Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
<strong>KONTRAPUNKT</strong><br />
Kontaktoni në <br />
Figura poliedrike e Atë Martin Gjokës<br />
Nga Prof. dr. sc. Akil Mark KOCI<br />
kompozitor<br />
(„24 pjesë nga Atë Martin Gjoka,ofm“ - 1890-1940, përgatitur nga profesor Robert Prennushi)<br />
Në numrin 23 të revistës<br />
Kontrapunkt që boto<br />
het në kuadrin e<br />
„Gazetës <strong>55</strong>“ kemi analizuar „24<br />
pjesët nga Atë Martin Gjoka që e<br />
ka përgatitur muzikologu i shquar<br />
Robert Prennushi. Në fillim të artikullit<br />
kam thënë se pjekuria e një<br />
studiuesi e muzikologu qëndron<br />
në madhështinë e artit që përcjell<br />
te perceptuesi. Në këtë vijë<br />
kërkimesh njeriu zbulon vizione të<br />
reja të krijuesit nga sfondi tingullor<br />
që ka kompozuar si kosmogoni<br />
muzikore duke ngërthyer<br />
atë univers të ndjeshëm si shprehje<br />
e procedimeve moderne për<br />
kohën në të cilën jetoi dhe krijoi<br />
në rrethanat e tilla artistike. Kompozitori<br />
në krahasim me poetët<br />
dhe piktorët e ka më vështirë ta<br />
paraqesë thelbësoren e mendimit<br />
të tij, sepse tingulli është shprehja<br />
e tij që paraqet në vete një sistem<br />
metafizik e meditativ pa e kuptuar<br />
perceptuesit sa duhet atë që e thotë<br />
poeti me fjalë dhe piktori me brushat,<br />
mirëpo për një hulumtues<br />
muzikor nuk paraqet vështirësi kur<br />
i njeh sadopak koordinatat e domosdoshme<br />
të krijimtarisë muzikore.<br />
Leksiku zanor në muzikë<br />
paraqet një filozofi në vete si synim<br />
për të qartësuar dhe për të përvijuar<br />
ato preferenca metafizike të<br />
gjendjes shpirtërore gjatë procesit<br />
krijues. Kjo gjë paraqet një preokupim<br />
të madh dhe të vështirë të<br />
autorit për ta arritur qëllimin<br />
përmes shumë konvergjencave artistike.<br />
Ky qëllim nuk arrihet pa<br />
vetëdijen e autorit, siç mendojnë<br />
shumë muzikologë, por shfaqet<br />
shpesh si aluzion duke qartësuar<br />
me tinguj atë tjetrën se çka ka<br />
dashur të thotë në të vërtetë. Ashtu<br />
duhet kuptuar modelet e shprehjes<br />
së tij, kurse temat dhe figurat<br />
muzikore paraqesin metafora<br />
tingëllore shumëkuptimore. E, sa<br />
jemi të përgatitur t’i absorbojmë<br />
në brendinë e shpirtit tonë, ajo<br />
është çështje më vete. Kjo nuk do<br />
të thotë se është vështirë të kuptohet<br />
brendia e veprës, sepse kemi<br />
të bëjmë me ato shtresa muzikore<br />
që na duken si të paqarta. Interferencat<br />
e krijuesit shpesh kridhen<br />
në shumë sfera të panjohura dhe<br />
mu këtu qëndron rëndësia metodoligjike<br />
se nga cili këndvështrim<br />
duhet t’i studiojmë e analizojmë...<br />
Universi tematik dhe estetik<br />
si tingëllim që i takon muzikës së<br />
krijuar nga kompozitori, nuk është<br />
i panjohur në qarqet krijuese në<br />
kërkim të një gjuhe të vet, por është<br />
një mister pse nuk mund ta<br />
