović / Marko / Kosta Sep 1969. Maj 1973. Tehničar<br />
40 Milojević / Đurađ / / Savan Mar 1970. Maj 2000. Biolog<br />
41 Ninčić / Nikola / Tripo Mar 1970. Okt 1975. Biolog<br />
42 Čabov / Melhior / Nada Apr 1970. Mar 1972. Biolog<br />
43 Bojović / Dragoslav / Snežana Apr 1970. Mar 1972. Biolog<br />
44 Mandić / Mitar / Sreten Apr 1970. 2011. Biolog, Direktor<br />
45 Vukić / Anto / Vjera Apr 1970. Okt 1972. Biolog<br />
46 Vujošević / Vučeta / Milan Apr 1970. Sep 1976. Biolog<br />
47 La<strong>za</strong>rević / Nikola / Lidija Jul 1970. Avg 2008. Biolog<br />
81
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
RADNICI INSTITUTA (ZAVODA ) OD 1961- 2011. godine<br />
48 Parapid / Milo / Vuko Jul 1970. Jul 1975. Mornar<br />
49 Vojvoda / Pero / Nada Sep 1970. Apr 1972. Tehničar<br />
<strong>50</strong> Matković / Vaso / Savo Okt 1970. Jul 1971. Motorista<br />
51 Dragović / Jakša / Ratomir Nov 1970. Sep 1999. Tehničar<br />
52 Bjelajac / Bogdan / Dragica Nov 1970. Sep 1975. Biolog<br />
53 Jovanović / Marko / Anka Jan 1971. Sep 1975. Šef računovodstva<br />
54 Radujković / Milorad / Branko Mar 1971. Sep 1992. Biolog<br />
55 Ristanović / Nikola / Bosiljka Maj 1971. Maj 1977. Biolog<br />
56 Jovičević / Dušan / Gavro Jul 1971. Nov 1996. Motorista<br />
57 Vujošević / Vučeta / Savo Jul 1971. Jun 1975. Tehničar<br />
58 Biskupović / Đuro / Ljubinko Sep 1971. Okt 1975. Tehničar<br />
59 Blagojević / Boriša / Ratko Okt 1971. Jul 1975. Tehničar<br />
60 Konjević / Jefto / Đorđe Nov 1971. Okt 1990. Fizičar<br />
61 Đurišić / Veliša / Milenko Jan 1972. Nov 1976. Tehničar<br />
62 Bajković / Filip / Nevenka Feb 1972. Dec 2003. Biolog<br />
63 Kovačević / Josip / Amelija Mar 1972. 2011. Biolog<br />
64 Solomon / Petar / Miroslav Mar 1972. Apr 1974. Biolog<br />
65 Usanović / Ivo / Mirjana Maj 1972. Apr 2007. Tehničar<br />
66 Rogač / Boško / Ljubica Maj 1972. 2011. Biolog<br />
67 Živanović / Nenad / Vasilije Jul 1972. Jan 1973. Tehničar<br />
68 La<strong>za</strong>rević / Marko / Branko Jul 1972. Apr 1979. Zapovjednik broda<br />
69 Ilčev / Dimo / Stojče Sep 1972. Feb 1973. Tehničar<br />
70 Gojković / Đuro / Milorad Jan 1973. 2011. Biolog<br />
71 Dragović / Tomo / Marija Jul 1973. 2011. Tehničar<br />
72 Kapisoda / Milica / Mladen Nov 1973. Nov 1974. Tehničar<br />
73 Tripinović / Lazo / Zora Dec 1973. Mar 1980. Tehničar<br />
74 Drašković / Petar / Joke Mar 1974. Apr 1988. Šef računovodstva<br />
75 Kovačević / Golub / Đorđe Sep 1974. Feb 1980. Tehničar<br />
76 Milošević / Miloš / Ivan Okt 1974. 2011. Biolog<br />
77 Stjepčević / Jovan / Branislav Okt 1974. Feb 2006. Biolog<br />
78 Smolović / Milutin / Vojislav Nov 1974. Nov 1985. Tehničar<br />
79 Dutina / Ivan / Mirjana Feb 1975. 2011. Hemičar<br />
80 Kovačević / Petar / Jasna Maj 1976. Mar 1992. Sekretarica<br />
81 Izderić / Milan / Vidosava Nov 1976. Avg 1997. Spremačica<br />
82 Mitrović / Rade / Milka Dec 1976. Maj 1981. Računovođa<br />
83 Vuksanović / Miloš / Nenad Jan 1978. 2011. Biolog<br />
84 Dragomanović / Marko / Jasna Mar 1979. 2011. Tehničar<br />
85 Ajković / Savo / Milorad Maj 1980. Jan 1985. Tehničar<br />
86 Radulović / Vlado / Su<strong>za</strong>na Avg 1980. Sep 1991. Fiziko-hemičar<br />
87 Krivokapić / Milo / Radovan Sep 1980. 2011. Sekretar<br />
88 Jovanović / Borisav / Radimir Dec 1980. Jul 1984. Biolog<br />
89 Kljajić / Vukić / Zoran Maj 1981. 2011. Hemičar<br />
90 Ajkalo / Branko / Mira Sep 1981. Feb 1985. Biolog<br />
91 Dudić / Dušan / Joke Mar 1982. Dec 2003. Spremačica<br />
92 Kadijević / Velimir / Danica Apr 1982. Jul 2008. Računovođa<br />
93 Nikolić / Krsto / Milorad Dec 1982. 2011. Domar - portir<br />
94 Damjanović / Zvonimir / Ilija Feb 1983. Dec 1999. Biolog<br />
95 Dubravčević / Andrija / Biserka Mar 1983. 2011. Tehničar<br />
96 Radović / Tomislav / Milan Nov 1984. Sep 1985. Biolog<br />
97 Drašković / Vukašin / Zvonko Apr 1985. 2011. Tehničar<br />
