SKÐRSLA ÌBYGGžANEFNDAR - Óbyggðanefnd
SKÐRSLA ÌBYGGžANEFNDAR - Óbyggðanefnd
SKÐRSLA ÌBYGGžANEFNDAR - Óbyggðanefnd
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
sje eigi vanrækt, og yfir höfuð gætir þess, að heimahögum sje eigi íþyngt um of á sumrum. Heimilt<br />
skal hreppsnefnd, að gjöra ítölu í afrjett þar sem því verður við komið. 1<br />
Í 2. gr. fjallskilareglugerðar frá 1909 eru eftirfarandi fyrirmæli um upprekstur:<br />
Allir þeir, er afrjett eiga, eða geta fengið hann hjá öðrum, skulu nota hann til uppreksturs fyrir gjeldfje<br />
sitt, ef hagatollur fer eigi fram úr 5 aurum fyrir hverja sauðkind, og skal gjalddagi hagatolls vera<br />
fyrir lok októbermánaðar, ef öðruvísi er eigi um samið. Þar sem engan afrjett er hægt að fá, má nota<br />
heimalönd til sumarbeitar, en þess skal þó gætt, að heimahögum sje ekki íþyngt um of. Heimilt skal<br />
hreppsnefnd að gera ítölu í afrjett, þar sem því verður komið við. 2<br />
Í reglugerðinni er kveðið á um lögsöfn að hausti og að til þeirra sé boðað með fjallskilaseðli eigi<br />
síðar en 10 dögum fyrir fyrsta lögsafn (4. og 6. gr.).<br />
Í 2. gr. fjallskilareglugerðar frá 1940 er komist svo að orði:<br />
Allir þeir, er afrétt eiga eða geta fengið hann hjá öðrum, skulu nota hann til upprekstrar fyrir fé sitt.<br />
Þar, sem engan afrétt er hægt að fá, má nota heimalönd til sumarbeitar.<br />
Þar, sem tveir eða fleiri menn eiga eða hafa afgirt sameiginlegt beitiland, getur annar eða einn ekki<br />
tekið gripi til beitar af öðrum, nema með samþykki meiri hluta hlutaðeiganda. Geti einhver í sameignarlandi<br />
afstaðið beit eða beitiland, er honum skylt að bjóða meðeigendum sínum fyrst afnot af beitilandinu,<br />
áður en hann gefur það falt við aðra.<br />
Ef enginn af meðeigendum hans þarf landsins með, má hann taka gripi af öðrum að því leyti, sem hann<br />
hefir þá færra í beitilandinu en meðeigendur hans, samanborið við landstærð hvers þeirra. En þess skal<br />
þó gætt, að heimahögum sé ekki íþyngt um of.<br />
Í ógirt samliggjandi beitilönd og afréttarlönd má ekki taka inn gripi, nema með samþykki meiri hluta<br />
hlutaðeigenda.<br />
Heimilt skal hreppsnefnd að gera ítölu í afréttarlönd, þar sem því verður við komið. 3<br />
Tilhögun fjallskila er nánar lýst í Göngum og réttum. Framan af 20. öld var fyrsta lögsafnið<br />
miðað við þann tíma sem stjórn Kaupfélags Austur-Skaftfellinga ákvað hverri sveit til slátrunar en<br />
einnig réð veðráttan miklu um smölun og rekstra. 4 Hreppsnefnd skipaði fyrir um göngur. Lét hún<br />
semja svokallað göngubréf sem gekk bæ frá bæ um alla sveitina. Þar voru safndagar ákveðnir, nafngreindir<br />
menn skipaðir í hvert gangnasvæði og til rétta og einnig gangnaforingjar og réttarstjórar. 5<br />
Við skýrslutökur á vegum óbyggðanefndar kom fram að hver landeigandi sér sjálfur um að smala<br />
eigið land. 6<br />
1 Skjal nr. 4 (25) (fjallskilareglugerð nr. 109/1891).<br />
2 Skjal nr. 4 (67).<br />
3 Skjal nr. 4 (55). Sbr. samhljóða texta í 3. gr. fjallskilareglugerðar frá 1951 (skjal nr. 4 (56)).<br />
4 Göngur og réttir 1, s. 35.<br />
5 Göngur og réttir 1, s. 36.<br />
6 Skýrslutökur 28. 6. 2002.<br />
75