kuptojmë esencën e tij, sepse kompozitori<br />
na sjell një rezultat<br />
origjinal të botës së vet shpirtërore<br />
me përmasa të reja të vizioneve<br />
racionale,si kaptina artistike, na<br />
sjell pra një lirizëm të ndjeshëm<br />
me veprën e krijuar.<br />
A i gjejmë të gjitha këto që i<br />
theksuam në veprat e Atë Martin<br />
14 <strong>55</strong> E hënë, 18 qershor 2012<br />
Gjokës(?) Ky studiues ka një prodhimtari<br />
të gjerë krijuese, me vlera<br />
të pakontestueshme kombëtare.<br />
Porse nuk mund ta bëjmë një analizë<br />
më te thukët serioze për të saktësuar<br />
nivelin kombëtar të këtyre<br />
studimeve, sepse për një veprim të<br />
këtillë na mungojnë veprat e tija.<br />
Ndërkaq, 24 pjesët do t’i analizoj<br />
nga aspekti kryesisht estetik (e për<br />
fat këto pjesë i kam para vetes) do<br />
t’i qesim në pah vlerat relevante të<br />
tija, pra, të një pjesë të krijimtarisë<br />
së tij. Këto, sa më duket, kanë<br />
shumë elemente që na paraqiten<br />
si shtresa të diskurseve të larttheksuara<br />
si paritet i mirëfilltë muzikor.<br />
Kam dëgjuar me shumë<br />
kujdes të 24 pjesët dhe shpreh<br />
mendimin tim për to, me një<br />
rezervë se nuk kam hyrë aq shumë<br />
në thelbin e koordinatave muzikologjike,<br />
por i kam trajtuar si<br />
përshtypje dhe si përjetime që më<br />
kanë mbetur gjatë dëgjimit, kur po<br />
gjurmoja metaforën e metoniminë<br />
si akte krijuese. Kompozimi i parë<br />
me titull Praleudium MGK 1 (pjesa<br />
hyrëse e muzikës, paraloja, fillimi<br />
etj.)realizohet hyrje të ngadalshme<br />
me tingujt e-fis g në dorën e djathtë<br />
për t’u zhvilluar në një katër<br />
zërash d-h-g-g dhe zgjidhet në akordin<br />
fis-h-dis-h, gjë që paraqet një<br />
risi për kohën kur është kompozuar.<br />
Në këtë mënyrë sajohet një<br />
rrëfim i brendshëm që e zhvillon<br />
pjesën me tingujt c-c-e-a dhe vazhdon<br />
me tingujt ritmikë si të fillimit<br />
a-h-c, duke krijuar vargëzimin<br />
tingëllor të ndjeshëm përmes llojllojshmërisë<br />
ritmike që merr një<br />
zhvillim të plotë. Në tërë kompozimin<br />
na paraqitet tretingulli ritmik<br />
i njëjtë, por melodikisht i ndryshuar<br />
duke bërë kërcime në intervale<br />
të ndryshme herë të kuartës,<br />
herë të kuintes e ndonjëherë të<br />
sekstes. Nëse këto akorde shikohen<br />
vertikalisht, shprehin edhe<br />
ndërrimin e disponimeve pa ndonjë<br />
sintezë refleksive, por si përfytyrim<br />
ilustrativ. Dëgjohen me shumë<br />
kujdes dhe krijojnë një disponim<br />
të mrekullueshëm. E gjitha kjo na<br />
bën të shtrojmë pyetjen se a është<br />
e mundur që Atë Martin Gjoka me<br />
këtë kompozim na mahnit duke<br />
gjetur dhe duke sjellë një shprehje<br />
të re, natyrisht, për kohën kur<br />
është krijuar viteve të dyzeta të<br />
pjesës së parë të shekulli XX,kur<br />
krijuesit tanë bënin orvatje që me<br />
atë pak dituri nga harmonia dhe<br />
kontrapunkti të sajonin kompozime<br />
të thjeshta.<br />