98 Kovačević / Jovan / Tomislav Nov 1986. Sep 2000. Tehničar<br />
82
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
RADNICI INSTITUTA (ZAVODA ) OD 1961- 2011. godine<br />
99 Krivokapić / Branko / Teodora Jun 1987. 2011. Tehničar<br />
100 Mićković / Milan / Branislav Jul 1987. Apr 1992. Biolog<br />
101 Krtolica / Radovan / Koviljka Sep 1988. 2011. Šef računovodstva<br />
102 Perović / Miloš / Božo Jan 1993. Jan 1994. Fiziko-hemičar<br />
103 Peričić / Aleksa / Snežana Jan 1993. Jan 1994. Biolog<br />
104 Regner / Matija / Dubravka Feb 1994. Maj 2008. Biolog<br />
105 Regner / Boris / Slobodan Mar 1994. Jan 2006. Biolog<br />
106 Joksimović / Đorđije / Aleksandar Okt 1996. 2011. Biolog, Direktor<br />
107 Brzić / Slaviša / Marija Jan 1997. Dec 1997. Agronom<br />
108 Mačić / Ljubo / Vesna Jan 1997. 2011. Biolog<br />
109 Janković / Marjan / Gracija Nov 1997. 2011. Šef službe održavanja<br />
110 Karanović / Nikola / Tomislav Apr 1998. Maj 1999. Biolog<br />
111 Karanovović / Ivan / Ivana Apr 1998. Maj 1999. Biolog<br />
112 Ostojić / Milutin / Tihomir Apr 1998. 2011. Domar - Portir<br />
113 Borović / Marko / Indira Maj 1998. Avg 2000. Biolog<br />
114 Beljkaš / Miladin / Milena Jul 1998. Jun 1999. Hemičar<br />
115 Joksimović / Slobodan / Danijela Jul 1998. 2011. Hemičar<br />
116 Špadijer / Milo / Branka / Mar 1999. 2011. Spremačica<br />
117 Dragović / Ratomir / Dina Jul 1999. Dec 2006. Informatičar<br />
118 Rašović / Sekula / Aleksandar Avg 1999. Dec 2002. Hemičar<br />
119 Mandić / Sreten / Mitar Okt 1999. 2011. Tehničar<br />
120 Franović / Nenad / Jelena Mar 2000. Feb 2001. Ing. Hortikulture<br />
121 Kasalica / Branislav / Olivera Okt 2000. 2011. Biolog<br />
122 Stanišić / Radosav / Svetlana Okt 2000. Sep 2001. Tehnolog<br />
123 La<strong>za</strong>rević / Jovan / Branislav Feb 2001. 2011. Zapovjednik broda<br />
124 Milojević / Savan / Tatjana Okt 2001. 2011. Računovođa<br />
125 Božović / Mikonja / Vladan Nov 2001. Okt 2002. Biolog<br />
126 Vukanić / Dušan / Vera Jan 2002. Dec 2002. Biolog<br />
127 Perčin-Štilet / Branko / Danijela Maj 2002. Maj 2003. Hemičar<br />
128 Petović / Đorđe / Slavica Mar 2003. 2011. Biolog<br />
129 Đurović / Andrija / Mirko Mar 2004. 2011. Biolog<br />
130 Tripinović / Jovo / Danijela Mar 2004. Mar 2005. Biolog<br />
131 Mandić / Sreten / Milica Mar 2006. 2011. Biolog<br />
132 Peranović / Vukašin / Ana Sep 2006. Sep 2007. Biolog<br />
133 Pešić / Stanimir / Ana Mar 2007. 2011. Biolog<br />
134 Drakulović / Dragan / Dragana Apr 2007. 2011. Biolog<br />
135 Castelli / Vidak / Ana Avg 2007. 2011. Hemičar<br />
136 Redžić / Zoran / Aleksandra Okt 2007. 2011. Biolog<br />
137 Uskoković / Zdravko / Maja Jan 2008. Sep 2008. Sekretarica<br />
138 Vuković / Branko / Vladan Apr 2008. 2011. Informatičar<br />
139 Pestorić / Špiro / Branka Maj 2008. 2011. Biolog<br />
140 Nikčević / Vukale / Emilija Okt 2008. 2011. Sekretarica<br />
141 Ikica / Zoran / Zdravko Dec 2008. 2011. Dipl. ing. m. ribarstva<br />
142 Marković / Boris / Sandra Jan 2009. Nov 2010. Biolog<br />
143 Mitrić / Milan / Milena Dec 2009. 2011. Bio-Hemičar<br />
144 Vlaisavljević / Stevo / Sanja Jun 2010. Nov 2010. Bio-Hemičar<br />
83
<strong>50</strong> godina <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong> Monografija<br />
Izvori podataka <strong>za</strong> Monografiju:<br />
- Arhiva <strong>Institut</strong>a<br />
- Fotodokumentacija – službena i privatna od kolega saradnika<br />
- „Sjećanja” Akademika Gordana S. Karamana<br />
Apstrakti objavljenih radova pojedinaca koji su objavljeni u časopisu „Studia Marina”<br />
nalaze se u međunarodnoj bazi podataka ASFA - Aquatic Sciences and Fisheries<br />
Abstracts<br />
Bibliografija pojedinaca može se preuzeti na web stranici <strong>Institut</strong>a <strong>za</strong> <strong>biologiju</strong> <strong>mora</strong>:<br />
www.ibmk.org<br />
Kontakt:<br />
E-mail: ibmk@ibmk.org<br />
Tel/fax: 00382 32 334 570<br />
84