SKÐRSLA ÌBYGGžANEFNDAR - Óbyggðanefnd
SKÐRSLA ÌBYGGžANEFNDAR - Óbyggðanefnd
SKÐRSLA ÌBYGGžANEFNDAR - Óbyggðanefnd
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
76<br />
7. SJÓNARMIÐ ÍSLENSKA RÍKISINS<br />
7.1. Málavextir<br />
Af hálfu íslenska ríkisins er í upphafi rakinn aðdragandi að setningu laga nr. 58/1998, um þjóðlendur<br />
og ákvörðun marka eignarlanda, þjóðlendna og afrétta, og í því sambandi vísað til ítarlegri<br />
umfjöllunar í greinargerð með frumvarpi til nefndra laga. Þá er tekið fram að það hafi lengi verið<br />
samdóma álit manna að ekki væri hægt að ákveða annað í lögum varðandi eignarhald á landi en að<br />
það land, sem enginn ætti beinan eignarrétt að, væri ríkisland. Eftir gildistöku framangreindra laga<br />
nefnist slíkt land þjóðlenda.<br />
Um eignarréttarlega stöðu þjóðlendna sé það að segja að hér sé um að ræða sérstakt form á<br />
eignarhaldi að landi sem sé að mörgu leyti ólíkt beinum eignarrétti. Þjóðlendum verði þannig aldrei<br />
líkt við aðrar lendur ríkisins. Eignarréttur að þjóðlendum byggi ekki á námi heldur settum lögum.<br />
Íslenska ríkið hafi því engin eignarskjöl fyrr en fyrir liggi úrskurður óbyggðanefndar og eftir<br />
atvikum niðurstaða dómstóla.<br />
Tekið er fram að ríkið eigi ekki öll réttindi í þjóðlendum heldur geti þau verið á hendi margra<br />
aðila vegna upphaflegrar afnotatöku eða venjuréttar. Eignarhald ríkisins sé eins konar forræði yfir<br />
tilteknum heimildum sem skapi aðild. Hlutverk ríkisins sé að fara með sameiginleg málefni þjóðarinnar<br />
og rétt eins og ríkið fari með stjórn auðlinda í hafinu innan ramma, sem settur er um þau málefni<br />
í lögum, fari ríkið með forræði þess lands og landsréttinda á Íslandi sem enginn getur sannað<br />
eignarrétt að.<br />
Það liggi ágreiningslaust fyrir að Ísland skiptist nú í þjóðlendur og eignarlönd. Dómstólar hafi<br />
í nokkrum tilvikum hafnað grunneignarrétti einstaklinga og lögaðila að ákveðnum svæðum á landinu<br />
og gagnályktun frá þeim niðurstöðum leiði til þeirrar úrlausnar að slík svæði séu þjóðlendur.<br />
Áður hafi hins vegar ekki verið fjallað um mörk eignarlanda og þjóðlendna. Þessi mörk hafi verið<br />
til í landinu frá lokum landnáms en aldrei verið skilgreind.<br />
7.2. Málsástæður og lagarök<br />
Lögð er áhersla á það að kröfugerð íslenska ríkisins um þjóðlendumörk í Öræfum sé að meginstefnu<br />
til byggð á því að mörk eignarlanda á kröfusvæðinu séu þau sömu og landnámsmörk. Utan<br />
þjóðlendulínu séu eignarlönd sem numin voru til eignar en innan þjóðlendulínu sé þjóðlenda sem<br />
aðliggjandi jarðeigendur hafi í einhverjum mæli haft afnot af.<br />
Landnám hafi verið grundvöllur frumstofnunar eignarréttar að landi hérlendis og eini gjörningurinn<br />
sem leitt hafi af sér beinan eignarrétt. Um landnámið séu glöggar heimildir í íslenskum fornritum,<br />
aðallega Landnámu. Við námið og eftirfarandi aðgerðir landnámsmannsins við að brjóta land<br />
til ræktunar og gera landið að bújörð hafi stofnast honum til handa beinn eignarréttur að þessum<br />
hluta náttúrunnar. Í íslenskri lögfræði sé þessi beini eignarréttur nefndur ýmsum nöfnum, eins og<br />
grunneignarréttur, eignarland, fullkomið eignarland, einkaeign og land undirorpið einstaklingseignarrétti.<br />
Í nýjustu lögum sé um þetta aðallega notað orðið eignarland eða landareign með sérstökum<br />
orðskýringum og sá réttur að einstaklingar geti átt hlut af náttúrunni sé nefndur séreignarréttur.<br />
Fyrir utan skriflegar heimildir um landnámið hérlendis hafi fornleifar og búsetusaga staðfest<br />
fyrir okkur nútímamönnum að byggð hafi í stórum dráttum haldist á þeim svæðum sem numin voru<br />
til eignar. Sums staðar hafi byggð dregist saman en í örfáum undantekningartilvikum hafi byggð<br />
sótt á eftir að eiginlegu landnámi lauk.<br />
Jafnhliða náminu er byggt á því að annar háttur á réttindatöku yfir landi hafi verið viðurkenndur<br />
í öndverðu, en það var taka til afnota. Óbeinn eignaréttur eins og beitarréttur hafi grundvallast á<br />
töku í upphafi og síðan venjurétti. Byggt sé á því af hálfu fjármálaráðherra í þjóðlendumálum í<br />
Austur-Skaftafellssýslu að land utan numdra eignarlanda hafi verið tekið afnotatöku einstakra