Ky kompozim, i cili zgjat rreth<br />
katër minuta, mbaron po me ato<br />
të njëjta nota e-fis-g si në fillim dhe<br />
me një lloj kadence, thënë kushtimisht,<br />
por këtë herë në bas, pra në<br />
dorën e majtë, duke përfunduar në<br />
E-magjore në nota gjysmë dhe arpegioja<br />
E-a-gis-e.<br />
Përshtypja e përgjithshme e<br />
këtij kompozimi është se, sipas mendimit<br />
tim, ka realizuar një kompozim<br />
me shumë mjeshtëri duke sjellë një<br />
polifoni të re që nuk haset te kompozitorët<br />
e tjerë shqiptarë të kohës.<br />
Kompozimi i dytë me titull OF-<br />
FERTORIUM GK2(Paraqitja, ngritja<br />
lartë e Hostnes, pjesë për organ<br />
që luhet në mes Credo-s (Besoj)<br />
dhe Sanctus (Shenjt), nuk ka datë<br />
se kur është kompozuar në tonalitetin<br />
E-magjore, edhe nëse e dimë<br />
se është kompozuar për orgë-harmonium,<br />
është plot begati harmonike,<br />
të cilat i zbërthen deri në<br />
fund. Krijuesi vepron falë rregullave<br />
skolastike dhe të duket se ke<br />
të bësh me një poetikë muzikore<br />
të bukur si përjetim i ngjarjeve të<br />
një vetmie personale e kjo jepet pas<br />
taktit 12 kur edhe bën zgjidhje të<br />
bukur duke përfunduar në si-minore<br />
me nota të plota. Vazhdon<br />
disa takte në njëjtin tonalitet pë<br />
t’u kthyer prapë në E-magjore në<br />
13 taktet e ardhshme dhe për ta<br />
përfunduar po aty dhe për të fillu-<br />
ar në E-bemol magjore në 15 takte e<br />
ardhshme dhe prapë për t’u kthyer<br />
në tonalitetin fillestar E-magjore. Po<br />
t’i dëgjojmë me kujdes, harmonitë<br />
e saja lëvizin pa ndonjë efekt të<br />
madh, ato na sjellin harmoni të<br />
ngjeshura me reflekse dhe impulse<br />
të pashprehura nga bota intime e<br />
autorit. Kjo manifestohet në tërë<br />
kompozimin si subjekt poetik jo<br />
vetëm në aspektin melodikë, harmonik,<br />
por edhe në atë ritmik për<br />
ta mbyllur me një temë të bukur, e<br />
cila shndërrohet në një lloj kodi artistik.<br />
Duhet theksuar se ky metaligjërim<br />
muzikor nuk është i<br />
ngarkuar me disonanca në rrjetin<br />
e impulseve të veçuara, që në<br />
mënyrë emocionale shprehet<br />
përmes tingujve të zgjedhur konsonante<br />
si karakteristikë e kohës<br />
kur krijoi dhe veproi Atë Martin<br />
Gjoka. Këto përsiatje të tija muzikore<br />
sikur na bëjnë me dije se autori<br />
edhe pse jetoi në kohën kur<br />
disonanca është pjesë e pandarë e<br />
kompozimeve të bashkë-kohanikëve,<br />
ai sikur me qëllim largohet<br />
nga ato duke menduar se nuk e<br />
kanë vendin në këto 24 pjesë për<br />
harmonium. Kjo nuk do të thotë<br />
se, aty-këtu, nuk gjejmë edhe të<br />
përdorurit e tyre, por në një masë<br />
tejet, tejet minore. Në ngjizjen dhe<br />
shkrirjen e këtyre tingujve, bazuar<br />
në dy tonalitete që i theksuam më<br />
parë, ai sikur do që të transformojë<br />
konstanten e këtij kompozimi, që<br />
e ka titulluar si Offerterium e që<br />
paraqet si pjesë e Meshës katolike<br />
