SKÐRSLA ÌBYGGžANEFNDAR - Óbyggðanefnd
SKÐRSLA ÌBYGGžANEFNDAR - Óbyggðanefnd
SKÐRSLA ÌBYGGžANEFNDAR - Óbyggðanefnd
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
80<br />
þessi afnotalönd Kálfafellsstaðar séu nú innan landamerkjalýsingar Núpsstaðar. Kolaskógur í vestri<br />
Skorum geti hafa verið ítak Kálfafellsstaðar í eignarland Núpsstaðar. Sú skýring verði ekki notuð<br />
um Eystrafjall. Tvær jarðir eigi þar fyrrum saman afrétt eftir áreiðanlegum heimildum í mörg<br />
hundruð ár. Önnur jörðin sé Kálfafell í Fljótshverfi og hin Svínafell í Öræfum. Réttur Núpsstaðar<br />
til landsins sé svo fyrst skráður í einhliða landamerkjabréfi rúmlega aldar gömlu.<br />
Í þessu sambandi sé vert að hafa í huga að einu merkjalýsingarnar, sem eldri eru séu landamerkjabréfið,<br />
séu fjórar vísitasíur frá 1645, 1657, 1677 og 1707 þar sem fram komi að land Núpsstaðar<br />
sé heimaland og svo annað land sem sé milli Krossár og jökla að austan. Þessi merkjalýsing<br />
geti ekkert um norðurmörk og vitað sé að Krossá nái ekki að jökli.<br />
Það sé rétt að líta á aðra jörð í nágrenninu í þessu sambandi, Kálfafellsstað. Elsta landamerkjalýsing<br />
jarðarinnar sé vísitasía 1641. Samkvæmt henni eigi kirkjan heimaland allt til ummerkja eftir<br />
hefðarhaldi. Að austan Djúpá allt hið efra á fjöll upp og að utan ræður Brúará hið efra á fjöll upp.<br />
Í yngri vísitasíu 1848 sé land kirkjunnar farið að stækka og nú ráði að austan Djúpá frá jöklum og<br />
kirkjan á Djúpárbakkaland sem sé í eyði. Að utan og vestan ráði Brúará að vestan á fjöll upp. Til<br />
samanburðar skuli bent á að samkvæmt gildandi landamerkjabréfi jarðarinnar frá 1922 ráði Djúpá<br />
að austan frá jökli eins og komið hafi verið 1848 og jörðin hafi aukið land sitt með því að dregin<br />
sé ákveðin lína frá Laxá að vestan til jökuls.<br />
Af framansögðu megi glöggt sjá að í Fljótshverfi sé verulegur munur á lýsingu landrýmis einstakra<br />
jarða allt frá landnámi og til núverandi landamerkjabréfa.<br />
Í sambandi við þennan ágreining megi benda á að fyrir óbyggðanefnd gildi ekki málsforræðisreglan<br />
um að aðilar geti ráðstafað sakarefni heldur skuli nefndin í hverju tilfelli komast að niðurstöðu<br />
sem samrýmist viðurkenndum reglum íslensks eignarréttar. Það kunni að vera að í málinu um<br />
Fljótshverfi verði gengið lengra um þjóðlendumörk en kröfugerð ríkisins geri ráð fyrir. Hér í þessu<br />
máli séu ítrekaðar kröfur um að allt landið frá kröfulínu á Skeiðarársandi samkvæmt kröfukorti<br />
verði úrskurðuð þjóðlenda allt að þeirri línu sem marki upphaf svæðisins í vestri samkvæmt auglýsingu<br />
óbyggðanefndar.<br />
7.4. Skaftafell<br />
Í greinargerð íslenska ríkisins kemur fram að í landamerkjabréfi frá 5. maí 1890 vanti alveg lýsingu<br />
á óbyggðamörkum svo óljóst sé hvað bændur hafi þá talið tilheyra jörðinni af fjalllendi.<br />
Fyrsta hálendið að austan sé Hafrafellið og Hrútsfjallið. Heimildir um þau segi að snemma á<br />
öldum byggðar hafi Hafrafellið verið afréttur frá Freysnesi og Hnappavallakirkja eigi þar ítök samkvæmt<br />
máldaga frá 1343. Enn fremur hafi hún átt tólf ungneyta rekstur og skógartóft í Hrútfelli.<br />
Eftir að byggð hafi lagst af í Freysnesi og jörðin verið lögð til Skaftafells fylgdi með upprekstur í<br />
Hafrafell. Síðan hafi Svínfellingar farið að beita þar fé á öndverðri 19. öld svo haft fjallið á leigu<br />
og nýti það nú einir til beitar. Þá sé greint frá því í Byggðasögu Hofshrepps að Skaftafell eigi upprekstur<br />
í Freysnesland. Engar heimildir séu öndverðar við þetta á þann veg að Hafrafellið sé talið<br />
til eignarlanda. Sé því ekki ástæða til annars en hafa allt fjallið innan kröfulýsingar um þjóðlendumörk.<br />
Næst við Hafrafellið liggi Skaftafellsjökull sem allur sé innan þjóðlendu og síðan komi hið upprunalega<br />
land Skaftafellsjarðarinnar eins og það hafi verið fyrir Öræfajökulsgos 1362. Heimaland<br />
jarðarinnar sé að sjálfsögðu eignarland en hversu langt það nái liggi ekki fyrir í gögnum.<br />
Ýmsar heimildir séu um nýtingarrétt annarra jarða á Skaftafellsheiðinni sem sé upp af heimalandinu.<br />
Jarðirnar Hof, Sandfell og Svínafell hafi skógarítak í Heiðinni. Síðan segi í sveitarlýsingu<br />
frá 1700 og Jarðabók Ísleifs 1709 að Fagurhólsmýri eigi skóg í Hnappavallaítaki í Skaftafellsskógi.<br />
Þessi síðastnefndi skógur sé væntanlega í heimalandi.<br />
Í greinargerð segir að alveg sé ljóst að beinn eignarréttur Skaftafellsjarðar hafi aldrei náð að<br />
jökli. Til þess skorti landnámslýsingar, landamerkjaskrár og svo vinni heimildir um staðhætti,