SKÐRSLA ÌBYGGžANEFNDAR - Óbyggðanefnd
SKÐRSLA ÌBYGGžANEFNDAR - Óbyggðanefnd
SKÐRSLA ÌBYGGžANEFNDAR - Óbyggðanefnd
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Engu sé líkara en íslenska ríkið sé að fara í eignarnám á Skeiðarársandi með kröfum sínum en<br />
eignarnámsheimild í þjóðlendulögum sé ekki til.<br />
Óvissa hefur engin verið um eignarréttinn á Skeiðarársandi. Hann sé í alfaraleið á milli blómlegra<br />
byggða og í engu hægt að jafna honum við sumarbeitilönd til fjalla.<br />
Hvað varði sönnun er á það bent að fyrir óbyggðanefnd sé ríkið að sækja málið gegn landeigendum<br />
og hefur sömu stöðu og stefnandi máls. Á ríkinu hvíli því hin almenna sönnunarskylda að það<br />
verði að sanna þá fullyrðingu sem málatilbúnaðurinn byggist á. Það sé langt í frá að svo hafi ríkið<br />
gert. Þvert á móti hafi eigendur Skaftafells sannað með þinglýstum skjölum, sem séu jafnvel undirrituð<br />
af fulltrúum ríkisins, að þeir séu eigendur þess lands sem ríkið krefst að verði þjóðlendur.<br />
Landeigendur vitna til 72. gr. stjórnarskrárinnar um friðhelgi eignarréttinda. Engan megi<br />
skylda til að láta af hendi eign sína nema almenningsþörf krefji. Þurfi til þess lagafyrirmæli og komi<br />
fullt verð fyrir. Hér vanti almenningsþörfina, einnig lagaheimildina og ekki geri ríkið ráð fyrir að<br />
greiða nokkuð fyrir landið þó svo að það hafi forkaupsrétt að því og jafnvel rætt um kaup þess á<br />
liðnum áratugum. Niðurstaðan sé því sú að atlaga ríkisins gegn landeigendum í þessu máli sé andstæð<br />
stjórnarskrá. Einnig er vitnað til 25. og 26. gr. þinglýsingalaga, nr. 39/1978, um rétt þinglýsts<br />
eiganda en þinglýsta eignarheimild hafi sá sem þinglýsingabók nefni eiganda á hverjum tíma. Skv.<br />
26. gr. njóti sá sem hefur þinglýsta eignarheimild að eign einnig slíkrar heimildar að einstökum<br />
hlutum hennar. Þá er vísað til 1. gr. laga um þjóðlendur o.fl., nr. 58/1998, að því er varðar skilgreiningu<br />
á eignarlöndum, 1. gr. laga um landamerki, nr. 41/1919, sbr. eldri lög um sama efni, 1.<br />
mgr. 2. gr. og 1. mgr. 6. gr. laga um hefð, nr. 46/1905. Einnig vísa landeigendur til venju, þ.e. að<br />
það land sem að fornu hafi verið notað eingöngu af landeigendum sé með vísan til venjuréttar talið<br />
eignarland þeirra án takmarkana enda hafi nýting þeirra gefið slíkt til kynna.<br />
Jafnframt er bent á meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýslulaga, nr. 37/1993, en íslenska ríkið hafi<br />
ekki sýnt fram á að það geti náð markmiðum sínum (eignarhald á sandinum) með öðru og vægara<br />
móti. Þá megi benda á jafnræðisregluna í 12. gr. og í því sambandi megi velta fyrir sér hvers vegna<br />
eignarhaldi á Skeiðarársandi ætti að vera öðruvísi háttað hjá Skaftafelli en annars staðar í sýslunni.<br />
Nágrannajarðir eigi land í sjó fram og fái að vera í friði með eignir sínar og ekki dugi sú skýring<br />
að Skeiðarársandur sé svo stór.<br />
Kröfulínur landeigenda séu alfarið byggðar á landamerkjaskránni frá 5. maí 1890, mörkum<br />
þjóðgarðs skv. 4. gr. reglugerðar nr. 319/1984 og ytri mörkum landspildu við þjónustumiðstöð skv.<br />
kaupsamningi, dags. 10. maí 1978.<br />
Kröfulína Skaftafells teygi sig upp á sporð Svínafellsjökuls. Hér sé aðeins verið að fara eftir<br />
landskiptum og merkjalínum sem ákveðnar voru 1969 og lýsa hinu þinglýsta landi þótt að jafnaði<br />
sé farið eftir jökulbrún, sbr. umfjöllun Tryggva Gunnarssonar um landamerki fasteigna í afmælisriti<br />
Gauks Jörundssonar. Tryggvi telji einnig hugsanlegt að landeigandi geti sýnt fram á að hluti jökuls<br />
teljist innan eignarlands ef það komi fram í landamerkjabréfum eða öðrum upplýsingum um<br />
landamerki en gerðardómurinn hafi einmitt að geyma slíkar upplýsingar.<br />
8.3. Almenn atriði er varða jarðir í kafla 8.4.<br />
Af hálfu eigenda jarðanna Svínafells, Hofs, Fagurhólsmýrar, Hnappavalla, Kvískerja, Fjalls og<br />
Breiðármerkur er í upphafi greinargerðar vikið stuttlega að málavöxtum og aðdragandi að setningu<br />
þjóðlendulaga, nr. 58/1998, reifaður. Þá er gerð grein fyrir gagnrýni sem kröfugerð fjármálaráðherra<br />
fyrir hönd íslenska ríkisins hafi sætt á opinberum vettvangi. Því næst er greint frá meðferð<br />
máls þessa í megindráttum.<br />
8.3.1. Rökstuðningur og lagarök<br />
Þá er vikið að rökstuðningi og lagarökum fyrir eignarréttarkröfum jarðeigenda. Vísað er til þess að<br />
eignarrétturinn sé friðhelgur og því haldið fram að með kröfugerð ríkisins sé gerð alvarleg aðför að<br />
97