si thamë më parë do të thotë si<br />
Paraqitje, ngritja lart e Hostnes,<br />
pjesë për orgë që luhet në mes Credo-s<br />
(Besoj) dhe Sanctus (Shenjt)<br />
për të paraqitur me shumë arsye<br />
tërë atë stuhi të brendshme<br />
shpirtërore, të cilën e shfaq<br />
përmes një vigjëllimi të mrekullueshëm.<br />
Filozofi gjerman Johan<br />
Fihte (1762-1814),“përfaqësuesi<br />
kryesor i idealizimit subjektiv në<br />
filozofinë gjermane“ (A.Uçi Universi<br />
estetik-Bota moderne), me të<br />
drejtë konstaton se „Arti synon<br />
t’i japë botës ekzistencë ideale, si<br />
përfytyrim subjektit“, për të sjellë<br />
në një epistemologji që na fut në<br />
botën e tingujve të ligjërimit muzikor,<br />
sepse muzika, sipas Hegelit,<br />
„është arti që shpreh në mënyrë<br />
më të plotë përmbajtjen substanciale<br />
estetike të frymës absolute“.<br />
Mbase Atë Martin Gjoka për këtë<br />
nuk ka qenë i vetëdijshëm gjatë<br />
krijimit në aspektin estetik dhe<br />
filozofik, mirëpo radhitja e tingujve<br />
krijon këtë disponim, sepse<br />
prapë, si thotë Kanti, „Merita e<br />
muzikës qëndron në forcën e subjektivitetit<br />
të saj...“. Ndërkaq, falë<br />
muzikologut të shquar Robert<br />
Prennushit, i cili ka përgatitur një<br />
botim voluminoz me 24 pjesë-kompozime<br />
të kompozitorit tonë të<br />
shquar poliedrik, Martin Gjoka<br />
O.F.M., të kompozuara me aq<br />
mjeshtëri dhe sens, që i ka<br />
mbledhur dhe mbi këtë sajim të<br />
kompozuara bukur dhe me mjeshtëri,<br />
depërtohet në botën mistike<br />
të kompozitorit.<br />
Në numrin 26 të Kontrapunktit do<br />
të flasim edhe për 2 pjesët e tjera të<br />
kompozuara nga Atë Martin Gjoka.<br />
Requiem për kompozitorin Musa Piperku<br />
○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○ ○<br />
Nga Ibrahim EGRIU<br />
Me 14 qershor janë<br />
mbushur 7 (shtatë) vjet<br />
nga vdekja e kompozitorit,<br />
atdhetarit, engjëllit, krijuesit dhe mentarit-<br />
Musa Piperku.<br />
Sot katër vjet, në pranverën e Prishtinës<br />
legjendare, mijëra e mijëra bashkëkombas<br />
nga të gjitha trojet etnike, me nderime<br />
te mëdha, ia dhënë lamtumirën e fundit<br />
birit të tyre shumë të dashur e të pavdekshëm-Musa<br />
Piperku, i cili, me punën e<br />
tij të palodhshme i la muzikës autoktone<br />
shqipe gjurmë të thella në drejtim të komponimit<br />
të këngës së pastër autoktone<br />
shqipe. Shumë është shkruar e folur për<br />
këtë bir të Madh të popullit tonë, i cili,<br />
gjatë viteve 1967/68, me komponimet<br />
muzikore të tia, përmes Ansamblit dibran<br />
„Liman Kaba“ me këngët:“Trim o<br />
Skënderbe“,“Bukuri-ri në Shqipëri“, „Trim<br />
o Bajram Curr“ „Se Shqipëria nuk don<br />
tjetër, veç do vendin me çlirue“ etj. etj. të<br />
interpretuara nga korri dhe solistët e mirënjohur:<br />
Sulejman Borova, Haxhi Maqellara<br />
e Violeta Turkeshi e gjëmuan, jo vetëm<br />
Kaçanikun e Idris Seferit, por mbarë Kosovën<br />
dhe, s’kaloi pak kohë, në Nëntorin e<br />
Tretë të ´68-tës filluan demonstratat<br />
gjithëpopullore dhe e tërë Kosova u çua në<br />
këmbë, me kërkesat: Duam Universitet!<br />
Liri, barazi dhe Republikë! Trepça punon,<br />
Beogradi ndërton! Pra, po ky Ansambël<br />
dibran i udhëhequr nga kompozitori<br />
i Madh, Musa<br />
Piperku, i dha shtytje e shkas<br />
U D B-së dhe pushtetarëve<br />
ishjugosllav të ndërmarrin<br />
masa represive ndaj<br />
kryatrit trim Sali Bajra,<br />
Bedri Kyçykut, Latif Nallabanit<br />
dhe intelektualëve të<br />
tjerë atdhedashës.Në<br />
takimin e parë me z. Sali Bajra,<br />
m’u drjtua e pyeti: Si e<br />
kam kompozitorin Musa Piperku? Mandej<br />
vazhdoi: Ai eshte një engjëll, ashtu i dashur,<br />
ashtu i matur, ashtu fisnik, ashtu i ditur,<br />
aq atdhedashës, ashtu simpatik e i bukur<br />
sa që kurrë s’mund ta harroj bisedën me te<br />
në Darkën e shtruar për nder të Ansamblit<br />
„Liman kaba“, i cili fliste<br />
qetë e pak dhe që punonte<br />
shumë, theksoi z. Sali Bajra.<br />
Me rastin e katërvjetorit<br />
të vdekjes së tij, me respekt e<br />
krenari e perkujtojnë më të<br />
afërmit e tij, shokët e tij,<br />
miqët e tij dhe mbarë kombi<br />
shqiptar kudo ne botë. Sjellja<br />
dhe shembëlltyra e tij do<br />
të mbesin udhërrefim për të<br />
gjithë brezërit e ardhshëm.<br />
Ai s’ka vdekur dhe do jetojë i gjallë gjithmonë<br />
në zemrat tona. Lavdi veprës së<br />
tij!Shpirti i tij le t’i prehet plot dritë!<br />
Diber e Madhe, 14 qershor 2012<br />
Me pietet e lote te pathare, shokët e<br />
miqët dibranë nga Diaspora.<br />
Ishte njeri i përkushtuar, i qetë, i matur dhe i këndshëm, veti këto që e<br />
dallonin prej të gjithë kijuesve tanë. Por temperamenti i tij krijues gufonte me<br />
një dinamikë të brendshme, plot veçanti dhe energji krijuese. Brenda një kohe<br />
të shkurtër u bë kompozitori më i dalluar i këngës shqiptare në të tre zhanret:<br />
në këngën zbavitëse, në muzikën me frymë popullore dhe në këngën për fëmijë.I<br />
devotshëm në krijimtari, i devotshëm në jetë dhe në marrëdhënie me njerëzit,<br />
Musa Piperku la një trashigimi muzikore të denjë për respekt. Për një kohë të<br />
shkurtër ai ishte kompozitori ynë më i dalluar i këngës shqiptare dhe hyn në<br />
radhët e kompozitorëve të parë kosovarë. Shfaqja e tij në skenën tonë muzikore<br />
nga fillimi i viteve ‚70 të shekullit të kaluar, (krahas Severin Kajtazit, Tomor Berishës,<br />
Krist Lekaj, Akil Kocit, Muharrem Qenës, Qazim Dushkut, Fahri Beqirit,<br />
Esat Rizvanollit, Gjergj Kaçinarit etj.), lidhet me punën që bëri si bashkëpunëtor<br />
dhe redaktor në Radio Prishtinën e atëhershme, për të ndjekur një rrugë e cila<br />
tashmë ishte përvijuar qartë nga një fond i konsiderueshëm i krijimeve muzikore<br />
në gjininë e muzikës zbavitëse te ne.Ai u bashkangjit në këtë rrugë me plot<br />
sukses dhe shpejt u bë ndër më të dalluarit e kësaj fushe. Akil Koci (kompozitor)